I OSK 515/25

I OSK 515/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-01-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka
Jolanta Górska
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Łd 488/24 - Wyrok WSA w Łodzi z 2024-10-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 ust. 1 c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 7, art. 77, art. 80 iart. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2024 poz 323
art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 4-4b, art, 3 pkt 24c, art. 3 pkt 23c
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 października 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 488/24 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 maja 2024 r. znak: SKO.4110.55.2024 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 kwietnia 2024 r., znak SOCVI.554.570.LW.2024.079402.ŚR.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 października 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 488/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 14 maja 2024 r. znak: SKO.4110.55.2024 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczeń rodzinnych.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej też SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 kwietnia 2024 r. orzekającą, na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 323 ze zm., dalej też u.ś.r.),
- o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne na dzieci: [...], [...], [...] wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, na dziecko [...], dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, na dziecko [...] w wysokości 646,58 zł miesięcznie (stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą wypłaconych, a kwotą przysługujących świadczeń) za okres od 1 marca 2022 roku do 31 sierpnia 2022 r.,
- o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych: zasiłku rodzinnego na dzieci: [...], [...], [...] wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, na dziecko [...], dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, na dziecko [...] w wysokości 3.879,48 zł (stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą wypłaconych, a kwotą przysługujących świadczeń) za okres od 1 marca 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania niniejszej decyzji w kwocie 834,65 zł, co łącznie stanowi kwotę - 4.714,13 zł.
W uzasadnieniu SKO wskazało, że zgodnie z art. 24 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego na dzieci [...], [...], [...] przysługiwał skarżącej w wysokości różnicy, o której mowa w art. 5 ust. 3, pomiędzy łączną kwotą przysługujących świadczeń rodzinnych, a kwotą o którą przekroczony został dochód rodziny, czyli 138,92 zł miesięcznie (785,50 zł - 646,58 zł) na okres od 1 marca 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. Kolegium podkreśliło, iż w treści uzasadnienia organ I instancji błędnie wskazał powyższą kwotę na 101,42 zł, powyższe nie ma jednakże wpływu na końcowe rozstrzygnięcie sprawy. Kwota nienależnie pobranych świadczeń za powyższy okres wynosi 646,58 zł miesięcznie [785,50 zł (kwota wypłaconych świadczeń) - 138,92 zł (kwota przysługujących świadczeń)]. W ocenienie organu odwoławczego powyższe okoliczności powodujące ustanie prawa strony do powyższych świadczeń rodzinnych obligowały organ I instancji do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie uznania powyższych świadczeń za nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami w trybie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję wniosła [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, należy zgodzić się z organami, że w niniejszej sprawie zaistniał pierwszy warunek określony w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niewątpliwie bowiem członek rodziny skarżącej, jej syn - [...] z dniem 14 stycznia 2024 r. podjął zatrudnienie i z tego tytułu uzyskiwał dochód, którego uwzględnienie w ponownym przeliczeniu dochodu na osobę w rodzinie spowodowało przekroczenie progu dochodowego wynoszącego 764,00 zł. Odnosząc się do kolejnej przesłanki - niewątpliwie skarżąca została wcześniej pouczona o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Reasumując, zdaniem Sądu wyjaśnienia skarżącej nie potwierdzają stanowiska, iż w sprawie nie doszło do nienależnego pobrania świadczeń. Ustalenia co do nienależności pobranych przez stronę świadczeń obligowały z kolei organ, w świetle art. 30 ust. 1, ust. 2b i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do orzeczenia ich zwrotu wraz z należnymi odsetkami. Konsekwencją wydania decyzji o uznaniu zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrany był z kolei obowiązek zwrotu dodatków do tego świadczenia.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a konkretnie art. 134 § 1 w zw. z art 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo tego, że organy I i II instancji nie dokonały wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, działając niezgodnie z zasadą prawdy materialnej, nie podjęły istotnych czynności dowodowych oraz dokonały dowolnej oceny zebranych dowodów, co skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że Skarżąca zobowiązana jest do zwrotu pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego za wskazany okres, pomimo tego, że ustalenia faktyczne ograniczają się wyłącznie do osiągniętego przez [...] wynagrodzenia za luty 2022 r., natomiast braki uzasadnienia decyzji w postaci niewyjaśnienia istotnych przesłanek wydania decyzji uniemożliwiając jej weryfikację, a w szczególności niewyjaśnienie dlaczego organy uznały, że okres nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych trwał od 01.03.2022 r. do 31.08.2022 r. skoro pierwszym miesiącem, w którym wypłacone zostało wynagrodzenie [...] był marzec 2022 r.;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a konkretnie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że Skarżąca została prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, podczas gdy w decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 2.12.2021 r. o przyznaniu świadczeń rodzinnych [...] została pouczona o obowiązku poinformowania Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi m.in. o uzyskaniu dochodu bez wskazania, że chodzi także o dochód osoby uczącej się nawet jeśli został on utracony;
dodatkowo z ostrożności procesowej, gdyby uznać, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony, podnoszę zarzuty:
3. naruszenia przepisów prawa materialnego, poprzez błędną jego wykładnię, a konkretnie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 4-4b w zw. z art. 3 pkt 24 lit. c i art. 3 pkt 23 lit. c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 z późn. zm.; dalej: u.ś.r.) poprzez błędne uznanie przez organy I i II instancji, a następnie przez Sąd I instancji, że zostały spełnione przesłanki do przyjęcia, że świadczenie zostało nienależnie pobrane w okresie 01.03.2022 r. - 31.08.2022 r., podczas gdy, zakładając, że stan faktyczny został prawidłowo ustalony i postępowanie dowodowe zostało w pełni przeprowadzone, jedynie w lutym 2022 r. dochód rodziny przekroczył o 646,58 zł kwotę, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r. przez to, że osoba ucząca się osiągnęła jednorazowy dochód, który następnie został utracony, a więc nie był kontynuowany, a także nie została należycie pouczona o braku prawa do pobierania świadczeń rodzinnych.
W oparciu o przedstawione zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz obu zaskarżonych decyzji (II i I instancji), ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, powiększonych o należny podatek od towarów i usług jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w całości czy też w części oraz zrzeczono się rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania przez sąd (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie należy stwierdzić, iż jest zasadna.
Przytaczane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyroki NSA z dnia: 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 466/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej – a nie przeciwko ostatecznej decyzji organu, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywnego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862).
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pierwszą podstawę kasacyjną, której dotyczy art. 174 pkt 1 p.p.s.a., stanowi naruszenie prawa materialnego. Właściwe sformułowanie tej podstawy kasacyjnej w przypadku zaskarżania wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno się sprowadzać do powołania jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (ewentualnie w powiązaniu z art. 145a bądź art. 146) p.p.s.a. w związku z odpowiednimi przepisami prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 30 września 2014 r., II GSK 1211/13), a także wskazania, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone. W art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zawarta została druga podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta podstawa kasacyjna służy przede wszystkim zakwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie będącej przedmiotem sądowej kontroli (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024r. sygn. I OSK 2652/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2022r. sygn. akt I OSK 2161/22 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.; por. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 650–669).
Poczynienie powyższych uwag – odnośnie wymogów skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego – było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada omówionym wyżej wymogom p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej niedokładnie twierdzi się wielokrotnie, że naruszono "art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a.", a wiadomo przecież, że art. 145 p.p.s.a. nie zawiera ustępów (ust.), tylko odpowiednio: paragrafy (§), punkty (pkt) i litery (lit.). Wbrew wymogom p.p.s.a. oznaczono zarzut naruszenia z art. 5 ust. 4-4b w zw. art. 3 pkt 24 lit. c i (...) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, pomimo, że każdy z tych ustępów art. 5 (tj. ustępy: 4, 4a i 4b) zawierają odmienne treści jurydyczne. W środku odwoławczym w zakresie naruszenia przepisów postępowania sformułowano m. in. zarzuty naruszenia – w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz z wskazywanymi konkretnie w skardze kasacyjnej normami (przepisami) prawa – następujących m. in. przepisów prawa: art. 7 k.p.a. określającym kilka zasad postępowania administracyjnego, natomiast nie wskazano dokładnie, która z nich została naruszona przez Sąd wojewódzki i jaki miało to wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2021r. sygn. akt. I OSK 414/21); art. 77 k.p.a., który obejmuje cztery paragrafy (§) o różnej treści normatywnej.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna, a w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 grudnia 2024r. sygn. akt I OSK 1669/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala ustalić granice zaskarżenia (zob. postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6–7, poz. 96, s. 112–115; wyroki NSA z dnia: 29 stycznia 2008 r., I OSK 2034/06; 10 maja 2011 r., II OSK 2520/10). Nie wskazano też, w opozycji do wymogów sądowej ustawy procesowej (p.p.s.a.), co należy zupełnie marginalnie odnotować, wymaganych publikatorów aktów normatywnych (zwłaszcza: nazwy dziennika urzędowego, roku wydania, numeru i pozycji), których odpowiednie przepisy uznano za naruszone w uformowanych zarzutach kasacyjnych.
Pomimo tych niedostatków, w zakresie uformowania zarzutów kasacyjnych, treść uzasadniania środka odwoławczego umożliwiła jej rozpoznanie przez Sąd odwoławczy. Należy również podkreślić, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (źródło CBOSA). Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej a przykładowo przywołane niedociągnięcia (nieprawidłowości) są niewątpliwymi mankamentami środka odwoławczego.
Należy wskazać, że jeżeli skarga kasacyjna – co już wyżej wskazywano – zarzuca naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, to co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w niniejszej sprawie zarzuty te w sposób bezpośredni wiążą się z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, dlatego też ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w niniejszej sprawie. Podstawowe bowiem znaczenie miała kwestia związana z prawidłową wykładnią prawa materialnego, a zatem z tej przyczyny ocena zasadności zarzutów materialnoprawnych winna w tym przypadku być dokonywana na wstępie.
Pierwszoplanowa kwestia sporna w niniejszej sprawie, na kanwie sformułowanych zarzutów, dotyczy wykładni – prawa materialnego – art. 5 ust. 4b u.ś.r. w zw. z art. 3 pkt 24 lit. c) u.ś.r., a ściślej, czy uzyskanie (osiągniecie) jednorazowego dochodu (art. 3 pkt 1 lit. c) u.ś.r.) po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy tylko w jedynym miesiącu wpływa na prawo do świadczenia rodzinnego.
Zgodnie z art. 5 ust. 4b u.ś.r.: w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.
Jak wynika z w pełni podzielanego przez skład orzekający orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego: "(...) Pierwszą przesłanką wynikającą z art. 5 ust. 4b u.ś.r. jest osiągnięcie dochodu w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Kolejnym warunkiem wynikającym z art. 5 ust. 4b ustawy jest kontynuacja uzyskiwania dochodu osiągniętego zgodnie z warunkiem pierwszym także w okresie, na jaki ustalane (lub weryfikowane) jest prawo do świadczeń rodzinnych. Chodzi tu o dochód z tego samego źródła, jak i w dotychczasowej wysokości. Taka interpretacja art. 5 ust. 4b ustawy wynika z celu, jakiemu służy instytucja dochodu utraconego i dochodu uzyskanego, a jest nim urealnienie sytuacji dochodowej świadczeniobiorcy na dzień przyznawania, czy wypłaty świadczeń rodzinnych. Oznacza to, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia rodzinnego. Z art. 5 ust. 4b u.ś.r. wynika bowiem wprost, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc, albowiem doliczeniu podlega dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. (...)" – zob. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2023 r. sygn. akt I OSK 2396/21; por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 295/22.
Zauważyć trzeba, że również zbieżne zapatrywanie z powyższym stanowiskiem judykatury przyjmuje literatura przedmiotu eksponując, że doliczanie dochodu uzyskanego nie następuje w sposób automatyczny, gdyż w drugim warunkiem wynikającym z art. 5 ust. 4b u.ś.r. jest warunek kontynuacji uzyskiwania dochodu osiągniętego także w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. A więc również i w tym przypadku, aby dodać dochód uzyskany konieczna jest przesłanka kontynuacji jego uzyskiwania w okresie ustalania lub weryfikacji prawa doświadczeń rodzinnych, innymi słowy – jak zaznacza piśmiennictwo – uzyskanie dochodu określonego rodzaju musi być kontynuowane w okresie świadczeniowym, na który jest ustalone prawo do zasiłku świadczeń rodzinnych (zob. J. Sapeta, Komentarz, [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. Redakcja naukowa K. Małysa–Sulińska, Warszawa 2023, s. 136; por. odpowiednio: wyrok NSA z dnia 9 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK I OSK 3312/19).
Jak wynika z akt sprawy – członek rodziny skarżącej kasacyjnie (syn [...]) z dniem 14 stycznia 2022 r. podjął zatrudnienie i z tego tytułu uzyskiwał dochód, którego uwzględnienie w ponownym przeliczeniu dochodu na osobę w rodzinie spowodowało według zaskarżonego wyroku przekroczenie progu dochodowego wynoszącego 764,00 zł. Powyższe znajduje potwierdzenie w zaświadczeniu o dochodzie netto za luty 2022 roku przekazanym przez [...] Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu w dniu 17 stycznia 2024 roku do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi. Z powyższego wynika, że [...] uzyskał dochód w wysokości 1.849,30 zł. Sąd I instancji dalej stwierdza, że umowa o pracę obejmowała okres od 14 stycznia 2022 r. do 23 sierpnia 2022 r. Nadmienić jedynie należy, na kanwie realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej, że m. in. w opozycji do stanowiska Sądu wojewódzkiego w/w umowa z dnia 14 stycznia 2022r. nie była umową o pracę, tylko umową zlecenia.
W realiach sprawy strona skarżąca kasacyjnie zasadnie również zarzuca Sądowi wojewódzkiemu przywołując jako naruszone zwłaszcza określone normy (przepisy) prawa, że ani z uzasadnień decyzji administracyjnych (zwłaszcza ostatecznej decyzji SKO), ani nawet też z uzasadniania zaskarżonego wyroku – nie wynika – jednoznaczne (niewątpliwe) ustalenie (stwierdzenie), że dodatkowy dochód uzyskany przez członka rodziny w lutym 2022 r. był uzyskiwany (kontynuowany) w kolejnych miesiącach okresu zasiłkowego. Przeprowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające (dowodowe), zaaprobowane przez Sąd I instancji, nie zawiera w tym zakresie koniecznych ustaleń dowodowych istotnych dla załatwianej sprawy administracyjnej, w myśl wymogów jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego normowanego k.p.a. (zob. A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt–Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2020, s. 120–127; B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 555–562).
Reasumując, w okolicznościach sprawy stanowisko Sądu wojewódzkiego przyjęte za organami, że uzyskanie (osiągniecie) jednorazowego dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy tylko w jedynym miesiącu wpływa na prawo do świadczenia rodzinnego – jest błędne.
Z kolei, w tym stanie rzeczy rozpoznanie pozostałych zarzutów kasacyjnych byłoby przedwczesne.
Ponownie rozpatrując sprawę, należy przyjąć wskazywaną wyżej wykładnię prawa materialnego potwierdzoną orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz prawidłowo urzeczywistnić wszystkie normy (przepisy) prawa mające zastosowanie w tym przedmiocie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. z art. 182 § 2 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi.
Odnosząc się natomiast do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258–261 p.p.s.a.