I OSK 542/22

I OSK 542/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1708/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-03-10
I OZ 38/22 - Postanowienie NSA z 2022-03-02
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2097
art. 2, art. 5 ust. 1
Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.)
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Maciołek po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1708/19 w sprawie ze skargi A. A. i B. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 lipca 2019 r. nr DAP-WOSR-7280-114/2019/AM w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną. 2. zasądza od A. A. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1708/19 oddalił skargę A. A. i B. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 1 lipca 2019 r. nr DAP-WOSR-7280-114/2019/AM w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wojewoda Małopolski decyzją z 26 kwietnia 2019 r. nr 2 odmówił potwierdzenia B. B. i A. A. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez C. C. udziału wynoszącego 1/15 części we współwłasności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], róg ul. [...] i [...], województwo [...].
Jak wskazał organ, wcześniej Wojewoda Małopolski decyzją z 28 kwietnia 2010 r. nr SN.Vlll.EG.7725-1-374-07 odmówił A. A. i B. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. D. nieruchomości położonej w [...] przy [...].
Minister Skarbu Państwa decyzją z 24 września 2010 r. nr MSP/DRiR/2101/10 (DRiR-MJ-580-301/10) utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 28 kwietnia 2010 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2410/10 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z 28 kwietnia 2010 r.
Wojewoda Małopolski decyzją z 26 lipca 2013 r. nr 1 potwierdził A. A. i B. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. D. udziału, wynoszącego 1/15 części we współwłasności wyżej wymienionej nieruchomości.
Wojewoda Małopolski w uzasadnieniu decyzji z 26 kwietnia 2019 r. wskazał, że w wyniku zleconej kwerendy archiwalnej nie odnaleziono dowodów potwierdzających, że C. C. miała miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP oraz opuściła je z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub z tych przyczyn nie mogła na nie powrócić. Wnioskodawczynie również nie przedłożyły dowodów, potwierdzających w sposób wiarygodny powyższą okoliczność.
Jak ustalił Wojewoda Małopolski, C. C. przed wybuchem II wojny światowej oraz 1 września 1939 r. miała wraz z mężem E. miejsce zamieszkania w Warszawie. Wobec powyższego, miejsce zamieszkania C. C. w rozumieniu przepisów przedwojennych, w okresie wybuchu II wojny światowej, nie znajdowało się na byłym terytorium RP, co czyni niemożliwym uznanie, że zostały spełnione przesłanki do przyznania prawa do rekompensaty.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania A. A. i B. B., decyzją z 1 lipca 2019 r. nr DAP-WOSR-7280-114/2019/AM utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 26 kwietnia 2019 r.
Jak wskazał organ odwoławczy, art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097), wskazuje przedwojenne przepisy, na podstawie których należy badać przesłankę miejsca zamieszkania. W rozumieniu wskazanych przedwojennych przepisów, osoba mogła posiadać więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Tym samym fakt, że właściciel nieruchomości pozostawionej zamieszkiwał przez wybuchem II wojny światowej na obecnym terytorium RP nie wyklucza, że właściciel ten posiadał "dodatkowe" miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Minister zwrócił jednak uwagę, że niezależnie od liczby posiadanych miejsc zamieszkania, każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z wyżej wymienionych przepisów. Ponadto, wskazał że zamieszkiwanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do danego miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie.
Z uwagi na powyższe, Minister podzielił stanowisko Wojewody Małopolskiego, że w aktach sprawy nie ma dowodów świadczących o tym, że C. C. zamieszkiwała z zamiarem stałego pobytu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na 1 września 1939 r. W aktach sprawy znajduje się protokół przesłuchania przez organ wojewódzki świadka F. F., sporządzony 22 sierpnia 2005 r., w którym świadek ten wskazał, że C. C. mieszkała przed wojną w Warszawie, zaś po wybuchu wojny przybyła do [...], gdzie mieszkała do 1941 r., a następnie wyjechała do Warszawy i tam zmarła po zakończeniu wojny.
Ponadto, ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu przesłuchania A. A. i B. B. przez Sąd Rejonowy dla Krakowa-[...] w Krakowie 20 listopada wynika, że po zawarciu związku małżeńskiego z E. E., a także w trakcie wojny, C. C. zamieszkiwała w Warszawie. Z uwierzytelnionego odpisu świadectwa małżeństwa (sporządzonego w języku łacińskim) zawartego pomiędzy E. E. i G. G. 5 sierpnia 1925 r. wynika, że E. E. zamieszkiwał wówczas w Łodzi przy ul. [...].
Jak wskazał Minister, również po przeprowadzeniu kwerendy archiwalnej, nie odnaleziono dowodów potwierdzających, że C. C. miała 1 września 1939 r. miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP oraz opuściła je z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub z tych przyczyn nie mogła na nie powrócić.
Z tego względu, zdaniem Ministra, organ I instancji prawidłowo ustalił, że C. C. nie zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami ustawy. Zatem, w sprawie nie została spełniona niezbędna przesłanka uzyskania prawa do rekompensaty.
Minister odnosząc się do zarzutu, że wniosek o wypłatę rekompensaty dotyczył pozostawienia udziału w nieruchomości przez D. D., a nie C. C., wskazał, że rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. D. udziału, wynoszącego 1/15 części we współwłasności nieruchomości położonej w [...], róg ul. [...] i [...], województwo [...], zostało zawarte w decyzji Wojewody Małopolskiego z 26 lipca 2013 r. nr 1, w której potwierdzono A. A. i B. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. D. wyżej wymienionego udziału. Natomiast niniejsze postępowanie toczy się w przedmiocie przysługującego C. C. udziału wynoszącego 1/15 części nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], róg ul. [...] i [...], województwo [...]. Powyższe stanowisko wynika z niespornych okoliczności wskazujących, że spadkodawczyni skarżących D. D. nabyła w całości, na podstawie ustawy, spadek po siostrze C. C., uznanej za zmarłą 1 stycznia 1947 r. (postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt l Ns 584/16). Skoro D. D. wstąpiła w ogół praw spadkowych po C. C. dopiero z dniem 1 stycznia 1947 r., to na datę istotną z punktu widzenia ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. 1 września 1939 r., właścicielką udziału wynoszącego 1/15 części przedmiotowej nieruchomości pozostawała C. C.
Wobec powyższego, zdaniem Ministra, spełnienie przesłanek wskazanych w art. 2 ustawy, warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty, należy oceniać w odniesieniu do C. C. Z kolei, w aktach przedmiotowej sprawy brak jest dowodu potwierdzającego, że C. C. zamieszkiwała na byłym terytorium RP, w rozumieniu przedwojennych przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 ustawy, na podstawie których należy badać przesłankę miejsca zamieszkania.
Organ uznał więc, że C. C. nie spełniła zasadniczego warunku wskazanego w art. 2 pkt 1 ustawy. Okoliczność ta ma kluczowe znaczenie dla oceny możliwości potwierdzenia na rzecz spadkobierców D. D. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez C. C. Nabycie powyższego prawa przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jak ocenił Minister, jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy, to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty.
Podsumowując, organ wyjaśnił, że ze względu na niespełnienie przez C. C. wszystkich przesłanek materialnych z art. 2 w związku z art. 1 ustawy, spadkobiercy jej następcy prawnego, D. D., nie mogli nabyć prawa do rekompensaty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. A. i B. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 1 lipca 2019 r.
W pierwszej kolejności, Sąd I instancji zwrócił uwagę na zagadnienie stanu własnościowego przedmiotowej nieruchomości.
Jak wskazał Sąd I instancji, z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 11/13 wynika, że właściciel nieruchomości pozostawionych, o którym mowa w art. 2 ustawy to osoba, która potrafi udowodnić, że był przedwojennym właścicielem nieruchomości położonej na tak zwanych Kresach Wschodnich, anektowanych w 1939 r. przez ZSRR, natomiast nie musi udowodnić, że w momencie opuszczenia byłego terytorium RP nadal zachował własność tej nieruchomości w przypadku, gdy własność ta była po 17 września 1939 r. sukcesywnie przejmowana przez ZSRR w oparciu o różne zasady, wbrew woli przedwojennego właściciela.
Biorąc pod uwagę taką wykładnię art. 2 ustawy, Sąd I instancji zwrócił uwagę, że przedwojennymi właścicielami nieruchomości położonej w [...] przy [...], nr rej hip. [...] byli: H. H., J. J., K. K., L. L., D. D. i C. C. (zaświadczenie archiwalne Państwowego Archiwum Obwodu [...] z 3 kwietnia 2008 r. oraz oświadczenie świadka F. F. z 22 sierpnia 2005 r.).
Z akt sprawy wynika, że wniosek M. M. z 27 listopada 1990 r. o przyznanie prawa do rekompensaty dotyczył udziału D. D. wynoszącego 1/3 część z połowy mienia pozostawionego w [...]. Tak samo żądanie określono w pismach A. A. z 16 grudnia 1991 r., N. N. z 16 listopada 1992 r. i B. B. z 15 lipca 1992 r.
Sąd I instancji wskazał, że z pisma A. A. z 26 lutego 2007 r., z wniosku o zawieszenie postępowania z 11 lipca 2016 r. i z wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania z 15 września 2017 r. wynika, że żądanie B. B. i A. A. dotyczy w rzeczywistości mienia, które w dacie opuszczenia tak zwanych Kresów Wschodnich przez D. D. stanowiło własność D. D. i jej sióstr. Mienie to obejmuje udział wynoszący łącznie 3/15 części, na który składa się udział D. D. w 1/15 części i udziały wynoszące 2/15 części odziedziczone przez D. D. po siostrach L. L. zmarłej w 1946 r. i C. C. zmarłej w 1947 r.
Sąd I instancji podzielił stanowisko Wojewody Małopolskiego (decyzja nr 2) i Ministra Skarbu Państwa, że C. C. nie spełniała przesłanki "zamieszkiwania" na byłym terytorium RP w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy.
Jak zaznaczył Sąd I instancji, z akt sprawy wynika, że C. C. zamieszkiwała wraz z mężem przed wojną najpierw w Łodzi, a następnie w Warszawie. Po wybuchu wojny przybyła do [...], gdzie mieszkała do 1941 r., a następnie wyjechała do Warszawy, gdzie zmarła po zakończeniu wojny. Uznana została sądownie za zmarłą 1 stycznia 1947 r. W czasie wojny C. C. była uprawniona do wykonywania pracy, co potwierdzała stosowna legitymacja nr [...] zawierająca ostatni stempel z datą "VIII 1944". Zamieszkiwała w Warszawie i była zamężna z E. E., który był dyrektorem [...] w Warszawie. Jej mąż w czasie wojny został powołany do wojska i zginął w czasie wojny. Brak jest dokumentów potwierdzających poddanie się przez C. C. procedurze repatriacyjnej.
Sąd I instancji podał, że stosownie do treści art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580), miejscem zamieszkania jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania, właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 2 tej ustawy, "mężatka sądownie nie rozłączona idzie co do miejsca zamieszkania za mężem".
Zatem, skoro w okresie przedwojennym i 1 września 1939 r. C. C. była żoną E. E., to jej miejscem zamieszkania było miejsce zamieszkania męża. Wobec tego należało uznać, że zamieszkiwała w powyższym okresie wraz z mężem na terenie obecnej RP i przez to nie spełniała jednej z przesłanek warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty.
Sąd I instancji zauważył też, że w aktach sprawy brak dowodów na to, iż C. C. opuściła byłe terytorium RP w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 1 ustawy lub z tych przyczyn nie mogła na nie powrócić.
W konsekwencji, zdaniem Sądu I instancji, skoro C. C. (współwłaściciel pozostawionego mienia) nie spełniała dwóch przesłanek z art. 2 ustawy, to osobą uprawnioną do rekompensaty, jako jej spadkobierczyni, nie mogła być jej siostra D. D. D. D. nie można więc uznać za właściciela pozostawionej nieruchomości, o którym mowa w art. 2 ustawy.
Z załączonej do pisma dyrektora Archiwum Państwowego w [...] z 12 marca 2012 r. Kartoteki Repatrianta wynika, że D. D. przybyła ze [...] do Polski 14 marca 1945 r. W tym czasie w Polsce znajdowała się jej siostra C. C., która została uznana za zmarłą dopiero 1 stycznia 1947 r. Zatem, nie można przyjąć, że właścicielem pozostawionego mienia w rozumieniu art. 2 ustawy była D. D. i że ta osoba mienie to opuściła w 1945 r. (jeżeli chodzi o udział jej siostry C. C.), jeżeli wówczas właścicielem tego mienia była C. C.
Zdaniem Sądu I instancji, skoro D. D. nabyła spadek po C. C. dopiero 1 stycznia 1947 r., to mogła być uznana za spadkobierczynię współwłaściciela pozostawionej nieruchomości, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy, pod warunkiem, że współwłaściciel ten spełniał wszystkie przesłanki z art. 2 pkt 1 ustawy, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
W opinii Sądu I instancji, z art. 1 i art. 2 ustawy wynika, że aby otrzymać prawo do rekompensaty jako właściciel pozostawionej nieruchomości, trzeba wykazać następujący chronologiczny ciąg zdarzeń: 1) posiadanie przedwojennego tytułu własności do nieruchomości położonej na tak zwanych Kresach wschodnich (przy czym nie ma znaczenia utrata tego tytułu spowodowana przez przejęcie mienia przez ZSRR po 17 września 1939 r.); 2) zamieszkiwanie na byłym terytorium RP przed wojną i 1 września 1939 r.; 3) posiadanie obywatelstwa polskiego na dzień 1 września 1939 r.; 4) pozostawienie swojej nieruchomości w okolicznościach związanych z regulacją granicy wschodniej albo pozostawienie takiej nieruchomości w okolicznościach związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub brak z tych przyczyn możliwości powrotu na byłe terytorium RP; 5) przemieszczenie się na obecne terytorium RP; 6) posiadanie obywatelstwa polskiego w dacie przyznania prawa do rekompensaty.
Z tego względu, uwzględniając wykładnię art. 2 ustawy, zaprezentowaną w cytowanej uchwale NSA z 16 grudnia 2013 r. w zakresie rozumienia przesłanki "właściciela pozostawionej nieruchomości", oraz kolejność występujących w sprawie zdarzeń, Sąd I instancji uznał, że D. D. nie mogła być uznana za przedwojennego właściciela udziału należącego do jej żyjącej wówczas siostry C. C. D. D., przybywając do Polski jako repatriant, pozostawiła jedynie swój udział w nieruchomości położonej w [...].
Zdaniem Sądu I instancji, w niniejszej sprawie Minister nie naruszył prawa procesowego, to jest art. 15, art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", a także przepisu prawa materialnego (art. 2 ustawy).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły A. A. i B. B. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji:
1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7 w związku z art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. przez ich błędne zastosowanie, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, a w konsekwencji uznaniem, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty, bowiem C. C. nie opuściła byłych terytoriów RP w związku z wybuchem II wojny światowej, w sytuacji gdy wniosek dotyczył potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez D. D.;
2. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, to jest:
a. art. 5 ust. 1 ustawy przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że wnoszące skargę kasacyjną zwróciły się o potwierdzenie prawa do rekompensaty w zakresie udziału C. C., w sytuacji gdy wniosek złożony przez M. M. 27 listopada 1990 r. dotyczył przyznania prawa do rekompensaty w związku z udziałem w nieruchomości D. D.;
b. art. 2 ustawy przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że prawo do rekompensaty przysługuje osobom, które 1 września 1939 r. były obywatelami polskimi, zamieszkiwały w tym dniu na terytorium RP i pozostawiły je z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy oraz były właścicielami nieruchomości pozostawionych poza terytorium RP w chwili wybuchu II wojny światowej, w sytuacji gdy gramatyczna wykładnia tego przepisu wskazuje, że nie ma konieczności, żeby osoba która spełnia przesłanki, o których mowa powyżej, była właścicielem pozostawionych nieruchomości w chwili wybuchu II wojny światowej.
Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania podkreślono, że w sprawie błędnie ustalono stan faktyczny i w efekcie uznano, że nie zachodzą przesłanki do potwierdzenia prawa do rekompensaty, ponieważ C. C. nie opuściła byłych terenów RP w związku z wybuchem II wojny światowej. Tymczasem, wniosek dotyczył potwierdzenia prawa do rekompensaty za udział w nieruchomości pozostawionej przez D. D.
Jak uznał Sąd I instancji, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek złożony nie później niż do 31 grudnia 2008 r. Wobec tego, niezasadnie przyjęto, że pisma z 2016 r. stanowiły wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty po C. C.
W ocenie Sądu I instancji, nie było możliwości złożenia tego wniosku po 31 grudnia 2008 r. Opisane naruszenie prawa procesowego, które spowodowało błędne ustalenie stanu faktycznego, miało istotny wpływ na wynik postępowania, ponieważ prowadziło do uznania, że skarżące nie spełniły przesłanek do przyznania prawa do rekompensaty.
Zdaniem wnoszących skargę kasacyjną, organy pominęły w rozstrzygnięciu zasadnicze elementy, które powinny zaważyć na kształcie decyzji, a co za tym idzie, powinny prowadzić do uwzględnienia odwołania i skargi.
Wnoszące skargę kasacyjną zaznaczyły, że wniosły o przyznanie rekompensaty za nieruchomość pozostawioną w [...] przy [...] przez D. D., w udziale wynoszącym 1/3 części. Wojewoda Małopolski decyzją z 26 lipca 2013 r. nr 1 potwierdził prawo do rekompensaty z tego tytułu.
Wnoszące skargę kasacyjną zarzuciły Sądowi I instancji, że wziął pod uwagę daty uznania za zmarłe L. L. (9 maja 1946 r.) oraz C. C. (1 stycznia 1947 r.), które wynikają z przepisów, a nie z rzeczywistego stanu faktycznego. D. D. w efekcie postępowań spadkowych nabyła po swoich siostrach udział w wysokości 2/15 we własności pozostawionej nieruchomości, a więc łącznie posiadała udział w wysokości 3/15 we własności pozostawionej nieruchomości. Jak dotąd wypłacono jednak rekompensatę odpowiadającą udziałowi 1/15. Wnoszące skargę kasacyjną nie zgodziły się więc z poglądem organu, że w chwili opuszczenia [...], D. D. była właścicielką jedynie udziału w wysokości 1/15 części i dlatego celem postępowania dotyczącego udziałów L. L. i C. C. było ustalenie, czy wyżej wymienione spełniają przesłanki zawarte w ustawie.
W ocenie wnoszących skargę kasacyjną, przepisy prawa nie uzależniają przyznania prawa do rekompensaty od posiadania przymiotu właściciela w dacie repatriacji lub w dacie opuszczenia granic przedwojennej RP, jak również w dacie wybuchu II wojny światowej, co potwierdza dotychczasowe orzecznictwo (tak NSA w wyrokach z 21 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1984/12, z 7 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 662/11, z 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2041/11, czy z 19 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 774/13).
Jak wskazały wnoszące skargę kasacyjną, przyjęcie, że osoby, które były zmuszone opuścić byłe terytorium RP w wyniku wypędzenia oraz innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., powinny dodatkowo w chwili opuszczenia terytorium RP być właścicielami nieruchomości w sensie cywilnoprawnym, stanowi wprowadzenie w drodze wykładni dodatkowego, nieprzewidzianego ustawą kryterium, na którego spełnienie, na skutek okoliczności związanych z II wojną światową, osoby te mogły nie mieć jakiegokolwiek wpływu. Zatem, z punktu widzenia celów ustawy, podstawowe znaczenie ma utrata mienia związana ze zmianą granic Rzeczypospolitej Polskiej, która była wynikiem traktatów międzynarodowych, a nie inne okoliczności związane z datą, przyczyną i sposobem opuszczenia byłych ziem RP.
Zdaniem wnoszących skargę kasacyjną, z punktu widzenia równości, w zakresie ochrony prawa do rekompensaty, zapisy ustawy powinny być rozumiane szerzej, to znaczy jako przyznające prawo do rekompensaty wszystkim tym osobom, które w związku z wojną były zmuszone opuścić terytorium dawnej RP i dla których utrata prawa własności pozostawała w adekwatnym związku przyczynowym z późniejszą zmianą granic Polski po II wojnie światowej.
Jak zaznaczyły wnoszące skargę kasacyjną, powołana przez Sąd I instancji uchwała NSA z 16 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 11/13 dotyczyła zupełnie innego zagadnienia niż omawiane w niniejszej sprawie. Nie dotyczyła zagadnienia, czy ustawa wskazuje na konieczność bycia właścicielem pozostawionej nieruchomości w chwili wybuchu II wojny światowej. Jednocześnie, NSA w uchwale zwrócił uwagę na kwestię pominiętą przez Sąd I instancji, to jest na konieczność przyjęcia prokonstytucyjnej wykładni art. 2 ustawy. NSA wyjaśnił, że przemawiają za tym zasady równości wobec prawa i równości w ochronie praw majątkowych.
W opinii wnoszących skargę kasacyjną, w niniejszej sprawie jedynymi ustaleniami, jakich powinien był dokonać organ, były okoliczności dotyczące opuszczenia polskich ziem wschodnich przez D. D. w związku z działaniami wojennymi, okoliczności związane z utratą przez D. D. udziału w nieruchomości, która w dacie opuszczenia tych ziem stanowiła własność jej sióstr oraz spełnienie przez D. D. i jej następców prawnych pozostałych przesłanek, od których ustawa uzależnia prawo ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W opinii wnoszących skargę kasacyjną, powyższe okoliczności zostały spełnione, co potwierdza fakt wypłaty rekompensaty za udział w wysokości 1/15 w nieruchomości.
Wnoszące skargę kasacyjną ponownie zaznaczyły, że wniosek o wypłatę rekompensaty dotyczył pozostawienia udziału w nieruchomości przez D. D. a nie C. C., jak błędnie przyjął organ i Sąd I instancji. W wyniku spadkobrania, D. D. stała się właścicielką udziału w wysokości 3/15 w nieruchomości położonej w [...] i spełniała wszystkie przesłanki, od których ustawodawca uzależnia potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. W ocenie Ministra, skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Jak zauważył organ, zasadniczy spór w sprawie dotyczy wskazania okresu, dla którego powinien być brany pod uwagę stan własnościowy nieruchomości, której dotyczy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, a więc wobec kogo powinny być badane przesłanki z art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy. Minister podzielił stanowisko zajęte w tych kwestiach przez Sąd I instancji. Zdaniem organu, z powołanej przez Sąd I instancji uchwały wynika, że prawo do rekompensaty powinno wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu II wojny światowej jego własność, a nie ze statusem właścicielskim nieruchomości w dacie repatriacji. Takie stanowisko zajął NSA w wyrokach z 8 grudnia 2020 r.: sygn. akt I OSK 3077/19 oraz I OSK 1918/19.
Minister podkreślił, że przepis art. 3 ust. 2 ustawy nie pozwala na traktowanie spadkobierców właściciela nieruchomości jako właścicieli nieruchomości. Zatem, nie umożliwia on badania w odniesieniu do spadkobierców przesłanek z omawianej ustawy w oparciu o te same kryteria, jakie ustawodawca przewidział dla właściciela nieruchomości. W odniesieniu do spadkobierców właściciela nieruchomości, organy administracji publicznej powinny jedynie oceniać następstwo prawne oraz obywatelstwo polskie. Z kolei, okres w którym powinna być badana własność nie może pozostawać dowolny na gruncie ustawy, w której uregulowano uprawienia wynikające z okoliczności związanych z konkretnym zdarzeniem, jakim był wybuch II wojny światowej.
Postanowieniem z 22 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1708/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną B. B. od wyroku z 10 marca 2020 r. a następnie, postanowieniem z 2 marca 2022 r. sygn. akt I OZ 38/22, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie B. B. na to postanowienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Podstawy skargi kasacyjnej nie są usprawiedliwione.
Pomimo zarzutów kasacyjnych opartych na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 P.p.s.a., wszystkie w istocie koncentrują się wokół zagadnienia, czy D. D., będąca spadkodawczynią A. A. i B. B., skutecznie nabyła uprawnienie przewidziane ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w drodze spadkobrania po swojej siostrze C. C.
Wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła Sądowi I instancji wadliwe przyjęcie, że wniosek o wypłatę rekompensaty złożony przez skarżącą kasacyjnie i B. B. dotyczył pozostawienia udziału w nieruchomości przez C. C. a nie D. D. Skarżąca kasacyjnie podkreślił, że D. D. nabyła po swoich siostrach udział w wysokości 2/15 we własności pozostawionej nieruchomości w [...], a więc łącznie, razem ze swoim udziałem w wysokości 1/15, posiadała udział w wysokości 3/15 we własności tej nieruchomości. D. D. spełniała przy tym wszystkie przesłanki, od których ustawodawca uzależnia potwierdzenie prawa do rekompensaty. Skarżąca kasacyjnie podniosła, że pomimo tego wypłacono uprawnionym rekompensatę odpowiadającą wyłącznie udziałowi 1/15. Ponadto skarżąca kasacyjnie zarzuciła, że zarówno organ administracyjny, jak i Sąd I instancji, wzięły pod uwagę daty uznania za zmarłe L. L. (9 maja 1946 r.) oraz C. C. (1 stycznia 1947 r.), które wynikają z przepisów, a nie "z rzeczywistego stanu faktycznego".
Sąd I instancji, akceptując stanowisko organów administracyjnych, przyjął natomiast, że żądanie B. B. i A. A. dotyczy w rzeczywistości mienia, które w dacie opuszczenia tak zwanych Kresów Wschodnich przez D. D. stanowiło własność D. D. i jej sióstr. Mienie to obejmuje udział wynoszący łącznie 3/15 części, na który składa się udział D. D. w 1/15 części i udziały wynoszące 2/15 części odziedziczone przez D. D. po siostrach L. L. zmarłej w 1946 r. i C. C. zmarłej w 1947 r. Zdaniem Sądu I instancji jednak, skoro D. D. nabyła spadek po C. C. dopiero 1 stycznia 1947 r., to mogła być uznana za spadkobierczynię współwłaścicielki pozostawionej nieruchomości, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., pod warunkiem, że współwłaścicielka ta spełniała wszystkie przesłanki z art. 2 pkt 1 tej ustawy, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Stanowisko Sądu I instancji zasługuje na akceptację.
Odnosząc się do istoty zagadnienie będącego przedmiotem zarzutów kasacyjnych wyjaśnić należy, że art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zawiera przesłanki, jakie podmiot, określony w art. 1 ustawy, musi spełnić, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Do przesłanek tych należy by właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz by opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy; 2) posiadał obywatelstwo polskie. Przesłanki te przy tym muszą wystąpić łącznie, co oznacza, że niespełnienie którejkolwiek z nich powoduje, że niedopuszczalne jest domaganie się przyznania rekompensaty przewidzianej ustawą z 2005 r.
Wskazać też trzeba, że zgodnie z art. 2 cytowanej ustawy uprawnienie do przedmiotowych świadczeń kompensacyjnych ma były właściciel (współwłaściciele) pozostawionego mienia. Uzupełnieniem tego przepisu jest regulacja zawarta w art. 3 ust. 2 w/w ustawy, w myśl której w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje spadkobiercy (spadkobiercom). Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zawęża zatem krąg osób uprawnionych, które mogą wystąpić ze stosownym wnioskiem, jedynie do właścicieli mienia i ich spadkobierców.
Z niespornych okoliczności sprawy wynika, ze przedwojennymi właścicielami nieruchomości położonej w [...] przy [...], nr rej hip. [...] byli: H. H., J. J., K. K., L. L., D. D. i C. C. (zaświadczenie archiwalne Państwowego Archiwum Obwodu [...] z 3 kwietnia 2008 r. oraz oświadczenie świadka F. F. z 22 sierpnia 2005 r.). Jeśli chodzi o poprzedników prawnych skarżącej kasacyjnie, to nieruchomość pozostawiona w [...] na dzień 1 września 1939 r. była współwłasnością L. L., D. D. i C. C. w udziałach po 1/15. C. C. została uznana sądownie za zmarłą z dniem [...] stycznia 1947 r., co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z 15 października 2015 r. sygn. akt [...]. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku, spadek po C. C., na podstawie ustawy nabyła w całości siostra D. D.
Oznacza to, że D. D. nabyła spadek po C. C. dopiero [...] stycznia 1947 r. A zatem, aby mogła być uznana za spadkobiercę współwłaściciela pozostawionej nieruchomości, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy, to ten współwłaściciel musiał spełniać wszystkie przesłanki z art. 2 pkt 1 ustawy.
Organy administracyjne ustaliły w niniejszej sprawie, że C. C. przed wybuchem ll Wojny Światowej oraz 1 września 1939 r. miała wraz z mężem E. miejsce zamieszkania w Warszawie. Wobec tego organy przyjęły, że miejsce zamieszkania C. C. w rozumieniu przepisów przedwojennych, w okresie wybuchu ll Wojny Światowej, nie znajdowało się na byłym terytorium RP.
Okoliczność dotycząca braku zamieszkiwania C. C. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami ustawy (odwołującymi się do regulacji przedwojennych), uznana przez Sąd I instancji za prawidłową, nie stała się przedmiotem zarzutów kasacyjnych w skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie.
Oznacza to, że okoliczności faktyczne sprawy w tym zakresie kształtują się w sposób ustalony przez organy, który następnie zostały skontrolowany i przyjęty przez Sąd I instancji. W konsekwencji, w sprawie należało przyjąć, że C. C. nie zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami ustawy, a zatem nie została w przedmiotowej sprawie spełniona przez nią niezbędna przesłanka uzyskania prawa do rekompensaty.
Z treści wcześniej wymienionych regulacji prawnych wynika zatem, że właściciel tzw. mienia zabużańskiego musiał m. in mieć miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów określonych w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W przypadku, gdy właściciel tego mienia nie wystąpił ze stosownym wnioskiem, a prawo przysługujące mu realizuje dopiero jego spadkobierca, istotna jest również okoliczność, czy właściciel mienia zabużańskiego m. in. miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Prawo jego spadkobiercy bowiem do realizacji uprawnień przewidzianych ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. nie jest odrębną, samodzielną kategorią prawną, a ma swoje źródło w prawach przysługujących właścicielowi mienia (por. wyroki NSA: z 11 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1745/11 i z 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 606/11). Prawo do rekompensaty wiąże się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu drugiej wojny światowej jego własność, a który to majątek, w związku z ww. wojną, obywatel polski zmuszony był opuścić i zostawić na byłym terytorium RP. Prawo do rekompensaty zabużańskiej jest prawem publicznoprawnym, powstającym - po stronie spadkobiercy - nie z mocy faktu samego spadkobrania, a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej, a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego, i z tego względu nie wchodzi w skład spadku (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 2201/14, z 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 606/11, z 21 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1856/12, z 24 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 1355/12 i z 14 grudnia 2013 r. sygn. akt I 1210/12). Po to ustawodawca w ustawie szczególnej, jaką jest ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., wymienia w art. 2 i 3 ust. 2 podmioty uprawnione do wystąpienia z wnioskiem do wojewody o potwierdzenie prawa do rekompensaty, żeby w ten sposób wyznaczyć krąg osób, którym roszczenie to przysługuje. W przypadku wielości podmiotów sama ustawa zabużańska również reguluje możliwości sposobu realizacji przewidzianych nią świadczeń (art. 3 ust. 1). Wynikający z dziedziczenia tytuł prawny spadkobiercy właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest zatem konieczny do nabycia rekompensaty przewidzianej ustawą z dnia 8 lipca 2005 r., ale to nie fakt spadkobrania jest źródłem tego uprawnienia. Prawo to powstaje dopiero na mocy przepisów ustawy zabużańskiej (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 606/11).
Wobec powyższego, nie można uprawnień spadkobiercy byłego właściciela mienia zabużańskiego rozpatrywać w całkowitym oderwaniu od sytuacji, w jakiej znajdował się sam właściciel. Skoro ustawa zabużańska przyznaje w art. 3 pkt 2 określone uprawnienia spadkobiercom "właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej", to ich poprzednik prawny musi spełniać wszystkie przesłanki do nabycia rekompensaty, w szczególności mieć miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z tego powodu nie można wykładać przepisu art. 2 pkt 1 omawianej ustawy - w stosunku do spadkobiercy właściciela mienia - w oderwaniu od sytuacji dotyczącej samego właściciela. Jego spadkobierca nie może bowiem pozostawać w sytuacji bardziej korzystnej niż jego poprzednik prawny. Słusznie więc argumentuje w tym przypadku Sąd I instancji, że odmienne w tej mierze stanowisko powodowałoby zmianę kręgu adresatów ustawy, skutkowałoby obejściem prawa oraz w sposób oczywisty łamałoby zasadę nemo plus iuris in alium transfere potest, quam ipse habet.
Z tego zatem powodu, w przypadku, gdy z wnioskiem o realizację prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej występuje dopiero spadkobierca byłego właściciela ważne jest ustalenie, czy były właściciel spełnił wszystkie przesłanki do nabycia uprawnienia przewidzianego ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. Tylko w takim przypadku jego spadkobierca mógłby skutecznie złożyć wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, pod warunkiem spełnienia pozostałych przewidzianych tą ustawą wymogów.
W niniejszej sprawie sytuacja była o tyle skomplikowana, że poprzedniczka prawna wnioskodawczyń - D. D. była uprawniona do realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, której była współwłaścicielką w udziale 1/15, a więc była uprawniona do realizacji prawa do rekompensaty z racji własnej sytuacji prawnej. Z niespornych ustaleń organów wynika bowiem, że D. D. była w dniu 1 września 1939 r. obywatelką polską, miała miejsce zamieszkania w [...] w rozumieniu przepisów przedwojennych, pozostawiła tam nieruchomość i opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w ustawie, gdyż zarejestrowała się 14 marca 1945 r. na Punkcie Etapowym Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Krakowie (uwierzytelniona kserokopia Kartoteki repatrianta D. D. z Archiwum Państwowego w Krakowie D. D., córka [...], ur. w [...] r.). A zatem D. D. spełniała wymogi wskazane w art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Dlatego rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. D. udziału, wynoszącego 1/15 części we współwłasności nieruchomości położonej w [...], róg ul. [...] i [...], woj. [...], zawarte zostało w decyzji Wojewody Małopolskiego z 26 lipca 2013 r. nr 1, w której potwierdzono A. A. i B. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez D. D. ww. udziału.
Analiza zarzutów skargi kasacyjnej wskazuje, że skarżąca uznała, że skoro niesporne jest, że D. D. była repatriantką i niesporna pozostaje okoliczność jej spadkobrania po C. C. udziału (1/15) w nieruchomości pozostawionej w [...], to uprawnienie D. D. do realizacji prawa do rekompensaty obejmuje, obok jej udziału (1/15) w nieruchomości pozostawionej w [...], także udział C. C. (1/15) w tej nieruchomości. A zatem skarżąca kasacyjnie wiąże wyżej określoną sytuację prawną D. D., w kontekście uprawnienia do realizacji rekompensaty, wyłącznie z nabyciem spadku po C. C.
Tymczasem uprawnienie D. D. w tej sprawie musi być rozpatrywane nie jako osoby wywodzącej swoje uprawnienie do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w [...] w przypadającym jej udziale 1/15, ale jako spadkobierczyni swojej siostry w zakresie udziału we współwłasności tej nieruchomości przypadającego w tej samej wysokości C. C. Prawo spadkobierców, określonych w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., do rekompensaty wywodzone jest z prawa nieżyjącego właściciela pozostawionego mienia, a zatem prawo spadkobierców nie może być traktowane jako uprawnienie całkowicie abstrakcyjne, oderwane od sytuacji, w której właściciel znajdował się pozostawiając swoje mienie. Dlatego w tej sprawie istotne pozostaje, czy to C. C., jako spadkodawczyni D. D., spełniła wszystkie przesłanki do nabycia uprawnienia przewidzianego ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. Tylko w takim przypadku jej spadkobierczyni mogłaby skutecznie złożyć wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. albo kolejno - wniosek taki mogłyby złożyć skutecznie spadkobierczynie D. D.
Ponadto, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy dla ustalenia wielkości udziału we współwłasności nieruchomości pozostawionej przez D. D. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej decydujące znaczenie ma data nabycia spadku. Skoro bowiem poprzedniczka prawna wnioskodawczyń nabyła spadek po siostrze C. C. z dniem [...] stycznia 1947 r., to nie mogła w dniu repatriacji - przybyciu D. D. na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1945 r., pozostawić nieruchomości w [...] w udziale 1/15 przypadającym wówczas C. C. Nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez D. D. mogła obejmować zatem wyłącznie udział 1/15 jej przypadający. Natomiast zaliczenie na rzecz poprzedniczki prawnej wnioskodawczyń także udziału we współwłasności przypadającego jej siostrze C. C. byłoby możliwe tylko w sytuacji, gdyby nabycie spadku nastąpiło przed dniem repatriacji D. D. albo - jak w okolicznościach rozpoznawanej sprawy - w sytuacji spełnienia przez C. C. warunku posiadania miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W konsekwencji należy stwierdzić, że D. D. musiałaby najpierw sama być uprawniona z tytułu świadczeń przewidzianych ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. w zakresie udziału 1/15 we własności nieruchomości pozostawionej w [...] przypadającego C. C., by móc następnie te uprawnienia przenieść na swoich spadkobierców. Prawidłowo zatem w niniejszej sprawie organy przyjęły i stanowisko to prawidłowo zaaprobował Sąd I instancji, że fakt nabycia spadku przez D. D. po siostrze C. C. w 1947 r. nie mógł być podstawą do ubiegania się przez spadkobierców D. D. o przyznanie im z tego tytułu rekompensaty w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Tym samym nie mogły odnieść spodziewanego skutku zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przez błędną wykładnię i art. 5 ust. 1 tej ustawy przez niewłaściwe zastosowanie. Nie mogły być też skuteczne zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 w związku z art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., niezależnie od ich wadliwego skonstruowania (brak powiązania ich z naruszeniem przez Sąd I instancji odpowiednich przepisów postępowania sądowoadministracyjnego oraz w przypadku art. 77 K.pa. brak dokładnego określenia jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, wobec którego stosowania zawiera się w treści skargi kasacyjnej zarzuty). Podstawy proceduralne są bowiem w rozpoznawanej sprawie jedynie konsekwencją wadliwej wykładni prawa materialnego.
Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto stosownie do art. 204 pkt 1 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), mając na względzie uchwałę składu 7 sędziów NSA z 19 listopada 2012 r. sygn. akt II FPS 4/12, zgodnie z którą artykuł 204 i art. 205 § 2-4 w związku z art. 207 § 1 P.p.s.a. stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną.