I OSK 529/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą umorzenia postępowania w sprawie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości dekretowej z powodu niewykazania następstwa prawnego po wnioskodawcy.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargi na decyzję SKO o umorzeniu postępowania w sprawie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości dekretowej. Skarżąca nie wykazała następstwa prawnego po pierwotnym wnioskodawcy w wymaganym terminie, co było podstawą do umorzenia postępowania zgodnie z art. 214b u.g.n. NSA podzielił stanowisko WSA i organów administracji, uznając, że brak prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia uniemożliwia uznanie skarżącej za stronę postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego o umorzeniu postępowania dotyczącego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości dekretowej. Postępowanie zostało wszczęte wnioskiem z 1949 r. Skarżąca, domagająca się przyznania prawa, nie wykazała swojego następstwa prawnego po pierwotnym wnioskodawcy w terminie określonym w art. 214b ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Pomimo zgłoszenia się w terminie, nie przedłożyła prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku ani aktu poświadczenia dziedziczenia, co było warunkiem koniecznym do uznania jej za stronę postępowania. NSA podkreślił, że przepisy art. 214b u.g.n. mają na celu stabilizację stosunków własnościowych i umożliwiają umorzenie postępowań trwających od kilkudziesięciu lat, jeśli strony nie wykażą swoich praw. Sąd uznał, że WSA prawidłowo ocenił stan faktyczny i prawny, a zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego i procesowego są niezasadne. W szczególności, NSA odwołał się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i własnej judykatury, wskazując, że wyłącznym dowodem nabycia praw do spadku względem osób trzecich jest prawomocne postanowienie sądu lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Sąd oddalił również wnioski dowodowe strony skarżącej jako nieistotne dla wyjaśnienia sprawy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, brak takiego dokumentu uniemożliwia uznanie osoby za stronę, ponieważ wyłączne dowody nabycia praw do spadku względem osób trzecich stanowią prawomocne postanowienie sądu lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że zgodnie z art. 1027 k.c., tylko prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia są dowodem następstwa prawnego. Organy administracji nie są właściwe do ustalania tych praw.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (16)
Główne
k.c. art. 1027
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks cywilny
Stanowi wyłączny dowód nabycia praw do spadku względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia (obok zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia).
u.g.n. art. 214b § 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
W sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosków o ustanowienie użytkowania wieczystego, umarza się postępowanie, jeżeli nie jest możliwe ustalenie stron postępowania lub ich adresów.
u.g.n. art. 214b § 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Umorzenie może nastąpić, gdy organ wezwał wnioskodawcę oraz jego ewentualnych następców prawnych do uczestnictwa w postępowaniu przez ogłoszenie, a w sprawie nie wpłynęło żadne inne pismo pochodzące od strony oprócz złożonego niegdyś wniosku. Organ wydaje decyzję o umorzeniu, jeżeli w terminie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia nikt nie zgłosił swych praw albo zgłosiwszy je, nie udowodnił ich w terminie kolejnych trzech miesięcy lub nie wskazał swego adresu. Termin ten ma charakter terminu prawa materialnego.
dekret art. 7 § 1
Dekret z dnia 14 czerwca 1960 r. o przejściu gruntów Skarbu Państwa, wsi i miast na własność dotychczasowych posiadaczy
dekret art. 7 § 2
Dekret z dnia 14 czerwca 1960 r. o przejściu gruntów Skarbu Państwa, wsi i miast na własność dotychczasowych posiadaczy
Pomocnicze
k.k. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 181 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 106 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewykazanie przez skarżącą następstwa prawnego po dawnym właścicielu nieruchomości dekretowej w wymaganym terminie. Termin z art. 214b ust. 2 u.g.n. ma charakter prawa materialnego i nie podlega zawieszeniu ani przywróceniu. Wyłącznym dowodem nabycia praw do spadku jest prawomocne postanowienie sądu lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.
Odrzucone argumenty
Niewłaściwe zastosowanie art. 214b ust. 1 i 2 u.g.n. przez przyjęcie, że skarżąca nie udowodniła praw do nieruchomości. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez zaakceptowanie prowadzenia postępowania w sposób podważający zaufanie do organów władzy publicznej.
Godne uwagi sformułowania
Samo bowiem wszczęcie postępowania sądowego w celu uzyskania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po jednym ze współwłaścicieli nieruchomości, nie oznacza jeszcze, że osoba zgłaszająca jest spadkobiercą. Organy administracji nie są właściwe do ustalania następstwa prawnego, gdyż wyłącznie postanowienie sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku (obok zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia) w myśl art. 1027 k.c., stanowi wyłączny dowód nabycia praw do spadku względem osoby trzeciej. Bierność osób potencjalnie uprawnionych dostatecznie wyraża brak woli ubiegania się o restytucję.
Skład orzekający
Piotr Niczyporuk
przewodniczący
Karol Kiczka
sprawozdawca
Joanna Skiba
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umarzania postępowań w sprawach dekretowych, wymogów dowodowych w zakresie następstwa prawnego oraz charakteru terminów w prawie administracyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej nieruchomości dekretowych i procedur związanych z dekretem Bieruta.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznych nieruchomości dekretowych i skomplikowanych kwestii dowodowych związanych z dziedziczeniem, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i historii Warszawy.
“Dziedziczenie nieruchomości dekretowych: kluczowe dowody i pułapki proceduralne.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 529/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-03-25 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-03-14 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Joanna Skiba Karol Kiczka /sprawozdawca/ Piotr Niczyporuk /przewodniczący/ Symbol z opisem 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich Hasła tematyczne Nieruchomości Inne Sygn. powiązane I SA/Wa 1591/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-05-07 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2017 poz 2204 art. 214b. ust. 1 i 2 Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny - tekst jedn. Dz.U. 2024 poz 935 art. 145 par. 1 pkt 1 li. c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 1960 nr 30 poz 168 art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant asystent sędziego Anna Ziółkowska po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 1591/20 w sprawie ze skarg Prokuratora Prokuratury Rejonowej Warszawa - Ochota delegowanego do Prokuratury Regionalnej w Warszawie i [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 maja 2020 r. nr KOC/7467/Go/18 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1591/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej Warszawa - Ochota delegowanego do Prokuratury Regionalnej w Warszawie i [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 maja 2020 r. nr KOC/7467/Go/18 w przedmiocie umorzenia postępowania. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej SKO) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 31 października 2018 r. umarzającą postępowanie wszczęte wnioskiem [...] z dnia 15 lutego 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] ozn. jako hip. nr [...] -Praga stanowiącej obecnie dz. nr [...] z obrębu 4-14-02 (dalej decyzja Prezydenta, nieruchomość). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO stwierdziło, że [...] reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zgłosiła się jako jedyny spadkobierca [...], dołączając kopię wniosku do Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie o stwierdzenie nabycia spadku po ww. osobie. W dniu zgłoszenia [...] nie dysponowała dokumentem potwierdzającym następstwo prawne. Jednakże jej zgłoszenie otworzyło trzymiesięczny termin na udowodnienie swych praw. Termin ten mijał w dniu 18 listopada 2017 r. i w terminie tym odpowiednie dokumenty nie zostały złożone. W tych zaś okolicznościach postępowanie podlegać musiało umorzeniu z mocy art. 214b ust. 1 i 2 u.g.n. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wnieśli Prokurator Prokuratury Rejonowej Warszawa - Ochota delegowany do Prokuratury Regionalnej w Warszawie i [...]. Sąd I instancji uznał, że skargi są nieuzasadnione. Sąd uznał, że prawidłowo organy uznały, że skarżąca nie może być uznana za stronę postępowania toczącego się w trybie art. 7 ust. 1 i ust. 2 dekretu, bowiem nie wykazała następstwa prawnego po dawnym współwłaścicielu gruntu. Dla wykazania następstwa prawnego po [...] konieczne było bowiem przedłożenie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia. Samo bowiem wszczęcie postępowania sądowego w celu uzyskania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po jednym ze współwłaścicieli nieruchomości, nie oznacza jeszcze, że osoba zgłaszająca jest spadkobiercą. W ocenie Sądu niezasadny był także zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 w zw. z art. 142 k.p.a. ponieważ termin z art. 214b ust. 2 u.g.n. ma charakter terminu prawa materialnego, jest to zatem termin, który nie ulega ani przywróceniu ani zawieszeniu. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: I. naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 214b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. 2018 poz. 2204, dalej jako: "u.g.n."), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że Skarżąca nie udowodniła w przewidzianym w tym przepisie terminie praw do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], oznaczonej jako hip. Nr [...] -Praga (dalej jako: "Nieruchomość"), mimo przedstawienia przez Skarżącą we właściwym czasie dokumentów, z których wynika jednoznacznie, że jest jedynym następcą prawnym po wnioskodawcy dekretowym [...] - i tym samym winien jej przysługiwać status strony postępowania, tym bardziej wobec faktu, że wniosek Skarżącej o stwierdzenie nabycia spadku po [...] złożony przed sądem polskim został prawomocnie odrzucony postanowieniem Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2021 roku (sygn. akt IV Cz 1490/20) z uwagi na brak jurysdykcji krajowej, a więc Skarżąca nie miała możliwości przeprowadzenia postępowania spadkowego w Polsce, co oznacza, że przedłożone przez nią dokumenty spadkowe są wystarczające dla stwierdzenia, że Skarżąca jest jedynym spadkobiercą wnioskodawcy dekretowego i przysługują jej roszczenia względem Nieruchomości; II. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi, podczas gdy Organ nie wyjaśnił dostatecznie stanu faktycznego, mimo że był obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego wydać decyzję, w tym zaakceptowanie przez Sąd całkowitego pominięcia przez Organ: (i) przedłożonych przez Skarżącą dokumentów spadkowych potwierdzających jej następstwo prawne po [...] oraz (ii) podnoszonego przez Prokuratora del. do Prokuratury Regionalnej w Warszawie faktu istnienia w sprawie dokumentu z 1959 roku, zatytułowanego "orzeczenie administracyjne"; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niezasadne oddalenie skargi i zaakceptowanie przez Sąd faktu prowadzenia przez organy administracyjne postępowania w sposób podważający zaufanie do organów władzy publicznej, polegającego na umorzeniu sprawy pomimo braku ustawowych podstaw. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym koszów zastępstwa procesowego, oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie, a także o dopuszczenie i przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu w postaci odpisu postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie Wydział Cywilny-Odwoławczy z dnia 22 kwietnia 2021 roku, sygn. akt IV Cz 1490/20 wraz z uzasadnieniem (mającego moc dokumentu urzędowego) na okoliczność: prawomocnego odrzucenia wniosku Skarżącej o stwierdzenie nabycia spadku po jej matce - [...] - wobec stwierdzenia braku jurysdykcji krajowej; prawidłowego udowodnienia przez Skarżącą praw do nieruchomości za pomocą przedłożonych do akt postępowania administracyjnego dokumentów spadkowych. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się oraz z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga łącznego odniesienia się do zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym. Rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie jest zasadna. Centralnym zagadnieniem spornym na gruncie rozpoznawanej przez Sąd odwoławczy sprawy jest to, czy zasadnie Sąd wojewódzki oddalił skargę na ostateczną decyzję SKO przyjmując, że strona skarżąca kasacyjnie nie wykazała należycie następstwa prawnego po dawnym właścicielu nieruchomości dekretowej; aprobując jednocześnie umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem [...] z dnia 15 lutego 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] ozn. jako hip. nr [...] -Praga stanowiącej obecnie dz. nr [...] z obrębu 4-14-02. Należy stwierdzić, że pomimo multiplikacji zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym wszystkie one dotyczą wskazywanej wyżej kwestii spornej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu wojewódzkiego oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia. W realiach sprawy godzi się przypomnieć, że w treści art. 214b ust. 1 u.g.n. przesądzono, że w sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosków, o których mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, umarza się postępowanie, jeżeli nie jest możliwe ustalenie stron postępowania lub ich adresów. Natomiast w art. 214b ust. 2 u.g.n. doprecyzowano, że umorzenie może nastąpić, gdy organ wezwał wnioskodawcę oraz jego ewentualnych następców prawnych do uczestnictwa w postępowaniu przez ogłoszenie, a w sprawie nie wpłynęło żadne inne pismo pochodzące od strony oprócz złożonego niegdyś wniosku. Przesądzono także, że organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, jeżeli w terminie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia nikt nie zgłosił swych praw albo zgłosiwszy je, nie udowodnił ich w terminie kolejnych trzech miesięcy lub nie wskazał swego adresu. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela zapatrywanie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 783/23 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), że należy podkreślić znaczenie przepisów art. 214b u.g.n. przez odwołanie się do w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt Kp 3/15 (publ. OTK-A 2016/66), w którym przepisy te przed wejściem w życie były przedmiotem oceny. TK nie dopatrzył się sprzeczności tego przepisu z Konstytucją RP. W uzasadnieniu stwierdzono: "Drugi z przepisów poddanych kontroli TK, art. 214b u.g.n., także służy realizacji wartości konstytucyjnych w postaci bezpieczeństwa prawnego i stabilizacji stosunków własnościowych. Wprowadza on nowe rozwiązanie proceduralne w postępowaniach w sprawach dekretowych. Przepis ten przewiduje umorzenie postępowania w sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosków o ustanowienie użytkowania wieczystego, jeśli nie jest możliwe ustalenie stron tego postępowania. Rozwiązanie przyjęte w art. 214b u.g.n. zmierza do usunięcia, trwającego od kilkudziesięciu lat, stanu zawieszenia co do sytuacji prawnej nieruchomości. Umorzenie postępowań wszczętych w okresie powojennym nie następuje z mocy prawa, w sposób automatyczny. Ustawodawca nakazuje organowi podjąć realne działania mające na celu ustalenie osoby wnioskodawcy lub jego następców prawnych i powiadomienie uprawnionych o toczącym się postępowaniu. W sytuacji, gdy nie są znane strony lub ich adresy, a sprawy zawisły często od kilkudziesięciu lat, poszukiwanie zainteresowanych przez ogłoszenie w prasie i internecie jest środkiem prawnym dobranym bardzo trafnie do zamierzonego celu. Należy przyjąć, że bierność osób potencjalnie uprawnionych dostatecznie wyraża brak woli ubiegania się o restytucję. Przewidziany w art. 214b ust. 2 u.g.n. termin sześciu miesięcy jest wystarczający do podjęcia ewentualnych działań przez osoby uprawnione. Umorzenie postępowania nie będzie zatem naruszać praw strony, która przez bardzo długi okres nie podejmuje działań we własnej sprawie, a realne starania organu w celu ustalenia miejsca jej pobytu nie przyniosły skutku. W konsekwencji TK uznał, że kontrolowany przepis jest zgodny z powołanymi wzorcami kontroli konstytucyjnej." (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 783/23). Jednocześnie – co istotne z uwagi na argumentację zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym skierowanym wobec orzeczenia Sądu I Instancji – judykatura trafnie przyjmuje, że treść art. 214b ust. 1 u.g.n. przesądza, że w sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosków, o których mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, umarza się postępowanie, jeżeli nie jest możliwe ustalenie stron postępowania lub ich adresów. Natomiast w art. 214b ust. 2 u.g.n. doprecyzowano, że umorzenie może nastąpić, gdy organ wezwał wnioskodawcę oraz jego ewentualnych następców prawnych do uczestnictwa w postępowaniu przez ogłoszenie, a w sprawie nie wpłynęło żadne inne pismo pochodzące od strony oprócz złożonego niegdyś wniosku. Przesądzono także, że organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, jeżeli w terminie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia nikt nie zgłosił swych praw albo zgłosiwszy je, nie udowodnił ich w terminie kolejnych trzech miesięcy lub nie wskazał swego adresu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 934/22 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Inaczej mówiąc organ nie może podjąć decyzji o umorzeniu postępowania, jeżeli nie minęły podane w art. 214b ust. 2 terminy, a w razie zgłoszenia się osób zainteresowanych w terminie 6 miesięcy, jeżeli w kolejnych trzech miesiącach, osoby te zgłosiwszy się, udowodniły swe prawa i wskazały adresy. Przy czym określenie z art. 214b ust. 1 u.g.n. "nie jest możliwe ustalenie stron postępowania lub ich adresów" oznacza zarówno sytuację, gdy wzywana strona nie zgłosiła swych praw, jak i sytuację, gdy zgłosiła prawa, ale nie udowodniła ich w terminie trzech miesięcy. Przedmiotowe "udowodnienie praw", o którym mowa w art. 214b ust. 2 u.g.n., obejmuje zarówno wykazanie tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości przynależnego przed wejściem w życie dekretu (o ile nie został wykazany w dacie składania wniosku), jak również wykazanie adekwatnymi dowodami, zgodnie z przepisami prawa cywilnego, następstwa prawnego po byłym właścicielu, jeżeli udział w sprawie zgłasza następca. Jednocześnie termin z art. 214b ust. 2 u.g.n. ma charakter terminu prawa materialnego. Jest to zatem termin, który nie ulega ani przywróceniu ani zawieszeniu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 934/22). Ponadto podkreślenia wymaga w ramach urzeczywistnianej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej, zainicjowanej wniesioną skargą kasacyjną, że postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, stosownie do art. 1027 k.c., stanowi wyłączny dowód nabycia praw do spadku względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia (obok zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia). Spadkobierca nie może udowodnić swoich praw do spadku, w tym także wysokości przysługującego mu udziału spadkowego, za pomocą jakichkolwiek innych dowodów (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2022 r. sygn. akt. I NSNc 39/21). Przenosząc powyższe w realia niniejszej sprawy niesporne jest, że wymagane art. 214b ust. 2 u.g.n. ogłoszenie ukazało się 22 lutego 2017 r., zatem termin na zgłoszenie się wnioskodawców lub ich następców prawnych upływał 22 sierpnia 2017 r. W dniu 18 sierpnia 2017 r. do Urzędu m.st. Warszawy wpłynęło zgłoszenie praw do nieruchomości, a więc zgłoszenia dokonano w terminie. [...] wnioskiem z dnia 15 lutego 1949 r. wystąpiła o przyznanie prawa własności czasowej za czynszem symbolicznym do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] oznaczonej jako hip. nr [...]. Z kolei zgłaszając swój udział w przedmiotowym postępowaniu w dniu 18 sierpnia 2017r. [...] (z domu [...]) dołączyła kopię skierowanego do Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po [...] (zd. [...]) oraz wniosła o zawieszenie postępowania o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego prowadzonego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu, do czasu zakończenia ww. postępowania. Trafnie zatem przyjął zaskarżony wyrok, że samo jednak wszczęcie postępowania sądowego w celu uzyskania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po jednym ze współwłaścicieli nieruchomości, nie oznacza jeszcze, że osoba zgłaszająca jest spadkobiercą. Prawidłowo więc uznały organy orzekające w sprawie, że skarżąca nie wykazała, by była rzeczywiście spadkobierczynią osoby składającej wniosek dekretowy, jak słusznie zaakceptował Sąd wojewódzki. Tym samym, brak jest podstaw – w opozycji do skargi kasacyjnej – do zakwestionowania ustalenia Sądu I instancji, że prawidłowo organy uznały, że skarżąca nie może być uznana za stronę postępowania toczącego się w trybie art. 7 ust. 1 i ust. 2 dekretu, bowiem nie wykazała następstwa prawnego po dawnym współwłaścicielu gruntu. Dla wykazania następstwa prawnego po [...] konieczne było bowiem przedłożenie prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej lub notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia. Organy administracji nie są właściwe do ustalania następstwa prawnego, gdyż wyłącznie postanowienie sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku (obok zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia) w myśl art. 1027 k.c., stanowi wyłączny dowód nabycia praw do spadku względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia (zob.: np. wyroki NSA z dnia: 8 listopada 1995 r., sygn. akt I SA 1690/94, 12 grudnia 1995 r., sygn. II SA 217/94, 25 listopada 2016 r. sygn. akt II OSK 458/15, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok SN z dnia 21 września 1994r. sygn. akt III ARN 45/94; por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C Warszawa 2022, s. 19–20. Nie można również – wbrew stanowisku środka zaskarżania – zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku zwłaszcza z m. in. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a oraz innymi konkretnymi normami (przepisami) prawa przywoływanymi w środku odwoławczym. Należy bowiem wskazać, że naruszenie tych przepisów może mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Sąd I instancji zasadnie bowiem podzielił stanowisko organu i uznał, że jurysdykcyjne postępowanie administracyjne prowadzone przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Warszawie – zakończone wydaniem decyzji z dnia 28 maja 2020 r. nr KOC/7467/Go/18 – w przedmiocie umorzenia postępowania zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane. Odniesienia wymagały jeszcze wnioski dowodowe w postaci dokumentów, pierwszy zawarty w skardze kasacyjnej, drugi zgłoszony na rozprawie w dniu 25 marca 2025r. Przypomnieć należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym dopuszczalność prowadzenia postępowania dowodowego ma charakter wyjątkowy i ograniczona jest jedynie do przypadków, gdy jest to – jak stanowi art. 106 § 3 p.p.s.a. – niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Celem uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w ww. przepisie, jest zatem wyjaśnienia istotnych wątpliwości co do stanu faktycznego rozpoznawanej przez sąd sprawy (zob. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 393–403). Obydwa wnioski strony skarżącej o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów (orzeczeń sądowych) nie dotyczyły kwestii niezbędnych do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a więc brak było podstaw do zastosowania art. 106 § 3 p.p.s.a. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny wnioski oddalił. Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, a tym samym Sąd wojewódzki zasadnie zastosował art. 151 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI