I OSK 522/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-27
NSAAdministracyjneŚredniansa
uwłaszczeniekomunalizacjanieruchomościPKPSkarb Państwagminapostępowanie administracyjnezagadnienie wstępnezawieszenie postępowaniadecyzja uwłaszczeniowa

NSA oddalił skargę kasacyjną PKP S.A. od wyroku WSA w Warszawie, potwierdzając zasadność zawieszenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej do czasu rozstrzygnięcia sprawy komunalizacji gruntu.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na postanowienie Ministra Rozwoju o zawieszeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. WSA uznał, że zawieszenie było zasadne ze względu na toczące się postępowanie komunalizacyjne, które miało ustalić, czy grunt należał do Skarbu Państwa, czy do gminy. NSA podzielił to stanowisko, uznając, że ustalenie własności gruntu w kontekście komunalizacji stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., a jego rozstrzygnięcie jest niezbędne do oceny decyzji uwłaszczeniowej.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Polskich Kolei Państwowych S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na postanowienie Ministra Rozwoju o zawieszeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Spór dotyczył gruntu, który decyzją Wojewody z 2009 r. został uwłaszczony na rzecz PKP S.A. Miasto [...] wniosło o stwierdzenie nieważności tej decyzji, podnosząc, że grunt podlegał komunalizacji na podstawie ustawy z 1990 r. Minister Rozwoju zawiesił postępowanie, uznając, że ustalenie, czy grunt stał się własnością gminy z mocy prawa w 1990 r., stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. WSA w Warszawie zgodził się z tym stanowiskiem, oddalając skargę PKP S.A. NSA w wyroku z 27 maja 2024 r. oddalił skargę kasacyjną PKP S.A. Sąd podkreślił, że rozstrzygnięcie o tym, komu przysługuje prawo własności gruntu w kontekście komunalizacji, jest niezbędne do oceny decyzji uwłaszczeniowej i stanowi zagadnienie wstępne, uzasadniające zawieszenie postępowania. NSA wskazał, że komunalizacja następuje z dniem 27 maja 1990 r., a uwłaszczenie PKP z dniem 27 października 2000 r. Dopóki nie zostanie zakończone postępowanie komunalizacyjne, nie można dokonać zmiany wpisu w księdze wieczystej, co uniemożliwia gminie skuteczne powoływanie się na nabycie mienia. Sąd uznał również zarzuty procesowe skargi kasacyjnej za nieuzasadnione, w tym zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. dotyczący rzekomo wadliwego uzasadnienia wyroku WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, ustalenie, komu przysługuje prawo własności gruntu w dacie 5 grudnia 1990 r. oraz w dniu 27 października 2000 r. (czy stanowiła ona własność Skarbu Państwa, czy też jednostki samorządu gminnego), jest istotne z punktu widzenia oceny decyzji Wojewody pod kątem wystąpienia obligatoryjnych przesłanek uwłaszczenia, co stanowi zagadnienie wstępne.

Uzasadnienie

Rozstrzygnięcie o tym, czy nieruchomość podlegała komunalizacji, jest niezbędne do oceny legalności decyzji uwłaszczeniowej. Dopóki nie zostanie zakończone postępowanie komunalizacyjne, nie można dokonać zmiany wpisu w księdze wieczystej, co uniemożliwia gminie skuteczne dochodzenie swoich praw. Dlatego zawieszenie postępowania jest zasadne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (16)

Główne

ustawa o komercjalizacji PKP art. 34

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

k.p.a. art. 97 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

ustawa komunalizacyjna art. 5 § ust. 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

ustawa o komercjalizacji PKP art. 35

Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1 i 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ustalenie prawa własności nieruchomości w kontekście komunalizacji stanowi zagadnienie wstępne, uzasadniające zawieszenie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych i materialnych przez Sąd I instancji. Niewłaściwe zastosowanie art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Niezastosowanie art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nienależyte uzasadnienie wyroku WSA.

Godne uwagi sformułowania

rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny, ale zawiera również element konstytutywny wynik postępowania komunalizacyjnego prowadzonego na tej podstawie, jest w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. zagadnieniem wstępnym w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej

Skład orzekający

Joanna Skiba

członek

Jolanta Rudnicka

przewodniczący sprawozdawca

Monika Nowicka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia zagadnienia wstępnego w kontekście postępowań dotyczących uwłaszczenia i komunalizacji nieruchomości, zwłaszcza w sprawach związanych z przedsiębiorstwami państwowymi."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji kolizji przepisów o komunalizacji i przepisów o komercjalizacji PKP, a także procedury stwierdzania nieważności decyzji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy złożonych kwestii prawnych związanych z własnością nieruchomości i kolizją przepisów, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.

Kiedy komunalizacja gruntu wstrzymuje uwłaszczenie PKP? NSA wyjaśnia zagadnienie wstępne.

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 522/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Skiba
Jolanta Rudnicka /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Nowicka
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 636/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-06-09
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
art. 5 ust. 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
art. 34 35
ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 97 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant: Starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych [...]. z/s w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 636/20 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych [...] z/s w Warszawie na postanowienie Ministra Rozwoju z dnia 22 stycznia 2020 r. nr DO-II.7610.25.2019.PO w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 636/20, oddalił skargę [...] S.A. z/s w [...] na postanowienie Ministra Rozwoju z dnia 22 stycznia 2020 r., nr [...], w przedmiocie zawieszenia postępowania.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wojewoda [...] decyzją z dnia 8 grudnia 2009 r., nr [...], na podstawie art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), stwierdził, że grunt będący własnością Skarbu Państwa, znajdujący się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu [...], położony w [...], oznaczony jako dz. nr [...] o pow. 0,4118 ha, obręb [...], stał się z dniem 27 października 2000 r. z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego [...] – obecnie [...] S.A. z siedzibą w [...]. W tej samej dacie własnością skarżącej stały się budynki i urządzenia znajdujące się na gruncie.
Miasto [...] wnioskiem z dnia 23 listopada 2018 r. wystąpiło o stwierdzenie nieważności w/w decyzji z dnia 8 grudnia 2009 r. podnosząc, że przedmiotowy grunt podlegał komunalizacji na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm. – dalej "ustawa komunalizacyjna").
Minister Inwestycji i Rozwoju postanowieniem z dnia 31 lipca 2019 r. zawiesił postępowanie z wniosku o stwierdzenie nieważności w/w decyzji z dnia 8 grudnia 2009 r., do czasu prawomocnego zakończenia postępowania dotyczącego stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Miasto [...] prawa własności przedmiotowej nieruchomości.
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że Miasto [...] w dniu 8 lutego 2019 r. wystąpiło do Wojewody o stwierdzenie nabycia na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Postępowanie to nie zostało dotychczas zakończone.
Minister, przytaczając brzmienie art. 34 ust. 1 i ust. 4 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe oraz art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, wskazał, że mimo, iż decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny i potwierdza jedynie to, co nastąpiło z mocy prawa, to jednak dopiero ostateczna decyzja w sprawie stwierdzenia nabycia mienia komunalnego z mocy prawa stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej. W tej sytuacji wynik postępowania przeprowadzonego w trybie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, będzie miał bezpośredni wpływ na ustalenie, komu faktycznie przysługiwało prawo własności do przedmiotowej nieruchomości, tj., czy stanowiła ona własność Skarbu Państwa, czy też jednostki samorządu gminnego.
Wobec tego Minister Inwestycji i Rozwoju uznał, że rozstrzygnięcie, czy przedmiotowy grunt w dniu 27 maja 1990 r. stał się własnością gminy, stanowi zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Zaistniała zatem przesłanka do zawieszenia niniejszego postępowania do czasu zakończenia postępowania komunalizacyjnego.
Po rozpoznaniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rozwoju postanowieniem z dnia 22 stycznia 2020 r., utrzymał w mocy postanowienie z dnia 31 lipca 2019 r.
Na powyższe postanowienie [...] S.A. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 9 czerwca 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.
W ocenie Sądu analiza akt administracyjnych potwierdza, że zaistniało zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., bowiem wydanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie zależy od ostatecznego wyjaśnienia, czyją własność stanowiła przedmiotowa nieruchomość (Skarbu Państwa, czy jednostki samorządu terytorialnego) w dacie uwłaszczenia, tj. 5 grudnia 1990 r. i 27 października 2000 r.
Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, iż przed innym organem – Wojewodą – toczy się obecnie postępowanie o wydanie, w trybie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Miasto [...] prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Toczy się zatem aktualnie postępowanie administracyjnie mające na celu ocenę tego, czy nieruchomość objęta kontrolowaną przez organ nadzoru decyzją uwłaszczeniową, przeszła w dniu 27 maja 1990 r. na własność jednostki samorządu terytorialnego, czy też pozostawała ona własnością Skarbu Państwa. Ostateczne wyjaśnienie tej kwestii będzie miało, w ocenie Sądu, bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie przez organ kwestii kluczowej dla postępowania nadzorczego, tj. przysługiwania Skarbowi Państwa własności nieruchomości w dacie uwłaszczenia.
Zdaniem Sądu Minister słusznie zauważył, że decyzja komunalizacja w sprawie stwierdzenia nabycia mienia z mocy prawa ma charakter deklaratoryjny, ale zawiera również element konstytutywny, ponieważ gmina może dysponować mieniem gminnym dopiero z chwilą wydania decyzji przez wojewodę. Oznacza to, że wynik postępowania komunalizacyjnego prowadzonego na tej podstawie, jest w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. zagadnieniem wstępnym w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Jak wynika bowiem z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", uwłaszczenie PKP następuje z dniem 27 października 2000 r. Z kolei komunalizacja na podstawie przepisów ustawy komunalizacyjnej następuje z dniem 27 maja 1990 r.
Wobec tego Sąd I instancji stwierdził, że jeśli Minister na wniosek Miasta [...] z dnia 23 listopada 2018 r. wszczął postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej z dnia 8 grudnia 2009 r., to ustalenie w toczącym się postępowaniu, czy spełnione zostały określone w art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej przesłanki dla komunalizacji tej samej nieruchomości z mocy prawa na dzień 27 maja 1990 r., mają wpływ na treść rozstrzygnięcia wniosku Miasta [...]. Ewentualna komunalizacja uczyni bowiem zasadnym wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Jeżeli natomiast do skomunalizowania przedmiotowej działki nie dojdzie, to wówczas, jako stanowiąca własność Skarbu Państwa w dniu 27 października 2000 r. mogła ona podlegać uwłaszczeniu.
Dlatego też w ocenie Sądu, Minister prawidłowo zawiesił prowadzone postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z dnia 8 grudnia 2009 r., do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy komunalizacji nieruchomości.
Sąd za niezasadne uznał przy tym wszystkie zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przez organ art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, które to przepisy nie miały w niniejszej sprawie zastosowania. Sąd wskazał, że poruszane w skardze kwestie dotyczące tego, czy przedmiotowa nieruchomość "należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego" i w związku z tym stała się w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem gminy, będzie przedmiotem ceny Wojewody w toczącym się postępowaniu komunalizacyjnym. Natomiast niniejsze postępowanie dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej wydanej na podstawie art. 34 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".
Zdaniem Sądu organ rzetelnie zgromadził i ocenił materiał dowodowy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.), szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi kierował się przy wydawaniu kontrolowanych postanowień oraz uzasadnił swoje orzeczenia (art. 107 § 1 i 3 K.p.a.). Prawidłowo również uznał, że w niniejszej sprawie zaistniało zagadnienie wstępne, które skutkowało zawieszeniem postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła [...] S.A., reprezentowana przez radcę prawnego, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono o przeprowadzenie rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 18 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, poprzez ich zastosowanie w sytuacji, gdy nie wystąpiły ku temu ustawowe przesłanki, ponieważ to poprzednik prawny [...] S.A., a nie Miasto [...] władało sporną nieruchomością,
2. przepisów prawa procesowego, tj.:
1) art. 151 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji, gdy w sprawie zachodziły podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.,
2) art, 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także braku rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny, w szczególności nieuwzględnienie faktycznego pozostawania spornej nieruchomości we władaniu [...] S.A. w dniu 27 maja 1990 r. oraz znajdowania się na niej naniesień w postaci węzła kolejowego, obejmującego tory kolejowe, sieci trakcyjne, słupy oświetleniowe, rozjazdy, część budynku warsztatowego i administracyjno- magazynowego, co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych i oddaleniem skargi,
3) art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 i art. 100 § 1 K.p.a., poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie występuje zagadnienie wstępne wymagające uprzedniego rozstrzygnięcia przez organ administracji lub sąd, a w konsekwencji zawieszenie postępowania administracyjnego,
4) art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 16 K.p.a., dotyczącej zasady trwałości decyzji administracyjnych odnoszącej się do decyzji wydanej przez Wojewodę [...] z dnia 8 grudnia 2009 r., stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w [...], obręb [...], arkusz mapy [...], oznaczonego jako działka nr [...] o powierzchni 4.118 m2, dla której Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto w Poznaniu prowadzi księgę wieczystą o nr [...] oraz prawa własności budynków, budowli i urządzeń znajdujących się na w/w gruncie, w szczególności w sytuacji gdy zarówno stan faktyczny jak i stan prawny nie uległ zmianie. Sporne nieruchomości od zawsze były wykorzystywane na potrzeby transportu kolejowego, bowiem znajdują się na nim naniesienia w postaci węzła kolejowego, obejmującego tory kolejowe, sieci trakcyjne, słupy oświetleniowe, rozjazdy, część budynku warsztatowego i administracyjno- magazynowego,
5) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń i nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności brak merytorycznego ustosunkowania się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz do zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę instancyjną postępowania sądowo-administracyjnego.
W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumenty na zasadność w/w zarzutów.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty oparte na obu podstawach wymienionych w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Część z tych zarzutów została postawiona przedwcześnie, gdyż istotą sprawy było rozstrzygnięcie czy zachodziły podstawy do zawieszenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej do czasu zakończenia postępowania dotyczącego komunalizacji gruntów objętych decyzją uwłaszczeniową, nie zaś ustalenie komu przysługiwał tytuł prawny do gruntu. W pierwszej zatem kolejności należy odnieść się do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a.
Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
Z zagadnieniem wstępnym, w rozumieniu przepisu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., mamy do czynienia wówczas, gdy istnieje konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, co należy rozumieć w ten sposób, że dana kwestia prawna stała się niezbędna do rozstrzygnięcia w toku postępowania administracyjnego lub przepisy prawa wymagają ustalenia stanu prawnego w danej kwestii mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w toku postępowania okaże się, że ustalenie tego stanu może nastąpić tylko w drodze rozstrzygnięcia właściwego organu lub sądu. Nie chodzi tu zatem o wyjaśnienie nawet poważnych wątpliwości dotyczących aspektów prawnych sprawy będącej przedmiotem postępowania administracyjnego, lecz o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego przez inny organ lub sąd.
Kodeks postępowania administracyjnego nie określa wyraźnie podstaw prawnych analizowanej zależności. W orzecznictwie sadowym przyjmuje się, że przesądza o niej treść przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej i w nich nakazuje jej poszukiwać. Związek zagadnienia wstępnego z rozpoznaniem sprawy administracyjnej i wydaniem decyzji wyraża się zatem relacją, w której brak rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd jest bezwzględną przeszkodą do wydania decyzji w prowadzonej przez organ sprawie. W razie, gdy związek ten nie występuje, nie jest dopuszczalne zawieszenie postępowania. Organ administracji jest zobligowany do zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. tylko wtedy, gdy w sprawie wystąpi zagadnienie, którego brak rozstrzygnięcia wyklucza każde, zarówno pozytywne, jak i negatywne dla strony zakończenie postępowania administracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie zasadnie uznano, że ustalenie, komu będzie przysługiwało prawo własności przedmiotowego gruntu w dacie 5 grudnia 1990 r. oraz w dniu 27 października 2000 r. (czy stanowiła ona własność Skarbu Państwa, czy też jednostki samorządu gminnego) jest istotne z punktu widzenia oceny decyzji Wojewody [...] z dnia 8 grudnia 2009 r. pod kątem wystąpienia wszystkich obligatoryjnych przesłanek uwłaszczenia z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Bowiem decyzję tę wydano właśnie na podstawie w/w przepisu.
Wobec powyższego należy uznać, że skoro Miasto [...] w dniu 8 lutego 2019 r. złożyło wniosek do Wojewody [...] o stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez Miasto [...] – na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej – prawa własności przedmiotowej nieruchomości, zaś Wojewoda obecnie prowadzi to postępowanie pod sygn. akt [...] (pismo Miasta [...] z dnia 17 maja 2019 r., akta adm.), to zasadnie w sprawie uznano, że występuje zagadnienie wstępne z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. i zawieszono postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia 8 grudnia 2009 r. We wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Miasto [...] powołuje się na nabycie własności przedmiotowej nieruchomości z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. Mimo, że decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny i potwierdza jedynie to, co nastąpiło z mocy prawa, to jednak dopiero ostateczna decyzja w sprawie nabycia mienia komunalnego z mocy prawa stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej, na co zasadnie wskazał zarówno organ oraz Sąd I instancji. Dopóki zatem nie zostanie zakończone postępowanie komunalizacyjne prawomocną decyzją wojewody, nie ma możliwości dokonania zmiany wpisu w księdze wieczystej. Dopiero ta decyzja daje gminie, jako właścicielowi, drogę do swobodnego dysponowania mieniem i składania w odniesieniu do niego oświadczeń woli na zewnątrz. Nieuzyskanie decyzji komunalizacyjnej uniemożliwia gminie skuteczne powoływanie się na nabycie mienia. Tym samym nieuzasadniony okazał się podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a.
Zaznaczyć należy, że komunalizacja z mocy prawa oznacza przejście z dniem wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 r., tj. z dniem 27 maja 1990 r. własności mienia ogólnonarodowego należącego do podmiotów wskazanych w ustawie na właściwą gminę. Natomiast uwłaszczenie, na podstawie art. art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", to nabycie przez [...] użytkowania wieczystego gruntu także z mocy prawa (ale) z dniem 27 października 2000 r. z jednoczesnym uzyskaniem własności naniesień budowlanych znajdujących się tym gruncie.
W niniejszej sprawie skarżąca Spółka, zarówno w skardze do WSA, jak i w skardze kasacyjnej podnosi argumenty na okoliczność, że na dzień 27 maja 1990 r. dysponowała tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości. Natomiast okoliczność, czy [...] dysponowała takim tytułem prawnym, czy też władanie nieruchomością przez [...] było jedynie władztwem faktycznym, będzie przedmiotem oceny Wojewody w toczącym się postępowaniu komunalizacyjnym (prowadzonym z wniosku Miasta [...] z dnia 8 lutego 2019 r.). To w tym postępowaniu możliwe będą rozważania nad znaczeniem terminu "należenie" mienia do przedsiębiorstwa państwowego – z art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej oraz rozważania na temat tytułu prawnorzeczowego, przysługującego (bądź nie) przedsiębiorstwu PKP do nieruchomości objętej komunalizacją. Argumenty te nie mogą być jednak skutecznie podniesione w niniejszym postępowaniu, bowiem przedmiotem kontroli instancyjnej w przedmiotowym wyroku jest zasadność zawieszenia postępowania ze względu na wystąpienie zagadnienia wstępnego – właśnie w/w postępowania komunalizacyjnego toczącego się w trybie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej – nie zaś merytoryczne rozstrzygnięcie, czy zaistniały przesłanki do komunalizacji przedmiotowej nieruchomości.
Wobec powyższego należy więc uznać, że zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 18 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, nie mógł odnieść skutku.
Co do zarzutów naruszenia prawa procesowego, to w skardze kasacyjnej dotyczą one przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 p.p.s.a. oraz sprowadzają się do tezy o bezpodstawnym oddaleniu skargi, zamiast jej uwzględnienia. Tak sformułowane zarzuty naruszenia prawa procesowego, sprowadzające się do wskazania przepisów regulujących samo rozstrzygnięcie sądu, nie odpowiadają zarzutowi kasacyjnemu określonemu w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i nie są wystarczające do merytorycznego rozpoznania. Podstawą skargi kasacyjnej mogą być przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, a nie samo rozstrzygnięcie. Orzeczenie oddalające lub uwzględniające skargę nie jest bowiem skutkiem zastosowania jedynie art. 151 lub 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., lecz następstwem ustaleń poprzedzających wydanie wyroku i zastosowania przepisów nakazujących sądowi takie ustalenia poczynić. W konsekwencji zasadność zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., przy tak sformułowanym zarzucie, zależy od skuteczności zarzutów naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.
W odniesieniu do naruszenia art. 145 § 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.pa., należy przypomnieć, że naruszenie tych przepisów może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej bowiem sprawie Sąd zasadnie podzielił stanowisko organu i uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. i art. 100 K.p.a., należy wskazać, że warunkiem zastosowania art. 135 p.p.s.a. jest to, aby zaskarżony akt okazał się sprzeczny z prawem i to w stopniu uzasadniającym jego wzruszenie. Przepis art. 135 p.p.s.a. znajduje bowiem zastosowanie jedynie w razie uwzględnienia skargi, a więc w przypadku stwierdzenia przez sąd niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Przesłanką jego zastosowania jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego, nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności, ale także w aktach lub czynnościach poprzedzających, jeżeli tylko miało to miejsce w granicach danej sprawy. Zatem art. 135 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania w razie oddalenia skargi.
Niezasadnie również Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew argumentacji skargi kasacyjnej, uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom przewidzianym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd nie dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem wskazując jako podstawę prawną wyroku przepis art. 151 p.p.s.a. wyjaśnił w dostateczny sposób przyczyny podjętego rozstrzygnięcia w odniesieniu do zebranego materiału dowodowego sprawy. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił powody nieodniesienia się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa materialnego tj. art. 5 ust.1 i art. 18 ust.1 ustawy komunalizacyjnej z 1990 r. W tej kwestii Sąd ten stwierdził, że: cyt. " Poruszane w skardze kwestie dotyczące tego, czy przedmiotowa nieruchomość "należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego" i w związku z tym stała się w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem gminy, będzie przedmiotem ceny Wojewody w toczącym się postępowaniu komunalizacyjnym. Natomiast niniejsze postępowanie dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej wydanej na podstawie art. 34 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"." Zarzut naruszenia art.141 § 4 p.p.s.a. nie mógł zatem przynieść oczekiwanego rezultatu.
Wobec powyższego należy uznać, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI