I OSK 511/24

I OSK 511/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Łd 606/23 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-10-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 12 marca 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 października 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 606/23 w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] kwietnia 2023 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z 24 października 2023 r. II SA/Łd 606/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę R.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi (Kolegium) z [...] kwietnia 2023 roku znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych oraz przyznał i nakazał wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M.K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Łodzi przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Skarżący zaskarżył wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu naruszenie :
1. art. 151 p.p.s.a, w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, mimo że istniały podstawy do jej uwzględnienia, gdyż zaskarżona decyzja organu oraz decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane w oparciu o niepełną i pobieżną ocenę materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że :
- od 2018 r. tj. od daty wydania decyzji o rozłożeniu należności alimentacyjnej sytuacja finansowa oraz zdrowotna skarżącego nie uległa pogorszeniu,
- sytuacja skarżącego nie wyróżnia się na tle pozostałych dłużników alimentacyjnych, co zaś skutkowało uznaniem, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych;
2. naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w uznaniu, iż sytuacja dochodowa i rodzinna nie uzasadnia umorzenia należności, podczas gdy sytuacja życiowa skarżącego posiadającego orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe, u którego stwierdzono konieczność stałej opieki związku z ograniczoną możliwością egzystencji, uzyskującego dochód w postaci renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i świadczenia uzupełniającego w łącznej wysokości 2290 złotych uzasadnia uznanie jego sytuacji za szczególną, a tym samym umożliwienie skarżącemu skorzystania z dobrodziejstwa instytucji przewidzianej w tym przepisie.
W związku z powyższymi zarzutami Skarżący wniósł o :
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie należności skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi celem ponownego rozpoznania,
2. przyznanie na rzecz pełnomocnika wyznaczonego dla skarżącego w ramach pomocy prawnej tj. adwokata M.K. wynagrodzenia za czynności w postępowaniu ze skargi kasacyjnej według norm przewidzianych przepisami, oświadczając przy tym, iż koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w jakiejkolwiek części.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy poddanej pod rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Skarżący pismem z 8 marca 2023 r. wystąpił o umorzenie pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Organy obu instancji odmówiły umorzenia tejże należności wyjaśniając, że decyzją z [...] maja 2018 r. Prezydent Miasta Łodzi (Prezydent) orzekł m.in. o rozłożeniu pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na 159 rat, z czego 158 rat w wysokości 300,00 zł miesięcznie, 1 rata w wysokości 37,79 zł. Ostatnia rata przypada na sierpień 2031 r. Organy ustaliły również, że Skarżący wywiązuje się z obowiązków wynikających z decyzji z [...] maja 2018 r. Po przeanalizowaniu sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego uznały, że brak jest podstaw do umorzenia należności. Zwróciły uwagę na ciążący na rodzicach obowiązek alimentacyjny wobec dzieci. Wyjaśniły, że wypłacanie należności z funduszu alimentacyjnego stanowi swoisty kredyt a granicą uwzględnienia słusznego interesu strony jest interes społeczny. Wyjaśniły również, że sytuacja Skarżącego nie jest wyjątkowa na tle sytuacji innych osób zobowiązanych do zwrotu należności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez organy i dokonaną przez nie ich ocenę prawną oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego, co obliguje Sąd kasacyjny do odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów opartych na podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Stawiając Sądowi Wojewódzkiemu zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Skarżący podkreśla, że ocena materiału dowodowego była niepełna i pobieżna.
Odnosząc się do tego zarzutu w pierwszej kolejności przypomnieć należy, że organy ustaliły zarówno sytuację dochodową jak i rodzinną Skarżącego, ustalając że jest on uprawniony do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, wskazując jakie świadczenia składają się na jego dochody oraz jakie są wskazane przez niego miesięczne koszty utrzymania mieszkania. Ustalenia te podzielone zostały przez Sąd Wojewódzki. Nie są one również kwestionowane przez Skarżącego ani w zakresie wysokości osiąganych przez niego dochodów ani w zakresie kosztów utrzymania.
Skarżący podkreśla natomiast, że od stwierdzenia niepełnosprawności występuje u niego bardzo duża wada wzroku, choroba narządu wzroku stale postępuje, nie ma pozytywnych rokowań na przyszłość.
Odnosząc się do tego argumentu Sąd kasacyjny wyjaśnia, że Sąd Wojewódzki oddalając skargę wziął pod uwagę stan zdrowia Skarżącego w tym legitymowanie się przez niego orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, chorobę oczu i brak możliwości podjęcia stałego zatrudnienia.
Skarżący wskazywał również, że niemożność realizacji ustawowego obowiązku nie wynikała z jego zaniedbania mającego miejsce w przeszłości, lecz jest następstwem pojawienia się zdarzeń nieprzewidzianych - postępującej choroby.
Odnosząc się do tego argumentu należy zwrócić uwagę, że jak wynika z akt sprawy, osoby uprawnione korzystały z pomocy Państwa to jest ze świadczeń wypłacanych przez fundusz alimentacyjny od 2010 r. do 2014 r. Sąd kasacyjny dostrzega, że jak wynika z akt administracyjnych, Skarżący uzyskał orzeczenie o niepełnosprawności zaliczające go do znacznego stopnia niepełnosprawności 5 lutego 2013 r. a więc już w okresie, kiedy osoby uprawnione korzystały ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie można jednak tracić z pola widzenia faktu, że [...] maja 2018 r. wydana została w stosunku do Skarżącego decyzja odmawiająca umorzenia odsetek od kwoty głównej należności i rozkładająca na raty pozostałą do spłaty należność. Jak wynika z uzasadnienia, wydając ją organ wziął pod uwagę fakt legitymowania się przez Skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem na obecnym etapie postępowania uznać należy że w świetle art. 30 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji wynikający z tekstu jednolitego opublikowanego w Dz. U. z 2023 r. poz. 581 z późn. zm., dalej "ustawa") organ zobowiązany był do wzięcia pod uwagę aktualnej sytuacji rodzinnej i dochodowej Skarżącej, rozważając jednocześnie, czy istnieją realne możliwości spłaty zobowiązań w sposób ustalony decyzją z [...] maja 2018 r.
Skarżący kwestionował również stanowisko Sądu, że od daty wydania decyzji o rozłożeniu na raty zaległości jego sytuacja nie uległa zmianie wskazując, że to właśnie pogarszający się stan zdrowia tj. postępująca wada wzroku, która w tym momencie uniemożliwia już samodzielne poruszanie się jak i wzrost kosztów utrzymania spowodowany inflacją i wzrostem cen energii skutkował złożeniem wniosku o umorzenie.
Odnosząc się do tych argumentów zwrócić należy uwagę, że już w orzeczeniu o niepełnosprawności datowanym na 5 lutego 2013 r. wskazane zostało, że Skarżący wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osób trzecich. Zatem okoliczność ta występowała również w dacie wydawania decyzji o rozłożeniu zaległości na raty. Następnie wskazać należy, że jak wynika z decyzji z [...] maja 2018 r. w dacie jej wydania dochodem Skarżącego była wyłącznie renta, której wysokość po potrąceniach komorniczych wynosiła 730,74 złotych.
Obecnie, jak wynika z ustaleń organów przyjętych przez Sąd za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na dochód Skarżącego składa się renta w wysokości 1331 złotych, dodatek pielęgnacyjny 256 złotych, świadczenie uzupełniające: 500 złotych. Stałe koszty utrzymania Skarżącego to czynsz w wysokości 412 zł, opłata za energię elektryczną około 200 zł, opłata za gaz około 50 złotych. Sąd kasacyjny zwraca w tym miejscu uwagę, że jak wynika z akt sprawy, Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z byłą żoną, która uzyskuje świadczenie przedemerytalne w wysokości 1229 złotych. Z akt nie wynika co prawda czy i w jakiej kwocie partycypuje ona w kosztach utrzymania mieszkania, jednak prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego oznacza, że żona Skarżącego również ponosi część kosztów utrzymania tegoż gospodarstwa.
Wysokość raty, którą obowiązany jest spłacać Skarżący wynosiła zarówno w 2018 r. jak i obecnie 300 złotych, przy czym w stosunku do 2018 r. zwiększeniu uległa wysokość dochodów uzyskiwanych przez Skarżącego.
W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że wbrew twierdzeniom Skarżącego jego sytuacja dochodowa i rodzinna nie uległa pogorszeniu od daty wydania decyzji o rozłożeniu zaległości na raty.
Odnosząc się do argumentów dotyczących braku środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych a tym bardziej kosztów ewentualnej opieki wskazać należy, że jak wyjaśnił Sąd Wojewódzki, Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. W konsekwencji, podniesione na etapie skargi kasacyjnej argumenty o braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb nie mogą przemawiać za koniecznością uznania, że organy wadliwie ustaliły stan faktyczny sprawy to jest sytuację dochodową i rodzinną Skarżącego, a Sąd Wojewódzki te wadliwe ustalenia przyjął za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
Skarżący podkreślał w skardze kasacyjnej, że dokonując oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika należy wziąć pod uwagę nie tylko jego aktualną sytuację ale i ocenić czy istnieją widoki na jej poprawę w przyszłości wskazując, że inne są możliwości spłaty zadłużenia przez osoby legitymujące się orzeczeniem o niezdolności do pracy czy w podeszłym wieku a inne osoby młodej, nie legitymującej się takim orzeczeniem, mającej perspektywy zarobku niekoniecznie na rynku lokalnym. Sąd kasacyjny powyższy pogląd w pełni podziela. Wskazać jednak należy, że zadłużenie, do spłaty którego obowiązany jest Skarżący, zostało rozłożone na 158 rat po 300 złotych każda i jedna rata w wysokości 37 złotych, to jest na przeszło 13 lat. W przypadku Skarżącego oceniać należy zatem nie tyle możliwość jednorazowej spłaty całej kwoty zadłużenia, ale możliwość spłaty rat określonych decyzją z [...] maja 2018 r. Porównanie zaś sytuacji dochodowej Skarżącego z wysokością raty wskazuje, że na datę wydawania zaskarżonej decyzji miał on możliwości jej spłaty.
Skarżący zarzuca Sądowi uznanie, iż ma możliwość podejmowania działań zmierzających do poprawy jego sytuacji bytowej i dalszej spłaty zobowiązań. Argument tej jest oczywiście niezasadny. Sąd Wojewódzki wskazał, że orzeczona niepełnosprawność i brak możliwości świadczenia jakiejkolwiek pracy nie wskazują, że sytuacja Skarżącego może się znacząco polepszyć.
Podsumowując tę część rozważań uznać należy, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył wskazanych przez Skarżącego przepisów postępowania podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez organy i dokonaną przez nie ich ocenę, w świetle której sytuacja Skarżącego nie jest na tyle trudna by uniemożliwiała mu spłatę poszczególnych rat. Odnosząc się zaś do kwestii wyjątkowości sytuacji zdrowotnej Skarżącego, Sąd Wojewódzki słusznie zwrócił uwagę, że duża część dłużników alimentacyjnych jest niezdolna do pracy. Jednocześnie, oceniając sytuację Skarżącego należy mieć na względzie, że korzysta on już z ulgi w postaci rozłożenia na raty zaległości.
W tej sytuacji zarzuty naruszenia przepisów postępowania uznać należało za niezasadne.
Niezasadny był również zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy.
Zgodnie z powołanym przepisem, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Zarzuty Skarżącego koncentrują się wokół konieczności wyważenia zarówno interesu społecznego jak i słusznego interesu strony. Sąd Wojewódzki dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji zwrócił uwagę, że przesłankami analizowanymi przez organ przy wydawaniu rozstrzygnięcia z art. 30 ust. 2 ustawy są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Wskazał, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny i uznał, że sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych, przy czym stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, a wykazanie ich istnienia ciąży na stronie wnioskującej o udzielenie ulgi. Sąd zwrócił również uwagę, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być odbierane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Podkreślił również charakter zobowiązań alimentacyjnych rodziców wobec dzieci, z których zwolnić się można jedynie w wyjątkowych sytuacjach.
Przyjęte przez Sąd kryteria oceny zasadności wniosku o umorzenie zaległości z tytułu wypłat z funduszu alimentacyjnego nie są co do zasady kwestionowane przez Skarżącego. Uwzględniając ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji rodzinnej i dochodowej Skarżącego, w szczególności relację pomiędzy wysokością miesięcznej raty, stałymi kosztami utrzymania i wysokością dochodów Skarżącego uznać należy, że organy nie naruszyły wynikających z art. 7 k.p.a. zasad wydawania decyzji o charakterze uznaniowym. Słusznie bowiem uznały, że interes społeczny przemawia przeciwko umorzeniu pozostałych do spłaty zaległości, które to stanowisko podzielił Sąd Wojewódzki. Prawidłowo bowiem zarówno organy jak i Sąd przyjęły, że w realiach sprawy brak jest podstaw do przejęcia przez ogół społeczeństwa należności ciążących na Skarżącym z tytułu konieczności dostarczania środków utrzymania dzieciom.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.