I OSK 536/15

Naczelny Sąd Administracyjny2016-10-28
NSAAdministracyjneWysokansa
bezrobociestatus bezrobotnegorynek pracyumowa agencyjnaumowa zleceniapraca zarobkowapromocja zatrudnieniaurząd pracyświadczeniaprawo administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie pozbawienia statusu bezrobotnego osoby wykonującej umowę agencyjną, uznając, że każda praca zarobkowa, niezależnie od dochodu, wyklucza posiadanie tego statusu.

Sprawa dotyczyła pozbawienia skarżącej statusu bezrobotnego z powodu wykonywania umowy agencyjnej. Skarżąca argumentowała, że dochód z tej umowy nie przekraczał połowy minimalnego wynagrodzenia, a umowa agencyjna jest umową rezultatu. Sądy obu instancji, w tym NSA, uznały jednak, że samo podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w tym na podstawie umowy agencyjnej, skutkuje utratą statusu bezrobotnego, niezależnie od wysokości uzyskanego przychodu.

Skarżąca została pozbawiona statusu bezrobotnego decyzją Prezydenta Miasta K., która uchyliła wcześniejszą decyzję i orzekła o pozbawieniu statusu z dniem 17 grudnia 2010 r. z powodu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia (później ustalono, że była to umowa agencyjna). Wojewoda utrzymał tę decyzję w mocy, wskazując, że zarówno umowa zlecenia, jak i agencyjna, stanowią podstawę do pozbawienia statusu bezrobotnego, a wysokość zarobku nie ma znaczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, podkreślając, że status bezrobotnego wymaga nie tylko braku zatrudnienia, ale także niewykonywania innej pracy zarobkowej, w tym na podstawie umów cywilnoprawnych, takich jak umowa agencyjna. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, potwierdził tę interpretację, wskazując, że art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jednoznacznie wyklucza posiadanie statusu bezrobotnego przez osobę wykonującą jakąkolwiek pracę zarobkową, niezależnie od jej wysokości. Sąd podkreślił, że definicja bezrobotnego jest restrykcyjna i nie dopuszcza równoległego posiadania statusu bezrobotnego i wykonywania pracy zarobkowej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w tym na podstawie umowy agencyjnej, niezależnie od wysokości uzyskanego przychodu, skutkuje utratą statusu osoby bezrobotnej.

Uzasadnienie

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy definiuje bezrobotnego jako osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej. Umowa agencyjna jest traktowana jako inna praca zarobkowa, a jej wykonywanie wyklucza posiadanie statusu bezrobotnego, nawet jeśli przychód jest niski.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (11)

Główne

u.p.z.i.r.p. art. 2 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Definicja osoby bezrobotnej, która wymaga niezatrudnienia i niewykonywania innej pracy zarobkowej.

u.p.z.i.r.p. art. 2 § ust. 1 pkt 11

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Definicja 'innej pracy zarobkowej', obejmująca umowy cywilnoprawne, w tym umowę agencyjną.

u.p.z.i.r.p. art. 2 § ust. 1 pkt 2 lit. h

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Przesłanka negatywna wyłączająca status bezrobotnego: uzyskiwanie miesięcznego przychodu przekraczającego połowę minimalnego wynagrodzenia.

u.p.z.i.r.p. art. 33 § ust. 4 pkt 1

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Obowiązek organu podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie pozbawienia statusu bezrobotnego w przypadku zaistnienia przesłanek negatywnych.

Pomocnicze

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 5

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa wznowienia postępowania w przypadku ujawnienia nowych okoliczności faktycznych.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.c. art. 758

Kodeks cywilny

k.c. art. 758¹

Kodeks cywilny

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 174

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w tym na podstawie umowy agencyjnej, skutkuje utratą statusu bezrobotnego, niezależnie od wysokości uzyskanego przychodu. Umowa agencyjna jest traktowana jako 'inna praca zarobkowa' w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Odrzucone argumenty

Argument skarżącej, że dochód z umowy agencyjnej nie przekraczał połowy minimalnego wynagrodzenia, co powinno pozwolić na zachowanie statusu bezrobotnego. Argument skarżącej, że umowa agencyjna jest umową rezultatu, a nie umowy starannego działania, co miało być istotne dla oceny dochodu.

Godne uwagi sformułowania

Nie jest bowiem dopuszczalne prawnie równoległe posiadanie statusu osoby bezrobotnej i wykonywanie pracy zarobkowej. Zatem w świetle powołanych przepisów ustawy nieistotne było, czy skarżąca zawarła z firmą F. umowę agencyjną, czy też umowę zlecenia, gdyż z treści art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy jednoznacznie wynika, że skarżącej nie wolno było zawrzeć ani umowy zlecenia, ani umowy agencyjnej. Tylko osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, która jednocześnie nie uzyskuje miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, może być uznana za osobę bezrobotną.

Skład orzekający

Aleksandra Łaskarzewska

przewodniczący

Monika Nowicka

członek

Olga Żurawska - Matusiak

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie ścisłej interpretacji definicji osoby bezrobotnej i skutków podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet o niskim dochodzie, dla utraty tego statusu."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Interpretacja może być stosowana do innych umów cywilnoprawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia statusu bezrobotnego i jego utraty w kontekście podejmowania prac dorywczych lub na umowach cywilnoprawnych, co jest istotne dla wielu osób.

Pracujesz na umowie agencyjnej? Możesz stracić status bezrobotnego, nawet jeśli zarabiasz niewiele!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 536/15 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-02-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Monika Nowicka
Olga Żurawska - Matusiak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6330 Status  bezrobotnego
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Sygn. powiązane
III SA/Kr 861/14 - Wyrok WSA w Krakowie z 2014-10-30
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 674
art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 33 ust. 4 pkt 1
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Justyna Stępień po rozpoznaniu w dniu 28 października 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 861/14 w sprawie ze skargi B. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia statusu bezrobotnego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 30 października 2014r., sygn. akt III SA/Kr 861/14, oddalił skargę B. G. (dalej jako skarżąca lub skarżąca kasacyjnie) na decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia statusu bezrobotnego.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z [...] stycznia 2014 r. znak [...] Prezydent Miasta K., po wznowieniu postępowania, uchylił swoją decyzję z [...] września 2012 r. nr [...] orzekającą o pozbawieniu skarżącej z dniem 29 sierpnia
2012 r. statusu bezrobotnego z powodu otrzymania jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej i orzekł o pozbawieniu skarżącej statusu bezrobotnego z dniem 17 grudnia 2010 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją Powiatowego Urzędu Pracy w R. z [...] stycznia 2004 r. znak: [...] orzeczono o uznaniu skarżącej z dniem 13 stycznia 2004 r. za osobę bezrobotną i jednocześnie odmówiono jej prawa do zasiłku. W związku ze zmianą miejsca zamieszkania dokumenty rejestracyjne skarżącej przeniesione zostały od 4 marca 2006 r. do rejestru osób bezrobotnych Urzędu Pracy w K.
Decyzją Prezydenta Miasta K. z [...] września 2012 r. nr [...] orzeczono o pozbawieniu skarżącej z dniem 29 sierpnia 2012 r. statusu bezrobotnego z powodu otrzymania przez nią jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej.
Organ wyjaśnił również, że 17 grudnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. poinformował Urząd Pracy o tym, iż skarżąca była zatrudniona na podstawie umowy zlecenie w okresie od 17 grudnia 2010 r. do 30 czerwca 2013 r.
Uwzględniając powyższe oraz odwołując się do regulacji art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy organ uznał, że z dniem 17 grudnia 2010 r. skarżąca przestała spełniać przesłanki niezbędne do dalszego posiadania statusu osoby bezrobotnej, gdyż od tego dnia była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia. Okoliczność ta istniała w dniu wydania uchylanej decyzji, lecz nie była znana organowi, co uzasadniało uchylenie decyzji i orzeczenie o pozbawieniu skarżącej statusu bezrobotnego z dniem 17 grudnia 2010 r.
W odwołaniu skarżąca wskazała, że umowa zawarta przez nią 17 grudnia 2010 r. jest umową agencyjną, a nie jak to przyjęto – umową zlecenia. Wynika to wprost z jej zapisów, bowiem strony posługują się w niej terminologią właściwą dla umowy agencyjnej, a nadto posiada ona essentialia negoti umowy agencyjnej wskazane w treści art. 758, art. 7581 k.c. i nast. Jest to o tyle istotne, że umowa agencyjna jest umową rezultatu w przeciwieństwie do umowy zlecenia – umowy starannego działania – i jeśli sama umowa nie przewiduje inaczej, to wynagrodzenie agenta jest wynagrodzeniem prowizyjnym. Prowizja natomiast jest wynagrodzeniem, które zależy od ilości umów zawartych za pośrednictwem agenta. Tak więc ww. umowa raczej stwarza potencjalną możliwość zarobkowania niż stanowi źródło dochodu dla skarżącej. Nadto skarżąca podała, że uzyskany przez nią dochód nie przekroczył w żadnym roku połowy minimalnej pensji krajowej.
Decyzją z [...] kwietnia 2014 r. nr [...] Wojewoda [...], działając w trybie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., na podstawie art. 33 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 oraz pkt 11 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j. Dz.U. z 2013 r., poz. 674 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał treść art. 2 ust. 1 i art. 33 ust. 4 ustawy oraz wskazał, że skarżąca 17 grudnia 2010 r. zawarła umowę o współpracę z firmą F. Według informacji uzyskanej od ZUS skarżąca była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia od 17 grudnia 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. w związku z czym, od 17 grudnia 2010 r. nie spełniała warunków do posiadania statusu osoby bezrobotnej. Organ odwoławczy wskazał również, że nie ma istotnego znaczenia, że zawarta przez skarżącą umowa była umową agencyjną, a nie umową zlecenia, ponieważ przepis będący podstawą orzeczenia w swej treści jasno wylicza, iż zarówno zawarcie umowy zlecenia, jak i umowy agencyjnej stanowi podstawę do orzeczenia o pozbawieniu statusu osoby bezrobotnej. Organ zgodził się, że prowizje otrzymane przez skarżącą w latach 2011 – 2013 były niższe niż minimalne miesięczne wynagrodzenie w tych latach, jednak sam fakt podjęcia innej pracy zarobkowej, bez względu na wysokość zarobku, skutkuje utratą statusu osoby bezrobotnej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na jej treść, tj. art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach runku pracy, polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu, poprzez przyjęcie, że dla utraty statusu bezrobotnego wystraczające jest podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu, mimo, że treść art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h powołanej ustawy wskazuje, że do utraty statusu osoby bezrobotnej, konieczne jest podjęcie pracy zarobkowej, z której miesięczny przychód przekracza połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] w całości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie powołanym wyżej wyrokiem oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji przypomniał, że zaskarżona decyzja
i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały w szczególnym trybie postępowania administracyjnego jakim jest wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną.
W przedmiotowej sprawie organ za podstawę wznowienia postępowania przyjął okoliczność, że skarżąca w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia od 17 grudnia 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. Informację na ten temat organ uznał za "nową okoliczność faktyczną" w sprawie w rozumieniu przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ uzyskał ją na podstawie pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z 13 grudnia 2013 r. informującego o zatrudnieniu skarżącej w przedmiotowym okresie.
Sąd I instancji, powołując treść art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zawierającego definicję pojęcia "bezrobotnego", podniósł, że jednym z warunków przyznania statusu bezrobotnego jest nieuzyskiwanie miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Ponadto podał, że art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy precyzuje, że zakaz świadczenia innej pracy zarobkowej oznacza zakaz wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych.
Sąd Wojewódzki podkreślił, że status osoby bezrobotnej jest w pełni zdefiniowaną instytucją prawną, a nie stanem faktycznym wynikającym z braku wykonywania pracy zarobkowej. Dla uzyskania statusu osoby bezrobotnej konieczne jest nie tylko niezatrudnienie, ale także niewykonywanie innej pracy zarobkowej, czy też nieuzyskiwanie miesięcznie przychodu z innych źródeł niż praca zarobkowa. Fakt zatrudnienia (zarobkowania) lub podjęcia w czasie zarejestrowania w Urzędzie Pracy jakiejkolwiek pracy zarobkowej, bez względu na wysokość wynagrodzenia, skutkuje brakiem możliwości uzyskania lub utratą statusu osoby bezrobotnej. Nie jest bowiem dopuszczalne prawnie równoległe posiadanie statusu osoby bezrobotnej i wykonywanie pracy zarobkowej. Jeżeli osoba bezrobotna aktywizuje swoją sytuację zawodową, to nie może zarazem pozostawać osobą o statusie bezrobotnego i korzystać z zasiłku dla bezrobotnych lub innych form pomocy wypłacanych ze środków przeznaczonych na łagodzenie skutków bezrobocia. Zatem w świetle powołanych przepisów ustawy nieistotne było, czy skarżąca zawarła z firmą F. umowę agencyjną, czy też umowę zlecenia, gdyż z treści art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy jednoznacznie wynika, że skarżącej nie wolno było zawrzeć ani umowy zlecenia, ani umowy agencyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w całości podzielił pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 1123/07, iż z literalnego brzmienia przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 h ustawy nie wynika zezwolenie dla osoby bezrobotnej do uzyskiwania przychodów z tytułu wykonywania umowy zlecenia, umowy agencyjnej, czy umowy o dzieło przy jednoczesnym zachowaniu warunku aby nie przekraczały one miesięcznie wysokości połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę. Definicja osoby bezrobotnej nie zawiera zwrotów niedookreślonych i nie pozostawia miejsca na dowolną ich interpretację. W rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy osobą bezrobotną jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, czyli niewykonująca pracy i nieświadcząca usług na podstawie m. in. umowy agencyjnej, umowy zlecenia i umowy o dzieło (art. 2 ust. 1 pkt 11). Przesłanki nieuzyskiwania miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę nie można rozpatrywać w oderwaniu od tych podstawowych warunków uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Zatem tylko osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, która jednocześnie nie uzyskuje miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, może być uznana za osobę bezrobotną. W związku z tym, przy analizie przedmiotowej sprawy, nie miała znaczenia kwestia wysokości uzyskanego przez skarżącą w ramach zawartej umowy agencyjnej przychodu.
Zdaniem Sądu I instancji uzyskanie przez organ informacji o zatrudnieniu skarżącej na podstawie umowy agencyjnej od 17 grudnia 2010 r. do 30 czerwca 2013 r. w pełni uprawniło organ do wznowienia postępowania, a następnie do uchylenia wydanych decyzji i odmowy uznania skarżącej za osobę bezrobotną od 17 grudnia 2012 r.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła B. G., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy
o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez jego niewłaściwą wykładnię, a w konsekwencji wadliwe zastosowanie w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym.
W oparciu o powyższy zarzut skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o uchylenie poprzedzających go decyzji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że status osoby bezrobotnej może być przyznany jedynie osobie, wobec której spełnione zostaną łącznie wszystkie warunki określone w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w tym warunek nieuzyskiwania miesięcznego przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. Za taką interpretacją przepisów ustawy przemawia, zdaniem skarżącej kasacyjnie, racjonalność ustawodawcy, który nie stwarzałby dodatkowej kategorii zarobkujących, faktycznie pozostającej zbiorem pustym. Art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy wskazuje, że ilekroć mowa jest o bezrobotnym, to należy przez to rozumieć osobę niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej. Inną pracą zarobkową, w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jest wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo świadczenie usług w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych. Zdaniem skarżącej kasacyjnie w takiej regulacji ustawodawca wyczerpująco wymienił wszelkie stosunki prawne stanowiące lub mogące stanowić podstawę do uzyskania jakiegokolwiek dochodu. Tak więc trudno, zdaniem skarżącej kasacyjnie, wyobrazić sobie inne, poza wymienionymi, źródła zarobkowania, zwłaszcza, że wskazane w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h ustawy kryterium ilościowe nie dotyczy przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Zdaniem skarżącej kasacyjnie skoro zapisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h ustawy nie można odnieść do innych niż wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 2 i 11 ustawy stosunków prawnych, to jedyną logiczną interpretacją tego przepisu jest traktowanie go całościowo, jako zbioru przesłanek niezbędnych łącznie do spełnienia, by uzyskać status osoby bezrobotnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, wynikają z przepisu art. 174 P.p.s.a. Wedle jego pkt 1 może ją stanowić naruszenie prawa materialnego, przy czym przewiduje się dwie jego postacie, a mianowicie błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Obydwie formy naruszenia prawa materialnego, o których mowa w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., mogą się odnosić jedynie do sytuacji, gdy w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób niebudzący wątpliwości.
Skarga kasacyjna złożona w przedmiotowej sprawie nie stawia zarzutów naruszenia przepisów postępowania i nie kwestionuje prawidłowości poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych, a zatem stan faktyczny przyjęty przez Sąd Wojewódzki jest wiążący dla Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego skargę kasacyjną.
Podkreślenia wymaga, że przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż – z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej – Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Skarga kasacyjna musi spełniać ustawowe wymogi określone w art. 176 w zw. z art. 174 P.p.s.a. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z paragrafów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd I instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu.
Wnosząca w przedmiotowej sprawie kasację nie podała precyzyjnie naruszonego przepisu. Jako naruszony określiła art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Art. 2 ww. ustawy składa się natomiast, oprócz z ustępów i punktów również z liter określających mniejsze jednostki redakcyjne. Przyjąć jednakże należy, że doprecyzowanie naruszonego przepisu nastąpiło w uzasadnieniu skargi kasacyjnej co, zważywszy na treść uchwały pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. (I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1), zgodnie z którą przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 P.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych, obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do zbadania zasadności zgłoszonego zarzutu.
Naczelny Sąd Administracyjny doszedł jednak do przekonania, że brak jest uzasadnienia dla tak ukształtowanego zarzutu.
W art. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zamieszczony został słowniczek pojęć występujących w ustawie. Zważywszy na zakres podmiotowy tego aktu prawnego, szczególną rangę ma w nim definicja bezrobotnego. Bezrobotni są bowiem głównymi adresatami większości jego unormowań. Daje się temu wyraz już w art. 1 ustawy. W piśmiennictwie podkreśla się, biorąc pod uwagę, iż przeciwdziałanie bezrobociu i łagodzenie jego skutków stanowi najpoważniejsze obciążenie finansowe Funduszu Pracy, że sposób zdefiniowania bezrobotnego ma wyjątkowo dużą doniosłość. Przyjęta przez ustawodawcę konwencja terminologiczna musi uwzględniać cele polityki rynku pracy. Istotna jest zwłaszcza konstatacja, że nadmiernie liberalne ukształtowanie przesłanek definicji umożliwia uzyskanie statusu bezrobotnego przez osoby zainteresowane nie tyle podjęciem zatrudnienia, ile raczej otrzymywaniem świadczeń z Funduszu Pracy. Z kolei nadmiernie restrykcyjna definicja może eliminować z kręgu beneficjentów tych świadczeń osoby, które – jako ofiary bezrobocia przymusowego – powinny je uzyskiwać. Podkreślenia jednak wymaga, że w sposobie definiowania bezrobotnego w kolejnych ustawach i ich licznych nowelizacjach, daje się zauważyć stała tendencja do zaostrzania kryteriów definicyjnych (por. Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, Komentarz pod red. Z. Górala, Wolters Kluwer 2016).
W definicji bezrobotnego zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy wyodrębnić można dwie części. W pierwszej z nich wskazuje się na swego rodzaju przesłanki pozytywne, a więc na warunki, które muszą być spełnione, by można było uzyskać (lub zachować) ten status. Druga część przepisu zawiera zespół przesłanek negatywnych, a więc okoliczności, które uniemożliwiają nabycie (zachowanie) tego statusu, pomimo wystąpienia przesłanek pozytywnych. Badając zatem czy dana osoba może zostać uznana za bezrobotnego, w pierwszej kolejności należy ustalić czy spełnia warunki zawarte we wstępnej części przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, określającej jaką osobę oznacza "bezrobotny", a następnie, po stwierdzeniu, że ustawowe warunki zostały wypełnione, trzeba wyjaśnić czy nie istnieją przesłanki eliminujące możliwość nabycia statusu bezrobotnego.
Pojęcie bezrobotnego ograniczone zostało tylko do wskazanych przez ustawodawcę osób, do których mają zastosowanie przepisy ustawy. Jednocześnie uczyniono wyraźne zastrzeżenie, że ze statusu tego mogą korzystać tylko osoby pozostające poza zatrudnieniem lub niewykonujące innej pracy zarobkowej. A zatem jakakolwiek aktywność mająca na celu uzyskiwanie zarobków, mieszcząca się w ramach tego, co uznawane jest w ustawie za zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, skutkuje albo niemożliwością zarejestrowania się w charakterze bezrobotnego, albo też stanowi przesłankę utraty tego statusu. Zgodnie z definicją ustawową zatrudnienie oznacza natomiast wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą (art. 2 ust. 1 pkt 43 ustawy), zaś termin "inna praca zarobkowa" ustawodawca odniósł w pierwszej kolejności do przypadków świadczenia usług w ramach więzi cywilnoprawnych, tj. umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło. Inną pracą zarobkową jest również wykonywanie pracy w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych (art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy).
Odrębną przesłanką wyłączającą status bezrobotnego jest uzyskiwanie miesięcznego przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h ustawy). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 24 ww. ustawy w przepisie tym chodzi o przychody z innego tytułu niż zatrudnienie, inna praca zarobkowa, zasiłek lub inne świadczenia wypłacane z Funduszu Pracy, o ile podlegają opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Skarżąca, jak zasadnie przyjął Sąd I instancji, nie spełniała warunków pozwalających na zachowanie statusu osoby bezrobotnej. W sprawie niesporne jest bowiem, że w okresie w jakim przysługiwał jej ten status, skarżąca wykonywała pracę w ramach umowy agencyjnej. Podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej w czasie zarejestrowania w Urzędzie Pracy, bez względu na wysokość osiąganego wynagrodzenia czy też jego brak, skutkuje natomiast utratą statusu bezrobotnego. Jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 1123/07, i który to pogląd Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w pełni podziela, z przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h ustawy nie wynika zezwolenie dla osoby bezrobotnej do uzyskiwania przychodów z tytułu wykonywania umowy zlecenia, umowy agencyjnej czy umowy o dzieło, przy jednoczesnym zachowaniu warunku aby nie przekraczały one miesięcznie wysokości połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę. Tylko osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, która jednocześnie nie uzyskuje miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, może być uznana za osobę bezrobotną. W związku z tym, przy analizie przedmiotowej sprawy nie miała znaczenia kwestia wysokości uzyskanego przez skarżącą w ramach zawartej umowy agencyjnej przychodu. W realiach przedmiotowej sprawy uzyskiwanie przez skarżącą przychodu i jego wysokość było okolicznością irrelewantną i z tego również powodu, iż w przepisie art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h ww. ustawy mowa jest o przychodzie, którym, stosownie do przepisu art. 2 ust. 1 pkt 24 ww. ustawy, jest przychód z innego tytułu niż inna praca zarobkowa. Skarżąca uzyskiwała zaś przychód z tytułu świadczenia usług w ramach umowy agencyjnej, czyli właśnie w ramach innej pracy zarobkowej.
W konsekwencji uznać należy, że stosownie do treści art. 33 ust. 4 pkt 1 ww. ustawy, właściwy organ był obowiązany podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie pozbawienia skarżącej statusu bezrobotnego. Powołany przepis reguluje tę kwestię w sposób kategoryczny i nie pozostawia organowi swobody w decydowaniu o ewentualnym pozbawieniu bezrobotnego statusu osoby bezrobotnej.
Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż Sąd Wojewódzki nie naruszył wskazanego w skardze kasacyjnej przepisu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy i na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI