I OSK 522/24

I OSK 522/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Jolanta Rudnicka /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SAB/Gd 98/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-11-22
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1952
art. 23a ust. 1 i ust. 6
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2017 poz 1851
art. 11 ust. 1 - art. 16 ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149 § 1a i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 35 i 36
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Pomorskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 listopada 2023 r. sygn. akt II SAB/Gd 98/23 w sprawie ze skargi M.B. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. akt II SAB/Gd 98/23, po rozpoznaniu skargi M. B. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego, w pkt 1. zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania sprawy z wniosku skarżącej M. B. z dnia 7 sierpnia 2018 r. o przyznanie świadczenia rodzicielskiego na L. Z. w terminie jednego miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności, w pkt 2. stwierdził, że bezczynność Wojewody Pomorskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w pkt 3. przyznał od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej M. B. sumę pieniężną w wysokości 1.000 zł.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z 7 sierpnia 2018 r. M. B. wystąpiła do Centrum Usług Społecznych (dalej: "CUS") Gminy Słupsk o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę L. Z. Ponieważ ze złożonego wniosku wynikało, że ojciec L. Z. – A. Z., przebywa w Niemczech, pismem z dnia 7 listopada 2018 r. CUS Gminy Słupsk, na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm. – dalej "u.p.p.w.d."), przekazało wniosek skarżącej Wojewodzie Pomorskiemu w celu ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Wnioskiem z dnia 8 czerwca 2021 r. Wojewoda wystąpił do zagranicznej instytucji właściwej do spraw koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego o ustalenie właściwości.
Pismem z dnia 11 października 2021 r. Wojewoda poinformował CUS Gminy Słupsk, że w myśl art. 23a ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej "uś.r."), oraz art. 16 ust. 1 i 4 u.p.p.w.d., do sprawy wnioskodawczyni mają zastosowanie od dnia 1 maja 2004 r. do nadal – m.in. w odniesieniu do L. Z. – przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Postanowieniem z dnia 28 października 2021 r. Wojewoda – na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.p.w.d. oraz art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. L. 2004.166.1 z dnia 30 kwietnia 2004 r. – dalej: "Rozporządzenie 883/2004"), zawiesił postępowanie administracyjne wszczęte na podstawie wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego z dnia 7 sierpnia 2018 r. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał m.in., że wystosował do zagranicznej instytucji właściwej do spraw koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego formularz serii F001 "wniosek o ustalenie właściwości", który ma na celu ustalenie pierwszeństwa złożonego przez Stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego, zaś dalsze prowadzenie postępowania jest uzależnione od uzyskania informacji od innego organu.
W dniu 4 listopada 2021 r. niemiecka instytucja właściwa udzieliła następującej odpowiedzi: "wypłata zasiłku rodzinnego została odrzucona od lutego 2018 r. na 4 dzieci, ponieważ nie złożono brakujących dokumentów aplikacyjnych. Zobacz także zawiadomienie o odrzuceniu w załączniku. Pan Z. złożył do nas wniosek w 08.2018 dla dzieci L. i D. Ten wniosek również został odrzucony, ponieważ dzieci nie mieszkają w jego gospodarstwie domowym. Nie możemy podać więcej informacji o Panu Z. Z naszego punktu widzenia sprawa może zostać zamknięta przez Ciebie". Przy piśmie tym przekazano dokumenty wystosowane przez instytucję niemiecką do A. Z. i wnioskodawczyni.
Następnie, pismem z dnia 14 listopada 2022 r. Wojewoda, na podstawie art. 50 w zw. z art. 64 § 2 k.p.a., art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.p.w.d., art. 21 ust. 1 i art. 32 ust. 2 u.ś.r. oraz art. 3 pkt 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. L. 2009.284.1 z dnia 30 października 2009 r. – dalej: "Rozporządzenie 987/2009"), wezwał wnioskodawczynię do dostarczenia, w terminie 14 dni od odebrania pisma, decyzji przyznającej lub odmawiającej świadczeń za granicą na L. Z. i D. Z., pod rygorem nie rozpatrzenia złożonego przez stronę wniosku.
Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie, pomimo jej dwukrotnego awizowania, nie została przez wnioskodawczynię odebrana, w związku z tym uznano ją za skutecznie doręczoną w trybie art. 44 K.p.a.
Postanowieniem z dnia 21 lutego 2023 r. Wojewoda, na podstawie art. 97 § 2 K.p.a., podjął zawieszone w sprawie postępowanie. Pismem z tego samego dnia Wojewoda poinformował wnioskodawczynię, że jej wniosek z dnia 7 sierpnia 2018 r. w związku z nieuzupełnieniem braków w wymaganym terminie, został pozostawiony bez rozpoznania.
W dniu 20 kwietnia 2023 r. M. B. złożyła skargę na bezczynność Wojewody w sprawie rozpatrzenia wniosków składanych przez nią w latach 2017-2021 dotyczących świadczeń rodzinnych i wychowawczych na jej dzieci L. Z. i D. Z. W uzasadnieniu skarżąca podniosła m.in., że Wojewoda do chwili wniesienia skargi nie wydał decyzji w sprawie z jej wniosków, bezzasadnie pozostawiając je bez rozpoznania, pomimo że przedłożyła ona wszystkie wymagane dokumenty. Strona podkreśliła przy tym, że nie prowadzi z ojcem dzieci wspólnego gospodarstwa domowego, jest matką samotnie wychowującą dzieci.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.
Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 22 listopada 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpatrzenia wniosku skarżącej M. B. z dnia 7 sierpnia 2018 r., stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz przyznał skarżącej od organu sumę pieniężną.
Sąd wskazał, że z treści znajdującego się w aktach sprawy pisma z dnia 11 października 2021 r. (k. 18) wynika, iż zgodnie z wymogiem art. 21 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Wojewoda ustalił, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wobec tego, Wojewoda w dalszej kolejności był zobowiązany do zastosowania unijnych przepisów dotyczących określenia ustawodawstwa mającego zastosowanie w sytuacji kolizji dwóch systemów zabezpieczenia społecznego, tj. przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Sąd I instancji podał, że w judykaturze wskazuje się, iż przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii Europejskiej. Zgodnie bowiem ze sformułowaną w art. 11 ust. 1 Rozporządzenia 883/2004 ogólną zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego oraz stosownie do art. 68 tego rozporządzenia, świadczenia udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo. Sąd podał, że podkreśla się również, że celem przepisów unijnych, w tym Rozporządzenia 883/2004 i Rozporządzenia 987/2009, jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do przysługujących jej świadczeń.
Sąd I instancji wskazał jednocześnie, że w doktrynie wyjaśniono, że pod pojęciem "tytułu"– występującego w art. 68 ust. 1 Rozporządzenia 883/2004 – na podstawie którego uzyskiwane jest świadczenie, należy rozumieć każdą formę aktywności zawodowej, bądź okoliczność faktyczną powodującą podleganie rozporządzeniu oraz przyznanie świadczenia wychowawczego. Chodzi tu o pracę najemną, wykonywanie pracy na własny rachunek bądź zamieszkanie, jeśli w danym państwie nabycie i realizacja prawa do świadczeń nie wymaga aktywności zawodowej.
Zdaniem Sądu postępowanie Wojewody po ustaleniu, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie odpowiada wymogom wynikającym z art. 68 Rozporządzenia 883/2004 i art. 60 Rozporządzenia 987/2009. W ocenie Sądu przede wszystkim, z akt sprawy nie wynika, aby Wojewoda ustalił, które państwo (Polska czy Niemcy) mają pierwszeństwo co do załatwienia wniosku skarżącej. Niewątpliwie, Wojewoda wystosował do niemieckiej instytucji właściwej do spraw koordynacji świadczeń rodzinnych tzw. "wniosek o ustalenie właściwości", który, jak wynika z jego treści, miał na celu ustalenie, które państwo ma pierwszeństwo do rozpoznania wniosku skarżącej. Niemiecka instytucja udzieliła odpowiedzi w dniu 4 listopada 2021 r. Jednak z tłumaczenia tej odpowiedzi znajdującego się w aktach sprawy (k. 34), wynika jedynie, że w sierpniu 2018 r. A. Z. złożył wniosek o wypłatę niemieckich świadczeń rodzinnych, jednakże odmówiono mu ich wypłaty ze względu na niezamieszkiwanie wspólnie z dziećmi, a ponadto, że: "wypłata zasiłku rodzinnego została odrzucona od lutego 2018 r. na 4 dzieci, ponieważ nie złożono brakujących dokumentów aplikacyjnych" – z czego Wojewoda wywodzi, że wniosek skarżącej pozostawiono bez rozpoznania, z uwagi na niedostarczenie przez skarżącą brakujących dokumentów. Sąd zauważył, że skarżąca jednak po pierwsze zaprzecza, aby taki wniosek złożyła, a po drugie, z powyższego tłumaczenia nie wynika, aby jej wniosek pozostawiono bez rozpatrzenia z powodu niedostarczenia brakujących dokumentów, tylko wskazuje się na brak dokumentów aplikacyjnych. Sąd podał, że przy piśmie z dnia 4 listopada 2021 r. przekazano do akt dokumenty wystosowane przez instytucję niemiecką do A. Z. i skarżącej, jednak nie zostały one przetłumaczone na język polski. Zdaniem Sądu w tych okolicznościach twierdzenie Wojewody nie znajduje dostatecznego oparcia w przedłożonych Sądowi aktach sprawy. W ocenie Sądu najistotniejsze w sprawie jest to, że z akt tych nie wynika przede wszystkim, aby po uzyskaniu od instytucji niemieckiej informacji Wojewoda ustalił, które państwo ma pierwszeństwo w załatwieniu wniosku skarżącej. Z akt sprawy nie wynika również, aby Wojewoda podjął jeszcze inne czynności w celu ustalenia pierwszeństwa państwa. Nadto, z akt sprawy nie wynika, aby Wojewoda wdrożył jakąkolwiek procedurę wynikającą, czy to z uznania się za państwo mające pierwszeństwo w rozpoznaniu wniosku skarżącej, czy też za państwo, które takiego pierwszeństwa nie ma. W aktach sprawy brak jest dowodów na podjęcie przez Wojewodę działań, które wynikają z przepisów Rozporządzenia 883/2004 i Rozporządzenia 987/2009. Brak jest dowodu, aby Wojewoda przekazał wniosek skarżącej z dnia 7 sierpnia 2018 r. do rozpoznania instytucji niemieckiej, jak i brak jest dowodu na to, aby sam załatwił ten wniosek. Zdaniem Sądu I instancji czynności takiej nie może bowiem stanowić wystosowane do skarżącej przez Wojewodę w piśmie z dnia 14 listopada 2022 r. wezwanie do dostarczenia, w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma, decyzji przyznającej lub odmawiającej świadczeń za granicą na dzieci L. Z. i D. Z., pod rygorem pozostawienia złożonego przez skarżącą wniosku bez rozpatrzenia. W ocenie Sądu, decyzje, o które Wojewoda wezwał skarżącą w wystosowanym wezwaniu nie stanowią dokumentów, które są wymagane do złożenia wraz z wnioskiem, jak i ich brak nie świadczy o złożeniu nieprawidłowo wypełnionego wniosku. Sąd podkreślił, że art. 23 u.ś.r. w sposób wyczerpujący określa wymogi formalne wniosku, jak i jakie załączniki wniosek powinien zawierać. W przepisie tym nie zostały wyodrębnione decyzje, których domaga się Wojewoda od skarżącej.
Ponadto Sąd wskazał, że w świetle art. 68 Rozporządzenia 883/2004, brak jest podstaw do uznania, aby decyzje, których żądał Wojewoda od skarżącej mogły posłużyć do ustalenia pierwszeństwa państwa co do rozpoznania wniosku skarżącej, jak i aby były potrzebne w dalszej procedurze rozpoznawania wniosku. Sąd zauważył, że w aktach sprawy znajduje się pismo z dnia 4 listopada 2021 r., w którym instytucja niemiecka przekazała informacje wskazujące wysokość zasiłków rodzinnych przyznawanych w Niemczech, które to dane są niezbędne w zakresie ustalenia potrzeby przyznania dodatku deferencyjnego. Sąd zaznaczył, że zgodnie z treścią art. 2 Rozporządzenia 987/2009, to instytucje niezwłocznie dostarczają lub wymieniają między sobą wszystkie dane niezbędne dla ustanowienia i określenia praw i obowiązków osób, do których ma zastosowanie rozporządzenie podstawowe. Przekazywanie tych danych między państwami członkowskimi odbywa się bezpośrednio pomiędzy samymi instytucjami lub za pośrednictwem instytucji łącznikowych.
Wobec tego Sąd zaznaczył, że obowiązek ustalenia pierwszeństwa ciąży na organie administracji publicznej i nie może być przerzucany na stronę wnioskującą o przyznanie świadczenia, do czego sprowadza się stanowisko Wojewody.
Zdaniem Sądu I instancji Wojewoda pozostaje bezczynny (w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.) w załatwieniu wniosku skarżącej z dnia 7 sierpnia 2018 r. Sąd powołał się tu na ogólną zasadę K.p.a., tj. wnikliwości i szybkości postepowania bez zbędnej zwłoki. Jednocześnie Sąd wskazał, że w myśl art. 36 K.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Sąd zaznaczył przy tym, że dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie mają znaczenia powody, dla których wymagane prawem czynności lub akt nie zostały podjęte. Wniesienie skargi na bezczynność organu uzasadnia zatem samo niedotrzymanie terminu załatwienia sprawy.
Sąd wskazał, że Wojewoda zarówno w terminach wynikających z K.p.a., jak i w terminach wynikających z przepisów powołanych rozporządzeń, nie podjął stosownych działań i nie załatwił wniosku skarżącej w żadnej z przewidzianych przepisami prawa formie. Ponadto Wojewoda nie zastosował art. 36 § 1 K.p.a. Podkreślono, że zawieszenie przez Wojewodę postępowania w okresie od dnia 28 października 2021 r. do dnia 21 lutego 2023 r. miało już miejsce po upływie terminu do załatwienia sprawy.
Sąd podkreślił przy tym, że sprawy nie rozpoznano na datę orzekania przez Sąd, zatem należało zobowiązać Wojewodę do rozpatrzenia sprawy z wniosku skarżącej z dnia 7 sierpnia 2018 r., o czym Sąd orzekł w pkt 1 sentencji wyroku. W tym zakresie Sąd uznał, że termin jednego miesiąca na załatwienie sprawy będzie adekwatny do jej okoliczności. Dalej Sąd stwierdził, że bezczynność, której dopuścił się Wojewoda, miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa – zauważył, że przedmiotowa sprawa została wszczęta na wniosek skarżącej z dnia 7 sierpnia 2018r. i po przekazaniu tego wniosku Wojewodzie przez CUS Gminy Słupsk przy piśmie z dnia 7 listopada 2018 r. pierwszą czynność w sprawie Wojewoda podjął w dniu 8 czerwca 2021 r. występując do zagranicznej instytucji właściwej do spraw koordynacji systemów zabezpieczenia z wnioskiem o ustalenie właściwości. Sąd zauważył, że w postanowieniu z dnia 28 października 2021 r. o zawieszeniu postępowania Wojewoda powołał się na potrzebę uzyskania informacji z niemieckiej instytucji właściwej i mimo uzyskania w dniu 4 listopada 2021 r. odpowiedzi na ten wniosek, zawieszone postępowanie podjął dopiero w dniu 21 lutego 2023 r. Ponadto Wojewoda, wbrew wymogowi wynikającemu z art. 36 § 1 K.p.a., nie informował skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie, o przyczynach zwłoki, jak i nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. Powyższa ocena skutkowała przyznaniem od Wojewody na rzecz skarżącej sumy pieniężnej, uznając, że kwota 1.000 zł będzie stanowić rekompensatę dla skarżącej za uszczerbek, jakiej doznała na skutek nieefektywnego procedowania przez Wojewodę jej sprawy, a przy tym będzie ona spełniać również funkcję represyjno-prewencyjną dla organu administracji publicznej, zapewniając przestrzeganie przez niego zasad postępowania administracyjnego i swoich obowiązków związanych ze sprawnym jego prowadzeniem w przyszłości.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył Wojewoda, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o przeprowadzenie rozprawy w celu rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 1634 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:
a) art. 5 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE. L 2004 nr 166, str. 1), poprzez jego niezastosowanie i uznanie przez Sąd I instancji, że w niniejszym przypadku – pomimo niezastosowania się skarżącej do wezwania wystosowanego przez instytucję niemiecką w dniu 26 sierpnia 2021 r. do złożenia wniosku w Niemczech, Wojewoda Pomorski nie miał podstaw do pozostawienia wniosku bez rozpoznania, podczas gdy zgodnie z ww. przepisem Państwo Członkowskie uwzględnia podobne okoliczności lub zdarzenia zaistniałe w każdym Państwie członkowskim, tak jak gdyby miały one miejsce na jego własnym terytorium,
b) art. 3 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE.L 2009 nr 284, str. 1 – dalej "rozporządzenie nr 987/2009"), poprzez jego niezastosowanie i pominięcie w swoich rozważaniach konsekwencji związanych z obowiązkiem skarżącej do dostarczenia, na wezwanie właściwej instytucji niemieckiej, dokumentów (w tym m.in. niemieckiego wniosku) niezbędnych do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci na terenie Niemiec, podczas gdy strona nie ma możliwości wyboru kraju, z którego chciałaby otrzymywać świadczenia i Państwo Członkowskie, które ma pierwszeństwo do wypłaty świadczenia procedując wniosek przesłany z innego Państwa Członkowskiego wzywa o złożenie wniosku według swojego krajowego formularza.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 149 § 1a p.p.s.a. w związku z naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 8, art. 12 § 1 i art. 35 § 1 K.p.a. i uznaniu, że w przedmiotowej sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy bezczynność organu winna zostać uznana za "zwykłą", gdyż działania organu nie nosiły znamion złej woli, ani też nie powodowały dla strony dolegliwych skutków, równocześnie nie miały charakteru zamierzonego,
b) art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 35 § 1 K.p.a. i uznaniu, że w przedmiotowej sprawie skarżąca na skutek bezczynności doznała uszczerbku i tym samym niezasadne przyznanie od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 1000 zł, podczas gdy skarżąca w skardze ogóle nie formułowała wniosku o sumę pieniężną i nie wykazała, aby na skutek bezczynności doznała uszczerbku, poniosła stratę finansową lub krzywdę.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewoda Pomorski nie miał możliwości wydać w niniejszej sprawie decyzji o ustaleniu prawa do zasiłku rodzinnego, skoro kraj mający pierwszeństwo – Niemcy – nie wydał decyzji. Zdaniem organu, gdyby M. B. współpracowała z niemiecką instytucją właściwą, otrzymałaby decyzję. W przypadku odmowy wypłaty świadczenia ze względu np. na brak zamieszkiwania w Niemczech wraz z dziećmi, Polska jako kraj drugi miałaby możliwość przyznania świadczenia. Natomiast w sytuacji braku współpracy, na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 wniosek nie jest procedowany i w konsekwencji nie jest on również procedowany w Polsce.
Skarżący kasacyjnie organ wskazał, że po jego stronie nie było celowego unikania rozpoznania wniosku, nie miało także miejsca celowe lekceważenie wniosku, ani zła wola organu w rozpoznaniu wniosku. Podano, że nierozpoznanie wniosku strony wynikało z dużej ilości wpływających spraw i trudności kadrowych i choć okoliczności te nie mają wpływu dla oceny przekroczenia terminów określonych w K.p.a. i nie stanowią okoliczności wyłączających stwierdzenie bezczynności organu, to dla oceny, czy bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa nie pozostają bez znaczenia. Podniesiono też, że w niniejszej sprawie skarżąca nie złożyła wniosku o przyznanie sumy pieniężnej. Natomiast przyznanie sumy pieniężnej, obok funkcji prewencyjnej pełni funkcję kompensacyjną, mającą na celu wyrównanie uszczerbku, jakiego doznała strona na skutek przewlekle prowadzonego postępowania przez organ administracji, które to okoliczności powinny zostać wyraźnie wskazane i uzasadnione przez stronę skarżącą w treści wnoszonej skargi.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wniesiona skarga kasacyjna nie została w pełni w sposób prawidłowy sformułowana. Zwrócić należy bowiem uwagę, że wprawdzie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 listopada 2023 r. - jak to wynika z petitum skargi kasacyjnej – został zaskarżony w całości, a zatem w zakresie wszystkich punktów zawartych w w/w orzeczeniu, w tym punktu pierwszego, zobowiązującego Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku M. B. w terminie jednego miesiąca, tym niemniej zarzuty skargi kasacyjnej, zmierzające do zakwestionowania prawidłowości przyjętego w sprawie poglądu Sądu co do istnienia stanu bezczynności i wynikającego z niego obowiązku załatwienia wniosku strony w określonym terminie, nie zawierały jednak właściwego temu stanowisku zarzutu, tj. zarzutu naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia zawartego w punkcie pierwszym wyroku. Ponadto materialnoprawne zarzuty skargi kasacyjnej nie odnosiły się również do ustawodawca krajowego regulującego zakres właściwości wojewody w postępowaniu w sprawie świadczenia wychowawczego z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podnoszone zaś w tym zakresie zarzuty naruszenia art. 5 lit. b rozporządzenia nr 883/2004 i art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 były chybione.
Należy wskazać, że bezczynność organu administracji występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji publicznej nie podejmuje żadnych czynności lub wprawdzie prowadzi postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu lub też nie podejmuje przewidzianej prawem czynności. Bezczynność organu, czyli niekorzystanie z kompetencji, którą ze względu na zaistnienie wymaganych przez prawo okoliczności organ jest obowiązany wykorzystać, stanowi specyficzny przejaw nielegalności zachowań administracji publicznej. Takie rozumienie bezczynności wynika wprost z ww. art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a. Jak wcześniej wskazano, w myśl tego przepisu bezczynność oznacza, że nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 K.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a. Przy czym dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu. Wobec tego, także braki kadrowe oraz duży wpływ spraw do organu wymagających ich załatwienia w drodze decyzji administracyjnej nie stanowią usprawiedliwionego uzasadnienia zwłoki w rozpoznaniu sprawy administracyjnej. Okoliczności te wiążą się z niedochowaniem przez organ należytej staranności w zabezpieczeniu dostatecznej obsady kadrowej zapewniającej terminowe załatwianie spraw administracyjnych i odpowiedniego zorganizowania postępowania administracyjnego, obejmującego również egzekwowanie od pracowników obowiązków w takim okresie, aby wydanie decyzji kończącej postępowanie prowadzone przez organ nastąpiło w rozsądnym terminie.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, iż rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. jest stan, w którym bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, bez wątpliwości i wahań można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Przyjmuje się także, że oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Przyjmuje się także, że kryterium, które pozwala na zakwalifikowanie bezczynności organu do naruszającej prawo w sposób rażący, jest oczywistość, drastyczność naruszenia prawa, przy jednoczesnym braku racjonalnego uzasadnienia tego naruszenia. Sąd I instancji trafnie stan taki przyjął w okolicznościach badanej sprawy.
Z ustalonego w sprawie, niespornego stanu faktycznego wynika, że w rozpatrywanym przypadku organ przekroczył maksymalny termin przewidziany na rozpoznanie wniosku skarżącej o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego, naruszając tym samym zasadę szybkości postępowania. Skarżąca wniosek, którego dotyczy rozpatrywana sprawa, złożyła w dniu 7 sierpnia 2018 r., wniosek ten przekazano Wojewodzie w dniu 7 listopada 2018 r., zaś Wojewoda pierwszą czynność w sprawie podjął dopiero w dniu 8 czerwca 2021 r. – poprzez wystosowanie do niemieckiej instytucji wniosek o udzielenie informacji – a więc po upływie ponad 2 lat po przekazaniu. Następną czynność Wojewoda podjął dopiero w dniu 14 listopada 2022r. (po stwierdzeniu w piśmie z dnia 11 października 2021 r., że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego), a więc znów po upływie ponad roku od pierwszej czynności. Zasadnie też Sąd I instancji zauważył, iż w postanowieniu z dnia 28 października 2021 r. o zawieszeniu postępowania Wojewoda powołał się na potrzebę uzyskania informacji z niemieckiej instytucji właściwej i mimo uzyskania w dniu 4 listopada 2021 r. odpowiedzi na ten wniosek, zawieszone postępowanie podjął dopiero w dniu 21 lutego 2023 r.
Wobec tego należy uznać, że Wojewoda bezsprzecznie naruszył terminy wskazane w art. 35 K.p.a. i ogólnych przepisach K.p.a. dotyczących szybkości postępowania. Co istotne, przez cały ten czas organ nie poinformował strony o przewidywanym terminie załatwienia sprawy i przyczynach zwłoki, do czego był zobligowany na podstawie art. 36 § 1 K.p.a. Zasadnie zatem Sąd I instancji orzekł o tym, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania miały w niniejszej sprawie charakter rażący, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 149 § 1a p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie może również uwzględnić zarzutu naruszenia art.149 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 (uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłość), może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.a.a.
Suma pieniężna, o której mowa w powyższym przepisie, nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych, lecz stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Przyznanie tej sumy powinno być zatem uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla strony oraz ewentualnego zachowania strony skarżącej, jeżeli przyczyniłaby się ona do wydłużenia postępowania. Jednakże ustawodawca, przewidując możliwość przyznania sumy pieniężnej w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność, nie określił żadnych kryteriów tego rozstrzygnięcia poza jego górną wysokością. Brak jest więc podstaw, aby twierdzić, że suma pieniężna jest zależna od poniesionej szkody. Obowiązujące w tej kwestii fakultatywne jedynie działanie sądu – bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie – oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka należy całkowicie do oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Bez wątpienia przyznanie na gruncie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej powinno być zatem zastrzeżone jedynie do wyjątkowych przypadków, uzasadnionych szczególnie drastycznymi i zawinionymi uchybieniami zasad efektywnego i terminowego działania organu w załatwieniu sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w doktrynie, że instytucja zasądzenia określonej sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego ma na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania.
Skarżący kasacyjnie Wojewoda Pomorski podnosi, że żądanie strony zasądzenia na jej rzecz sumy pieniężnej, nie zostało przez nią w żaden sposób uargumentowane. Organ pomija jednak m. in. treść pisma skarżącej z dnia 7 września 2021 r. (załącznik do skargi do WSA), w którym wskazuje ona, że działania organu uniemożliwiają jej uzyskanie świadczeń wychowawczych na czwórkę dzieci. Wskazuje, że organ powinien zadbać o samodzielne ustalenie danych, które "wymusza" od niej. W innych pismach wskazywała, że jako obywatelka RP i matka polskich dzieci w żaden sposób nie czuje się chroniona przez polskie organy. Z kolei w złożonej do WSA skardze podała, że składając przedmiotowy wniosek wskazywała urzędnikowi, iż ojciec dzieci nie jest jej partnerem. Podkreślała, że w świetle prawa jest samotną matką. Podnosiła ponadto, że ze względu na opieszałość w Urzędzie Wojewódzkim, wielokrotnie dzwoniła do Urzędu w celu ustalenia, na jakim etapie znajduje się jej sprawa. Wskazywała, że dla niej i jej dzieci jest krzywdzące, że organ nie mógł przez 5 lat wydać decyzji w jej sprawie.
Mając na uwadze powyższe pisma skarżącej oraz stan faktyczny niniejszej sprawy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie zasadnie Sąd I instancji uznał, że przyznanie stronie sumy pieniężnej w kwocie 1000 zł jest adekwatne do okoliczności sprawy, bowiem okres bezczynności i zaniedbania organu nie znajduje wytłumaczenia w stopniu jej skomplikowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć, aby zasądzenie sumy pieniężnej na rzecz wnioskodawczyni od organu, było nieadekwatne do jej stanu faktycznego. Pamiętać bowiem należy, że przy orzekaniu o przyznaniu sumy pieniężnej chodzi przede wszystkim o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku (krzywdy, straty, itd.) jakiego doznała strona na skutek bezczynności działania organu administracji. Przyznanie podmiotowi wnioskującemu od organu określonej sumy pieniężnej stanowi bowiem nie tyle sankcję dla organu za wadliwe prowadzenie postępowania, co rekompensatę dla strony za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich doznała na skutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania Z taką zaś sytuacją bez wątpienia mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdzie charakter zaistniałej bezczynności uzasadnia zasądzenie sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a.
Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że według orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC), przedłużające się postępowanie administracyjne stanowi naruszenie przez Polskę art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (por. np. sprawa Fuchs przeciwko Polsce, skarga nr 33870/96, wyrok z 11 lutego 2003 r. i sprawa Beller przeciwko Polsce, skarga nr 51837/99, wyrok z 1 lutego 2005 r.). W swoim orzecznictwie ETPC przyjmuje bowiem, że istnieje silne domniemanie, iż nadmierna długość postępowania powoduje szkodę moralną (por. sprawa Scordino przeciwko Włochom, skarga nr 36813/97, wyrok z 29 marca 2006 r.). Należy w tym miejscu zaznaczyć, że chociaż ustawodawca w rozwiązaniach przyjętych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zdecydował się na wprowadzenie zasady obligatoryjnego zasądzania sumy pieniężnej w przypadku uwzględnienia skargi, to jednak nie może budzić wątpliwości, że negatywne odczucia strony związane z bezczynnością organu (przewlekłym prowadzeniem postępowania) są dotkliwe w sytuacji, gdy bezczynność (przewlekłość) jest długotrwała (a z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie). Pogląd ten koreluje z orzecznictwem ETPC, według którego po pierwsze istnieje silne domniemanie, iż nadmiernie długie postępowanie powoduje szkodę moralną i domniemanie to może być obalone tylko przy należytym uzasadnieniu takiego stanowiska przez sąd krajowy, a po drugie konieczne jest zapewnienie stronie z tego tytułu słusznej rekompensaty.
W odniesieniu do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego należy tytułem wstępu wskazać, że zgodnie z art. 23a ust. 1 u.ś.r., w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby lub rodzic dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby lub rodzica dziecka w dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje dotyczące sprawy (ust. 2). W myśl ust. 3, w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także okres, w którym przepisy te mają zastosowanie. Zaś stosownie do art. 23a ust. 6, u.ś.r., w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 za okres, o którym mowa w ust. 3.
Wobec tego, w niniejszej sprawie wniosek skarżącej z dnia 7 sierpnia 2018 r. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na okres 2018/2019 m.in. na dzieci L. Z., przekazano Wojewodzie Pomorskiemu (w dniu 7 listopada 2018 r.).
Należy stwierdzić, że celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia nr 883/2004 oraz rozporządzenia nr 987/2009, które mają charakter proceduralny, jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Akty te zawierają reguły pozwalające na unikanie negatywnych następstw podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw w sytuacji, gdy osoby uprawnione do świadczeń objętych przepisami o koordynacji podejmują pracę w jednym lub w kilku państwach członkowskich Unii. Pozwalają one ustalić, ustawodawstwu którego państwa podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą. Należy podkreślić, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii. Zgodnie bowiem ze sformułowaną w art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/04 ogólną zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego oraz stosownie do art. 68 rozporządzenia nr 883/04, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo. Zaznaczyć należy, że podstawowe znaczenie przy określeniu ustawodawstwa państwa właściwego ma miejsce wykonywania pracy. Znajduje to wyraz w motywie 17 rozporządzenia nr 883/2004, zgodnie z którym, aby jak najbardziej skutecznie zagwarantować równość traktowania wszystkich osób pracujących na terytorium państwa członkowskiego, stosowne jest uznanie, jako ogólnej zasady, że ustawodawstwem mającym zastosowanie jest ustawodawstwo państwa członkowskiego, w którym dana osoba wykonuje swą pracę jako pracownik najemny lub na własny rachunek. Zastosowanie tej zasady jest możliwe i uzasadnione jedynie w przypadku systemów prawa, w których system świadczeń oparty jest na zatrudnieniu i składce. W przypadku zaś systemów, w których podstawowym kryterium jest miejsce zamieszkania, konieczne jest ustanowienie wyjątków, co wynika z motywu 18 rozporządzenia nr 883/2004. W świetle zaś motywu 15 tego rozporządzenia, niezbędne jest poddanie osób przemieszczających się w Unii systemowi zabezpieczenia społecznego tylko jednego państwa członkowskiego w celu uniknięcia zbiegu mających w tym zakresie zastosowanie przepisów ustawodawstw krajowych oraz komplikacji, które mogłyby z tego wynikać.
Należy wskazać, że stosownie do art. 68 ust. 2 zd. pierwsze rozporządzenia 883/2004 w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne ustalane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym, jako mającym pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1; ustęp ten przewiduje pierwszeństwo prawa udzielonego z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielone z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania.
W niniejszej sprawie z uwagi na złożenie przez stronę wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego w organie polskim, zastosowanie znajduje art. 68 ust. 3 rozporządzenia 883/2004, zgodnie z którym instytucja polska zobowiązana była niezwłocznie przekazać ten wniosek instytucji właściwej Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa, poinformować stronę o tym fakcie i w razie konieczności zapewnić dodatek dyferencyjny. Rozpoznanie wniosku strony należało do instytucji właściwej Państwa Członkowskiego wyłonionego na zasadzie pierwszeństwa. Przy czym obowiązek ustalenia pierwszeństwa w żadnym razie nie może być przerzucany na stronę wnioskującą o świadczenie.
Zgodnie natomiast z art. 2 ust.1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego nr 987/2009, do celów rozporządzenia wykonawczego wymiana danych między władzami i instytucjami państw członkowskich a osobami objętymi rozporządzeniem podstawowym oparta jest na zasadach usługi publicznej, skuteczności, aktywnej pomocy, szybkiego dostarczania i dostępności, w tym także dostępności drogą elektroniczną, zwłaszcza dla osób niepełnosprawnych i osób starszych. Instytucje niezwłocznie dostarczają lub wymieniają między sobą wszystkie dane niezbędne dla ustanowienia i określenia praw i obowiązków osób, do których ma zastosowanie rozporządzenie podstawowe. Przekazywanie tych danych między państwami członkowskimi odbywa się bezpośrednio pomiędzy samymi instytucjami lub za pośrednictwem instytucji łącznikowych. Brzmienie tego przepisu oznacza zatem, że to instytucje państw członkowskich niezwłocznie dostarczają lub wymieniają między sobą wszystkie dane niezbędne dla ustanowienia i określenia praw i obowiązków) osób, do których ma zastosowanie rozporządzenie podstawowe (883/2004).
Wobec tego należy przyznać rację Sądowi I instancji, który za błędne uznał stanowisko Wojewody, oczekującego od strony wystąpienia do instytucji niemieckiej o przyznanie jej świadczeń. Uznać bowiem należy, że skoro strona zainteresowana złożyła wniosek do organu polskiego, to nie ma potrzeby, aby składała tożsamy wniosek do instytucji niemieckiej. W myśl powołanego rozporządzenia, to rolą instytucji polskich i niemieckich jest wyjaśnienie, która z nich jest właściwa w sprawie – zgodnie z zasadą pierwszeństwa. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, iż organ - po ustaleniu, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - nie ustalił w oparciu o regulacje unijne, tj. Rozporządzenie nr 8883/2004 i Rozporządzenie nr 987/2009 - które państwo (Polska czy Niemcy) ma pierwszeństwo w załatwieniu wniosku strony a następnie nie podjął właściwych czynności wynikających z obowiązujących przepisów mających na celu dalsze procedowanie tego wniosku. Natomiast załatwienia sprawy nie stanowiło - jak twierdzi skarżący – pozostawienie wniosku strony pismem z dnia 21 lutego 2023 r. bez rozpoznania, gdyż taka forma załatwienia wniosku - w realiach rozpoznawanej sprawy – pozbawiona była podstawy prawnej, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki. Nie sposób też zgodzić się z Wojewodą, że podstawę wydania takiego rozstrzygnięcia można było wyprowadzić z treści art. 5 lit. b Rozporządzenia nr 883/2004 oraz art. 3 ust. 2 Rozporządzenia nr 987/2009, w związku z otrzymaniem w dniu 4 listopada 2021 r. informacji z instytucji niemieckiej o pozostawieniu przez nią wniosku strony bez rozpoznania. Wskazać bowiem trzeba, że po pierwsze, okoliczność ta nie wynikała z przetłumaczonego pisma instytucji niemieckiej a po drugie, powyższe przepisy unijne regulują inne kwestie.
Wobec tego należy uznać, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego nie zasługują na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.