I OSK 549/26Uchylenie decyzji o zwrocie nieruchomości po wywłaszczenia
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej spółki z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił sprzeciw spółki od decyzji Wojewody Mazowieckiego odmawiającej zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na podstawie orzeczenia z 1956 r. Skarżąca spółka zarzuciła WSA naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 64a w zw. z art. 151a § 2 P.p.s.a. oraz art. 138 § 2 k.p.a., wskazując, że WSA błędnie uznał za zasadne uchylenie przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Spółka argumentowała, że organ I instancji wyczerpująco wyjaśnił kwestię niezbędności nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym, uznał skargę kasacyjną za zasadną. Sąd podkreślił, że postępowanie w trybie sprzeciwu od decyzji kasacyjnej (art. 138 § 2 k.p.a.) ma ograniczony zakres kontroli, skupiając się na istnieniu przesłanek do wydania takiej decyzji. NSA stwierdził, że WSA błędnie zaakceptował stanowisko organu odwoławczego, iż postępowanie wyjaśniające organu I instancji było niewystarczające. Sąd wskazał, że kwestia analizy przepisów ustawy z 1950 r. dotyczącej planów gospodarczych mogła być zbadana przez organ odwoławczy samodzielnie, a organ I instancji zebrał pełny materiał dowodowy. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego, zasądzając jednocześnie od Wojewody na rzecz spółki zwrot kosztów postępowania sądowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zakresu kontroli sądu administracyjnego w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasacyjnej oraz zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
Dotyczy specyficznej procedury sprzeciwu od decyzji kasacyjnej na gruncie P.p.s.a. i k.p.a.
Zagadnienia prawne (3)
Czy organ odwoławczy, w przypadku sprzeciwu od decyzji kasacyjnej wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., może uchylić decyzję organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, jeśli organ I instancji zebrał wystarczający materiał dowodowy, a kwestie sporne mogą być wyjaśnione przez organ odwoławczy samodzielnie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ odwoławczy nie może uchylić decyzji organu I instancji i przekazać sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., jeśli organ I instancji zebrał wystarczający materiał dowodowy, a kwestie sporne mogą być wyjaśnione przez organ odwoławczy samodzielnie. W takim przypadku organ odwoławczy powinien sam rozpoznać sprawę.
Uzasadnienie
NSA uznał, że WSA błędnie zaakceptował stanowisko organu odwoławczego o konieczności uchylenia decyzji organu I instancji. Sąd podkreślił, że postępowanie w trybie sprzeciwu od decyzji kasacyjnej ma ograniczony zakres kontroli, a organ odwoławczy powinien sam rozpoznać sprawę, jeśli materiał dowodowy jest wystarczający lub może być uzupełniony przez organ odwoławczy.
Jaki jest zakres kontroli sądu administracyjnego w postępowaniu wszczętym sprzeciwem od decyzji organu odwoławczego wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zakres kontroli jest ograniczony do oceny istnienia przesłanek do wydania decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., a nie do merytorycznej oceny całej sprawy.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że ustawodawca wąsko zakreślił zakres kontroli sądowoadministracyjnej decyzji kasacyjnej, ograniczając ją do zgodności z art. 138 § 2 k.p.a., co ma zapewnić szybkość postępowania.
Czy organ odwoławczy może zastępować organ I instancji w zbieraniu materiału dowodowego mającego stanowić podstawę rozstrzygnięcia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 136 § 1 k.p.a. nie służy zastępowaniu organu I instancji w przeprowadzaniu postępowania dowodowego, lecz umożliwia przeprowadzenie dowodów uzupełniających.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że art. 136 § 1 k.p.a. nie pozwala organowi odwoławczemu na dokonywanie istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń i zastępowanie organu I instancji w zbieraniu materiału dowodowego, gdyż prowadziłoby to do naruszenia zasady dwuinstancyjności.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (20)
Główne
k.p.a. art. 138 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
P.p.s.a. art. 64a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.
P.p.s.a. art. 64e
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.
P.p.s.a. art. 151a § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy zarzutów naruszenia przepisów postępowania przez sąd I instancji.
k.p.a. art. 136
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.
P.p.s.a. art. 182 § § 2a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Skarga kasacyjna od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego sprzeciw od decyzji rozpoznawana jest na posiedzeniu niejawnym.
P.p.s.a. art. 182 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów.
P.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie przez NSA w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej.
P.p.s.a. art. 203 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Dz.U. 2021 poz 735 art. 64a
Dz.U. 2021 poz 735 art. 138 § § 2
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Naruszenie zasady prawdy obiektywnej.
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Naruszenie zasady wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów.
k.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Naruszenie wymogów dotyczących uzasadnienia decyzji.
P.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie sądu wykładnią prawa.
P.p.s.a. art. 171
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Powaga rzeczy osądzonej.
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.
k.p.a. art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
P.u.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kontroli sądów administracyjnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA błędnie uznał, że organ odwoławczy zasadnie uchylił decyzję organu I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., mimo że organ I instancji zebrał wystarczający materiał dowodowy. • Organ odwoławczy niezasadnie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji, zamiast samodzielnie rozpoznać sprawę. • Organ I instancji wyczerpująco wyjaśnił kwestię niezbędności wywłaszczonej nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych.
Godne uwagi sformułowania
Zakres uruchamianej sprzeciwem kontroli sądowoadministracyjnej decyzji kasacyjnej jest wąsko zakreślony. • Przepis art. 136 § 1 k.p.a. nie służy zastępowaniu organu I instancji w przeprowadzaniu postępowania dowodowego. • Zasada dwuinstancyjności postępowania oznacza, że każda sprawa administracyjna wymaga ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy. • Organ odwoławczy powinien sam rozpoznać sprawę, jeśli materiał dowodowy jest wystarczający lub może być uzupełniony przez organ odwoławczy.
Skład orzekający
Mariola Kowalska
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu kontroli sądu administracyjnego w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasacyjnej oraz zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury sprzeciwu od decyzji kasacyjnej na gruncie P.p.s.a. i k.p.a.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w prawie administracyjnym – zakresu kontroli sądu i zasady dwuinstancyjności, co ma znaczenie praktyczne dla prawników procesualistów.
“NSA: Organ odwoławczy nie może wyręczać organu I instancji w zbieraniu dowodów!”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.