I OSK 534/06

Naczelny Sąd Administracyjny2007-01-19
NSAnieruchomościWysokansa
uwłaszczenienieruchomościgospodarka mieniemzasiedzenieprawa osób trzecichdecyzja deklaratoryjnapostępowanie administracyjnewłasność Skarbu Państwa

NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Transportu i Budownictwa, potwierdzając, że uwłaszczenie gruntu Skarbu Państwa z mocy prawa nie może naruszać praw osób trzecich, w tym prawa nabytego przez zasiedzenie.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Ministra Transportu i Budownictwa od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzje Ministra Infrastruktury odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody W. z 1994 r. WSA uznał, że uwłaszczenie z mocy prawa nie może naruszać praw osób trzecich, a organ nadzoru nie zbadał prawidłowo tytułu własności gruntu w dacie 5 grudnia 1990 r. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA i podkreślając, że decyzja uwłaszczeniowa ma charakter deklaratoryjny i wymaga spełnienia przesłanek nabycia z mocy prawa, w tym braku naruszenia praw osób trzecich.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej Ministra Transportu i Budownictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił dwie decyzje Ministra Infrastruktury. Pierwsza zaskarżona decyzja odmawiała stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody W. z 1994 r. w przedmiocie uwłaszczenia gruntu, a druga utrzymywała w mocy decyzję własną Ministra Infrastruktury z maja 2004 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z listopada 2004 r. Wojewoda W. w 1994 r. stwierdził nabycie z mocy prawa przez państwową osobę prawną użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa oraz własności budynków, powołując się na ustawę z 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. M. G. wniosła o stwierdzenie nieważności tej decyzji, powołując się na prawomocne postanowienie sądu z 1979 r. o nabyciu przez nią przez zasiedzenie własności nieruchomości, w skład której wchodziła przedmiotowa działka. Organ nadzoru uznał, że skoro organ uwłaszczeniowy nie znał postanowienia o zasiedzeniu, a dokumenty wskazywały na własność Skarbu Państwa, decyzja uwłaszczeniowa jest zgodna z prawem. WSA uchylił decyzje organu nadzoru, uznając, że organ ten nie zbadał prawidłowo tytułu własności gruntu w dacie 5 grudnia 1990 r. NSA oddalił skargę kasacyjną ministra, podkreślając, że uwłaszczenie z mocy prawa nie może naruszać praw osób trzecich, a decyzja deklaratoryjna stwierdzająca nabycie z mocy prawa jest wadliwa, jeśli nie zostały spełnione ustawowe przesłanki. Sąd wskazał, że organy administracji mają obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy i ochrony praw obywateli, a brak ujawnienia w materiale sprawy okoliczności świadczącej o braku przesłanki do wydania decyzji administracyjnej nie może usprawiedliwiać istnienia w obrocie prawnym wadliwego rozstrzygnięcia. NSA uznał również, że uzasadnienie wyroku WSA było wyczerpujące i spełniało wymogi formalne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, decyzja uwłaszczeniowa wydana w oparciu o art. 2 ust. 1-3 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jest decyzją deklaratoryjną. Brak ustawowych przesłanek nabycia prawa z mocy ustawy czyni je niebyłym, a decyzja stwierdzająca takie nabycie jest decyzją wydaną z rażącym naruszeniem prawa, nawet jeśli prawa osób trzecich nie były ujawnione w księdze wieczystej.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że uwłaszczenie z mocy prawa nie może naruszać praw osób trzecich. Jeśli nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. nie była własnością Skarbu Państwa lub gminy, lub jeśli nabycie naruszałoby prawa osób trzecich (np. wynikające z zasiedzenia), to nie dochodziło do uwłaszczenia w tym trybie. Decyzja stwierdzająca takie nabycie jest wadliwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

Dz.U. 1990 nr 79 poz. 464 art. 2 § 1-3

Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

Grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gminy, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stają się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, o ile nie narusza to praw osób trzecich. Budynki i inne urządzenia stają się własnością tych osób prawnych.

Pomocnicze

Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270 art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zarzut naruszenia prawa procesowego przez błędne zastosowanie, poprzez przyjęcie, iż organ naruszył przepisy postępowania administracyjnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zarzut naruszenia prawa procesowego przez niedokonanie wyjaśnienia, dlaczego argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji dot. kwestii wznowienia postępowania nie zasługują na uwzględnienie.

Kpa art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej; obowiązek organu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Kpa art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Kpa art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

Kpa art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego.

Dz.U. nr 86 poz. 395 art. 1

Ustawa z dnia 10 czerwca 1994 r. o uregulowaniu niektórych praw majątkowych Polskiej Akademii Nauk

Wspomniana w kontekście zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i zastosowanie.

k.c. art. 236

Kodeks cywilny

Wspomniany w kontekście zasad określania warunków użytkowania wieczystego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nadzoru nie zbadał prawidłowo tytułu własności gruntu w dacie 5 grudnia 1990 r., co skutkowało naruszeniem przepisów KPA. Uwłaszczenie z mocy prawa nie może naruszać praw osób trzecich, w tym praw nabytych przez zasiedzenie. Decyzja deklaratoryjna stwierdzająca nabycie z mocy prawa jest wadliwa, jeśli nie zostały spełnione ustawowe przesłanki.

Odrzucone argumenty

Argument Ministra Transportu i Budownictwa, że brak ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej uniemożliwia podniesienie zarzutu naruszenia prawa materialnego. Argument, że późniejsze ujawnienie dokumentu mogącego wpłynąć na ocenę stanu prawnego nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

Godne uwagi sformułowania

Nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntów (...) nie narusza (...) praw osób trzecich. Brak ustawowych przesłanek nabycia prawa z mocy ustawy czyni je niebyłym, a decyzja stwierdzająca takie nabycie jest decyzją wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Organy są obowiązane chronić prawa obywateli i nie mogą zasłaniać się niewiedzą o ich istnieniu.

Skład orzekający

Jolanta Rajewska

przewodniczący

Barbara Adamiak

sędzia

Jerzy Stankowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że uwłaszczenie z mocy prawa nie może naruszać praw osób trzecich, oraz obowiązków organów administracji w zakresie dokładnego wyjaśniania stanu faktycznego i prawnego, zwłaszcza w sprawach dotyczących własności nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego trybu uwłaszczenia z 1990 r. i interpretacji przepisów z tamtego okresu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii własności nieruchomości i ochrony praw nabytych przez zasiedzenie, co jest istotne dla wielu właścicieli i potencjalnych nabywców. Pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie stanu prawnego przez organy administracji.

Czy uwłaszczenie z mocy prawa może odebrać Twoją nieruchomość? NSA wyjaśnia, jak chronić prawa nabyte przez zasiedzenie.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 534/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-01-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-04-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak
Jerzy Stankowski /sprawozdawca/
Jolanta Rajewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Gospodarka mieniem
Sygn. powiązane
I SA/Wa 59/05 - Wyrok WSA w Warszawie z 2005-12-05
Skarżony organ
Minister Infrastruktury
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
art. 2
Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie NSA Barbara Adamiak Jerzy Stankowski (spr.) Protokolant Katarzyna Malinowska po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Transportu i Budownictwa od wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 59/05 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz M. G. kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Minister Infrastruktury, po rozpoznaniu wniosku M. G., decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. (...), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2004 r. (...) odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody W. (...) z dnia [...] października 1994 r. wydanej w przedmiocie uwłaszczenia [...] - w części dotyczącej byłej działki nr [...], w zakresie objętym działką nr [...] położoną w W. przy ulicy B. w obrębie [...].
Z ustaleń organu nadzoru wynika, że Wojewoda W., działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./, decyzją z dnia [...] października 1994 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. B. [...] i 'oznaczonego jako działka nr [...] w obrębie [...] o pow. 58.367 m2 oraz nieodpłatne nabycie własności budynków, budowli i urządzeń położonych na tym gruncie. Własność Skarbu Państwa w stosunku do całej działki, a także prawa rzeczowe, nabyte przez [...], zostały następnie ujawnione w księdze wieczystej KW (...).
Organ nadzoru rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] października 1994 r. stwierdził, że prawo własności Skarbu Państwa do przedmiotowej działki wynika z faktu, iż nieruchomość znajdowała się w obszarze objętym działaniem Dekretu z dnia [...] października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] /Dz.U. 1945 nr [...] poz. [...] ze zm./, a zatem z mocy prawa stała się własnością gminy [...], a następnie Skarbu Państwa. Fakty te były znane organowi orzekającemu z urzędu, a na prawo własności Skarbu Państwa wskazują też pośrednio dokumenty istniejące w aktach uwłaszczeniowych.
W dniu uwłaszczenia nie była znana organowi wojewódzkiemu okoliczność istnienia prawomocnego postanowienia Sądy Rejonowego dla [...], (...) z dnia [...] października 1979 r., zgodnie z którym M. N. G. nabyła przez zasiedzenie z dniem [...] lipca 1961 r. własność nieruchomości położonej w W. /S./ i oznaczonej jako działka nr [...], której część wchodzi do działki nr [...], posiadającej obecnie nr [...], gdyż prawa wynikające z postanowienia nie zostały ujawnione w księdze wieczystej. Brak jest zatem podstaw, aby uznać, w świetle wiążącego organ administracji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2004 r., że organ wojewódzki rażąco naruszył prawo stwierdzając uwłaszczenie [...]. Ujawnienie tej okoliczności może stanowić podstawę do wznowienia postępowania uwłaszczeniowego, jak to wskazano w decyzji z dnia [...] maja 2004 r.
W skardze na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] listopada 2004 r. M. N. G. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej przez nią w mocy decyzji tegoż organu z dnia [...] maja 2004 r. i zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 grudnia 2005 r. uchylił obie decyzje i stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu oraz zasądził na rzecz M. N. G. kwotę 460 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że uwłaszczenie w trybie art. 2 ust. 1-3 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości następuje z mocy samego prawa, w związku z czym wymagane jest przez te przepisy by nieruchomość podlegająca uwłaszczeniu jak i podmiot uwłaszczenia w tym trybie spełniały przesłanki określone w powołanych przepisach. Jedną z przesłanek niezbędnych do nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu w tym trybie jest to, by grunt w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowił własność Skarbu Państwa. Jeżeli podlegający uwłaszczeniu grunt w tej dacie nie stanowił własności Skarbu Państwa, to nie dochodziło do jego uwłaszczenia w powołanym wyżej trybie.
W kontrolowanej w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym decyzji Wojewody W. z dnia [...] października 1994 r, wydanej w przedmiocie uwłaszczenia [...], organ uwłaszczeniowy przyjął, że objęta tą decyzją działka wówczas w ewidencji gruntów nr [...], położona w W. przy ul. B. w obrębie [...] stanowiła własność Skarbu Państwa. W postępowaniu nadzorczym o stwierdzenie nieważności tej decyzji uwłaszczeniowej, w części dotyczącej wywłaszczenia działki, M.N. G. zakwestionowała tytuł własności Skarbu Państwa do tej nieruchomości powołując się na prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1979 r, (...), które stwierdza, że nabyła ona przez zasiedzenie z dniem 1 lipca 1961 r. własność nieruchomości, w skład której wchodzi również przedmiotowa działka. W ocenie skarżącej organ nadzoru powinien był ustalić czyją faktycznie własnością, w dacie 5 grudnia 1990 r., była ta działka i jeżeli okazałoby się, że stanowiła ona własność M. N.G., to kontrolowana decyzja uwłaszczeniowa Wojewody W. z dnia [...] października 1994 r., w tej części, zapadłaby z rażącym naruszeniem przepisów art. 2 ust. 1-3 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i art. 1 ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o uregulowaniu niektórych praw majątkowych Polskiej Akademii Nauk /Dz.U. nr 86 poz. 395/, gdyż nieruchomość, która w dacie 5 grudnia 1990 r. nie stanowiła własności Skarbu Państwa nie mogła być przedmiotem uwłaszczenia. Ponieważ przedmiotowa decyzja uwłaszczeniowa ma charakter deklaratoryjny, to nie jest istotne dla oceny zgodności z prawem tej decyzji, czy w dacie jej wydania organ miał wiedzę co do tego, że nieruchomość może stanowić własność innej osoby niż Skarb Państwa. Natomiast istotne jest czyją prawnie własnością była ta nieruchomość w dacie 5 grudnia 1990 r.
W przedmiotowej sprawie organ nadzoru w ogóle nie badał czyją własnością była przedmiotowa działka w dacie 5 grudnia 1990 r., a jedynie stwierdził, że skoro organowi uwłaszczeniowemu nie była znana treść prawomocnego postanowienia Sądu o zasiedzeniu lej działki przez M. N. G., natomiast ze znajdujących się w aktach uwłaszczeniowych dokumentów wynikało, że mogła ona być własnością Skarbu Państwa, to decyzja uwłaszczeniowa jest zgodna z prawem. Brak ustaleń organu nadzoru co do tytułu własności do uwłaszczonej nieruchomości skutkuje uznaniem, że obie decyzje wydane w postępowaniu nadzorczym naruszają przepisy postępowania administracyjnego zawarte w art. 7, 8, 77 i 80 Kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a co uzasadnia ich uchylenie.
W skardze kasacyjnej Minister Transportu i Budownictwa zarzucił:
naruszenie prawa procesowego przez błędne jego zastosowanie, tj. naruszenie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. “c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/, poprzez przyjęcie, iż organ naruszył przepisy postępowania administracyjnego /art. 7, 8, 77 i 80 Kpa/ w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, w sytuacji, gdy wskazane przez sąd okoliczności nie mają znaczenia w sprawie,
naruszenie prawa procesowego przez błędne zastosowanie art. 141 par. 4 p.p.s.a. poprzez niedokonanie wyjaśnienia, dlaczego argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji dot. kwestii wznowienia postępowania nie zasługują na uwzględnienie, a przez to brak rozważenia wszystkich okoliczności prawnych sprawy, co wpłynęło na wynik sprawy,
- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i art. 1 ustawy o uregulowaniu niektórych praw majątkowych [...], poprzez błędną wykładnię i zastosowanie, wobec uznania, że naruszenie interesu prawnego może wynikać z okoliczności nieznanych i nie dających się ustalić na datę wydawania decyzji uwłaszczeniowej.
Wskazując powyższe podstawy kasacyjne skarżący wniósł o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na decyzję Ministra Infrastruktury (...) z dnia [...] listopada 2004 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;
- o zasądzenie na rzecz organu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podał, że już w decyzji z dnia [...] maja 2004 r. Minister Infrastruktury jednoznacznie wskazał, że przedmiotowa działka w dniu 5 grudnia 1990 r. była własnością Skarbu Państwa, jako nieruchomość warszawska. Był to fakt znany organowi z urzędu oraz materiałów znajdujących się w aktach uwłaszczeniowych, a Sąd tych stwierdzeń nie wziął pod uwagę. Ponadto okoliczność, że postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] października 1979 r. o zasiedzeniu działki nie było znana organowi w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, nie daje podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, ale zastosowanie powinien znaleźć art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, na podstawie którego można by wznowić postępowanie uwłaszczeniowe. W ocenie skarżącego, skoro w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, zostały wykazane wszystkie przesłanki uwłaszczenia, to późniejsze ujawnienie dokumentu mogące Wpłynąć na ocenę stanu prawnego nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności tej decyzji i dlatego nie można stawiać zarzutu organowi nadzoru, iż nie dokonał w tym zakresie właściwych ustaleń. Ustalenia te są bez znaczenia dla sprawy, gdyż ustalono, że organ wydający decyzję uwłaszczeniową prawidłowo zastosował Przepisy ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntowej i wywłaszczeniu nieruchomości. Wyjaśniając czyją własność stanowiła nieruchomość organ nadzoru Przekroczyłby zakres postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153. poz. 1270 ze zm./ - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464/ grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy, z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, przy czym nie może to naruszać praw osób trzecich. Budynki i inne urządzenia oraz lokale znajdujące się na ww. gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych, stają się z tym dniem z mocy prawa własnością tych osób. Nabycie własności przez te osoby następuje odpłatnie, jeżeli obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub ich poprzedników prawnych.
Nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali stwierdza się deklaratywną decyzją wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub decyzją zarządu gminy w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. W decyzji takiej określa się również warunki użytkowania wieczystego z zachowaniem zasad określonych w art. 236 Kodeksu cywilnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonym wyrokiem uchylił decyzję Ministra Infrastruktury odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody W. z dnia [...] października 1994 r. oraz decyzję tegoż organu utrzymującą w mocy decyzję własną. W ocenie Sądu I instancji nie została spełniona przesłanka konieczna do nabycia przez [...] z mocy prawa użytkowania wieczystego działki będącej własnością skarżącej, położonej przy ul. B. w W. Wyrażone w zaskarżonym wyroku stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w tym względzie należy podzielić.
Klauzula zawarta w przepisie art. 2 ust. 1 zd. 2 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, stanowiąca, iż nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntów znajdujących się w zarządzie państwowych osób prawnych “nie narusza (...) praw osób trzecich" nie stanowi samoistnej dyspozycji zapewniającej ochronę praw majątkowych do nieruchomości tych osób, funkcjonującej niezależnie od normy zawartej w pierwszym zdaniu omawianego przepisu. Wykładnia przepisu art. 2 ust. 1 ustawy prowadzi do wniosku, iż cytowany wyżej zwrot należy rozumieć jako warunek wystąpienia lub niewystąpienia z mocy prawa skutku w postaci przekształcenia się zarządu w użytkowanie wieczyste. Wykazane prawa majątkowe osób trzecich do nieruchomości mogą stać na przeszkodzie nabyciu przez państwową osobę prawną użytkowania wieczystego nieruchomości, pozostającej w jej zarządzie /por. wyrok SN z dnia 6 kwietnia 1995 r., III ARN 8/95 - OSNP 1995 Nr 18 poz. 223/.
Mając na względzie powyższe, nie jest zasadny podniesiony przez organ w skardze kasacyjnej, zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 2 ust. 1-3 o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 1 ustawy o uregulowaniu niektórych praw majątkowych [...]. Nie można podzielić stanowiska Ministra Infrastruktury, iż brak ujawnienia przez M. N. G. jej prawa własności w księdze wieczystej nieruchomości objętej decyzją Wojewody W., uniemożliwia uczynienie w stosunku do tej decyzji zarzutu uchybienia przepisom prawa materialnego i postępowania ze względu na nieuwzględnienie tego prawa. Decyzja wydawana w oparciu o art. 2 ust. 1-3 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości jest decyzją o charakterze deklaratoryjnym, która potwierdza zdarzenie prawne następujące z mocy prawa - nabycie przez państwową jednostkę organizacyjną użytkowania wieczystego /własności budynków i innych urządzeń/. Brak ustawowych przesłanek nabycia prawa z mocy ustawy czyni je niebyłym, a decyzja stwierdzająca takie nabycie jest decyzją wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Następuje tu bowiem naruszenie przepisu prawnego, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu /J. Jendrośka, B. Adamiak, Zagadnienie rażącego naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym - Państwo i Prawo 1986 nr 1 s. 66-71/. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, iż nieruchomość nie będąca własnością Skarbu Państwa nie może być przedmiotem uwłaszczenia na podstawie art. 2 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepis ten odnosi się wyłącznie do nieruchomości stanowiących w dniu 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa /por. wyrok NSA z dnia 31 marca 1998 r, I SA 1547/97 - Lex nr 44649/.
W niniejszej sprawie nie jest istotne, czy okoliczności wskazujące na brak przesłanek nabycia prawa użytkowania wieczystego przez [...] nie zostały rozpatrzone z uwagi na to, że nie zostały zebrane w materiale dowodowym sprawy administracyjnej. Należy mieć na względzie, iż to organy administracji publicznej mają obowiązek stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Brak ujawnienia w materiale sprawy okoliczności świadczącej o braku przesłanki do wydania decyzji administracyjnej w żadnym stopniu nie może usprawiedliwiać istnienia w obrocie prawnym wadliwego rozstrzygnięcia /por. wyrok SN z dnia 6 kwietnia 1995 r., III ARN 8/95 - OSNP 1995 nr 18 poz. 223/, nawet jeżeli wyczerpujące zebranie materiału dowodowego było obiektywnie trudne /art. 77 ust. 1 Kpa/.
Zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia postępowania przez błędne zastosowanie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. “c" p.p.s.a nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją Minister Infrastruktury nie badał czyją własnością była przedmiotowa działka w dacie dnia 5 grudnia 1990 r., a jedynie ' ograniczył się do stwierdzenia, że organowi uwłaszczeniowemu nie była znana treść prawomocnego postanowienia Sądu o zasiedzeniu tej działki przez M. N. G. Brak ustaleń organu nadzoru co do tytułu własności do uwłaszczonej nieruchomości skutkuje uznaniem, że obie decyzje wydane w postępowaniu nadzorczym naruszają przepisy postępowania administracyjnego zawarte w art. 7, 8, 77 i 80 Kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadnia ich uchylenie. Należy podkreślić, iż obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie i nie może być przerzucony na stronę. Ciężar dowodu na mocy art. 77 Kpa obciąża organ administracyjny. Jeżeli strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić /por. wyrok NSA z dnia 7 maja 1985 r., II SA 318/85, pow. za B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2006, s. 405/. Należy podzielić pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 października 1984 r. /II SA 1205/84 - ONSA 1984 Nr 2 poz. 98/. Sąd podkreślił w uzasadnieniu tego orzeczenia, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Nie znaczy to, że strona jest zwolniona od współdziałania w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza iż nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Jednakże na gruncie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie do przyjęcia jest takie rozumienie koncepcji prowadzenia postępowania dowodowego, przy którym organ administracji przyjmuje całkowicie bierną postawę. Stanowisko powyższe znajduje w innych wyrokach sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 11 czerwca 1981 r. SA 503/81 /ONSA 1981 Nr 1 poz. 54/ NSA wskazał, iż “zaniedbanie organu administracji państwowej, polegające na niedopełnieniu obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego (...), jak również uproszczona ocena zebranego, niepełnego materiału dowodowego (...) jest wadą postępowania uzasadniającą uchylenie decyzji administracyjnej wydanej w wyniku takiego zaniedbania". Brak podjęcia przez organy administracji wszelkich kroków niezbędnych dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy uchybia zasadzie prawdy obiektywnej /art. 7 Kpa/, a opieranie przez organ administracji rozstrzygnięcia na okoliczności braku wiedzy co do przysługującego skarżącej prawa własności, naraża na szwank również zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa /art. 8 Kpa/. Organy są obowiązane chronić prawa obywateli /art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji/ i nie mogą zasłaniać się niewiedzą o ich istnieniu.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa procesowego przez błędne zastosowanie art. 141 par. 4 p.p.s.a. również nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił w uzasadnieniu stan sprawy, odniósł się do zarzutów podniesionych w skardze oraz przytoczył podstawę prawną rozstrzygnięcia
1 wyjaśnił ją w sposób wyczerpujący. Wskazania zawarte w uzasadnieniu decyzji administracyjnej, co do właściwego - zdaniem organu - trybu załatwienia sprawy nie wymagają zajęcia stanowiska przez sąd administracyjny w sprawie ze skargi. Niezależnie od powyższego, należy wskazać, iż z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, iż Sąd stwierdził wadliwość decyzji Wojewody W. z 1994 r. odnoszącą się do braku przesłanek nabycia prawa użytkowania wieczystego, które tą decyzją stwierdzono.
Wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej podlega ona oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI