I OSK 549/15

I OSK 549/15 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2017-01-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-02-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kręcichwost - Durchowska /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Wiesław Morys /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Mienie zabużańskie
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1462/14 - Wyrok WSA w Warszawie z 2014-10-30
Skarżony organ
Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 141 § 4, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
art. 6 ust. 4 pkt. 1,2,3 w zw. z art. 6 ust. 5
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2017r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. J., J. J., Z.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1462/14 w sprawie ze skargi E. J., J. J., Z. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1462/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. J., J. J. i Z. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił następujące ustalenia faktyczne i prawne sprawy.
Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 1980r. Lechosław Jawornicki, a wnioskiem z dnia [...] listopada 1980r. Z. Z. i J. J. wystąpili o przyznanie ekwiwalentu z tytułu pozostawienia przez H. J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2004r. L. J. wystąpił o przyznanie ekwiwalentu z tytułu pozostawienia nieruchomości przez H. J.. Z. Z. w oświadczeniach z dnia [...] maja 1988r. i z dnia [...] września 2005r. wskazała L. J. jako osobę uprawnioną do rekompensaty za mienie pozostawione przez H. J. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2008 r. L. J. wystąpił o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. J. nieruchomości położonej w miejscowości [...], województwo [...].
Wojewoda [...] w postanowieniu z dnia [...] kwietnia 2008r. pozytywnie ocenił wniosek L. J. jako spełniający wymogi określone w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r.
L. J. zmarł w dniu [...] lipca 2008r., a jego następcami prawnymi są: E. J., J.J. i Z. J.
W piśmie z dnia [...] października 2010r. E. J. zwróciła się o rozpatrzenie dodatkowych dokumentów potwierdzających, że Helena Jawornicka była właścicielką większej nieruchomości niż wymieniona w orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego.
Wojewoda [...] w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2013r. uznał, że wniosek L. J., J.J. i Z. Z. o rekompensatę za mienie pozostawione przez H. J. w Samborze spełnia przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz E. J., J. J. i Z.J.
Do akt postępowania został przedłożony operat szacunkowy z dnia [...] kwietnia 2013r. zgodny z postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013r. jak również operat szacunkowy z dnia [...] kwietnia 2013r. dotyczący innej nieruchomości niż wskazana w ww. postanowieniu.
Wojewoda [...] w postanowieniu z dnia [...] grudnia 2013r. odmówił przeprowadzenia dowodu z opinii z dnia [...] kwietnia 2013r. na okoliczność ustalenia faktycznej powierzchni nieruchomości pozostawionej przez H. J. w S. przy ul. [...].
Decyzją z dnia [...] stycznia 2014r. nr [...] Wojewoda[...]:
1) potwierdził, że E. J., J.J. i Z. J. przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez H. J. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...]woj. [...] w 1/3 części każdemu z nich.
2) stwierdził, że wartość nieruchomości pozostawionych zwaloryzowana na dzień wydania decyzji wynosi [...]zł.
3) wysokość rekompensaty obliczona jako 20 % wartości pozostawionych nieruchomości wynosi [...] zł, w tym dla :
- E. J. [...] zł realizowana w formie świadczenia pieniężnego na rachunek bankowy,
- J. J. [...] zł realizowana w formie świadczenia pieniężnego na rachunek bankowy,
- Z. J. [...] zł realizowana w formie świadczenia pieniężnego na rachunek bankowy.
Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2014r. skarżący wnieśli o uzupełnienie decyzji w zakresie różnicy wynoszącej [...] m kw. powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, pomiędzy powierzchnią wynikającą ze wszystkich zgromadzonych w sprawie dokumentów ([...]m kw.), a uznaną przez organ powierzchnią ([...] m kw.) wynikającą z orzeczenia PUR.
Ponadto E. J., J. J. i Z. J. wnieśli odwołanie od decyzji Wojewody [...] zaskarżając ją w części dotyczącej punktu 2 i 3, w jakiej odmówiono skarżącym prawa do podwyższonej rekompensaty w zakresie obejmującym rzeczywistą powierzchnię nieruchomości ([...]m kw.). Jednocześnie skarżący oświadczyli, że nie zaskarżają decyzji w zakresie już przyznanej nią części należnej rekompensaty, która niezwłocznie powinna być im wypłacona. W odwołaniu zaskarżono również postanowienie z dnia [...] stycznia 2013r. w zakresie, w jakim nie rozstrzyga ono o żądaniu co do uwzględnienia wszystkich przedłożonych dowodów, tj. dowodów świadczących o tym, że powierzchnia pozostawionej nieruchomości jest większa, aniżeli powierzchnia tej nieruchomości wynikająca z orzeczenia PUR.
W odwołaniu zaskarżono także postanowienie z dnia [...] grudnia 2013r. zarzucając mu niczym nieuzasadnioną odmowę przeprowadzenia dowodu z opinii z dnia [...] kwietnia 2013r., a jednocześnie pominięcie drugiego wniosku dowodowego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego ds. budownictwa na okoliczność ustalenia rzeczywistej powierzchni nieruchomości.
Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014r. odmówił uzupełnienia decyzji.
Decyzją z dnia [...] marca 2014r. nr [...]) Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2014r. nr [...] wskazując, że zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej podstawowymi dokumentami świadczącymi o rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości na dzień opuszczenia tej nieruchomości przez jej właścicieli są: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białorusi, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. Dyspozycja art. 6 ust. 4 i 5 ustawy wymienia dowody, które mają pierwszeństwo przed innymi dowodami. Minister ustalił, że z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Oddział w R. z dnia [...] września 1945r. wynika, że H. J. pozostawiła w [...] nieruchomość składającą się z parceli budowlanej o pow. [...] m kw., murowanego, skanalizowanego domu mieszkalnego o wymiarach [...] m x [...] m, krytego blachą cynkową, murowanego garażu o wymiarach [...] m x [...] m krytego blachą czarną, komórki drewnianej na podmurowaniu o wymiarach [...] m x [...] m krytej dachówką. Z ww. orzeczenia wynika, że zostało ono wydane po przesłuchaniu świadków. W aktach sprawy znajduje się protokół sporządzony w dniu [...] września 1945r. podpisany przez dwóch świadków. Organ odwoławczy wskazał, że ww orzeczenie jest zgodne co do rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionej z wnioskiem z dnia [...] września 1945r. złożonym przez H. J. do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w R. W ocenie Ministra H. J. jako właścicielka mienia dysponowała najbardziej wiarygodną wiedzą co do pozostawionego przez nią majątku, a we wniosku z dnia [...] września 1945r. wskazała, że pozostawiona przez nią nieruchomość była położona w [...] przy. ul. [...] oraz opisała stan i składniki pozostawionej nieruchomości, co zostało potwierdzone w zeznaniach dwóch świadków. Organ II instancji ustalił, że strony postępowania przedłożyły tłumaczenie poświadczonego za zgodność z oryginałem w dniu [...] listopada 2009r. przez Państwowy Komitet Gospodarki Komunalno-Mieszkaniowej [...] Międzymiastowe Biuro Inwentaryzacji Technicznej: planu budynku położonego przy ul. [...] w [...] (piwnicy, piętra-parteru oraz pierwszego piętra wykonane w skali 1:200) oraz "Objaśnienia powierzchni wewnętrznych do planu" budynku przy ul. [...] w [...], z którego wynika, że całkowita powierzchnia ww. budynku wynosi [...] m kw. (data sporządzenia dokumentów rok [...]), tłumaczenie "Tabeli wspomagającej nr 1 dla celów określenia poziomu zużycia budynków według stanu technicznego elementów konstrukcyjnych oraz ponownej wyceny" dotyczącej budynku położonego w [...] przy ul. [...], z którego wynika, że powierzchnia użytkowa budynku wynosi [...] m kw., w tym powierzchnia mieszkalna [...] m kw.(data sporządzenia dokumentu rok [...]).
Minister ustalił również, że z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że ul. [...], ul. [...] ([...]) oraz ul. [...] to ta sama ulica, której nazwy ulegały zmianie. (okoliczność bezsporna).
Organ odwoławczy stwierdził, że z ww dokumentów nie wynika, że właścicielką nieruchomości w nich wymienionej była Helena Jawornicka, bowiem dokumenty te określają rodzaj i powierzchnię nieruchomości w 1948r., a H. J. opuściła [...] w 1944r. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określa się według stanu na dzień ich pozostawienia oraz według cen albo kosztów odtworzenia na dzień sporządzenia wyceny.
Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli E. J., J.J. i Z. J. zarzucając :
I. nieważność zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Minister Skarbu Państwa ponownie rozpoznał sprawę i orzekł co do niezaskarżonej odwołaniem części i w związku z tym ostatecznej części decyzji Wojewody [...], gdy tymczasem związany był zakresem zaskarżenia i uprawniony do rozpoznania sprawy tylko co do zaskarżonej decyzji w zakresie pkt 2 i 3 i tylko w części w jakiej odmówiono skarżącym przyznania prawa do podwyższonej rekompensaty;
II. błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę wydanej decyzji, a wynikające przede wszystkim z wadliwości w ocenie dowodów, przejawiające się w szczególności :
a) błędnym ustaleniem, że "opinia rzeczoznawcy majątkowego" J. Z. z dnia [...] kwietnia 2013r. dotyczy "wyceny innej nieruchomości niż wskazana w postanowieniu z dnia [...] stycznia 2013r., gdy tymczasem opinia ta dotyczy tej samej nieruchomości i została sporządzona w oparciu o wszystkie zgromadzone w sprawie dowody oraz odzwierciedla rzeczywistą powierzchnię opuszczonej nieruchomości;
b) błędnym ustaleniem, że powierzchnia pozostawionej nieruchomości wynosi zaledwie [...] m kw. i ma wartość [...] zł, gdy tymczasem z całokształtu zgromadzonego w sprawie i nie budzącego wątpliwości materiału dowodowego wynika, że powierzchnia ta wynosi [...] m kw., a nieruchomość ma wartość [...] zł.
III. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
1. art. 6 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 8 lipca o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP poprzez błędną wykładnię i błędne przyjęcie, że tylko dowody wymienione w tym przepisie mogą mieć moc dowodową, gdy tymczasem przepis ten nie jest przepisem zawierającym w sobie katalog o charakterze numerus clausus, oraz że pierwszeństwo dowodów wskazanych przez ustawodawcę w powołanym przepisie wyłącza inne dowody mogące świadczyć o faktach mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdy tymczasem żaden przepis ustawy nie wyłącza innych dowodów jako przysłużających się prawidłowemu rozpoznaniu istoty sprawy i wydaniu słusznego merytorycznego rozstrzygnięcia;
2. art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. w zw. z art. 75 § 1 Kpa poprzez bezpodstawne uprzywilejowanie orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w stosunku do innych dowodów świadczących o rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionych podczas, gdy orzeczenia PUR nie stanowią wyłącznego dowodu na pozostawienie nieruchomości, a stanowią jeden z możliwych dowodów, na co wskazuje zawarty w nim zwrot "w szczególności", a zgodnie z ogólną regułą zawartą w art. 75 § 1 Kpa, fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP może być dowodzony wszelkimi dopuszczalnymi dowodami;
3. art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do błędnego przyjęcia rozszerzającego okresu, w jakim wymagane było zamieszkiwanie na byłym terytorium RP (a tym samym posiadanie tytułu własności do opuszczonej nieruchomości ), tj. upatrywania konieczności posiadania tytułu własności do opuszczonej nieruchomości jeszcze w roku 1948, gdy tymczasem prawo własności musiało przysługiwać w dniu [...] września 1939r., a ponadto H. J. opuściła nieruchomość w 1944r.
IV. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1. rażące naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 Kpa poprzez dowolną, a nie swobodną oraz niewyczerpującą i nie wszechstronną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a wyrażające się w szczególności poprzez:
a) uznanie jako wiarygodnych zgromadzonych w sprawie dowodów na okoliczność zmiany nazw ulicy w [...], przy której zlokalizowana była nieruchomość H. J., a pominięcie tych dowodów w korelacji z przedłożonymi przez wnioskodawców dowodami na okoliczność rzeczywistej powierzchni opuszczonej nieruchomości, gdy tymczasem prawidłowa ocena wszystkich zgromadzonych dowodów w sposób jednoznaczny wskazuje na tożsamość lokalizacji, a zatem i tożsamość opuszczonej nieruchomości;
b) całkowicie nieuzasadnione nieuwzględnienie zeznań wnioskodawców złożonych w toku postępowania tylko na tej podstawie, że nie są one oparte na osobistych obserwacjach tych osób i rzekomo nie pokrywają się z innymi dokumentami w sprawie, gdy tymczasem przesłuchanie wnioskodawców odbyło się w trybie art. 86 Kpa, a zatem jako przesłuchanie stron, podczas którego wnioskodawcy przedstawili dodatkowe dowody w sprawie i przytoczyli istotne wyjaśnienia, które powinny zostać przez organ potraktowane jako pełnowartościowy dowód w sprawie;
c) poprzez przyjęcie nieprawidłowego stanowiska, że wydanie orzeczenia w oparciu tylko o część materiału dowodowego, tj. wyłącznie w oparciu o orzeczenie PUR następuje zgodnie z ustaleniami faktycznymi opartymi na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym tj. w oparciu o orzeczenie PUR, a zatem poprzez wewnętrznie sprzeczną argumentację i wadliwą ocenę dowodów oraz nierozpoznanie całokształtu sprawy i wadliwe przyjęcie, że całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stanowi jeden tylko dowód (orzeczenie PUR), a zatem jawne i nieuzasadnione pominięcie istotnych dowodów zgromadzonych w sprawie;
d) pominięcie tej okoliczności, że organ I instancji nie otrzymał do chwili wydania decyzji odpowiedzi z Centralnego Historycznego Archiwum Państwowego Ukrainy, do których zwrócił się o udostępnienie dokumentów;
e) błędne uznanie, że w przypadku pojawiających się wątpliwości co do stanu faktycznego dopuszczalne jest zaniechanie prowadzenia przez organ dalszego postępowania wyjaśniającego;
f) błędne uznanie, że w przypadku gdy przedłożone przez strony postępowania dowody dotyczące pozostawienia nieruchomości (względnie powierzchni tych nieruchomości), budzą wątpliwości, organ jest zwolniony z obowiązku wyczerpującego zgromadzenia i zbadania materiału dowodowego w sprawie i uprawniony do wydania decyzji w oparciu o materiał potwierdzający ustalenia faktyczne najmniej korzystne dla strony, podczas gdy organ ma obowiązek przeprowadzić szczegółowe postępowanie wyjaśniające we własnym zakresie;
g) błędnym i niepopartym jakimkolwiek istotnym argumentem przyjęciu, że wnioskodawcy nie wykazali inicjatywy dowodowej w stopniu pozwalającym na to, aby moc dowodowa orzeczenia PUR została przez strony podważona, podczas gdy to właśnie skarżący ze swej inicjatywy podjęli wszelkie możliwe kroki celem odnalezienia dodatkowych dokumentów i po ich uzyskaniu przedłożyli je organowi, który powinien wziąć je pod uwagę;
2. naruszenie art. 107 § 3 Kpa poprzez nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji i wybiórcze odniesienie się do podniesionych zarzutów;
3. naruszenie art. 142 Kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 Kpa;
4. naruszenie art. 8 i 80 Kpa poprzez dokonanie oceny powierzchni nieruchomości pozostawionej w sposób powierzchowny;
5. naruszenie art. 80 Kpa poprzez przyjęcie za udowodnioną powierzchnię nieruchomości opuszczonej tylko w oparciu o orzeczenie PUR;
6. naruszenie art. 78 § 2 Kpa poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że przedstawione przez skarżących dodatkowe dowody nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy;
7. naruszenie art. 111 § 1 Kpa w zw. z art. 107 § 1 Kpa i w zw. z art. 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. poprzez nieuwzględnienie zażalenia na postanowienie Wojewody Podkarpackiego o odmowie uzupełnienia decyzji;
8. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 6, 8, 9 i 12 Kpa
Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Skarbu Państwa w części, w jakiej utrzymuje ona w mocy ostateczną decyzję Wojewody Podkarpackiego tj. odnośnie pkt 1 tej decyzji w całości zaś w części co do jej pkt 2 i 3 tj. w zakresie, w jakim przyznano skarżącym prawo do zaniżonej wartości rekompensaty, o uchylenie decyzji Ministra Skarbu Państwa w pozostałej części jak również decyzji Wojewody [...] w nieostatecznej części tj. wyłącznie w zakresie jej pkt 2 i 3, w części, w której odmówiono skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty w łącznej wysokości [...] zł zamiast przyznanej ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji jak również decyzji ją poprzedzającej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia [...] czerwca 2014r. skarżący uzupełnili argumentację skargi, jednocześnie podtrzymując zarzuty i wnioski w niej zawarte jak również w replice z dnia 8 października 2014r. na odpowiedź na skargę Ministra Skarbu Państwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę po przytoczeniu treści przepisów prawa wskazał, iż rację należy przyznać Ministrowi Skarbu Państwa, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazali okoliczności dotyczących faktu pozostawienia budynku mieszkalnego o pow. [...] m kw. przez ich poprzednika prawnego H. J.
Za dowody potwierdzające fakt pozostawienia przez H. J. budynku mieszkalnego o pow. [...]m kw. nie mogły być uznane przedłożone przez skarżących: plan budynku położonego w [...] przy ul. [...] oraz "Objaśnienia powierzchni wewnętrznych do planu" budynku przy ul. [...], z którego wynika, że całkowita powierzchnia budynku wynosi [...]m kw., ponieważ dokumenty te pochodzą z 1948r. Nie może zostać uznana także "Tabela wspomagająca nr 1 dla celów określenia poziomu zużycia budynków według stanu technicznego elementów konstrukcyjnych oraz ponownej wyceny" dotycząca budynku położonego w [...] przy ul. [...], z której wynika, że powierzchnia użytkowa budynku wynosi [...] m kw., w tym powierzchnia mieszkalna [...] m kw., ponieważ dokument ten pochodzi z 1971r. (karta 135 verte akt administracyjnych). Jak wynika zaś z treści art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ustala się według stanu na dzień ich pozostawienia oraz według cen albo kosztów odtworzenia na dzień sporządzenia wyceny. W sprawie okolicznością bezsporną jest, że H. J. opuściła [...] w 1944r., a więc stan nieruchomości pozostawionej zgodnie z treścią powołanego przepisu należy badać na datę jej opuszczenia przez właścicielkę, a nie jak podnoszą skarżący na datę sporządzenia przedłożonych przez nich dokumentów.
Dalej Sąd wskazał, iż trafne jest zatem stanowisko organu odwoławczego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że jedynym dowodem świadczącym o pozostawieniu spornej nieruchomości przez H. J. poza obecnymi granicami Państwa jest dowód w postaci dokumentu urzędowego, którym jest orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w R. z dnia [...] września 1945 r., sporządzone na podstawie wniosku właścicielki H.J. z dnia [...] września 1945r. i zeznań dwóch świadków, z którego wynika, że H. J. pozostawiła w S. nieruchomość składającą się z parceli budowlanej o powierzchni [...] m kw., murowanego, skanalizowanego domu mieszkalnego o wymiarach [...] m x [...] m, krytego blachą cynkową, składającego się z pięciu ubikacji mieszkalnych, murowanego garażu o wymiarach [...] m x [...] m krytego blachą czarną, komórki drewnianej na podmurowaniu o wymiarach [...] m x [...] m krytej dachówką. Z orzeczenia tego nie wynika co prawda jaka była powierzchnia domu, jak również ile miał kondygnacji, jednakże z załączonego do akt operatu szacunkowego z dnia [...] kwietnia 2013r. wynika, że wymiary budynku ([...]m x [...] m) jak i podana liczba pomieszczeń mieszkalnych ([...] ubikacji mieszkalnych) wskazują, że był to budynek jednokondygnacyjny o powierzchni użytkowej [...] m kw. Dodać należy, ze również syn H. J. L. J. we wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z dnia 8 kwietnia 2008r. (karta 83 akt administracyjnych) dokonał opisu nieruchomości pozostawionej w sposób analogiczny do wskazanego przez H. J. we wniosku z dnia [...] września 1945r. jak i w orzeczeniu PUR z dnia [...] września 1945r. Dodał jedynie, że dom był z użytkowym mieszkalnym poddaszem, co potwierdza ustalenia organów orzekających, że pozostawiony budynek mieszkalny był jednokondygnacyjny. Wiedza zaś Lechosława Jawornickiego musiała pochodzić z jego osobistych obserwacji i może zostać uznana za wiarygodną zważywszy na to, że L. J. urodził się w 1924r., a więc w dacie opuszczenia przez matkę [...] w 1944r. miał lat 20. Brak jest w tej sytuacji jakichkolwiek podstaw do kwestionowania wiarygodności jego oświadczenia, jak również wiarygodności wniosku H. J. z dnia [...] września 1945r. Jak słusznie zauważył organ II instancji to H. J. jako właścicielka mienia pozostawionego dysponowała najbardziej wiarygodną wiedzą co do jego rodzaju i stanu. Ponieważ dane dotyczące rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionej wskazane przez wnuków H. J. J. J. (protokół przesłuchania z dnia [...] sierpnia 2013r.) i E.J. (protokół przesłuchania z dnia [...] kwietnia 2013r.) nie pokrywają się z danymi wskazanymi przez osobę bezpośrednio zainteresowaną i posiadającą w spornej kwestii najbardziej wiarygodną wiedzę, nie pochodzą jak słusznie zauważył Minister z bezpośrednich obserwacji tych osób, nie mogą być uznane za wiarygodne źródło informacji o nieruchomości pozostawionej.
Nie można zatem dopatrzyć się błędu w rozumowaniu organów orzekających.
Sąd podniósł, iż nie można zatem uznać za uzasadniony zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach są inne, niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia, a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą. Doktryna, jak też orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje w sposób jednoznaczny, iż organy winny kierować się wówczas wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguły logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Przy spełnieniu wyżej wymienionych przesłanek organ administracji publicznej może odmówić mocy dowodowej tym środkom dowodowym, nawet jeśli spełniają przepisane prawem wymagania.
Należy uznać więc stanowisko organów w tym zakresie za uzasadnione i zgodne z prawem. Na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego wszystkie środki dowodowe mają takie samo znaczenie. Kodeks nie dzieli dowodów na ważniejsze i mniej ważne czy też mające większą lub mniejszą moc dowodową. Dlatego równie ważne jest przedstawienie dowodów z dokumentu jak i dowodów osobowych – zeznań świadków czy też przesłuchania stron. Natomiast organ rozpoznający sprawę obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa) i dokonać oceny dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny wyrażoną w art. 80 Kpa.
Dlatego nieuwzględnienie przez organy wielkości mienia wskazanego przez skarżących poza tym, które objęte jest urzędowym opisem mienia pozostawionego odpowiada prawu, a kwestionowanie tego przez skarżących jest nieuzasadnione. Z tych też względów organ I instancji nie był zobligowany do dopuszczenia dodatkowych dowodów wnioskowanych przez skarżących, tj. operatu szacunkowego z dnia [...] kwietnia 2013r. dotyczącego wyceny nieruchomości o powierzchni wskazywanej przez nich, ale nie uznanej przez organ, jak również dowodu z opinii biegłego ds. budownictwa w celu ustalenia powierzchni budynku mieszkalnego na podstawie dowodów, które nie zostały uznane przez organy orzekające, tym bardziej, że ustalenie powierzchni tego budynku okazało się możliwe na podstawie danych wskazanych przez H. J. i zawartych w orzeczeniu PUR.
Odnosząc się do postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013r. wydanego na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. podkreślić należy, że organ jest nim związany, co wynika z art. 110 w zw. z art. 126 Kpa
Postanowienie takie nie ma charakteru dowodowego i nie może być w każdym czasie zmienione bądź uchylone (art. 77 § 2 Kpa). Organ administracji jest związany(od dnia doręczenia lub ogłoszenia) wydanym postanowieniem jako aktem kształtującym sytuację prawno proceduralną adresatów, a wyjątkowo także sytuację prawnomaterialną stron postępowania administracyjnego. Minister Skarbu Państwa zasadnie stwierdził, że przedmiotowe postanowienie wbrew zarzutom skargi zostało wydane zgodnie z ustaleniami faktycznymi opartymi na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym (zdaniem Sądu prawidłowo ocenionym), a stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia.
Jeśli chodzi o postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2014r. odmawiające uzupełnienia decyzji z dnia [...] stycznia 2014r. należy stwierdzić, że stanowisko organów orzekających w tej kwestii jest również prawidłowe. Decyzja ta zawiera bowiem wszystkie elementy wymienione w art. 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005r., a więc wskazuje osoby (skarżących), którym potwierdza prawo do rekompensaty, zwaloryzowaną na dzień wydania decyzji wartość nieruchomości pozostawionych, wysokość rekompensaty oraz wybraną formę realizacji prawa do rekompensaty (wskazaną przez skarżących formę świadczenia pieniężnego płatnego na rachunek bankowy). Wydana decyzja jest decyzją pozytywną, bowiem potwierdza skarżącym prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich poprzedniczkę prawną nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie uwzględnia jedynie wskazywanej przez skarżących powierzchni budynku mieszkalnego, przyjmując jednocześnie istnienie tego budynku, ale o powierzchni mniejszej, co wynika z prawidłowych ustaleń faktycznych organu. W takiej sytuacji organ nie jest uprawniony do wydania decyzji odmownej, bowiem przepis art. 7 ust. 2 ustawy "zabużańskiej" wyraźnie określa w jakich przypadkach organ administracji jest uprawniony do wydania decyzji odmownej tj. w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, a żaden z przypadków tam wskazanych w niniejszej sprawie nie zachodzi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli E. J., J. J. i Z. J. zarzucając:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 Ppsa), a to:
I.1 naruszenie art. 151 Ppsa w związku z art.. 3 § 1 Ppsa, oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 roku nr 153, poz. 1269 z późn. zm., dalej również jako "p.u.s.a.') poprzez bezzasadne oddalenie skargi przez WSA w Warszawie, podczas gdy prawidłowa analiza sprawy i prawidłowe wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej powinny były doprowadzić do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa zgodnie z wnioskami skargi względnie do stwierdzenia jej częściowej nieważności co odpowiada również tym samym zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa (względnie, we wskazanym zakresie art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa), które błędnie nie zostały przez WSA zastosowane, mimo licznych naruszeń przepisów prawa procesowego, jak i materialnego, jakich dopuścił się Minister Skarbu Państwa wydając decyzję z 13.03.2014 r., a także Wojewoda Podkarpacki wydając decyzję z 03.01.2014
I.2. naruszenie art. 151 Ppsa oraz art. 141 § 4 Ppsa w związku z art. 7 Kpa, art. 77 § 1 Kpa oraz art. 80 Kpa poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej obu instancji, i niedostrzeżenie przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez nie ww. przepisów Kpa przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że:
– nie został dopełniony obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, i oba organy zaniechały wyjaśnienia, dlaczego istnieją rozbieżności między powierzchnią nieruchomości pozostawionej obliczoną na podstawie orzeczenia PUR, a powierzchnią wynikającą z innych złożonych w sprawie dokumentów i dowodów (naruszenia ar. 7 i art. 77 § 1 Kpa);
– zarówno Wojewoda oraz Minister Skarbu Państwa odmówiły wzięcia pod uwagę nowych dokumentów, przedłożonych przez skarżących już po wydaniu postanowienia z 30.04.2008 r., a ponadto nie przejawiały żadnej inicjatywy dowodowej w kierunku wyjaśnienia, jaka była rzeczywista powierzchnia nieruchomości pozostawionej w [...] przez poprzedniczkę prawną skarżących, a także jaka jest przyczyna rozbieżności pomiędzy orzeczeniem PUR, a pozostałymi zgromadzonymi w sprawie dowodami (naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kpa);
– te same dowody przedstawione przez skarżących uznane zostały za wiarygodne na okoliczność potwierdzenia zmiany nazw ulicy w Samborze, przy której zlokalizowana była nieruchomość poprzedniczki prawnej skarżących, a jednocześnie zostały pominięte w zakresie udowodnienia za ich pomocą rzeczywistej powierzchni opuszczonej nieruchomości;
– nawet po zwróceniu się przez organ I instancji, na prośbę skarżących, do archiwum, w celu uzyskania dodatkowych informacji, działania tego organu nie polegały na rzeczywistym i rzetelnym prowadzeniu postępowania dowodowego, lecz sprowadzały się do poszukiwania potwierdzenia tezy o pozostawieniu w Samborze nieruchomości o powierzchni odpowiadającej orzeczeniu PUR, co Minister Skarbu Państwa bezzasadnie uznał za prawidłowe (naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kpa oraz art. 80 Kpa);
– organ I instancji zaniechał zwrócenia się do innych kompetentnych organów, w celu potwierdzenia wszystkich istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej powierzchni nieruchomości pozostawionych w [...], w szczególności z archiwalnych ksiąg wieczystych czy innych ewidencji względnie zbiorów dokumentów, ograniczając się jedynie do wysłania zapytania do archiwum, i nie oczekując nawet na odpowiedź z Centralnego Historycznego Archiwum Państwowego Ukrainy, wydał decyzję w sprawie co Minister Skarbu Państwa uznał za prawidłowe (naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kpa oraz art. 80 Kpa);
– bezprawnie przerzucono na skarżących obowiązek gromadzenia materiału dowodowego w sprawie, wskazując, iż "nie udowodnili oni większej powierzchni nieruchomości", mimo iż zgodnie z art. 7 i 77 § 1 Kpa to organ administracji ma obowiązek z urzędu przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kpa);
– postępowanie dowodowe zostało zakończone, mimo iż nie było ono wystarczające i kompletne, gdyż nie zostały wyjaśnione wątpliwości co do rozbieżności pomiędzy zgromadzonymi w sprawie dokumentami i orzeczeniem PUR w zakresie powierzchni pozostawionej w Samborze nieruchomości (naruszenie art. 7 i 77 § 1 Kpa oraz art. 80 Kpa);
– dokonana została ostateczna ocena materiału dowodowego sprawy, mimo iż nie był on kompletny, a w szczególności nie zostały w ogóle wyjaśnione wątpliwości co do rzeczywistej powierzchni pozostawionej nieruchomości, ani rozbieżności w tym zakresie między poszczególnymi dokumentami (naruszenia art. 80 Kpa; dowolna, a nie swobodna ocena dowodów);
– Wojewoda [...] arbitralnie pominął jako dowody poświadczone tłumaczenia planów tabel i opisu budynku uzyskane z [...] Międzymiastowego Biura Inwentaryzacji Technicznej, z uwagi na to, że "nie wskazują one właściciela pozostawionego mienia" (mimo iż tego typu opisy właściciela budynku nigdy nie zawierają), co Minister Skarbu Państwa uznał za prawidłowe (naruszenie art. 80 Kpa; dowolna, a nie swobodna ocena dowodów);
– Wojewoda [...] arbitralnie odmówił jakiejkolwiek mocy dowodowej także tym dowodom przedstawionym przez skarżących, które wskazują właściciela pozostawionego mienia, uzasadniając to tym, iż "nie spełniają one wymogów ustawy", bez wyjaśnienia co to znaczy, a Minister Skarbu Państwa uznał to za prawidłowe (naruszenie art. 80 Kpa; dowolna, a nie swobodna ocena dowodów);
– zaniechano kontynuowania postępowania dowodowego i pominięto dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy J. Z. co do rzeczywistej powierzchni pozostawionej nieruchomości w Samborze, mimo iż Wojewoda [...] sam wprost stwierdził, że zgromadzone w sprawie dokumenty "niejednoznacznie określają wielkość pozostawionego mienia" (naruszenie art. 7 i 77 § 1 Kpa oraz art. 80 Kpa);
– pominięto dowód z opinii rzeczoznawcy majątkowego J. Z. z [...].04.2013 r., jako dotyczący "wyceny innej nieruchomości", mimo iż dotyczy ona nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, tj. nieruchomości w [...], przy ul. [...], stanowiącej poprzednio własność H. J. i odzwierciedla rzeczywistą powierzchnię tej nieruchomości, wyliczoną w oparciu o wszystkie zgromadzone w sprawie dowody (naruszenie art. 7 i 77 § 1 Kpa oraz art. 80 Kpa);
– ustalono powierzchnię pozostawionej nieruchomości na podstawie jednego tylko dokumentu, tj. orzeczenia PUR, przy jednoczesnym pominięciu wszystkich pozostałych dokumentów w sprawie, zgodnie z którymi powierzchnia ta była o [...]m kw. większa (naruszenie art. 7 i 77 § 1 Kpa oraz art. 80 Kpa);
– arbitralnie przyjęto, iż brak jest możliwości uwzględnienia archiwalnych planów jako dowodu na pozostawienie nieruchomości w Samborze "ponieważ dokumenty te pochodzą z 1948 roku", podczas gdy brak jest podstaw do dyskwalifikowania dokumentów archiwalnych tylko dlatego, że zostały sporządzone 3 lata po orzeczeniu PUR, uznanym przez oba organy, a jednocześnie nie wskazano, dlaczego odmówiono im mocy dowodowej (co mogłoby nastąpić np. z uwagi na przebudowę budynku w latach 1945-1948, jednak tego typu okoliczności ani Wojewoda Podkarpacki, ani Minister Skarbu Państwa nie ustalił);
– błędnie pominięto zeznania skarżących złożone w toku postępowania tylko na tej podstawie, że nie pokrywają się z "innymi dokumentami" (przy czym jako "inne dokumenty" organy rozumiały wyłącznie orzeczenie PUR, do którego inne dowody pasowały bąd
nie), mimo, iż przesłuchanie skarżących odbyło się w trybie art. 86 Kpa, a więc złożone w jego toku dodatkowe wyjaśnienia winny były zostać wzięte pod uwagę jako pełnowartościowy dowód w sprawie, mający znaczenie zwłaszcza gdy pojawiają się wątpliwości co do stanu faktycznego;
podczas gdy prawidłowa analiza sprawy powinna była doprowadzić WSA w Warszawie do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa zgodnie z wnioskami skargi, co uprawnia również tym samym do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c Ppsa, który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 Ppsa w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności aclministracji publicznej.
I.3. naruszenie art. 151 Ppsa oraz art. 141 § 4 Ppsa w związku z art. 75 § 1 Kpa poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej obu instancji, i niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez nie ww. przepisu Kpa przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że:
– nie zostały wzięte pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku skarżących o potwierdzenie prawa do rekompensaty wszystkie zgromadzone w sprawie dowody, w tym w szczególności archiwalne plany budynku pozostawionego w [...] i inne dowody przedstawione przez skarżących już po wydaniu postanowienia z [...].04.2008 r., a moc dowodowa przyznana została jedynie orzeczeniu PUR w [...], mimo iż Kpa przewiduje równą moc dowodową wszystkich środków dowodowych, a ustawa zabużańska także nie uprzywilejowuje orzeczenia PUR wśród innych dowodów (naruszenie art. 75 § 1 Kpa);
podczas gdy prawidłowa analiza sprawy powinna była doprowadzić WSA w Warszawie do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa zgodnie z wnioskami skargi, co uprawnia tym samym do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, który błędnie nie został przez WSA zastosowany, a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 Ppsa w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej;
I.4. naruszenie art. 151 Ppsa oraz art. 141 § 4 Ppsa w związku z art. 77 § 2 Kpa poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej obu instancji, i niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez nie ww. przepisu Kpa przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że:
– Wojewoda [...], mimo wielokrotnych wniosków skarżących, nie dokonał zmiany postanowienia z [...].04.2008 r., ani jego uzupełnienia o przedłożone przez skarżących nowe dowody, świadczące o pozostawieniu przez ich poprzedniczkę prawną w Samborze nieruchomości o większej powierzchni niż wynikająca z orzeczenia PUR, mimo istnienia ku temu pełnych podstaw, gdyż dane te potwierdzone były dokumentami urzędowymi (a Minister Skarbu Państwa ww. naruszenie prawa procesowego pominął);
– Wojewoda [...] zaniechał zmiany/uzupełnienia postanowienia z 30.04.2008 r. o przedłożone przez skarżących nowe dowody, mimo iż zgodnie z art. 77 § 2 Kpa organ może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu (a organ II instancji to istotne naruszenie pominął);
podczas gdy prawidłowa analiza sprawy powinna była doprowadzić WSA w Warszawie do dostrzeżenia ww. naruszeń i uwzględnienia skargi oraz uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa zgodnie z wnioskami skargi, co uprawnia tym samym do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 Ppsa w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej;
1.5. naruszenie art. 151 Ppsa oraz art. 141 § 4 Ppsa w związku z art. 77 § 4 Kpa poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej obu instancji, i niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez nie ww. przepisu Kpa przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że:
– ani Minister Skarbu Państwa, ani organ I instancji nie wzięły pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku skarżących faktów notoryjnych (znanych także organom z urzędu), mimo iż miały je obowiązek uwzględnić z urzędu, gdyż zgodnie z art. 77 § 4 Kpa fakty te nie wymagają dowodu;
– oba organy nie wzięły w szczególności pod uwagę faktów notoryjnych wypływających z powszechnej wiedzy historycznej, takich jak okoliczności przymusowej repatriacji Polaków z byłego terytorium RP, a także powszechnie panującego w owym czasie powszechnego terroru w stosunku do Polaków (a zwłaszcza przedstawicieli inteligencji), które skutkowały powszechnym zaniżaniem danych o nieruchomościach przez ewakuującą się ludność ze strachu przed represjami ze strony komunistycznego państwa, reprezentowanego przez PUR;
– ani organ II, ani I instancji nie wzięły pod uwagę praktyki powszechnego zaniżania powierzchni pozostawionych nieruchomości zgłaszanej przez repatriantów wobec PUR, która to praktyka pozostawała w ścisłym związku z oficjalnymi wytycznymi PUR co do wystawiania orzeczeń odszkodowawczych (co znajduje potwierdzenie w dokumentach złożonych przez skarżących);
podczas gdy organy administracji miały obowiązek uwzględnić ww. fakty notoryjne jako pełnoprawną część stanu faktycznego sprawy i niedopuszczalne było ich poiriinięcie, a więc prawidłowa analiza i kontrola postępowania powinna była doprowadzić Sąd I instancji do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa zgodnie z wnioskami skargi, co uprawnia również do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 Ppsa w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej;
I.6. naruszenie art. 151 Ppsa oraz art. 141 § 4 Ppsa w związku z art. 78 § 1 Kpa poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej obu instancji, i niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez nie ww. przepisu Kpa przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że:
– nie został uwzględniony wniosek dowodowy skarżących dotyczący dopuszczenia dowodu z opinii sporządzonej przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego J. Z. na okoliczność ustalenia faktycznej powierzchni nieruchomości pozostawionej w Samborze przez poprzedniczkę prawną skarżących, mimo że zgodnie z art. 78 § 1 Kpa żądanie skarżących co do przeprowadzenia tego dowodu winno było zostać uwzględnione, gdyż przedmiotem tego dowodu była okoliczność mająca istotne znaczenie dla sprawy i dla wyjaśnienia powstałych w postępowaniu administracyjnym wątpliwości co do rzeczywistej powierzchni pozostawionej nieruchomości;
podczas gdy prawidłowa analiza sprawy powinna była doprowadzić WSA w Warszawie do dostrzeżenia ww. naruszenia i uwzględnienia skargi oraz uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa zgodnie z wnioskami skargi, co uprawnia tym samym do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 Ppsa w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej;
1.7. naruszenie art. 151 Ppsa oraz art. 141 § 4 Ppsa w związku z art. 78 § 2 Kpa poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej obu instancji, i niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez nie ww. przepisu Kpa przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że:
– zarówno Minister Skarbu Państwa jak i organ I instancji przyjęły, że dopuszczalna jest odmowa przeprowadzenia dowodu zawnioskowanego przez stronę, w sytuacji, gdy dowód ten ma na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy odmiennego od dotychczas przyjmowanego przez organ administracji publicznej na podstawie części wcześniej zgromadzonych dowodów, mimo iż na gruncie art. 78 § 2 Kpa w takim przypadku odmowa przeprowadzenia dowodu jest niedopuszczalna;
– prowadzące sprawę organy administracji arbitralnie uznały, że skoro wniosek skarżących dotyczył przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w przedmiocie powierzchni pozostawionej nieruchomości, czyli okoliczność "już stwierdzonej na podstawie Orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...].09.1945 r.", to nie ma potrzeby przeprowadzania innych dowodów na tę okoliczność, mimo iż z art. 78 § 2 Kpa nie sposób wywieść uprawnienia organu administracji do odrzucania dowodów, które nie potwierdzają ustaleń przyjętych wcześniej na podstawie dowodów już przeprowadzonych i ograniczania postępowania dowodowego do z góry przyjętych założeń;
podczas gdy prawidłowa analiza sprawy powinna była doprowadzić WSA w Warszawie do dostrzeżenia ww. naruszeń i uwzględnienia skargi oraz uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa zgodnie z wnioskami skargi, co uprawnia tym samym do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 Ppsa w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej;
I.8. naruszenie art. 151 Ppsa oraz art. 141 § 4 Ppsa w związku z art. 107 § 3 Kpa poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy adrninistracji publicznej obu instancji, i niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez nie ww. przepisu Kpa przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że:
– Minister Skarbu Państwa nie odniósł się w ogóle w uzasadnieniu decyzji z 13.03.2014 r. co do części zarzutów odwołania, a uzasadnienie decyzji sprowadza się wyłącznie do przytoczenia chronologii wymiany pism miedzy organem a skarżącymi;
– Minister Skarbu Państwa wybiórczo jedynie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do zarzutów skarżących, kwitując je jednozdaniowymi, niczym niepopartymi arbitralnymi stwierdzeniami, uniemożliwiając skarżącym poznanie motywów, jakimi kierował się przy wydawaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia;
– w uzasadnieniu decyzji organu II instancji znalazły się jednozdaniowe stwierdzenia bez podania motywów, zamiast rzeczywistego uzasadnienia (do którego poznania skarżący mają pełne prawo), wskutek czego uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów wynikających z art. 107 § 3 Kpa
podczas gdy prawidłowa analiza sprawy powinna była doprowadzić WSA w Warszawie do dostrzeżenia ww. naruszenia i uwzględnienia skargi, a w konsekwencji do uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa zgodnie z wnioskami skargi, co uprawnia tym samym do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 Ppsa w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej;
I.10. naruszenie art. 151 Ppsa oraz art. 141 § 4 Ppsa w związku z art. 111 § 1 Kpa i art. 107 § 1 Kpa w związku z art. 8 Kpa poprzez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekające w sprawie organy administracji publicznej obu instancji, i niedostrzeżenia przez Sąd I instancji istotnego naruszenia przez nie ww. przepisu Kpa przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że:
– Wojewoda [...] wydał decyzję, w której potwierdził skarżącym prawo do rekompensaty wyłącznie w odniesieniu do tej części powierzchni pozostawionej w Samborze, która wynika z orzeczenia PUR, pominął natomiast milczeniem kwestię potwierdzenia prawa do rekompensaty za pozostałą powierzchnię tej nieruchomości, mimo iż miał obowiązek zamieścić w decyzji rozstrzygnięcie o całości żądań skarżących;
– Minister Skarbu Państwa nie uwzględnił zażalenia na postanowienie organu I instancji o odmowie uzupełnienia decyzji, mimo iż decyzja Wojewody [...] z [...].01.2014 r. nie zawierała wyrzeczenia co do całości żądania skarżących, a tym samym konieczne było jej uzupełnienie;
podczas gdy prawidłowa analiza sprawy powinna była doprowadzić WSA w Warszawie do dostrzeżenia ww. naruszeń i uwzględnienia skargi, a w konsekwencji do uchylenia zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa zgodnie z wnioskami skargi, co uprawnia tym samym do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 Ppsa w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej;
I.11. naruszenie art. 151 Ppsa oraz art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 138 § 1 pkt 1 i art. 16 Kpa poprzez bezzasadne oddalenie skargi, mimo iż decyzja Ministra Skarbu Państwa z 13.03.2014 r., w zakresie w jakim organ ten ponownie rozpoznał sprawę także w części niezaskarżonej odwołaniem skarżących, dotknięta jest nieważnością podczas gdy Minister Skarbu Państwa, będąc związanym zakresem zaskarżenia nie był uprawniony do rozpoznania sprawy i wydania decyzji w niezaskarżonym zakresie, a tym samym WSA w Warszawie zobligowany był do dostrzeżenia ww. naruszeń i uwzględnienia skargi, a w konsekwencji do stwierdzenia nieważności decyzji z 13.03.2014 r. w tej części zgodnie z wnioskami skargi, co uprawnia tym samym do postawienia zarzutu naruszenia att. 145 § 1 pkt 2 Ppsa, który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 Ppsa w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. poprzez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej;
I.12. naruszenie art. 106 § 4 Ppsa poprzez zaniechanie przy ocenie prawidłowości zaskarżonych decyzji wzięcia pod uwagę przez Sąd I instancji powszechnie znanych faktów, takich jak regularne zaniżanie powierzchni nieruchomości pozostawionych przez repatriantów, zgłaszanych do PUR-u, związane tak z oficjalnymi instrukcjami tego organu, jak i z powszechnie panującym terrorem, jaki towarzyszył przymusowej repatriacji podczas gdy zgodnie z ww. przepisem fakty te nie wymagają dowodu, a WSA w Warszawie obowiązany był wziąć je pod uwagę z urzędu;
I.13. naruszenie art. 141 § 4 Ppsa w związku z art. 151 Ppsa poprzez zaniechanie odniesienia się przez Sąd I instancji do wszystkich zarzutów skargi, tj. do:
– zarzutu naruszenia przez Ministra Skarbu Państwa (a wcześniej przez Wojewodę [...]) art. 2 ustawy zabużańskiej;
– zarzutu naruszenia przez Ministra Skarbu Państwa art. 107 § 3 Kpa;
– zarzutu naruszenia art. 7 Kpa, art. 77 § 1 Kpa oraz art. 80 Kpa polegającym na pominięciu, iż decyzja organu I instancji z [...].01.2014 r. wydana została jeszcze przed uzyskaniem odpowiedzi z Centralnego Historycznego Archiwum państwowego [...], a także poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób niezgodny ze wskazaniami art. 141 § 4 Ppsa, zawierającego liczne uproszczenia w wyciąganiu wniosków ze zgromadzonego materiału dowodowego, i pomijającego wiele istotnych kwestii, mających znaczenie w sprawie, a mimo to bezzasadne oddalenie skargi, podczas gdy, w myśl art. 141 § 4 Ppsa Sąd I instancji winien był zawrzeć w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniesienie się do wszystkich zarzutów skargi, dokonać ich pełnej analizy i w sposób wyczerpujący wyjaśnić, dlaczego nie mogą one zostać uwzględnione, a niedopełnienie powyższych obowiązków świadczy o nienależytym wykonaniu obowiązku kontroli zaskarżonych decyzji, wydanych przez ministra Skarbu Państwa, jak i organ I instancji.
II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię (art. 174 pkt 1 Ppsa), a to:
II. 1. naruszenie art. 6 ust. 4 (pkt 1, 2 i 3) w związku z art. 6 ust. 5 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 roku Nr 169, poz. 1418 z późn. zm., dalej również jako "ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej" lub "ustawa zabużańska"), poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że:
– przepisy te uprawniają do uprzywilejowania orzeczenia PUR w stosunku do innych dowodów w sprawie, podczas gdy nie dają one podstawy do przydawania temu dokumentowi szczególnej mocy dowodowej, gdyż został on wskazany jedynie jako jeden z możliwych dowodów, świadczących o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP, a fakt pozostawienia nieruchomości może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, zgodnie z regułą równej mocy dowodowej wszystkich zgromadzonych dowodów wynikającą z art. 75 § 1 Kpa, a nawet zastąpiony zeznaniami świadków;
– należy przyznać orzeczeniu PUR w [...] zalegającemu w aktach sprawy szczególne znaczenie, jako zgodnemu z informacją poprzedniczki prawnej skarżących, podczas gdy ani art. 6 ust. 4 (pkt 1, 2 3), ani art. 6 ust. 5, ani żaden inny przepis ustawy zabużańskiej nie zawierają jakiegokolwiek postanowienia, które uprawniałoby do przydania szczególnej mocy dowodowej jakiemukolwiek dowodowi w sprawie na tej podstawie, co dotyczy w równej mierze także orzeczenia PUR, zwłaszcza, że PUR stanowił organ komunistycznego państwa, a więc przy ocenie jakichkolwiek składanych wobec niego oświadczeń należy uwzględnić powszechnie panujący wówczas terror i strach po stronie repatriantów;
– należy przyznać orzeczeniu PUR w [...] pierwszeństwo przed innymi dowodami, mimo, iż faktem notoryjnym jest, i wynika z oficjalnych dokumentów PUR znajdujących się aktach sprawy, że regułą było zaniżanie powierzchni nieruchomości zgłaszanych Państwowemu Urzędowi Repatriacyjnemu, także z uwagi na przyjęte przez ten organ odgórne limity powierzchni nieruchomości, uprawniające do wystawienia orzeczenia odszkodowawczego;
– przepisy te uprawniają organy administracji do przydania orzeczeniu PUR w [...] szczególnej mocy dowodowej, ze względu na fakt jego wystawienia w 1945 roku, przy jednoczesnym odmówieniu mocy dowodowej złożonym przez skarżących planom budynku przy ul. [...] w [...], sporządzonym w roku 1948. podczas gdy żaden z ww. przepisów ustawy zabużańskiej nie zawiera ograniczeń w zakresie daty granicznej wystawienia dokumentu, który może być dowodem pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP;
– usprawiedliwione jest przyznanie orzeczeniu PUR szczególnej mocy dowodowej w niniejszej sprawie w zakresie powierzchni nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP w tak dalekim zakresie, iż jego istnienie uprawnia do "zamknięcia postępowania dowodowego w sprawie", podczas gdy nie sposób odszukać w powołanych przepisach ustawy zabużańskiej tak daleko idącego uprzywilejowania tego rodzaju dowodu, zwłaszcza w przypadku, jak sam stwierdził Wojewoda [...] w wydanej decyzji z [...].01.2014 r., dane co do powierzchni wynikające z tego orzeczenia są "niejednoznaczne";
– powierzchnia nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP może być ustalona wyłącznie w oparciu o (niejednoznaczne) orzeczenie PUR, podczas gdy jak wynika z orzeczenia WSA w Warszawie z 21.10.2011 r., sygn. akt: I S.A./Wa 5/11, które Sąd I instancji całkowicie pominął, ostatecznego sprecyzowania powierzchni nieruchomości może dokonać rzeczoznawca majątkowy w operacie szacunkowym, sporządzanym w celu określenia wartości nieruchomości i wysokości rekompensaty;
– przepisy te uprawniają do uprzywilejowania orzeczenia PUR w stosunku do innych dowodów w sprawie, ze względu na fakt, iż pozostałe dowody (wystawione już po opuszczeniu [...] przez poprzedniczkę prawną skarżących, np. w 1948 roku), nie zawierają wskazania właściciela nieruchomości, podczas gdy ww. przepisy nie dają podstawy do formułowania tego rodzaju dodatkowego wymogu i nie uzależniają mocy dowodowej danego dokumentu w zakresie wykazania powierzchni od tego, czy znajduje się tam jednocześnie wskazanie właściciela;
II.2. naruszenie art. 11 ust. 5 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przepis ten stanowić może podstawę do uznania bądź odmowy uznania dokumentów archiwalnych za wiarygodne w zakresie potwierdzenia powierzchni pozostawionej nieruchomości, podczas gdy odnosi się on stricte do sposobu określania przez rzeczoznawców majątkowych "stanu nieruchomości" pozostawionych poza obecnymi granicami RP, dla potrzeb określenia ich wartości i wysokości prawa do rekompensaty, a w kwestii doboru przez organy administracji dokumentów świadczących o ilości, rodzaju i powierzchni pozostawionych nieruchomości jest on całkowicie bez znaczenia.
Wskazując na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
W piśmie procesowym z dnia 2015 r. składający skargę kasacyjna szeroko opisali wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1767/13, który załączyli do pisma.
W piśmie procesowym z dnia 2 czerwca 2015 r. skarżący podtrzymali zarzuty skargi kasacyjnej oraz przedłożyli poświadczony notarialnie odpis pisma architekta.
Strona wskazała, iż z pisma architekta wynika, że argumentacja skarżących jest w pełni prawidłowa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi ( Dz. u. z 2016 r., poz 718 ze zm. – dalej "Ppsa"), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 Ppsa, a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 Ppsa, które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 174 Ppsa skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ; 2) naruszenie przepisów postępowania , jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z uwagi na to, że w skardze kasacyjnej podniesiono zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego w pierwszej kolejności należy odnieść się do tych pierwszych, bowiem to determinowało ocenę zarzutów naruszenia prawa materialnego.
W niniejszej sprawie rozbudowane zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów Ppsa w powiązaniu z poszczególnymi przepisami Kpa sprowadzają się do kwestionowania prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy z pominięciem wniosków dowodowych skarżącego.
W pierwszej kolejności odnieść należy się do zarzutu naruszenie art. 151 Ppsa oraz art. 141 § 4 Ppsa w związku z art. 7 Kpa, art. 77 § 1 Kpa oraz art. 80 Kpa
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, jak słusznie uznał Sąd I instancji, organ należycie tj. w stopniu pozwalającym na rozstrzygnięcie sprawy, ustalił stan faktyczne sprawy w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy.
Przed dokonaniem szczegółowej oceny w pierwszej kolejności należy poczynić kilka uwag odnoszących się do kwestii potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP.
Problematykę rekompensat za ‘mienie zabużańskie" reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014r., poz. 1090 - dalej "ustawa").
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ww. ustawy do wniosku, o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, należy dołączyć:
1) dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości;
2) dowody, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 2 i 3 ustawy;
3) dowody potwierdzające miejsce lub miejsca zamieszkania wnioskodawcy, a w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, również dowody potwierdzające miejsca zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy, a w przypadku braku tych dowodów do wniosku dołącza się oświadczenie wnioskodawcy o miejscu lub miejscach zamieszkania tych osób;
4) oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy;
5) oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty.
W myśl ust. 4 ww. artykułu dowodami w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogą być w szczególności: to być w szczególności: urzędowy opis mienia (art. 6 ust. 4 pkt 1), orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny (art. 6 ust. 4 pkt 2), dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw, wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego, a w przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2 dowodami, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5).
Nie ulega wątpliwości, iż przepis art. 6 ustawy zabużańskiej przewiduje osobną procedurę dowodową. Niemniej jednak uregulowania ustawy zabużańskiej nie wyłączają stosowania w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 75 § 1 Kpa, który nakazuje dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem czy też art. 76 Kpa.
Sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2015r. I OSK 1767/15, na który powołali się skarżący, iż dowodem może być dokument urzędowy, zeznania świadków, opinia biegłego oraz oględziny.
Stanowisko wyrażone zarówno w zaskarżonym wyroku, jak i w decyzjach administracyjnych nie pozostają w sprzeczności z powyższym poglądem.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że podstawowym dokumentem i najbardziej wiarygodnym dokumentem świadczącym o rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości było orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] września 1945 r., nr [...]. Powyższe nie oznacza jednak, iż Sąd I instancji czy też organy oparły ustalenia faktycznie wyłącznie w oparciu o powyższe orzeczenie.
Jak wynika z akt sprawy organ swoje rozstrzygnięcie orał na całym materiale dowodowym uznając jedynie, że jeden z tych dowodów jest najbardziej wiarygodny.
Z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego wynika, że H. J. pozostawiła poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej w S. nieruchomość składająca się z parceli budowlanej o powierzchni [...] m2, murowanego, skanalizowanego domu mieszkalnego o wymiarach [...] m x [...] m, krytego blachą cynkową, murowanego garażu o wymiarach [...]m x [...]m, komórki drewnianej na podmurowaniu o wymiarach [...]m x [...] m krytej dachówką.
Z orzeczenia tego nie wynika co prawda jaka była powierzchnia domu, jak również ile miał kondygnacji, jednakże z załączonego do akt operatu szacunkowego z dnia [...] kwietnia 2013r. wynika, że wymiary budynku ([...] m x [...] m) jak i podana liczba pomieszczeń mieszkalnych ([...] ubikacji mieszkalnych) wskazują, że był to budynek jednokondygnacyjny o powierzchni użytkowej [...] m kw.
W niniejszej sprawie jest istotne, że orzeczenie jest zgodne z wnioskiem z dnia [...] września 1945r. złożonym przez H. J. do Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w R. Zgodzić należy się, iż H. J. jako właścicielka mienia dysponowała najbardziej wiarygodną wiedzą co do pozostawionego przez nią majątku, a we wniosku z dnia 26 września 1945r. wskazała, że pozostawiona przez nią nieruchomość była położona w [...] przy. ul. [...] oraz opisała stan i składniki pozostawionej nieruchomości, co zostało potwierdzone w zeznaniach dwóch świadków.
W tym miejscu odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 106 § 4 Ppsa poprzez zaniechanie poprzez zaniechanie przy ocenie prawidłowości zaskarżonych decyzji wzięcia pod uwagę przez Sąd I instancji powszechnie znanych faktów, takich jak regularne zaniżanie powierzchni nieruchomości pozostawionych przez repatriantów, zgłaszanych do PUR-u, związane tak z oficjalnymi instrukcjami tego organu, jak i z powszechnie panującym terrorem, jaki towarzyszył przymusowej repatriacji podczas gdy zgodnie z ww. przepisem fakty te nie wymagają dowodu, wskazać należy, że o ile właścicielka mogła działać pod presją i złożyć niekorzystne oświadczenie, to jednakże należy pamiętać, że w niniejszej sprawie również syn H. J. L. J. we wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z dnia 8 kwietnia 2008r.dokonał opisu nieruchomości pozostawionej w sposób analogiczny do wskazanego przez H. J. we wniosku z dnia [...] września 1945r. jak i w orzeczeniu PUR z dnia [...] września 1945r.
W odniesienie do oświadczenia L. J. wskazać należy, iż składając w 2008 r. oświadczenie nie działał on po wpływem "terroru", na który powołują się skarżący, a oświadczenie to zgodnie jest z orzeczeniem Państwowego Urzędu Repatriacyjnego.
Zwrócić należy uwagę, że słusznie zauważył Sąd I instancji, iż wiedza L. J. musiała pochodzić z jego osobistych obserwacji, ponieważ urodził się w 1924 r., a więc w dacie opuszczenia przez matkę [...] w 1944r. miał lat 20.
Z powyższego wynika, że organ, wbrew ocenie skarżących nie oparł się wyłącznie o orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, a okoliczności faktyczne ustalił w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału dowodowego. Fakt oparcia rozstrzygnięcia o inne dowody niż wskazane przez skarżących nie oznacza, że organ oparł swoje rozstrzygnięcie wyłącznie w oparciu o orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego
Składając skargę kasacyjną skarżący zarzucili, że w niniejszej sprawie organ ustalając stan faktyczny sprawy pominął takie dowody jak tłumaczenia planów tabel i opisu budynku, opinia biegłego.
W pierwszej kolejności odnosząc się do przedłożonego tłumaczenia poświadczonego za zgodność z oryginałem w dniu [...] listopada 2009r. przez Państwowy Komitet Gospodarki Komunalno-Mieszkaniowej [...] Międzymiastowe Biuro Inwentaryzacji Technicznej: planu budynku położonego przy ul. [...] (piwnicy, piętra-parteru oraz pierwszego piętra wykonane w skali 1:200) oraz "Objaśnienia powierzchni wewnętrznych do planu" budynku przy ul. [...] w S. wyjaśnić należy, że ocena powyższego dokumentu dokonana przez organy jak i Sąd I instancji uznać należy za prawidłowe.
Z dokumentów tych jednoznacznie wynika, że sporządzone zostały w 1948 r., a więc po 4 latach od pozostawienia nieruchomości. Ponadto zgodzić należy się, z ww. dokumentów nie wynika, że właścicielką nieruchomości w nich wymienionej była Helena Jawornicka, bowiem dokumenty te określają rodzaj i powierzchnię nieruchomości w 1948 r., a H. J. opuściła [...] w 1944 r.
Skarżący wskazał, iż sam fakt sporządzenia dokumentów w 1948 r. nie może prowadzić do ich dyskwalifikacji. Zgodzić należy się z powyższym. To jednakże na gruncie niniejszej sprawy nie tylko fakt sporządzenia powyższych dokumentów po znacznym upływie czasu ale również sprzeczność z orzeczeniem Państwowego Urzędu Repatriacyjnego oraz oświadczeniem właścicielki i jej syna tj. osób które najlepiej zorientowane były co do powierzchni pozostawionej spowodowały, ze Sąd odmówił im wiarygodności.
Z tych samych powodów organ zasadnie odmówił wiarygodności zeznaniom skarżących, które są osobami bezpośrednio zainteresowanymi sposobem załatwienia sprawy.
Strona skarżąca kasacyjnie na potwierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość miała większą powierzchnię, dołączyła do akt poświadczony notarialnie odpis pisma architekta [...] W.M. i inżyniera-budowniczego K. W. z dnia [...] grudnia 2015 r. wraz z poświadczonym notarialnie odpisem tłumaczenia z języka [...]. Odnosząc się do powyższego dokumentu należy wskazać, iż jest to dokument prywatny, a nie dokument urzędowy jak twierdzi strona. Ponadto z dokumentu tego nie wynika kiedy dokonano oględzin budynku mieszkalnego przy ul. [...] ani na podstawie jakich dokładnie czynności, z wyłączeniem przesłuchania mieszkańców, ustalono, że parametry budynków pozostają bez zmian od czasu wzniesienia. Same oględziny, w ocenie Sądu, nie są wystarczające do formułowania wniosku, że budynek nie był rozbudowywany od czasu jego wzniesienia.
Powoływanie się na informacje uzyskane od mieszkańców tego budynku nie może odnieść zamierzonego skutku, ponieważ z pisma tego nie wynika, kto takiej informacji udzielił oraz kiedy taka osoba wprowadziła się do budynku. Ponadto gdyby przyjąć, iż oświadczenie takie złożyły osoby, które zamieszkiwały w budynku od daty jego wzniesienia (1860 roku), to 18 grudnia 2015 r. (data pisma) musiałyby mieć 157 lat. Natomiast osoby obecnie żyjące i nawet zamieszkujące w przedmiotowym budynku nie mogą, z logicznego punktu wiedzenia, posiadać wiedzy bezpośredniej jak wyglądał budynek w 1860 roku, a nawet w latach następnych.
Odnosząc się natomiast do zarzutu nie uwzględnienia opinii biegłego wskazać należy, iż opinia ta opierała się na założeniach co do wielkości zabudowy, których organ w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy nie podzielił. Powyższa okoliczność dyskwalifikowała opinię przedłożoną przez skarżących jako mająca znaczenie w sprawie.
Z powyższych względów Wojewoda zasadnie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2013 r. odmówił przeprowadzenia dowodu z opinii z dnia [...] kwietnia 2013 r. na okoliczność ustalenia faktycznej powierzchni pozostawionej przez H. J..
Z powyższych względów zarzut naruszenia art. 151 ppsa oraz art. 141 § 4 Ppsa w zw. z art. 78 § 1 Kpa nie zasługiwał na uwzględnienie.
W ocenie Sadu zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy i brak było podstaw do prowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego.
W tym miejscu odnieść należy się do zarzutu naruszenia art. art. 151 ppsa oraz art. 141 § 4 Ppsa w zw. z art. 78 § 1 Kpa poprzez zaniechanie przez Wojewodę zmiany postanowienia z dnia 30 kwietnia 2008 r.
Odnosząc się do zarzutu braku zmiany postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. wskazać należy, iż organ w postanowieniu tym wydanym na podstawie art. 7 ustawy uznał, że wniosek L. J., J. J. i Z. Z.. o rekompensatę za mienie pozostawione przez H. J. w [...] spełnia przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz E.J., J. J. i Z.J.
Postanowienie to wbrew ocenie skarżących nie jest postanowieniem dowodowym i nie może być w późniejszym czasie zmieniane czy też uzupełniane na podstawie art. 78 § 1 Kpa.
Z powyższych względów zarzuty naruszenia przepisów Ppsa w powiązaniu z art. 7, 75, 77, 78 Kpa oraz art. 80 nie mogły zostać uwzględnione.
Odnosząc się do zarzutu kompletności decyzji wskazać należy, że stosownie do art. 8 ustawy decyzja o potwierdzeniu prawa do rekompensaty zawiera wskazanie:
1) osoby lub osób, którym potwierdza się prawo do rekompensaty;
2) zwaloryzowanej na dzień wydania tej decyzji wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3, również wskazanie zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji wartości nabytego prawa własności nieruchomości albo wartości nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartości położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali;
3) wysokości rekompensaty określonej zgodnie z art. 13;
4) wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty zgodnie z art. 13 ust. 1.
W niniejszej sprawie decyzja zawiera wszystkie te elementy. Skarżący wadliwości decyzji poszukują w braku rozstrzygnięcia o odmowie uznania rekompensaty w odniesieniu do pozostałej części nieruchomości.
Wyjaśnić należy skarżącym, że ustawa przewiduje możliwość wydania takiej decyzji w ściśle określonych przypadkach. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż przesłanki określone w art. 2, 3 oraz 5 ust. 1 i 2 ustawy zostały spełnione, czego nie kwestionują skarżący ani organ. Natomiast przepisu ustawy nie przewidują możliwości wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty tylko dlatego, że w ocenie wnioskodawcy majątek pozostawiony był większy niż wynika to z ustaleń organu.
Z tych tez względów na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenie art. 151 Ppsa oraz art. 141 § 4 Ppsa w związku z art. 111 § 1 Kpa i art. 107 § 1 Kpa w związku z art. 8 Kpa
Za niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia naruszenie art. 151 Ppsa oraz art. 141 § 4 Ppsa w związku z art. 107 § 3 Kpa.
Wbrew ocenie skarżących uzasadnienie decyzji organu odwoławczego spełnia wymagania stawiane przez art. 107 § 3 Kpa. W uzasadnieniu tym organ przedstawił fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie to zawiera również uzasadnienie prawne jak również odniesienie się do zarzutów odwołania.
Za niezasadny uznać również należało zarzut naruszenia art. 141 § 4 Ppsa.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest już pogląd, zgodnie z którym przepis art. 141 § 4 Ppsa należy interpretować w ten sposób, że sąd pierwszej instancji powinien odnieść się do wszystkich zarzutów skargi, choć nie można uznać, iż sąd ten ma zawsze obowiązek odnieść się do każdego z argumentów, które w przekonaniu strony skarżącej świadczą o zasadności danego zarzutu. Wystarczy, gdy z wywodów sądu wynika, dlaczego w jego ocenie, nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyroki: z 12 lipca 2016 r. sygn. akt II OSK 2469/15; z 25 maja 2016 r. sygn. akt I FSK 2082/14; z 27 października 2015 r. sygn. akt I FSK 1137/14; dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto na gruncie uchwały NSA z dnia 15 lutego 2010 r. II FPS 9/09 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) przyjmuje się, że przepis art. 141 § 4 Ppsa może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Aby zarzut taki mógł stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku. Oznacza to, że orzeczenie sądu I instancji nie będzie się poddawało takiej kontroli w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu.
W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano już, że art. 141 § 4 Ppsa określa jedynie obligatoryjne elementy uzasadnienia, zaś ewentualne merytoryczne wady argumentacji, mającej uzasadniać przyjęte stanowisko sądu, czy też wady wskazań co do dalszego postępowania, nie są równoznaczne z ich brakiem, a tylko w tym ostatnim przypadku można mówić o naruszeniu art. 141 § 4 Ppsa (zob. wyrok NSA z dnia 26 marca 2013 r., I GSK 1064/11, LEX nr 1331481).
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego wskazać należy, co podniesiono już wyżej, w niniejszej sprawie wbrew ocenie skarżących Sąd nie uznał, iż jedynym dowodem w sprawie może być orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.