I OSK 2327/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-09-27
NSAAdministracyjneWysokansa
dodatek węglowyrodzinne ogrody działkowemiejsce zamieszkaniagospodarstwo domoweprawo administracyjneświadczenia socjalnezakaz zamieszkiwania

NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, potwierdzając prawo do dodatku węglowego dla osoby zamieszkującej w altanie na terenie rodzinnych ogrodów działkowych, jeśli jest to jej jedyne centrum życiowe.

Sprawa dotyczyła prawa do dodatku węglowego dla osoby zamieszkującej w altanie na terenie rodzinnych ogrodów działkowych (ROD). Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) wniosło skargę kasacyjną, argumentując, że zakaz zamieszkiwania na terenie ROD wyklucza możliwość przyznania dodatku. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) oddalił skargę, uznając, że kluczowe jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego, a nie tytuł prawny do nieruchomości czy legalność zamieszkiwania w świetle przepisów o ROD.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) od wyroku WSA w Bydgoszczy, który uchylił decyzję SKO odmawiającą przyznania dodatku węglowego. SKO zarzuciło Sądowi I instancji błędną wykładnię przepisów, twierdząc, że zakaz zamieszkiwania na terenie rodzinnych ogrodów działkowych (ROD) wyklucza możliwość przyznania dodatku węglowego. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu I instancji. Sąd uznał, że dla przyznania dodatku węglowego kluczowe jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego, a nie tytuł prawny do nieruchomości czy legalność zamieszkiwania w świetle przepisów o ROD. NSA podkreślił, że ustawa o dodatku węglowym nie definiuje pojęcia 'miejsce zamieszkania' i nie uzależnia prawa do świadczenia od posiadania tytułu prawnego do lokalu lub budynku mieszkalnego. Sąd wskazał, że celem ustawy było wsparcie jak największej grupy gospodarstw domowych, a organ pomocowy nie jest uprawniony do oceny zdatności budynku do celów mieszkalnych ani do wkraczania w kompetencje organów meldunkowych. W przypadku zamieszkiwania na terenie ROD, dodatek węglowy może przysługiwać, jeśli jest to jedyne centrum życiowe wnioskodawcy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zakaz zamieszkiwania na terenie ROD nie wyklucza możliwości przyznania dodatku węglowego, jeśli jest to jedyne miejsce zamieszkania i prowadzenia gospodarstwa domowego wnioskodawcy.

Uzasadnienie

Kluczowe jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego, a nie tytuł prawny do nieruchomości czy legalność zamieszkiwania w świetle przepisów o ROD. Ustawa o dodatku węglowym nie definiuje pojęcia 'miejsce zamieszkania' i nie uzależnia prawa do świadczenia od legalności zamieszkiwania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (5)

Główne

u.d.w. art. 2 § 1 i 2

Ustawa o dodatku węglowym

Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, gdy głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe zasilany paliwami stałymi. Przez 'gospodarstwo domowe' rozumie się osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą lub osoby z nią spokrewnione/niespokrewnione, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące.

Pomocnicze

u.r.o.d. art. 12

Ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych

Na terenie działki obowiązuje zakaz zamieszkiwania.

k.c. art. 25

Kodeks cywilny

Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA oddala skargę kasacyjną, jeśli nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Fakt faktycznego zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego jest decydujący dla przyznania dodatku węglowego. Ustawa o dodatku węglowym nie wymaga posiadania tytułu prawnego do nieruchomości ani legalności zamieszkiwania. Organ pomocowy nie jest uprawniony do oceny legalności zamieszkiwania na terenie ROD.

Odrzucone argumenty

Zakaz zamieszkiwania na terenie ROD wyklucza możliwość przyznania dodatku węglowego. Zamieszkiwanie w budynku niemieszkalnym lub wbrew przepisom prawa nie może być podstawą do przyznania świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

nie do pogodzenia z założeniem racjonalności ustawodawcy jest przyjęcie, że ustawodawca z jednej strony reglamentuje sposób wykorzystania działek wchodzących w skład rodzinnych ogrodów działkowych, a z drugiej strony promuje takie zachowanie, przyznając prawo do dodatku węglowego organ pomocowy nie jest władny dokonywać oceny zdatności budowli (altany) do wypełniania funkcji mieszkaniowej. organ pomocowy wstępuje w uprawnienia organu meldunkowego, co jest niedopuszczalne.

Skład orzekający

Maciej Dybowski

przewodniczący

Aleksandra Łaskarzewska

członek

Agnieszka Miernik

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego, nawet w miejscu o nieuregulowanym statusie prawnym (jak altana na terenie ROD), może być podstawą do przyznania świadczeń socjalnych, jeśli jest to jedyne centrum życiowe wnioskodawcy."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zamieszkiwania na terenie ROD i przyznawania dodatku węglowego. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych świadczeń lub sytuacji prawnych, ale stanowi ważny wyraz wykładni celowościowej i zasady ochrony osób w trudnej sytuacji mieszkaniowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego (dodatek węglowy) i porusza kwestię interpretacji przepisów w kontekście osób zamieszkujących w nietypowych warunkach (altana na terenie ROD), co może być interesujące dla szerszego grona odbiorców.

Dodatek węglowy dla mieszkańców altan? NSA rozstrzyga.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 2327/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Aleksandra Łaskarzewska
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Bd 109/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2023-04-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1692
art. 2 ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 1073
art. 12
Ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 109/23 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 16 grudnia 2022 r. nr SKO-92-469/22 w przedmiocie dodatku węglowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 109/23 uchylił zaskarżoną przez A. A. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z 16 grudnia 2022 r. nr SKO-92-469/22 w przedmiocie dodatku węglowego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta X. z 5 października 2022 r. nr DM.515.2319.2022.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu zaskarżając wyrok w całości i zarzucając Sądowi I instancji, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. poz. 1692 ze zm.), w związku z art. 12 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1073), powoływanej dalej jako "u.r.o.d.", przez przyjęcie, że osobie zamieszkującej na terenie rodzinnych ogrodów działkowych (powoływanych również jako "r.o.d.") może przysługiwać prawo do dodatku węglowego, jako osobie zamieszkującej i gospodarującej pod wskazanym adresem, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że brak możliwości legalnego zamieszkiwania na terenie rodzinnych ogrodów działkowych wyłącza możliwość uznania wnioskodawcy za osobę uprawnioną do dodatku węglowego.
Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi. Ewentualnie, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego i złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że zgodnie z art. 12 u.r.o.d., na terenie działki wprowadzono zakaz zamieszkiwania oraz prowadzenia działalności gospodarczej lub innej działalności zarobkowej. Zatem, legalne zamieszkiwanie na terenie rodzinnych ogrodów działkowych nie jest możliwe.
Zdaniem SKO, Sąd I instancji nieprawidłowo powołał poglądy judykatury wyrażone na tle zagadnień meldunkowych, ponieważ określenie miejsca zamieszkania na potrzeby prowadzenia ewidencji ludności ma zupełnie inny charakter i uwzględnia faktyczne miejsce pobytu, a ponadto nie kształtuje nowego stanu prawnego. Tymczasem, w niniejszej sprawie zamieszkiwanie i gospodarowanie w określonym miejscu stanowi element konstrukcyjny prawa do dodatku węglowego. Trudno przyjąć, że racjonalny ustawodawca dopuszczałby możliwość przyznania świadczenia osobie, która podejmuje działania niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Cel funkcjonowania rodzinnych ogrodów działkowych przeczy istocie zamieszkiwania i gospodarowania pod wskazanym adresem oraz założeniom ustawy o dodatku węglowym.
Jak podkreślił organ wnoszący skargę kasacyjną, w każdym przypadku "zamieszkiwanie" powinno być działaniem zgodnym z prawem. Na brak możliwości przyznania dodatku węglowego w budynku niemieszkalnym, to jest m.in. w altance działkowej, wskazuje również poradnik dla samorządowców, dotyczący wypłaty dodatku węglowego, przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska (będącego wnioskodawcą projektu ustawy o dodatku węglowym). Jak przyznało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, sama treść poradnika nie stanowi wiążącej wykładni prawa, ale jednocześnie odzwierciedla zamierzenia projektodawcy, dotyczące ukształtowania przesłanek prawa do dodatku węglowego. Tak jasno wyrażona wola projektodawcy czyni niezasadnym domniemanie poczynione przez Sąd I instancji na podstawie uzasadnienia projektu i przyjęcie, że zamiar poprawy bezpieczeństwa energetycznego i socjalnego gospodarstw domowych był równoznaczny z legitymizowaniem działania niezgodnego z przepisami prawa, to jest zamieszkiwania, wbrew ustawowemu zakazowi, na terenie rodzinnych ogrodów działkowych.
Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, nie do pogodzenia z założeniem racjonalności ustawodawcy jest przyjęcie, że ustawodawca z jednej strony reglamentuje sposób wykorzystania działek wchodzących w skład rodzinnych ogrodów działkowych, a z drugiej strony promuje takie zachowanie, przyznając prawo do dodatku węglowego "w celu zapewnienia bezpieczeństwa gospodarstwa domowego".
Ponadto, w opinii wnoszącego skargę kasacyjną, Sąd I instancji w sposób nieuprawniony zrównał sytuację braku tytułu prawnego do zamieszkiwania w określonym miejscu z zamieszkiwaniem wbrew wyrażonemu w art. 12 u.r.o.d. zakazowi zamieszkiwania. Sąd I instancji pominął, że definicja gospodarstwa domowego, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy o dodatku węglowym, obejmuje nie tylko konieczność zamieszkiwania, ale i gospodarowania, które również powinno uwzględniać działania zgodne z przepisami prawa.
Zatem, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, brak jest podstaw prawnych, uzasadniających uznanie, że osobie zamieszkującej na terenie rodzinnych ogrodów działkowych może przysługiwać prawo do dodatku węglowego. Stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji przekracza dopuszczalne granice kontroli sądowoadministracyjnej.
Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Jak wynikało z bezspornych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, Prezydent X. decyzją z 5 października 2022 r. nr DM.515.2319.2022 odmówił A. A. przyznania dodatku węglowego. Organ w toku postępowania wyjaśniającego ustalił, że deklarowane we wniosku o wypłatę dodatku węglowego główne źródło ciepła zainstalowane jest w budynku niemieszkalnym. Zatem miejsce, w którym znajduje się źródło ogrzewania nie służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych gospodarstwa domowego. Tymczasem, z art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym wynika, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania dotyczy gospodarstwa domowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu decyzją z 16 grudnia 2022 r. nr SKO-92-469/22, po rozpatrzeniu odwołania A. A., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ II instancji podkreślił, że dodatek węglowy nie może być przyznany wnioskodawcy deklarującemu prowadzenie gospodarstwa w budynku niemieszkalnym, ponieważ w takiej sytuacji nie jest spełniony warunek zamieszkiwania. Jak wskazał organ II instancji, strona złożyła wniosek o przyznanie dodatku węglowego w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego w budynku zlokalizowanym od adresem [...] w X., lecz z akt sprawy wynika, że jest on zlokalizowany na terenie rodzinnych ogrodów działkowych. Zgodnie z art. 12 u.r.o.d., na terenie działki obowiązuje zakaz zamieszkiwania. Zatem, z prawnego punktu widzenia, niemożliwe jest prowadzenie gospodarstwa domowego w budynku wskazanym we wniosku o przyznanie dodatku węglowego. Oznacza to, że strona nie spełnia przesłanki warunkującej przyznanie jej wnioskowanego świadczenia.
A. A. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję organu II instancji podkreślił, że od 20 lat mieszka przy ul. [...], nr działki [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że skarga jest zasadna. W ocenie Sądu, stanowisko organu przyjmujące, że norma art. 12 u.r.o.d. wyklucza uznanie, że strona zamieszkuje pod adresem wskazanym we wniosku i deklaracji, dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, jest nietrafne, ponieważ ani w języku potocznym, ani też w definicji prawnej zamieszkiwania (art. 25 Kodeksu cywilnego), nie występuje warunek, że czynność ta musi być dozwolona prawnie. Podobnie, z art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o dodatku węglowym nie wynika, że pojęcie "zamieszkiwania" oznacza zamieszkiwanie dopuszczalne prawem. Sąd I instancji wziął pod uwagę cel ustawy o dodatku węglowym, określony w uzasadnieniu projektu tej ustawy (zwłaszcza zapewnienie wsparcia dla dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, a także wspomożenie budżetów domowych oraz zwiększenie poczucia bezpieczeństwa energetycznego i socjalnego, por. sejm IX kadencji, druk nr 2471).
W opinii Sądu I instancji, "zamieszkiwanie" w obu znaczeniach tego pojęcia (potocznym, jak i prawnym) często odbywa się niezgodnie z przepisami prawa. Ma to miejsce w przypadku, gdy lokal mieszkalny lub nawet nieprzeznaczony na cele mieszkalne, zajmowany jest przez osobę niemającą do niego tytułu prawnego. Przykładem takiego zamieszkiwania jest też zamieszkiwanie na terenie rodzinnych ogrodów działkowych. Brak legalności takiej sytuacji, nie pozbawia jednak ww. stałego przebywania na terenie rodzinnych ogrodów działkowych, cech zamieszkiwania, a w konsekwencji możliwości zameldowania. Fakt meldunku na terenie rodzinnych ogrodów działkowych jest prawnie dopuszczalny, ponieważ decyduje o tym stan faktyczny w postaci faktycznego przebywania z zamiarem stałego pobytu, a nie jego legalność.
Ponadto, zdaniem Sądu I instancji, czym innym jest fakt zamieszkiwania, a czym innym jest uznanie tego faktu za niedozwolony i w konsekwencji objęty przewidzianą w ustawie o rodzinnych ogrodach działkowych, fakultatywną sankcją upomnienia i wypowiedzenia umowy dzierżawy działkowej (art. 36 ust. 3 pkt 1 u.r.o.d.). Ani jednak ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych, ani też jakikolwiek inny akt normatywny zaliczający się do źródeł prawa, nie przewidują odmowy prawa do dodatku węglowego jako sankcji za niezgodne z prawem (wbrew zakazowi) zamieszkiwanie na terenie rodzinnego ogrodu działkowego.
W skardze kasacyjnej zakwestionowano wyłącznie przyjęte przez Sąd I instancji rozumienie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o dodatku węglowym w związku z art. 12 u.r.o.d. Spór w sprawie ogranicza się zatem do rozstrzygnięcia zagadnienia, czy fakt zamieszkiwania przez stronę na terenie rodzinnych ogrodów działkowych, stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym, dodatek ten przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2023 r. poz. 2496 oraz z 2024 r. poz. 1089), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
W art. 2 ust. 2 ustawy o dodatku węglowym przyjęto, że przez określenie "gospodarstwo domowe", o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).
Ustawa o dodatku węglowym wiąże więc prawo do dodatku węglowego z miejscem zamieszkania (por. także np. przepisy art. 2 ust. 3a, art. 2 ust. 15c) Przepisy ustawy o dodatku węglowym nie definiują określenia "miejsce zamieszkania". Konieczne jest zatem odwołanie się do definicji ogólnej tego pojęcia zamieszczonej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu), przy czym muszą one zaistnieć łącznie. Te okoliczności nie były w niniejszej sprawie sporne.
Ustawodawca nie powiązał natomiast prawa do dodatku węglowego z warunkiem zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego jedynie w lokalu bądź budynku mieszkalnym. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji, a także w przeważającej mierze jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych ukształtowane na gruncie przepisów regulujących przyznanie dodatku węglowego, że dla przyznania prawa do dodatku węglowego nie ma znaczenia zatem tytuł prawny do lokalu/budynku, jak również to, czy w świetle przepisów prawa budowlanego można wykorzystywać lokal (pomieszczenie) na cele mieszkaniowe (prawomocne wyroki: WSA w Gliwicach z 5 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1105/23, WSA w Bydgoszczy z 30 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 144/23 i z 19 września 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 579/23, WSA w Krakowie z 19 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 890/23, WSA we Wrocławiu z 15 lutego 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 239/23, czy WSA w Gdańsku z 5 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Gd 435/23, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w tym wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie jak, ustawodawca nie uzależnił stwierdzenia wystąpienia przesłanki normatywnej warunkującej przyznanie dodatku węglowego od podjęcia przez osobę ubiegającą się o dodatek formalnych kroków zmierzających do ustalenia odrębnego adresu, takich jak uzyskanie zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenie wniosku o nadanie numeru porządkowego, czy też od potwierdzenia tej okoliczności stosownym dokumentem urzędowym bądź innym skonkretyzowanym dowodem. (por wyrok NSA z 7 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2701/23, wyroki WSA w Gliwicach z 31 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 474/23, z 19 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 391/23, czy z 31 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1064/23, wyrok WSA w Poznaniu z 15 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Po 290/23 oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z 8 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 371/23 ).
Odmienne stanowisko skutkowałoby nałożeniem na osoby ubiegające się o świadczenie wymogów, których nie przewiduje ustawa. Byłoby to sprzeczne z zasadą praworządności - zasadą działania organów na podstawie przepisów prawa.
Zasadnie zatem przyjął Sąd I instancji, że dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie było istotne jak zamieszkiwanie strony na terenie rodzinnego ogrodu działkowego traktują przepisy u.r.o.d., lecz czy miejsce to stanowi jej centrum życiowe, stanowiąc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Trafnie Sąd I instancji uznał, że o prawie do dodatku węglowego decyduje rzeczywiste zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego w danym miejscu (pomieszczeniu) na obszarze gminy, w której składa się wniosek. Trafnie też odwołał się do uzasadnienia projektu ustawy o dodatku węglowym, z którego wynika, że celem ustawy było zapewnienie wsparcia jak największej grupie gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstwom najuboższym energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału. Dodatek węglowy został powiązany z gospodarstwem domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane węglem kamiennym, brykietem lub peletem zawierającymi co najmniej 85% węgla kamiennego.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, wyrażony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że organy prowadząc postępowanie w sprawie dodatku mieszkaniowego nie są uprawnione do oceny zdatności danego pomieszczenia do pełnienia funkcji mieszkaniowej, bowiem istotne jest to, czy we wskazanym miejscu wnioskodawca zamieszkuje (por. wyrok WSA w Szczecinie z 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 428/23, wyrok WSA w Gliwicach z 5 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1105/23).
Skoro, Sąd I instancji i organ odwoławczy zgodnie uznali skuteczność złożenia przez stronę deklaracji z 3 listopada 2022 r., w której wpisano formularz A (w miejsce poprzednio wpisanego formularza B), dotyczący budynków i lokali mieszkalnych (deklaracja z 3 listopada 2022 r. po raz pierwszy zgłaszała główne źródło ogrzewania w budynku mieszkalnym), to należało uznać dopuszczalność jej uwzględnienia w świetle regulacji art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym. Organ pomocowy nie może powoływać się na przepis art. 12 u.r.o.d. i wywodzić na tej podstawie, że budynek pod adresem [...] w X., w którym skarżący mieszka od 20 lat, zlokalizowany na terenie rodzinnych ogrodów działkowych, nie jest miejscem zamieszkania skarżącego. Wychodząc z tego założenia, organ pomocowy wstępuje w uprawnienia organu meldunkowego, co jest niedopuszczalne. Nie można przy tym podzielić zarzutu skarżącego kasacyjnie organu, że przyznanie dodatku węglowego w warunkach niniejszej sprawy, będzie w istocie legalizowaniem bezprawności. Kwestia, czy gospodarstwo domowe prowadzone jest w budynku (lokalu) mieszkalnym w rozumieniu przepisów prawa budowlanego oraz czy wskazany budynek może być wykorzystywany jako mieszkalny, nie stanowi okoliczności istotnej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Należy podzielić pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wyrażony w cytowanym wyroku z 30 maja 2023 r., że nie jest akceptowalna sytuacja, kiedy jedne organy państwowe, np. w celach podatkowych, czy komunikacyjnych honorują jako miejsce stałego pobytu i zamieszkania budynek na działkach r.o.d., a inne nie.
Odwołując się do wykładni celowościowej, należy wskazać, że osoby wymagające wsparcia ze strony organów pomocy społecznej napotykają bardzo często na trudności związane z zapewnieniem im lokalu mieszkalnego. Dlatego w postępowaniu o przyznanie dodatku węglowego, który jest świadczeniem pomocowym, miejsce zamieszkania powinno być łączone z miejscem prowadzenia gospodarstwa domowego, a nie z definicjami prawnymi pojęć, jak lokal mieszkalny.
Zamieszkiwanie w altanie na terenie działek ROD uprawnia do przyznania dodatku węglowego jedynie w przypadku, gdy wnioskowana nie posiada innego miejsca zamieszkania. Stały, niezakłócony pobyt w altanie ROD musi stanowić jedyne centrum życiowe wnioskodawcy, aby spełniony był warunek zamieszkiwania dla przyznania dodatku węglowego (art. 2 ust. 2, ust. 3a, ust. 3b i ust. 12 ustawy o dodatku węglowym). Organ pomocowy nie jest władny dokonywać oceny zdatności budowli (altany) do wypełniania funkcji mieszkaniowej. W postępowaniu o przyznanie dodatku węglowego organ bada potrzeby osoby wnioskującej o dodatek węglowy. Ocenia, czy stały pobyt, czyli zamieszkanie, mieści się w pojęciu gospodarstwa domowego ogrzewanego zadeklarowanym źródłem ogrzewania. Organ powinien wiązać niesienie pomocy z miejscem stałego, niezakłóconego pobytu osoby.
Wobec powyższego nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia prawa materialnego przez przyjęcie, że osobie zamieszkującej na terenie r.o.d. może przysługiwać prawo do dodatku węglowego, jako osobie zamieszkującej i gospodarującej pod wskazanym adresem, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że brak możliwości legalnego zamieszkiwania na terenie rodzinnych ogrodów działkowych wyłącza możliwość uznania wnioskodawcy za osobę uprawnioną do dodatku węglowego.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI