I OSK 517/24

I OSK 517/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący/
Krzysztof Sobieralski
Maria Grzymisławska-Cybulska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Bd 130/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2023-09-13
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 132 ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 września 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 130/23 w sprawie ze skarg S. S. i Z. S. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 29 grudnia 2022 r. nr WSPN.DW.7581.18.2022.WJ w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 13 września 2023 r. sygn. II SA/Bd 130/23 oddalił skargi S. S. i Z. S. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 29 grudnia 2022 r. nr WSPN.DW.7581.18.2022.WJ w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Skargę kasacyjną od wyroku złożył Z. S. zarzucając Sądowi pierwszej instancji:
I. naruszenie prawa materialnego:
a) art. 21 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 1 Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji oddalenie skargi i utrzymanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w obrocie prawnym decyzji organu administracji publicznej obu instancji dopuszczającej pozbawienie właściciela własności nieruchomości bez ustalenia oraz wypłaty odszkodowania z tego tytułu,
b) art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 21 Konstytucji RP oraz w związku z art. 9 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi - poprzez jego niezastosowanie, skutkiem czego nastąpiło oddalenie skargi i utrzymanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w obrocie prawnym decyzji organu administracji publicznej obu instancji dopuszczającej pozbawienie właściciela własności nieruchomości i odmowę ustalenia należnego wywłaszczonemu odszkodowania za przejętą nieruchomość.
2. naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. i c. p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi i utrzymaniu decyzji organu pierwszej instancji oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego, pomimo, iż w sposób istotny naruszały one przepisy postępowania, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 15, art. 16 § 3 i art. 127 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że decyzja Naczelnika Gminy w S. z dnia 13 czerwca 1983 r. nr UG.8820/1/83 ustalająca odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz B. S. jest decyzją ostateczną, podczas gdy w aktach sprawy znajduje się skutecznie doręczone organom administracyjnym pismo B. S. z dnia 9 sierpnia 1983 r. zatytułowane "odwołanie" skierowane do byłego Wojewody Włocławskiego, w którym B. S. złożyła zastrzeżenia do przeprowadzonej wyceny nieruchomości oraz nie stwierdzenia istnienia żadnych dokumentów dotyczących ewentualnego postępowania odwoławczego i losów tego odwołania,
- art. 15, art. 16 § 3 i art. 127 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że decyzja Naczelnika Gminy w S. z dnia 13 czerwca 1983 r. nr UG.8820/1/83 ustalająca odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz B. S. jest decyzją ostateczną wyłącznie w oparciu o fakt, że na decyzji odszkodowawczej i prostującym ją postanowieniu z 1984 r. widnieje pieczęć ze stwierdzeniem ostateczności w dniu 7 lutego 1984 r., podczas gdy opatrzenie dokumentu pieczęcią stwierdzającą ostateczność ma charakter jedynie techniczny i nie czyni decyzji ostateczną w rozumieniu k.p.a.,
- art. 15, art. 16 § 3 i art. 127 k.p.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że decyzja Naczelnika Gminy w S. z dnia 13 czerwca 1983 r. nr UG.8820/1/83 ustalająca odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz B. S. jest decyzją ostateczną, wyłącznie w oparciu o fakt, że na decyzji odszkodowawczej i prostującym ją postanowieniu z 1984 r. widnieje pieczęć ze stwierdzeniem ostateczności w dniu 7 lutego 1984 r. - a nie wzięcie pod uwagę przez WSA okoliczności faktycznych, że:
(i) przedmiotowa decyzja była dwukrotnie "prostowana" postanowieniami, tj. postanowieniem z dnia 17 listopada 1983 r. oraz postanowieniem z dnia 10 stycznia 1984 r. - co świadczy o tym, że organy administracyjne same nie traktowały decyzji z dnia 13 czerwca 1983 r. nr UG.8820/1/83 jako decyzji ostatecznej, a ponadto działały w sposób całkowicie ignorujący odwołanie B. S. z dnia 9 sierpnia 1983 r. (a więc złożone przed wydaniem przedmiotowych postanowień "prostujących"),
(ii) bezspornie decyzja odszkodowawcza z dnia 13 czerwca 1983 r. nr UG.8820/1/83 została wydana z rażącym naruszeniem prawa (m.in. nie określała prawidłowo osób uprawnionych do odszkodowania innych niż B. S. , a wskazane postanowienia zmieniały decyzje odszkodowawczą w zakresie merytorycznym) - więc bardzo prawdopodobnym jest, że również pozostałe działania ówczesnych organów administracji publicznej PRL w przedmiotowej sprawie były dokonywane z rażącym brakiem poszanowania praw strony - w tym brakiem nadania dalszego biegu skutecznie złożonemu odwołaniu B. S. ,
(iii) w aktach sprawy znajdują się wszelkie dokumenty wydawane przez ówczesne organy administracji publicznej, dotyczące postępowania wywłaszczeniowego oraz postępowania odszkodowawczego, w tym odwołanie B. S. - natomiast brak jest jakichkolwiek dokumentów wskazujących nadanie dalszego biegu temu odwołaniu albo prowadzonemu postępowaniu odwoławczego - co uprawdopodabnia, że pomimo skutecznie złożonego odwołania postępowanie odwoławcze nie zostało przeprowadzone,
- art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., dotyczących postępowania dowodowego. Wskazano, że narusza te przepisy przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, pomimo braku jakichkolwiek dowodów - w rozumieniu art. 75 § 1 k.p.a. - że ustalone i wypłacone zostało odszkodowanie za pozbawienie zarządzeniem Naczelnika Gminy S. nr 2/80 z 19 marca 1980 roku, które zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej we Włocławku z dnia 24 kwietnia 1980 roku nr 4 poz. 46 - własności działki położonej we wsi S. , oznaczonej na mapie jako działka nr [...] o powierzchni 0,8535 ha,
- art. 80 k.p.a. - poprzez całkowicie dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i podjęcie decyzji o odmowie ustalenia odszkodowania, podczas gdy w mocy i w obrocie prawnym pozostaje zarządzenie Naczelnika Gminy S. nr 2/80 z 19 marca 1980 roku, które zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej we Włocławku z dnia 24 kwietnia 1980 r. nr 4 poz. 46 pozbawiające własności działki położonej we wsi S. , oznaczonej na mapie jako działka nr [...] o powierzchni 0,8535 ha, a nigdy nie doszło do faktycznej wypłaty odszkodowania, w szczególności dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci:
(i) pominięcia przez WSA, że skoro decyzja z 13 czerwca 1983 r. była decyzją ostateczną a zgodnie z ówczesnymi przepisami odszkodowanie powinno być stronie wypłacone w terminie 3 miesięcy od dnia ostateczności, to w zmniejszającym kwotę odszkodowania postanowieniu z dnia 10 stycznia 1984 r. powinna znaleźć się informacja o obowiązku zwrotu wypłaconego stronie odszkodowania - tymczasem brak jest informacji o tym, aby organy administracji publicznej żądały jakiegokolwiek zwrotu nadwyżki wypłaconego odszkodowania,
(ii) uznanie przez WSA za uprawdopodobnione, że odszkodowanie zostało wypłacone, a brak dokumentów potwierdzających wypłatę wynika jedynie z upływu czasu - podczas gdy w sprawie znajduje się szereg dokumentów z okresu wydania decyzji odszkodowawczej (w szczególności dokumentacja Archiwum Państwowego w Toruniu Oddział we Włocławku dotycząca Budżetu Gminy S. od roku 1980 do 1985 r.), a brakuje jedynie dokumentów potwierdzających wypłatę odszkodowania, co uprawdopodobnia że odszkodowanie nie zostało w ogóle wypłacone,
(iii) bezspornie decyzja odszkodowawcza z dnia 13 czerwca 1983 r. nr UG.8820/1/83 została wydana z rażącym naruszeniem prawa (m.in. nie określała prawidłowo osób uprawnionych do odszkodowania innych niż B. S. , a wskazane postanowienia zmieniały decyzje odszkodowawczą w zakresie merytorycznym) - więc bardzo prawdopodobnym jest, że również pozostałe działania ówczesnych organów administracji publicznej PRL w przedmiotowej sprawie były dokonywane z rażącym brakiem poszanowania praw strony - w tym brakiem wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie,
(iv) wyciągnięcie błędnego wniosku z faktu braku istotnego dokumentu potwierdzającego albo chociaż sugerującego brak wypłaty B. S. odszkodowania za wywłaszczenie, podczas gdy B. S. oraz jej następcy prawni nie mogli być w posiadaniu takiego dokumentu, skoro nie otrzymali żadnego odszkodowania,
(v) błędne stwierdzenie WSA, że brak jest istotnego dokumentu chociażby sugerującego brak wypłaty B. S. odszkodowania za wywłaszczenie, podczas gdy takim dokumentem jest sama decyzja odszkodowawcza z dnia 13 czerwca 1983 r., w której znalazła się dyspozycja wypłaty w terminie 3 miesięcy od dnia ostateczności decyzji oraz postanowienie z dnia 10 stycznia 1984 r. zmniejszające kwotę odszkodowania, co wyraźnie sugeruje - że gdyby B. S. otrzymała odszkodowanie to na dzień wydania postanowienia organy winny żądać od niej zwrotu otrzymanej nadwyżki - tymczasem brak jest takich żądań,
(vi) wyciągnięcie wniosku, że odszkodowanie zostało wypłacone z braku ustalenia w sprawie depozytu sądowego na zasadach art. 27 ust. 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 12 marca 195 8 r., podczas gdy wobec braku dowodów wypłaty odszkodowania jest to okoliczność potwierdzająca, że w niniejszej sprawie organy administracji publicznej w ogóle nie podjęły próby jego wypłaty,
b) art. 81a § 1 k.p.a. - poprzez jego zupełne pominiecie, tj. rozstrzygnięcie sprawy na niekorzyść skarżącego podczas gdy występowały w sprawie niedające się usunąć wątpliwości do stanu faktycznego - organ bezzasadnie i niesłusznie przyjął, że wnioskodawca musiał otrzymać odszkodowanie, podczas gdy w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów (nawet pośrednich) potwierdzających, iż zostało ono wypłacone,
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit, c p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez brak wyczerpującego własnego wyjaśnienia przez WSA w okolicznościach sprawy, dlaczego decyzja odszkodowawcza z dnia 13 czerwca 1983 r. nr UG.8 820/1/83 została uznana za decyzję ostateczną oraz dlaczego uznano za uprawdopodobnione, że wypłata odszkodowania na rzecz B. S. została zdaniem WSA uprawdopodobniona - i jedynie powtórzenie w tym zakresie argumentacji organów administracji, bez odniesienia się do argumentacji Skarżącego przedstawionej w Skardze.
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit, c p.p.s.a., art. 153 p.p.s.a. - poprzez zaakceptowanie przez WSA, że decyzja odszkodowawcza jest decyzją ostateczną, pomimo istnienia dowodów co do skutecznego złożenia odwołania oraz braku informacji o przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, podczas gdy zgodnie z wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 28 września 2021 r., sygn. II SA/Bd 64/20 organy administracji publicznej miały dokonać pełnej analizy, czy decyzja odszkodowawcza ma charakter ostateczny.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2024 r., poz. 935 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny legalności odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz następców prawnych, za nieruchomość wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa w 1980 r. Kluczowe dla rozstrzygnięcia jest ustalenie, czy w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka do zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: u.g.n.), tj. czy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Z tym zagadnieniem nierozerwalnie łączy się kwestia, czy wydana w 1983 r. decyzja odszkodowawcza, mimo zarzucanej jej wadliwości, weszła do obrotu prawnego i uzyskała przymiot ostateczności. Drugi wątek dotyczy kwestii wypłaty ustalonego odszkodowania.
Przechodząc do szczegółowej oceny zarzutów skargi kasacyjnej, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, gdyż ich zasadność mogłaby potencjalnie przesądzać o prawidłowości ustalonego w sprawie stanu faktycznego, co miałoby wpływ na ocenę zarzutów materialnoprawnych. W skardze kasacyjnej, w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z szeregiem przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), w tym art. 15, art. 16 § 3, art. 127, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 81a § 1 k.p.a., a także art. 141 § 4 i art. 153 p.p.s.a. Wszystkie te zarzuty w zakresie naruszenia przepisów postępowania sprowadzają się w istocie do kwestionowania dwóch kluczowych ustaleń faktycznych i prawnych poczynionych przez organy administracji i zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji: po pierwsze, przyjęcia, że decyzja Naczelnika Gminy S. z dnia 13 czerwca 1983 r. ustalająca odszkodowanie jest decyzją ostateczną oraz, po drugie, uznania za uprawdopodobniony fakt wypłaty odszkodowania.
Zarzuty dotyczące ostateczności decyzji z 1983 r. opierają się na twierdzeniu o skutecznym wniesieniu przez poprzedniczkę prawną skarżących kasacyjnie, B. S., pisma z dnia 9 sierpnia 1983 r., zatytułowanego "Odwołanie", które, wobec braku rozpoznania go przez ówczesne organy, miało pozbawić decyzję odszkodowawczą przymiotu ostateczności. Skarżący kasacyjnie argumentuje, że umieszczenie pieczęci stwierdzającej ostateczność jest czynnością czysto techniczną i nie przesądza o faktycznej ostateczności decyzji, a także wskazuje na fakt dwukrotnego "prostowania" decyzji postanowieniami, co ma świadczyć o nieostatecznym jej charakterze, oraz wskazywać na rażące naruszenia prawa przez organy PRL.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo uznał, że decyzja odszkodowawcza Naczelnika Gminy S. z dnia 13 czerwca 1983 r., skorygowana późniejszymi postanowieniami, funkcjonuje w obrocie prawnym jako decyzja ostateczna. Należy przede wszystkim odróżnić domniemanie legalności i ostateczności decyzji administracyjnej od formalnej czynności opatrzenia jej pieczęcią. Decyzja administracyjna, jako akt władczy, korzysta z domniemania legalności i trwałości. Utrata tego przymiotu następuje dopiero z chwilą jej wzruszenia we właściwym trybie nadzwyczajnym (np. stwierdzenia nieważności lub wznowienia postępowania) albo w wyniku wniesienia i rozpoznania środka odwoławczego w toku instancji, co prowadziłoby do uchylenia lub zmiany decyzji, bądź też utrzymania jej w mocy i tym samym nadania jej waloru ostateczności. W badanej sprawie nie doszło do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego w żadnym z przewidzianych prawem trybów. Mimo że w aktach sprawy znajduje się pismo "Odwołanie", a organy działając zgodnie z wytycznymi zawartymi w uprzednim wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 28 września 2021 r. sygn. II SA/Bd 64/20 podjęły wyczerpujące działania w celu wyjaśnienia jego dalszych losów, nie odnaleziono żadnej dokumentacji świadczącej o nadaniu mu dalszego biegu, ani też o wyeliminowaniu decyzji odszkodowawczej z obrotu. W świetle faktu, że decyzja pochodzi sprzed ponad 40 lat, a ówczesne organy, jak wynika z akt sprawy, stwierdziły jej ostateczność pieczęcią z datą 7 lutego 1984 r., późniejszą niż data wniesienia "Odwołania", wniosek o jej pozostawaniu w obrocie prawnym jako decyzji ostatecznej jest uprawniony. Należy uwzględnić ówczesne standardy postępowania administracyjnego i kulturę prawną. Brak pełnej dokumentacji postępowania odwoławczego, stanowiącej prawną konsekwencję upływu czasu i wynikających z tego obowiązków archiwizacyjnych, nie może automatycznie prowadzić do uznania decyzji za nieostateczną, obalając w ten sposób domniemanie jej legalności i otwierając drogę do nieograniczonego w czasie żądania ponownego ustalenia odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Ponadto, skarżący kasacyjnie, jako następca prawny, którzy wiedział o istnieniu wadliwej decyzji odszkodowawczej, nie skorzystał z możliwości wzruszenia jej w trybie stwierdzenia nieważności w okresie, w którym było to dopuszczalne. W konsekwencji zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., dotyczące ustalenia stanu faktycznego w zakresie ostateczności decyzji, a także zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez zaakceptowanie tego ustalenia, są nieuzasadnione. W kontekście braku możliwości eliminacji wadliwych aktów (decyzji i postanowień ją prostujących) z obrotu prawnego z uwagi na upływ terminu, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a. w związku ze zmianami wynikającymi z ustawy nowelizującej z dnia 11 sierpnia 2021 r., należy respektować stan prawny wynikający z tych orzeczeń.
Nie są również zasadne zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 81a § 1 k.p.a. w związku z przyjęciem za uprawdopodobnione, że ustalone odszkodowanie zostało wypłacone. W sprawie bezspornym jest, że nie zachował się żaden bezpośredni dowód wypłaty (dokument księgowy, bankowy). Brak tej dokumentacji jest naturalną konsekwencją upływu czasu i wynikających z tego okresów archiwizacji. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, przyjęcie, że brak dowodu wypłaty oznacza brak wypłaty, otworzyłoby drogę do nieograniczonej w czasie ponownej wypłaty odszkodowań. Z akt sprawy wynika, że nie doszło do złożenia kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, co zgodnie z art. 27 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości było obligatoryjne w przypadku odmowy przyjęcia odszkodowania lub przeszkód prawnych w wypłacie. Brak depozytu oraz dyspozycja zawarta w decyzji odszkodowawczej o wypłacie przez Bank Spółdzielczy w określonym terminie stanowią mocne dowody pośrednie na poparcie tezy o wypłacie odszkodowania. Argumentacja skarżącego kasacyjnie, że późniejsze postanowienie prostujące, zmniejszające kwotę odszkodowania, powinno wiązać się z żądaniem zwrotu nadpłaty, a brak takiego żądania świadczy o braku wypłaty, stanowi jedynie przypuszczenie i nie obala ustaleń organów. Organy administracji i Sąd pierwszej instancji prawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy, uznając za wysoce prawdopodobne dokonanie wypłaty. W świetle upływu kilkudziesięciu lat, a także zasad logiki i doświadczenia życiowego brak wcześniejszych działań uprawnionych w celu dochodzenia odszkodowania potwierdzał tę konkluzję. Sąd kasacyjny podziela stanowisko, że skoro brak dowodu wypłaty odszkodowania czy dowodu złożenia sumy odszkodowania do depozytu sądowego nie jest skutkiem naruszenia przepisów o archiwizacji, to zasadność żądania wypłaty odszkodowania podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności ujawnionych w sprawie. Nie można przyjąć w takiej sytuacji, że brak dowodu wypłaty kwoty odszkodowania - po upływie kilkudziesięciu lat od wydania decyzji - daje następcom prawnym wywłaszczonego wystarczającą podstawę do żądania wypłaty (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2236/20). Brak dokumentów potwierdzających bezpośrednio realizację wypłaty odszkodowania, po upływie kilkudziesięciu lat od wydania decyzji wywłaszczeniowej w 1980 r., nie może z góry przesądzać o zaniechaniu jego wpłaty przez podmiot zobowiązany na rzecz uprawnionych osób, skoro ustalenie to jest możliwe na podstawie innych dowodów (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 1999 r. sygn. IV SA 1342/98). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać trzeba, że rozpoznając wniosek złożony wiele lat po okresie, przez który właściwe państwowe jednostki organizacyjne miały obowiązek przechowywania dokumentacji potwierdzającej wypłatę odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości albo przekazania nieodebranych odszkodowań do depozytu sądowego, organy poszukiwały takich dokumentów na wiele sposobów. Z udzielonych przez właściwe podmioty odpowiedzi w odniesieniu do dokumentacji dotyczącej wypłaty odszkodowania, czy związanej z złożeniem kwoty odszkodowania do depozytu wynika, iż brak jest takiej dokumentacji w aktach archiwalnych. Uwzględniając jednakże obowiązki wynikające z przepisów o przechowywaniu dokumentacji i jej brakowaniu, powyższe nie oznacza, że dokumentacji takiej, a tym samym postępowania w sprawie nie było.
Zaakcentować trzeba, że skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie.
W tym miejscu należy również wskazać, że sformułowana w art. 81a § 1 k.p.a. zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony nie oznacza, że organ administracji ma obowiązek uznać za prawdziwe każde twierdzenie strony odnoszące się do stanu faktycznego, w szczególności gdy kontekst sprawy i materiał dowodowy przeczy argumentacji strony.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 141 4 p.p.s.a wskazać trzeba, że zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. - będącego przepisem procesowym - w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może być skuteczną podstawą kasacyjną tylko wówczas, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tego typu wpływ ewentualnego naruszenia wymogów uzasadnienia, skargą kasacyjną wykazany nie został. Podniesiony w niniejszej sprawie zarzut skargi kasacyjnej sprowadza się w istocie do polemiki ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji. Polemika z oceną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji nie może jednak uzasadniać zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. Zaakcentować trzeba, że uzasadnienie skargi kasacyjnej wskazuje, że jej zasadności upatruje się de facto - wyłącznie - w odmiennej, od przyjętej przez Sąd Wojewódzki, ocenie materiału dowodowego. Tymczasem, okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez stronę skarżącą kasacyjnie nie przesądza o zasadności skargi kasacyjnej. W badanej sprawie, jakkolwiek zarzucono Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie przepisów postępowania, to znamienne jest, że nie wskazano na czym konkretnie - poza odmienną - od przyjmowanej przez stronę skarżącą kasacyjnie oceną ustalonych okoliczności faktycznych, polega zarzucane naruszenie przepisów postępowania.
Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 1 Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 21 Konstytucji RP i art. 9 ust. 1 ustawy z 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi, zarzuty te opierają się na błędnym założeniu, że doszło do pozbawienia prawa własności bez ustalenia odszkodowania.
Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma na celu stworzenie prawnej możliwości ustalenia i wypłaty odszkodowania wyłącznie w tych sytuacjach, w których w przeszłości nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, mimo że ówcześnie obowiązujące przepisy (w niniejszej sprawie art. 9 ust. 1 ustawy z 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi) przewidywały jego ustalenie. Przepis ten odnosi się do sytuacji, w których akt prawny ustalający odszkodowanie w ogóle nie został wydany.
Jak wykazano powyżej, w niniejszej sprawie doszło do ustalenia odszkodowania decyzją Naczelnika Gminy S. z dnia 13 czerwca 1983 r., która, pomimo zarzucanych wad (w zakresie określenia wszystkich osób uprawnionych i merytorycznych zmian wprowadzonych postanowieniami), funkcjonuje w obrocie prawnym jako decyzja ostateczna. W związku z brakiem możliwości jej eliminacji z obrotu prawnego, roszczenie odszkodowawcze za wywłaszczoną nieruchomość należy uznać za skonsumowane przez to rozstrzygnięcie. Okoliczność, że decyzja była wadliwa, nie oznacza, że odszkodowanie nie zostało ustalone w rozumieniu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., co wyklucza możliwość jego ponownego ustalenia w tym trybie. Słusznie Sąd pierwszej instancji wskazał, że przepis ten nie odwołuje się do kwestii "wypłaty" odszkodowania.
Skoro zatem w sprawie doszło do ustalenia odszkodowania na mocy decyzji administracyjnej, nie została spełniona podstawowa przesłanka do zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., co czyni zarzut jego niezastosowania nieuzasadnionym. W konsekwencji nie doszło również do naruszenia art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu do Konwencji, gdyż pozbawienie własności nastąpiło za odszkodowaniem (w sensie jego ustalenia decyzją administracyjną). Trafnie też Sąd pierwszej instancji wskazał, że ewentualne żądanie waloryzacji na dzień zapłaty, zgodnie z art. 132 ust. 3 u.g.n., byłoby dopuszczalne jedynie w przypadku, gdyby odszkodowanie nie zostało wypłacone, lecz jak słusznie przyjęły organy i Sąd pierwszej instancji, wobec uprawdopodobnienia dokonania wypłaty, droga do jego dochodzenia (waloryzacji) została zamknięta.
Wobec powyższego, skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.