I OSK 518/07

Naczelny Sąd Administracyjny2008-03-26
NSAAdministracyjneWysokansa
policjapostępowanie dyscyplinarneodpowiedzialność dyscyplinarnadomniemanie niewinnościprawo karnesądownictwo administracyjnekorupcjawydalenie ze służby

NSA oddalił skargę kasacyjną funkcjonariusza policji R.W. w sprawie o wydalenie ze służby za przyjęcie korzyści majątkowej, uznając, że postępowanie dyscyplinarne może być prowadzone niezależnie od postępowania karnego, a zasada domniemania niewinności ma zastosowanie w postępowaniu karnym, nie zaś dyscyplinarnym.

Funkcjonariusz policji R.W. został wydalony ze służby za przyjęcie korzyści majątkowej w zamian za wystawienie fikcyjnego mandatu. Sąd pierwszej instancji oddalił jego skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Kluczowym zagadnieniem było zastosowanie zasady domniemania niewinności w postępowaniu dyscyplinarnym. NSA uznał, że zasada ta ma zastosowanie głównie w postępowaniu karnym i nie wyklucza odpowiedzialności dyscyplinarnej przed prawomocnym wyrokiem sądu karnego.

Sprawa dotyczyła funkcjonariusza policji R.W., który został wydalony ze służby za przyjęcie korzyści majątkowej w kwocie 100 zł w zamian za wystawienie fikcyjnego mandatu karnego. Postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte w oparciu o materiał dowodowy ze sprawy karnej, w której R.W. postawiono zarzuty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę funkcjonariusza, uznając, że postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte w terminie i że nie naruszono zasady domniemania niewinności. NSA w wyroku z dnia 26 marca 2008 r. oddalił skargę kasacyjną R.W. Sąd kasacyjny podkreślił, że skarga kasacyjna była wadliwie skonstruowana, nie wskazując konkretnych przepisów Konstytucji RP, które miały zostać naruszone. NSA wyjaśnił, że zasada domniemania niewinności, choć ma swoje odpowiedniki w postępowaniu dyscyplinarnym (art. 135g ust. 2 ustawy o Policji), ma swoje główne zastosowanie w postępowaniu karnym (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP). Postępowanie dyscyplinarne jest niezależne od postępowania karnego, a funkcjonariusz może ponieść odpowiedzialność dyscyplinarną nawet przed prawomocnym wyrokiem sądu karnego. NSA stwierdził, że przepisy art. 135p ustawy o Policji, na które powoływał się skarżący, nie dotyczą możliwości zastosowania sankcji dyscyplinarnych, a jedynie regulują stosowanie przepisów k.p.k. w postępowaniu dyscyplinarnym. Sąd podkreślił, że kara dyscyplinarna nie stanowi podwójnego karania za ten sam czyn.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, zasada domniemania niewinności ma zastosowanie przede wszystkim w postępowaniu karnym. Postępowanie dyscyplinarne jest niezależne od postępowania karnego i może prowadzić do nałożenia kary dyscyplinarnej, w tym wydalenia ze służby, nawet przed zakończeniem postępowania karnego.

Uzasadnienie

NSA wyjaśnił, że art. 42 ust. 3 Konstytucji RP odnosi się do postępowania karnego. Choć w postępowaniu dyscyplinarnym istnieją podobne mechanizmy ochronne (np. art. 135g ust. 2 ustawy o Policji), nie można utożsamiać go z postępowaniem karnym ani zakładać, że wyklucza ono możliwość nałożenia kary dyscyplinarnej przed prawomocnym wyrokiem sądu karnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (9)

Główne

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.o. Policji art. 132 § 2

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

Czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów.

k.k. art. 228 § 1

Kodeks karny

Pomocnicze

u.o. Policji art. 135 § g ust. 2

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

Odpowiednik zasady domniemania niewinności w postępowaniu dyscyplinarnym.

u.o. Policji art. 135 § p

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

Reguluje odpowiednie stosowanie przepisów k.p.k. w postępowaniu dyscyplinarnym.

u.o. Policji art. 135 § e ust. 9

Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji

Zezwala na wykorzystanie w postępowaniu dyscyplinarnym materiałów postępowania przygotowawczego.

Konstytucja RP art. 42 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada domniemania niewinności, mająca zastosowanie głównie w postępowaniu karnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie dyscyplinarne jest niezależne od postępowania karnego. Zasada domniemania niewinności ma zastosowanie głównie w postępowaniu karnym. Wykorzystanie materiałów z postępowania przygotowawczego w postępowaniu dyscyplinarnym jest dopuszczalne. Wszczęcie postępowania dyscyplinarnego nastąpiło w terminie. Kara dyscyplinarna nie stanowi podwójnego karania za ten sam czyn.

Odrzucone argumenty

Zastosowanie art. 135p ustawy o Policji narusza zasadę domniemania niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP). Wydalenie ze służby na podstawie przepisów ustawy o Policji jest niezgodne z Konstytucją, jeśli nie ma prawomocnego wyroku sądu karnego. Postępowanie dyscyplinarne powinno być uzależnione od wyniku postępowania karnego. Wszczęcie postępowania dyscyplinarnego nastąpiło po upływie terminu.

Godne uwagi sformułowania

zasada domniemania niewinności ma zastosowanie wyłącznie na gruncie postępowania karnego kara dyscyplinarna nie stanowi podwójnego ukarania za ten sam czyn postępowanie dyscyplinarne jest postępowaniem niezależnym od postępowania karnego

Skład orzekający

Joanna Runge - Lissowska

przewodniczący

Małgorzata Pocztarek

członek

Zygmunt Zgierski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności prowadzenia postępowania dyscyplinarnego niezależnie od postępowania karnego oraz interpretacja zasady domniemania niewinności w kontekście odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji funkcjonariuszy Policji i postępowania dyscyplinarnego, ale stanowi ważny głos w dyskusji o relacji między odpowiedzialnością karną a dyscyplinarną.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego dotyczącego relacji między postępowaniem karnym a dyscyplinarnym oraz interpretacji zasady domniemania niewinności, co jest istotne dla prawników i funkcjonariuszy służb mundurowych.

Czy policjant może stracić pracę przed wyrokiem sądu? NSA rozstrzyga o domniemaniu niewinności w postępowaniu dyscyplinarnym.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 518/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-04-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Runge - Lissowska /przewodniczący/
Małgorzata Pocztarek
Zygmunt Zgierski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
II SA/Bd 1065/06 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2007-01-11
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 174, art. 183 par. 1, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2002 nr 7 poz 58
art. 135 g ust. 2, art. 135 p
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.- tekst jednolity
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 42
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek Zygmunt Zgierski (spr.) Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Bd 1065/06 w sprawie ze skargi R. W. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wydalenia ze służby oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę R. W. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. z dnia [...] w przedmiocie wydalenia ze służby.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Orzeczeniem Nr 34 z dnia 19 września 2006 r. Komendant Wojewódzki Policji w B. utrzymał w mocy orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w I. Nr [...] z dnia [...] o uznaniu R. W. winnym tego, iż w dniu [...] maja 2005 r., jako funkcjonariusz Komendy Powiatowej Policji w I., w toku wykonywania czynności służbowych, w zamian za wystawienie fikcyjnego mandatu karnego za rzekome popełnienie wykroczenia drogowego przez P. Z. w trakcie kierowania przez niego samochodem marki [...] nr rej. [...], przyjął od niego korzyść majątkową w kwocie 100 złotych, który to mandat miał świadczyć o tym, że wskazany samochód w tym czasie był na terenie kraju, podczas gdy faktycznie został wywieziony wcześniej za granicę, tj. o czyn z art. 132 ust. 2 ustawy o Policji w związku z art. 228 § 1 Kodeksu karnego i wymierzeniu mu w związku z tym kary wydalenia ze służby.
W motywach orzeczenia wskazano, iż w dniu [...] maja 2006 r. zostało wszczęte postępowanie dyscyplinarne wobec R. W. w związku z uzyskaniem informacji z Prokuratury Rejonowej w I. o przedstawieniu wyżej wymienionemu zarzutu popełnienia opisanego czynu. W dniu [...] maja 2006 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w I. sporządził i skierował do Sądu Rejonowego w I. akt oskarżenia przeciwko sierż. R. W. i st. post. P. B.. Materiał ze sprawy karnej stanowił główny materiał dowodowy w postępowaniu dyscyplinarnym.
Komendant Wojewódzki Policji w B. uznał za wiarygodne zeznania P. Z., z których wynika, iż wręczył policjantom korzyść majątkową za wystawienie fikcyjnego mandatu kredytowego, mającego uwiarygodnić, że auto znajduje się na terytorium kraju. P. Z. w toku przesłuchiwania go w charakterze podejrzanego w sprawie dotyczącej zawiadomienia o niepopełnionym przestępstwie kradzieży samochodu, opisał okoliczności wręczenia przedmiotowej korzyści majątkowej, nie podając nazwisk policjantów ani nawet tego, z jakiej są jednostki, a zatem nie może być mowy o pomówieniu obwinionych policjantów. Za wiarygodnością zeznań P. Z. przemawiają również okoliczności związane z wystawieniem mandatu. Zaginął mianowicie notatnik służbowy R. W., w którym powinien znajdować się zapis przebiegu służby w dniu [...] maja 2005 r., w tym podana marka i numer rejestracyjny pojazdu, którym poruszał się P. Z.. Drugi z obwinionych policjantów – P. B., wbrew obowiązkowi, nie udokumentował zaś w swoim notatniku służbowym faktu ubezpieczania R. W. podczas podjętych czynności wobec P. Z.. Na okoliczność wystawienia mandatu nie została sporządzona również karta rejestracyjna Prd-5 (według starego nazewnictwa karta Mrd-5) w celu nałożenia punktów karnych na sprawcę wykroczenia drogowego ani notatka dotycząca skontrolowania pojazdu marki [...], którą należy spisać w przypadku braku możliwości sprawdzenia pojazdu i osoby w zbiorze informatycznym (KSIP). Komendant Wojewódzki Policji w B. odmówił natomiast wiary zeznaniom świadków A. G. i M. Ł., którzy oświadczyli, iż nic o wystawieniu fikcyjnego mandatu nie wiedzą, bowiem przyznanie się do udziału w sprawie mogłoby ich narazić na odpowiedzialność karną.
Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, iż R. W. swoim zachowaniem przekroczył przysługujące mu jako funkcjonariuszowi Policji uprawnienia, w związku z czym winny jest naruszenia dyscypliny służbowej. Za okoliczności wpływające na zaostrzenie wymiaru kary organ uznał działanie z motywacją zasługującą na szczególne potępienie, tj. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz popełnienie czynu o znamionach przestępstwa w sytuacji, gdy R. W. jako policjant powinien ścigać sprawców przestępstw i wykroczeń. Zdaniem organu, mimo iż na korzyść obwinionego przemawia jego dotychczasowe wywiązywanie się z obowiązków służbowych, to umyślność działania i rażący charakter przewinienia polegającego na przyjęciu korzyści majątkowej, które godzi w dobro służby i narusza art. 58 ust. 1 ustawy o Policji, uzasadnia wymierzenie najsurowszej kary dyscyplinarnej.
Komendant Wojewódzki Policji stwierdził ponadto, iż w niniejszym postępowaniu nie naruszono zasady domniemania niewinności, gdyż przełożony dyscyplinarny był uprawniony do wydania zaskarżonego orzeczenia bez konieczności oczekiwania na zakończenie postępowania karnego. Wymierzenie kary w postępowaniu dyscyplinarnym nie stanowi przy tym podwójnego karania za ten sam czyn, gdyż w postępowaniu karnym wymierzenie kary następuje za przestępstwo, a nie za przewinienie dyscyplinarne. Kwestionując twierdzenie skarżącego, iż bezzasadnym jest łączenie okoliczności wystawienia mandatu z używaniem pojazdu w Polsce organ wywiódł, iż wprawdzie mandat nie zawiera informacji o marce i numerze rejestracyjnym pojazdu, ale można było to ustalić na podstawie zapisów w notatniku służbowym.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji R. W. wniósł o stwierdzenie jego nieważności, podnosząc, iż zostało ono wydane po upływie terminu wskazanego w art. 135 ust. 3 ustawy o Policji. Określony w tymże artykule 90-dniowy termin liczony od dnia powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego, w którym można było wszcząć postępowanie, zaczął swój bieg co najmniej 16 sierpnia 2005 r., kiedy to przełożony skarżącego dowiedział się o przyczynach zainteresowania się Prokuratury Rejonowej w I. osobą R. W.. Postępowanie dyscyplinarne zostało zaś wszczęte dopiero w dniu otrzymania informacji o przedstawieniu skarżącemu zarzutów, tj. [...] Skarżący zarzucił też, iż jego przełożeni dyscyplinarni, posiłkując się w całości materiałem zgromadzonym przez prokuraturę w postępowaniu przygotowawczym, nie przeprowadzili samodzielnie żadnych czynności wyjaśniających, zaś dowody wskazywane przez organ nie świadczą jednoznacznie o jego winie, a wysunięte na ich podstawie wnioski są zbyt daleko idące.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, iż zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa. W pierwszej kolejności Sąd podkreślił, iż wydając w dniu [...] postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego przełożony dyscyplinarny dochował terminu, o którym mowa w art. 135 ust. 3 ustawy o Policji. Dla wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, jak wynika z art. 134 w/w ustawy, wymagane jest bowiem istnienie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez policjanta przewinienia dyscyplinarnego. Prowadzona między Prokuratorem Rejonowym w I. a Komendantem Powiatowym Policji w I. w sierpniu 2005 r. korespondencja dotycząca odszukania notatnika służbowego R. W. i wyjaśnienia rozbieżności w dokumentacji miała miejsce na etapie śledztwa w sprawie pomocnictwa w wyłudzeniu odszkodowania z firmy ubezpieczeniowej, poprzez wystawienie fikcyjnego mandatu karnego przez funkcjonariusza policji i nie dawała podstaw do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. O powzięciu przez Komendanta Powiatowego Policji w I. wiadomości, iż zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przez R. W. przewinienia dyscyplinarnego można mówić zatem dopiero w dniu [...], to jest gdy dowiedział się on o przedstawieniu w tymże dniu w Prokuraturze Rejonowej wymienionemu funkcjonariuszowi zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 228 § 1 kk.
Sąd zauważył, iż postępowanie dyscyplinarne jest postępowaniem niezależnym od postępowania karnego, w związku z czym funkcjonariusz policji, który dopuścił się, tak jak w przypadku skarżącego, przewinienia dyscyplinarnego wypełniającego jednocześnie znamiona przestępstwa, podlega zarówno odpowiedzialności dyscyplinarnej jak i odpowiedzialności karnej. W celu wydania orzeczenia kończącego postępowanie dyscyplinarne dotyczące tego samego czynu, przełożony dyscyplinarny nie musi oczekiwać na wynik postępowania karnego. W sytuacji zaś, gdy rozstrzygnięcie organu orzekającego o winie w postępowaniu dyscyplinarnym byłoby odmienne od wyroku sądowego w postępowaniu karnym, obwinionemu służyć będzie uprawnienie wystąpienia o wznowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 7 kpa postępowania dyscyplinarnego w celu wzruszenia zapadłego w nim orzeczenia.
Ponadto Sąd podniósł, iż art. 135e ust. 9 ustawy o Policji zezwala na wykorzystanie w postępowaniu dyscyplinarnym materiałów postępowania przygotowawczego, gdy ten sam czyn jest przedmiotem obydwu postępowań. Za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze organu odpisy lub wyciągi z udostępnionych akt karnych włącza się do akt postępowania dyscyplinarnego i stanowią one wówczas materiał dowodowy w tym postępowaniu. I jakkolwiek w ramach postępowania dyscyplinarnego zasadniczo należy gromadzić dowody niezależnie od toczącego się równolegle postępowania przygotowawczego, to jednak mogą zaistnieć sytuacje, w których staje się to niecelowe. Sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie, bowiem w dacie podjęcia postępowania dyscyplinarnego, zawieszonego krótko po jego wszczęciu w związku z brakiem możliwości uzyskania kserokopii z akt śledztwa, wszystkie czynności śledcze, mogące mieć znaczenie dla postępowania dyscyplinarnego, były już przeprowadzone i wniesiono do sądu przeciwko R. W. akt oskarżenia. Brak własnych czynności dowodowych prowadzącego postępowanie organu nie rzutował w związku z powyższym w ocenie Sądu na wynik tego postępowania.
Sąd I instancji wskazał ponadto, iż całość problematyki odpowiedzialności dyscyplinarnej reguluje rozdział 10 ustawy o Policji. Przepis art. 135p ustawy o Policji pozwala odpowiednio stosować w zakresie w niej nieuregulowanym przepisy kodeksu postępowania karnego dotyczące wezwań, terminów, doręczeń i świadków, z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych. Na mocy art. 141a ustawy mają zaś do funkcjonariuszy policji odpowiednie zastosowanie przepisy art. 115 § 18 oraz 318 i 344 kk. Jak wynika z powyższych przepisów w postępowaniu dyscyplinarnym nie obowiązuje art. 5 kpk. Niemniej ujęte w nim zasady domniemania niewinności i zasada uwzględniania okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego mają swoje odpowiedniki w art. 135p ustawy o Policji, a zasady te, zdaniem Sądu, nie zostały naruszone.
Obowiązujące w postępowaniu dyscyplinarnym, z uwagi na treść art. 1 i 3 kpa, przepisy art. 7 i 77 § 1 tego kodeksu nakładają na prowadzący je organ obowiązek wszechstronnego, wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz w taki sam sposób rozpatrzenia, przed wydaniem orzeczenia, materiału dowodowego. Znajdujący się w aktach administracyjnych materiał dowodowy dotyczący popełnienia przez skarżącego czynu o znamionach przestępstwa z art. 228 § 1 kk jest, według Sądu, wyczerpujący i nie można przyjąć że doszło do naruszenia przez organ I instancji wymienionych wyżej przepisów kpa. Dokonana przez organ ocena materiału dowodowego pozostaje zatem w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów i nie można przypisać jej dowolności.
W myśl art. 132 ust. 1 i 2 ustawy o Policji policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Naruszenie dyscypliny służbowej stanowi zaś czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów.
Obszerny materiał dowodowy zawarty w aktach sprawy stwarzał dostateczne podstawy do przyjęcia, iż miało miejsce przewinienie dyscyplinarne w postaci naruszenia dyscypliny służbowej poprzez przekroczenie przysługujących skarżącemu jako funkcjonariuszowi policji uprawnień (art. 132 ust. 3 pkt 3), pozostające w związku z przestępstwem określonym w art. 228 § 1 kk, uzasadniające - z uwagi na charakter tegoż naruszenia - działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (tj. motywacji zasługującej na szczególne potępienie) oraz naruszenie dobrego imienia policji - wymierzenie najsurowszej kary dyscyplinarnej, to jest wydalenia ze służby.
W ocenie Sądu I instancji okoliczności, jakimi kierowano się orzekając powyższą karę, organy obydwu instancji wskazały w uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć, zaś skarżący nie sformułował zarzutu mogącego podważyć stanowisko organów w powyższym zakresie.
W skardze kasacyjnej wniesionej przez R. W., reprezentowanego przez pełnomocnika w osobie adwokata, podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 3 Konstytucji RP poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 135p ustawy o Policji w zakresie zasady domniemania niewinności. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż przepisy ustawy o Policji są niezgodne z Konstytucją i naruszają porządek prawny. Nadrzędna rola ustawy zasadniczej gwarantująca domniemanie niewinności każdemu, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem, została przełamana przez możliwość wydalenia ze służby na podstawie przepisów ustawy o Policji. W opinii autora skargi kasacyjnej nie do pogodzenia jest stosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym kary wydalenia ze służby w sytuacji braku prawomocnego wyroku sądu powszechnego. Przepis Konstytucji wyraźnie wskazuje na stwierdzenie winy przez sąd, nie zaś przez organ administracji. Przepis art. 132 ustawy o Policji, uniezależniający postępowanie dyscyplinarne od postępowania karnego, należy rozumieć w ten sposób, aby dać możliwość weryfikacji zachowania i postępowania funkcjonariuszy, którym nie można zarzucić działania stypizowanego jako przestępstwo lub wykroczenie, ale niemieszczącego się jednak w pojęciu rzetelności i prawidłowości wykonywania obowiązków zawodowych funkcjonariusza policji. Ma on gwarantować możliwość wszczęcia postępowania dyscyplinarnego niezależnie od braku wszczęcia postępowania karnego. Rozumowanie odwrotne polegające na tym, iż można ukarać w przypadku braku rozstrzygnięcia przez sąd jest naruszeniem Konstytucji, również dlatego, iż przewiduje możliwość dwukrotnego karania za ten sam czyn. Autor skargi kasacyjnej zauważył, iż Sąd I instancji odniósł się do zasady domniemania niewinności mającej swój odpowiednik w art. 135p ustawy o Policji, jednak w ocenie skarżącego, przepis ten nie dotyczy w żadnej mierze zasady domniemania niewinności.
Powołując takie zarzuty w ramach podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., skarżący wniósł o zmianę orzeczenia i uwzględnienie skargi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komendant Wojewódzki Policji w B. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wskazano m. in., iż kara dyscyplinarna nie stanowi podwójnego ukarania za ten sam czyn, gdyż w postępowaniu karnym wymierzenie kary następuje za przestępstwo, zaś w postępowaniu dyscyplinarnym – za przewinienie dyscyplinarne. Ponadto podkreślono, iż zastosowana kara jest współmierna do stopnia przewinienia dyscyplinarnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że wytknięte naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymogom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.
Skarga kasacyjna wniesiona w przedmiotowej sprawie oparta została o zarzut wskazany w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie. Przytaczając podstawę kasacyjną autor skargi zarzucił, iż sąd meriti dopuścił się naruszenia art. 42 ust. 3 Konstytucji RP polegającego na niewłaściwym zastosowaniu art. 135p ustawy o Policji.
Należy podkreślić, iż wymieniona postać naruszenia prawa materialnego polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie został błędnie uznany za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie podciągnięto pod hipotezę określonej normy prawnej.
W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia jego autor zaprezentował pogląd, że brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 135p ustawy o Policji, jako że jest on niezgodny z Konstytucją RP. Przede wszystkim zauważyć jednak należy, iż kwestionowany art. 135p ustawy o Policji zawiera dwa ustępy, zaś skarga kasacyjna nie wskazuje, który z jego przepisów jest niezgodny z ustawą zasadniczą.
Wymaga tymczasem podkreślenia, iż koniecznym warunkiem uznania, iż strona powołuje się w skardze kasacyjnej na jedną z podstaw kasacji określonych w art. 174 p.p.s.a. jest wskazanie, który przepis, rozumiany jako najmniejsza jednostka redakcyjna oznaczona numerem artykułu (paragrafu, ustępu, punktu) ustawy został naruszony. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych rozumieć należy bowiem przede wszystkim dokładne wskazanie podstawy kasacyjnej oraz określenie przepisów prawa, które w ocenie autora uległy naruszeniu przez sąd wydający skarżone orzeczenie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zaś zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu lub uzasadnienie zarzutu niewłaściwego zastosowania przepisu.
Stosownie do art. 135p ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (tekst jedn.: Dz. U. z 2002 roku Nr 7, poz. 58 z późn. zm.) w zakresie nieuregulowanym z ustawie do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, dotyczące wezwań, terminów, doręczeń i świadków, z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych, przy czym w postępowaniu dyscyplinarnym do świadków nie stosuje się również art. 184 Kodeksu postępowania karnego. Z kolei zgodnie z art. 135p ust. 2 ustawy o Policji, o zwolnieniu od zeznania lub odpowiedzi na pytania osoby pozostającej z obwinionym w szczególnie bliskim stosunku osobistym rozstrzyga rzecznik dyscyplinarny; na odmowę zwolnienia od złożenia zeznania lub odpowiedzi na pytania służy zażalenie w terminie 3 dni od dnia doręczenia postanowienia.
Kwestionując wydanie orzeczenia przez Sąd I instancji w oparciu o powyższe, jak się twierdzi niezgodne z Konstytucją RP przepisy, autor skargi kasacyjnej wywiódł, że konstytucyjna zasada domniemania niewinności została przełamana przez możliwość wydalenia ze służby na podstawie tychże przepisów.
Z powyższym poglądem nie sposób się jednak zgodzić. Otóż, przepisy art. 135p ustawy o Policji nie odnoszą się w żadnym razie do kwestii dotyczących możliwości zastosowania sankcji w postaci wydalenia ze służby, a jedynie dotyczą odpowiedniego stosowania niektórych przepisów Kodeksu postępowania karnego w postępowaniu dyscyplinarnym oraz możliwości zwolnienia od złożenia zeznań. Przepisy art. 135p ustawy o Policji odsyłając do odpowiednich przepisów Kodeksu postępowania w żaden sposób nie regulują również kwestii stosowania bądź niestosowania zasady domniemania niewinności w postępowaniu dyscyplinarnym.
Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż sposób uzasadnienia zarzutu naruszenia przepisu Konstytucji RP nie pozwala na odniesienie się do niego z użyciem szczegółowej jurydycznej argumentacji.
Odnosząc się natomiast do wywodów zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnych dotyczących przełamania zawartej w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP zasady domniemania niewinności, należy stwierdzić, iż zasada wyrażona w art. 42 Konstytucji RP znajduje zastosowanie wyłącznie na gruncie postępowania karnego. Jest to o tyle oczywiste, iż związane z przełamaniem domniemania niewinności orzeczenie kary przewidzianej w Kodeksie karnym nie jest możliwe przez inny organ niż sąd.
Natomiast na gruncie postępowania dyscyplinarnego, przewidzianego w ustawie o Policji, natura zasady domniemania niewinności wyrażonej w art. 135g ust. 2 ustawy o Policji jest zbliżona i podobnie jak w postępowaniu karnym spełnia funkcje zabezpieczające i ochronne w zakresie praw obwinionego i daje podstawę prawną do stworzenia mu określonej sytuacji procesowej. Obwiniony nie musi niczego udowadniać, ponieważ ciężar obalenia domniemania niewinności spoczywa na organie prowadzącym postępowanie. Gdy przeprowadzone postępowanie dowodowe nie doprowadzi do wyjaśnienia ważnych dla przełamania domniemania niewinności okoliczności sprawy, wszelkie wątpliwości powinny być rozstrzygnięte na korzyść obwinionego. Domniemanie działa do końca postępowania, tj. do uprawomocnienia się rozstrzygnięcia.
Przestrzeganie zasady domniemania niewinności w postępowaniu dyscyplinarnym nie oznacza, iż staje się ono przez to postępowaniem karnym. W związku z tym, w kwestii właściwości organu uprawnionego do obalenia domniemania niewinności, nie znajduje do niego zastosowanie art. 42 Konstytucji RP. Jeżeli więc w ustawie zasadniczej sformułowany został nakaz przełamywania zasady domniemania niewinności w postępowaniu karnym tylko poprzez wyrok sądowy, to treść tego przepisu powinna być rozumiana tak jak go sformułowała Konstytucja, a więc z wyraźnym odniesieniem do postępowania karnego.
Zasada domniemania niewinności, wbrew oczekiwaniom skarżącego, nie może być zatem utożsamiana z zakazem stosowania jakichkolwiek środków prawnych zanim zapadnie prawomocny wyrok w sprawie karnej (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2007 roku o sygn. akt I OSK 789/06).
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI