I OSK 1704/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-09-21
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad osobą niepełnosprawnąrezygnacja z zatrudnieniazwiązek przyczynowo-skutkowyustalenia faktyczneKodeks postępowania administracyjnegoustawa o świadczeniach rodzinnychNSAWSA

NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, uznając, że WSA prawidłowo uchylił decyzję odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niewystarczających ustaleń faktycznych co do związku między rezygnacją z pracy a opieką nad matką.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego K. R. z tytułu opieki nad matką. Organy administracji odmówiły świadczenia, wskazując na brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką, opierając się na oświadczeniu skarżącej o niepracowaniu z powodów zdrowotnych. WSA uchylił decyzje, uznając ustalenia za niewystarczające. NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, potwierdzając, że brak jest wystarczających ustaleń faktycznych co do zakresu opieki i jej wpływu na możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzje organów administracji odmawiające K. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Organy uznały, że skarżąca nie wykazała związku między rezygnacją z pracy a opieką, opierając się na jej oświadczeniu o niepracowaniu z powodów zdrowotnych. WSA uznał te ustalenia za niewystarczające, wskazując na potrzebę dokładniejszego zbadania przyczyn niepodejmowania zatrudnienia i zakresu czynności opiekuńczych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego, podzielając stanowisko WSA. NSA podkreślił, że kluczowe jest rzetelne ustalenie wymiaru opieki i jej wpływu na możliwość podjęcia aktywności zawodowej przez opiekuna, a dotychczasowe ustalenia były przedwczesne. Sąd wskazał, że nie można wykluczyć, iż skarżąca, mimo częściowej niezdolności do pracy, mogłaby podjąć zatrudnienie w warunkach chronionych, ale tego nie czyni z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. NSA uznał, że WSA prawidłowo wskazał na naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, samo oświadczenie o niepracowaniu z powodów zdrowotnych nie jest wystarczające. Konieczne są rzetelne ustalenia faktyczne dotyczące zakresu opieki i jej wpływu na możliwość podjęcia zatrudnienia.

Uzasadnienie

Sąd I instancji i NSA uznały, że organy administracji nie zebrały wystarczającego materiału dowodowego, aby jednoznacznie stwierdzić brak związku między rezygnacją z pracy a opieką. Należy zbadać zakres i charakter opieki oraz realną możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

P.u.s.a.

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewystarczające ustalenia faktyczne organów administracji co do związku między rezygnacją z pracy a opieką. Potrzeba dokładnego zbadania zakresu opieki i wpływu na możliwość podjęcia zatrudnienia przez skarżącą. Naruszenie przepisów postępowania przez organy administracji (art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a.).

Odrzucone argumenty

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zarzuty dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w związku z K.p.a. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 P.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a.

Godne uwagi sformułowania

istota niniejszej sprawy nie dotyczy prawidłowości wykładni norm prawa materialnego, lecz zakresu i oceny ustaleń faktycznych decyzja o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, była przedwczesna konieczne jest rzetelne, szczegółowe ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki

Skład orzekający

Elżbieta Kremer

przewodniczący

Aleksandra Łaskarzewska

sprawozdawca

Agnieszka Miernik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie konieczności szczegółowych ustaleń faktycznych w sprawach o świadczenia pielęgnacyjne, zwłaszcza w kontekście związku między rezygnacją z pracy a opieką."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej ze świadczeniami pielęgnacyjnymi i interpretacją art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne są dokładne ustalenia faktyczne w postępowaniu administracyjnym i jak sądowa kontrola może korygować błędy organów w ocenie dowodów, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego.

Czy powód zdrowotny rezygnacji z pracy wystarczy, by dostać świadczenie pielęgnacyjne? NSA wyjaśnia.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 1704/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Aleksandra Łaskarzewska /sprawozdawca/
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Łd 325/22 - Wyrok WSA w Łodzi z 2022-06-03
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 21 września 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia del WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 21 września 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 325/22 w sprawie ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 2 lutego 2022 r. nr SKO.4114.615.2021 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 3 czerwca 2022 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 2 lutego 2022 r. nr SKO.4114.615.2021 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 8 grudnia 2021 r., znak SOCII.5111.119499.2021.110437.000002.2021; 2. zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Wnioskiem z 15 października 2021 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E. C.. Do wniosku strona załączyła między innymi kserokopię orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 9 października 2019 r. orzekającego o uznaniu E. C. za osobę całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji; kserokopię orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 27 sierpnia 2021 r. orzekającego o uznaniu K. R. za osobę częściowo niezdolną do pracy, na okres do 31 sierpnia 2024 r.; kserokopię decyzji ZUS [...] z dnia 29 września 2021 r. o przyznaniu skarżącej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy; wykaz czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem niepełnosprawnej matki obejmujący: czynności higieniczne (codziennie), prowadzenie do toalety (codziennie), wymiana pielucho-majtek (kilka razy dziennie), smarowanie kremami przeciw oparzeniom (kilka razy dziennie), przygotowywanie ubrań, ubieranie (codziennie), ćwiczenia fizyczne (w razie możliwości), mierzenie ciśnienia (kilka razy dziennie), przygotowywanie i podawanie lekarstw, sprzątanie, pranie , prasowanie (codziennie), umawianie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych (w razie potrzeby), wyjścia na spacery (w razie możliwości na wózku), układanie do snu, czuwanie w nocy.
Z przeprowadzonego w dniu 16 listopada 2021 r. wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, córką oraz niepełnosprawną matką. Rodzina skarżącej zajmuje trzypokojowe mieszkanie usytuowane na parterze kamienicy. Wymagająca opieki E. C. jest osobą rozwiedzioną, skarżąca jest jej jedyną córką. Skarżąca jest jedyną osobą mogącą sprawować opiekę nad matką. Z załączonego do wywiadu środowiskowego oświadczenia skarżącej z dnia 16 listopada 2021 r. wynika, ze strona z powodów zdrowotnych nie pracuje od marca 2020 r.
Decyzją z 8 grudnia 2021 r. Prezydent Miasta Łodzi odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie ustawowych przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia, to jest: istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowanej opieki (art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oraz cezury czasowej powstania niepełnosprawności E. C. (art. 17 ust. 1b ww. ustawy).
W wyniku rozpoznania odwołania skarżącej Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z 2 lutego 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że w świetle treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt TK 38/13, data powstania niepełnosprawności E. C. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Niemniej jednak, w ocenie organu odwoławczego, pomimo wadliwej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.) kwestionowane rozstrzygnięcie uznać należy za prawidłowe. Kolegium podkreśliło, że nie kwestionuje zarówno faktu, iż wymagająca opieki E. C. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jak również faktu, iż opieka ta jest sprawowana przez skarżącą, która należy do podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Nie jest również kwestionowane przez organ odwoławczy to, iż ustalenie na rzecz skarżącej prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia. Niemniej jednak w ocenie Kolegium, w sprawie nie została spełniona przesłanka istnienia związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, przez którą rozumie się zarówno rezygnacje z pracy jak i jej niepodejmowanie, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Jak bowiem wynika z oświadczenia skarżącej z 16 listopada 2021 r. "od marca 2020 r. nie pracuje z powodów zdrowotnych", co wprost wskazuje na brak spełnienia powyższej przesłanki. Co więcej fakt pobierania przez skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może budzić wątpliwości, co do potencjalnej gotowości do podjęcia przez nią zatrudnienia. Kolegium podkreśliło, że wykonywanie wskazanych przez stronę czynności dnia powszedniego, jak i czynności stricte opiekuńcze nad niepełnosprawną matką ciąży na każdym z opiekunów posiadających taką osobę w kręgu swych bliskich, niezależnie od wykonywania czy zaprzestania pracy zarobkowej, a co za tym idzie sam fakt ich wykonywania nie jest wystarczający do uznania, iż spełniona została przesłanka istnienia związku pomiędzy rezygnacją aktywności zawodowej, a sprawowaną opieką. Wskazało również, iż jak wynika z akt sprawy, niepełnosprawność E. C. istniała już w dniu 19 kwietnia 2018 r., a więc w okresie aktywności zawodowej skarżącej, co zdaniem organu oznacza, że pomimo podnoszonej konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, okoliczność ta nie stanowiła przeszkody do zatrudnienia strony.
Decyzję organu odwoławczego K. R. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej: P.p.s.a.) i uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że zasadniczą osią sporu pozostaje kwestia niespełnienia przez skarżącą łącznie wszystkich warunków określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. niezbędnych do otrzymania prawa do wnioskowanego świadczenia, to jest niewykazania istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Powyższe, procedujące w sprawie organy administracji wywodzą z treści złożonego przez skarżącą oświadczenia z 16 listopada 2021 r., z którego wynika, że skarżąca cyt. "od marca 2020 r. nie pracuje z powodów zdrowotnych". W ocenie Sądu I instancji, dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz zgromadzony materiał dowodowy nie są wystarczające do uznania w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, iż skarżąca nie wykazała związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej, a sprawowaną opiekują nad niepełnosprawną matką. Tym samym rozstrzygnięcie procedujących w sprawie organów orzekające o odmowie przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia, WSA uznał za co najmniej przedwczesne. Wskazał, że ze złożonego przez skarżącą 16 listopada 2021 r. oświadczenia wynika jedynie, iż począwszy od marca 2020 r. strona zrezygnowała z pracy z przyczyn zdrowotnych. Z treści powołanego oświadczania nie sposób jednak wywieść, iż niepodejmowanie przez skarżącą aktywności zawodowej, co jak sam podnosi organ odwoławczy jest równoznaczne z rezygnacją z zatrudnienia, nie jest spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, lecz z jej stanem zdrowia. Zdaniem Sądu I instancji, zasadność powyższego stwierdzenia nie wynika także z żadnego innego dokumentu przedłożonego przez skarżąca do akt sprawy, jak również nie została w sposób bezsporny wykazana przez organy administracji. Nie można bowiem wykluczyć, iż skarżąca, jako osoba częściowo niezdolna do pracy może podjąć zatrudnienie w warunkach chronionych, czego jednak nie czyni z uwagi na konieczność sprawowanej opieki nad matką, co zresztą strona podnosiła w toku prowadzonego postępowania. W ocenie Sądu I instancji, w sprawie nie znajduje także uzasadnienia ta argumentacja organu, odnosząca się do istnienia potencjalnej możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, z uwagi na jej stan zdrowia. Zarówno Sąd, jak i organy administracji nie są uprawnione do oceny stanu zdrowia skarżącej i wynikającej z niego możliwości podjęcia przez stronę aktywności zawodowej. Ocena ta pozostaje w gestii właściwych organów orzeczniczych, których orzeczenia są dla organów procedujących w sprawie, jak i dla Sądu wiążące. Sąd I instancji uznał, że bez wpływu na możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pozostaje okoliczność istnienia niepełnosprawności E. C. już w kwietniu 2018 r. i pozostawania przez skarżącą w tym okresie aktywną zawodowo, pomimo podnoszonej konieczności sprawowania opieki nad matką. Przepisy regulujące zasady i tryb ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zakreślają bowiem żadnych ram czasowych do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Zdaniem Sądu I Instancji, za niewystarczające dla przyjętego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi stanowiska, co do braku istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką uznać również należy te ustalenia faktyczne odnoszące się zakresu czynności opiekuńczych wykonywanych przez stronę względem niepełnosprawnej E. C. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego nie zweryfikowano w żaden sposób zakresu czynności opiekuńczych świadczonych przez skarżąca względem matki, wskazanych w załączniku do wniosku z 15 października 2021 r. Nie zweryfikowano również tej okoliczności, czy wymagająca opieki E. C., z uwagi na swoje schorzenia, w tym neurologiczne, jest osobą samodzielną, czy też osobą leżącą wymagającą pomocy we wszelkich czynnościach życia codziennego, którą to pomoc zapewnia skarżąca, jak wynika zarówno oświadczenia skarżącej, jak i z treści wywiadu środowiskowego.
Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że kwestionowane skargą rozstrzygnięcie podjęte zostało z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80, jak i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. WSA wskazał, że rozpatrując sprawę ponownie organy administracji publicznej zobowiązane będą do wyczerpującego i dokładnego przeprowadzenia ustaleń faktycznych, co do przyczyn niepodejmowania przez skarżąca zatrudnienia, jak również zakresu świadczonych przez skarżącą względem niepełnosprawnej matki czynności opiekuńczych, w tym ich charakteru, częstotliwości, czasu jaki zajmuje ich wykonywanie, czy też możliwości ich samodzielnego wykonania przez E. C., choćby w ograniczonym zakresie. Ponadto niezbędnym będzie ustalenie, czy schorzenia na które cierpi matka skarżącej umożliwiają jej samodzielne i bezpieczne funkcjonowanie, a co za tym idzie, czy istnieje realna możliwość podjęcia przez skarżącą jakiejkolwiek aktywności zawodowej, pomimo posiadanego orzeczenia o częściowej niezdolności do pracy, co czyniłoby zasadnym negatywne rozpatrzenie zgłoszonego przez nią żądania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpatrzenia oraz o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu Kolegium zarzuciło:
1. naruszenie prawa materialnego:
a) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) przez niewłaściwe zastosowanie, gdyż dokonano oceny dowolnej, która to nie przystaje do stanu prawnego i wykroczono poza granice określone tą normą, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady trójpodziału władzy poprzez zastąpienie ustawodawcy swoim orzecznictwem oraz naruszenia norm prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 u.ś.r.,
b) art. 17 ust 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie zachodzi bezpośredni związek między niepodejmowaniem zatrudnienia przez K. R., a sprawowaną przez nią opieką nad matką,
2. naruszenie przepisów postępowania:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. bowiem istota niniejszej sprawy sprowadza się do błędnej wykładni prawa materialnego w postaci art. 17 ust 1 u.ś.r.,
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późniejszymi zmianami) przez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji ostatecznej, bowiem materiał dowodowy jest pełny i zebrany w sposób prawidłowy, jak i dokonano jego prawidłowej oceny, co znalazło swój wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji, zaś istota sprowadza się do wykładni norm prawa materialnego,
c) art. 141 § 4 w związku z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 roku poz. 329 z późniejszymi zmianami) przez przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie własnych rozważań, brak oceny zebranego materiału dowodowego oraz brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, a w szczególności w odniesieniu do stanu prawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (tj. innym niż matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W niniejszej sprawie poza sporem jest, że na wnioskodawczyni spoczywa obowiązek alimentacyjny względem wymagającej opieki matki, która ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, datowany od 19 kwietnia 2018 r. Sporna jest natomiast kwestia, czy brak aktywności zawodowej skarżącej ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, jest spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też taka zależność w danym przypadku nie występuje. Sąd I instancji uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy, między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Wbrew zatem stanowisku prezentowanemu w skardze kasacyjnej, istota niniejszej sprawy nie dotyczy prawidłowości wykładni norm prawa materialnego, lecz zakresu i oceny ustaleń faktycznych, dokonanych w sprawie przez organy administracji. Należy również zauważyć, że stawiając zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. skarżący kasacyjnie powinien wykazać na czym polegał błąd sądu przy dokonywaniu wykładni tego przepisu i jakie brzmienie powinna przybrać prawidłowa jego wykładnia. Takiego wywodu w skardze kasacyjnej zabrakło. Treść podniesionych zarzutów, jak i uzasadnienie skargi kasacyjnej wskazują, że strona zarzuca w istocie niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywołane błędnym ustaleniem, iż w sprawie zachodzi bezpośredni związek między niepodejmowaniem zatrudnienia przez K. R., a sprawowaną przez nią opieką nad matką. W tym kontekście należy jednak zauważyć, że Sąd I instancji w żadnym fragmencie uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wyraził takiego stanowiska. Wręcz przeciwnie – WSA w Łodzi jednoznacznie wskazał, że z uwagi na stwierdzone uchybienia procesowe w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, nie jest możliwe dokonanie oceny spełnienia przesłanki niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Całkowicie niezasadny jest zatem zarzut błędnej wykładni art.17 ust. 1 u.ś.r. sformułowany zarówno jako zarzut procesowy (w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.), jak i materialny.
Zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., który autor skargi kasacyjnej również wiąże z kwestią wykładni norm prawa materialnego. Jak już jednak wyżej wskazano istota niniejszej sprawy nie dotyczyła prawidłowości wykładni norm prawa materialnego, lecz zakresu i oceny ustaleń faktycznych, dokonanych w sprawie przez organy administracji. W tym zaś względzie Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że w świetle ustalonego przez organy stanu faktycznego, decyzja o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, była przedwczesna. Dla oceny spełnienia przesłanek, określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest bowiem rzetelne, szczegółowe ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki. W rozpatrywanym przypadku zaniechano takich wnikliwych ustaleń koncentrując się na treści oświadczenia skarżącej z 16 listopada 2021 r., z którego – co słusznie zauważył Sąd I instancji – wynika jedynie, że począwszy od marca 2020 r. strona zrezygnowała z pracy z przyczyn zdrowotnych. Nie można natomiast wykluczyć, że skarżąca jako osoba częściowo niezdolna do pracy mogłaby podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej, czego jednak nie czyni z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Słusznie zatem Sąd I instancji uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy należało dokładnie wyjaśnić przyczyny niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia, w tym ustalić czy w istocie zakres sprawowanej opieki nad matką wymaga pełnej dyspozycyjności wnioskodawczyni i wyklucza możliwość podjęcia przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Brak rozważenia tej kwestii trafnie oceniony został przez WSA jako naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co dawało podstawę do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 153 P.p.s.a. Uzasadnienie orzeczenia posiada wszystkie wymagane przepisem ustawy elementy, wobec czego możliwa jest jego kontrola instancyjna i prześledzenie toku rozumowania Sądu I instancji, w tym poznanie przesłanek, które stały się podstawą uwzględnienia skargi na decyzję SKO. W motywach wyroku Sąd I instancji zawarł także jasne i rzeczowe wskazania co do dalszego postępowania. Wbrew sugestiom zawartym w skardze kasacyjnej, w niniejszej sprawie nie oczekuje się od organów administracji badania potencjalnej możliwości podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawcę. Takie wskazania nie zostały zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Powyższa kwestia nie ma bowiem żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Analogicznie ocenić należy zarzut naruszenia art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, który jest przepisem ustrojowym, stanowiącym o kompetencji sądów administracyjnych, normującym zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez te sądy. Do naruszenia wskazanego przepisu mogłoby dojść tylko wtedy, gdyby sąd zaniechał kontroli aktu, stanowiącego przedmiot skargi, zastosowałby inne dyrektywy kontroli niż zgodność z prawem, lub gdyby przekroczył zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego, orzekając w sprawie niepodlegającej jego kognicji, czy stosując środki nieznane ustawie. Tymczasem, w skardze kasacyjnej zarzucono niewłaściwe przeprowadzenie przez sąd kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, co nie jest równoznaczne z zaniechaniem działań w ww. zakresie. Sama negatywna ocena działań sądu nie podważa kompetencji do ich podejmowania. Nadto, w niniejszej sprawie Sąd I instancji dokonał weryfikacji wskazanych decyzji pod kątem ich legalności i nie zastosował środków prawnych nieznanych ustawie.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI