I OSK 518/16

I OSK 518/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-02-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łuczaj
Paweł Miładowski /przewodniczący sprawozdawca/
Robert Sawuła
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 409/15 - Wyrok NSA z 2015-10-21
II SA/Ke 806/14 - Wyrok WSA w Kielcach z 2014-10-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 270, art. 281, art. 271 pkt 2, art. 183 § 2 pkt 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 31 sierpnia 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Anna Łuczaj sędzia NSA Robert Sawuła Protokolant: starszy asystent sędziego Maciej Stojek po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi M. W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2015 r. sygn. akt I OSK 409/15 oddalającego skargę kasacyjną M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 23 października 2014r. sygn. akt II SA/Ke 806/14 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę o wznowienie postępowania.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt I OSK 409/15, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w w Kielcach z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 806/14, w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku dla opiekuna. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
M. W. w dniu 16 maja 2014 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą matką L. W..
Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], Burmistrz Miasta S.odmówił M. W. przyznania wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że L. W. pozostaje w związku małżeńskim z A. W., który posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyznania świadczenia, gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku z małżeńskim, a współmałżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej SKO, w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania M. W., utrzymało w mocy ww. decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił argumentację przedstawioną przez Burmistrza i wskazał, że w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) istnieje wymóg legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, aby zasiłek dla opiekuna mógł być przyznany innym osobom zobowiązanym do alimentacji. Zatem decyzja organu I instancji jest prawidłowa, bowiem mąż niepełnosprawnej legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
M. W. wniósł skargę od powyższej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 806/14, oddalając skargę, powołał się na art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567) oraz art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. i stwierdził, że z regulacji tej wynika, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to inne osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu – czyli jak w niniejszej sprawie skarżący – mogą ubiegać się o przyznanie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. A. W. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zatem nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji nie spełnia przesłanek do przyznania zasiłku dla opiekuna, gdyż obowiązek sprawowania opieki nad matką skarżącego spoczywa w pierwszej kolejności na jej mężu, który z woli ustawodawcy może – na potrzeby ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna – być zwolniony z tego obowiązku tylko w razie legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bez znaczenia w ocenie Sądu jest okoliczność, że A. W. mieszka pod innym adresem i nie chce opiekować się małżonką, ponieważ pozostaje to bez wpływu na wystąpienie przesłanek z art. 17 ust. 5 ust. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wskazano również, że ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548) wprowadzone zostały zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych m.in. dotyczące zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe zmiany weszły w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. W związku z tą nową regulacją wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasły z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. Wygasła zatem również decyzja z dnia 8 lipca 2010 r. przyznająca skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne na czas nieokreślony.
M. W. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając: błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych; naruszenie art. 1 § 1 i 2 oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a.; naruszenie art. 1 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 oraz art. 77 § 1 K.p.a. polegające na oddaleniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów administracyjnych obu instancji, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie rozważono całego materiału dowodnego, w szczególności poprzez zupełne pominięcie faktu, że współmałżonek nie wykonuje oraz nie jest w stanie wykonywać opieki oraz faktu, że rzeczywista opiekę sprawuje skarżący i to na niego spadł cały obowiązek opieki nad matką.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt I OSK 409/15, oddalając skargę kasacyjną, wskazał, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz M. W. mogłoby zatem nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że mąż L. W., ze względu na znaczny stopień stwierdzonej u niego niepełnosprawności, nie jest w stanie sprawować nad żoną opieki. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczenia rodzinnych jest w tym zakresie jednoznaczny i nie pozwala na odmienną jego interpretację.
Skoro matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz jej syna jest nieuzasadnione. W takim przypadku to na A. W. w pierwszej kolejności ciąży obowiązek sprawowania opieki nad żoną. W świetle przesłanek zawartych w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a nie ma zatem znaczenia fakt, że Andrzej Wodka nie mieszka z żoną, a małżonkowie pozostają w faktycznej separacji.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjnym oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.
M. W. wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego powyższym prawomocnym wyrokiem NSA. Domagał się w niej wznowienie postępowania sądowego z powodu jego nieważności wskutek nienależytej reprezentacji strony skarżącej przez jej pełnomocnika, a polegającej na niepowiadomieniu strony skarżącej o terminie rozprawy kasacyjnej i zaniechaniu dostarczenia dokumentu do akt sprawy, tj. orzeczenia o separacji małżeństwa L. W. i A. W. postanowieniem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] września 2015 r., sygn. akt [...], będącego dowodem mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art 282 § 2 p.p.s.a. wniósł o zmianę wyroku NSA z dnia 21 października 2015 r. przez orzeczenie o uchyleniu w całości wyroku WSA w Kielcach z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 806/14, i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania wg. norm przepisanych.
W uzasadnieniu podkreślono, że podstawą wznowienia niniejszego postępowania jest art. 271 pkt 2 p.p.s.a. z którego wynika, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Głównym powodem odmowy przyznania zasiłku dla opiekuna nad niepełnosprawną matką skarżącego był fakt jej pozostawania w ważnym związku małżeńskim z A. W., pomimo, że rodzice od kilku już lat pozostają ze sobą w separacji faktycznej. Okolicznością istotną, nie ujawnioną przez pełnomocnika strony skarżącej w trakcie postępowania sądowego, a mającą istotny wpływ na wynik sprawy było orzeczenie separacji małżeństwa L. W. z A. W. ww. postanowieniem Sądu Okręgowego w K. o sygn. akt [...], następnie stwierdzone przez ten Sąd jako prawomocne w dniu 7 paździrnika 2015 r. i wydane skarżącemu w dniu 16 października 2015 r. Skarżacy nie został prawidłowo powiadomiony przez ówczesnego pełnomocnika składającego skargę kasacyjną o terminie rozprawy w dniu 21 października 2015 r., co pozbawiło go możliwości podjęcia niezbędnych czynności celem złożenia ww. postanowienia o orzeczeniu separacji najpóźniej w dniu merytorycznego rozpoznania przez Sąd skargi kasacyjnej. O zapadnięciu wyroku NSA skarżący dowiedział się dopiero kilka dni po jego wydaniu w rozmowie telefonicznej z NSA, po której niezwłocznie złożył pismo o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem. Z treścią uzasadnienia skarżący zapoznał się dopiero z datą 30 listopada 2015 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 270 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Zgodnie zaś z art. 281 p.p.s.a. na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. Dopuszczalność wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego jest zatem możliwa przy spełnieniu dwóch przesłanek: wniesienia skargi o wznowienie w ustawowym terminie oraz oparcia skargi o wznowienie na ustawowej podstawie.
W rozpoznawanej sprawie ww. skardze o wznowienie postępowania zakończonego ww. wyrokiem NSA wskazano jako podstawę wznowienia przesłankę określoną w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. związaną z nienależytą reprezentacją strony skarżącej przez jej pełnomocnika i w konsekwencji pozbawieniem możności działania, tj. złożenia dowodu w postaci prawomocnego postanowienia Sądu o orzeczonej separacji pomiędzy małżonkami W..
Następnie postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 518/16, Naczelny Sąd Administracyjny przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi o wznowienie.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny działając, na podstawie art. 281 p.p.s.a. uznał, że skarga o wznowienie postępowania sądowego jest dopuszczalna.
Dokonując oceny wyżej przytoczonej podstawy wznowienia, trzeba wskazać, że stosownie do treści art. 271 pkt 2 p.p.s.a. koniecznym jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem możliwości działania strony. Jak wskazywano w orzecznictwie, aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie powyższego przepisu muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: 1) w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, 2) strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz 3) bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (por. wyroki NSA: z 21 stycznia 2011 r., II FSK 1699/09; z 25 kwietnia 2012 r., II OSK 2557/11). O pozbawieniu możności działania można, zatem mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny leżącej poza osobą strony zainteresowanej, nie mogła ona on wziąć udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyroki NSA: z 24 sierpnia 2010 r., II OSK 131/10; z 21 lutego 2006 r., II GSK 378/05; z 17 lipca 2007 r., II OSK 1017/06). Zauważyć ponadto należy, że pozbawienie strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa, o której mowa w powyższym przepisie, stanowi również przesłankę nieważności postępowania sądowego wskazaną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Może być ona również, na wniosek strony, która nie brała udziału w sprawie, podstawą do ewentualnego wznowienia postępowania (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.). Dla ziszczenia się ww. przesłanki nieważnościowej strona nie musi wykazywać związku przyczynowego między uchybieniem procesowym powodującym nieważność postępowania, a wynikiem sprawy. O wystąpieniu owej nieważności postępowania decyduje waga uchybień procesowych, a nie skutki, które wynikają lub mogą z nich wyniknąć (por. wyrok SN z 18 grudnia 2003 r., I PK 117/03, Wokanda z 2004 r. nr 9, poz. 30; oraz wyrok NSA z 24 sierpnia 2010 r., II OSK 131/10).
Odnosząc się do tak rozumianej podstawy wznowienia postępowania, w warunkach rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że wskazane wyżej wymogi nie ziściły się. Zauważyć należy, że w postępowaniu przed Naczelny Sądem Administracyjnym w dniu 21 października 2015 r. strona nie była pozbawiona możności działania, albowiem była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który o terminie rozprawy został powiadomiony w dniu 21 września 2014 r. W doktrynie i orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym nienależyte reprezentowanie nie dotyczy sytuacji, gdy za stronę działa prawidłowo ustanowiony pełnomocnik, nawet w sytuacji gdy swoje obowiązki wykonuje on w sposób, który prowadzi do negatywnych dla reprezentowanej strony skutków. Niewłaściwe reprezentowanie interesów strony przez jej pełnomocnika procesowego nie jest tożsame z brakiem należytej reprezentacji strony w postępowaniu w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. (por. R. Hauser i M. Wierzbowski: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H.BECK, Warszawa 2015, str. 1097, pkt 10 oraz powołane tam orzecznictwo).
Ponadto wbrew stanowisku strony skarżącej pojawienie się dowodu w postaci prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] września 2015 r., sygn. akt [...], orzekającego o separacji małżonków W., nie miało wpływu na ocenę przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku Sądu I instancji, a tym samym na prawidłowość dokonanej kontroli legalności decyzji administracyjnej w sądowoadministracyjnym toku instancji. Z istoty bowiem postępowanie sądowoadministracyjne zmierza do skontrolowania pod względem zgodności z prawem decyzji administracyjnej, ale na datę, w której taka decyzja została wydana. To zasadnicza reguła tego rodzaju postępowania, wynikająca ze specyfiki wydawanych aktów administracyjnych. W tej sprawie zaskarżona decyzja została wydana w dniu [...] sierpnia 2014 r.; zaś wskazywane postanowienie o orzeczonej separacji zostało wydane w dniu [...] września 2015 r. i uprawomocniło się z dniem 7 października 2015 r. Okoliczność wydania i uprawomocnienia się ww. orzeczenia o separacji nie miała zatem wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Dlatego ewentualne przedstawienie takiego dowodu przed wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku objętego skargą o wznowienie postępowania i tak nie mogło mieć wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.