I OSK 5/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-01-30
NSAAdministracyjneWysokansa
dodatek węglowyogrzewaniepaliwa stałeCEEBpostępowanie administracyjnezasada prawdy materialnejnowelizacja ustawyskarżącyorgan administracji

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że przyznanie dodatku węglowego wymaga ustalenia rzeczywistego źródła ogrzewania, a nie tylko danych z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania dodatku węglowego skarżącej, której główne źródło ogrzewania zostało zadeklarowane jako kocioł na paliwo stałe opalany drewnem i peletem, a nie węglem. WSA uchylił decyzję organów, uznając, że należy zbadać rzeczywiste źródło ogrzewania, uwzględniając nowelizacje ustawy o dodatku węglowym. NSA podzielił to stanowisko, oddalając skargę kasacyjną organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie, która odmówiła przyznania dodatku węglowego skarżącej. Organ pierwszej instancji odmówił dodatku, wskazując, że głównym źródłem ogrzewania jest kocioł opalany drewnem i peletem, a nie węglem kamiennym, zgodnie z deklaracją złożoną do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) przed 11 sierpnia 2022 r. Skarżąca odwołała się, twierdząc, że w piecu pali również węglem. Kolegium utrzymało decyzję w mocy, opierając się na danych z CEEB. WSA uznał, że organy błędnie zinterpretowały przepisy, ignorując nowelizacje ustawy o dodatku węglowym (wprowadzone po 11 sierpnia 2022 r.), które nakazują wszechstronną weryfikację rzeczywistego źródła ogrzewania, a nie tylko dane z CEEB na wskazany dzień. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną SKO, zgodził się z WSA. Podkreślił, że celem ustawy jest wsparcie osób faktycznie ogrzewających domy węglem, a przepisy nowelizacji (art. 2 ust. 15a-15g) pozwalają na ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego, nawet jeśli dane w CEEB są rozbieżne lub niepełne. Sąd wskazał, że organy miały obowiązek zbadać rzeczywiste źródło ogrzewania, zgodnie z zasadą prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a nie opierać się wyłącznie na danych z CEEB na dzień 11 sierpnia 2022 r. Skarga kasacyjna została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organ ma obowiązek ustalić rzeczywiste główne źródło ogrzewania, uwzględniając nowelizacje ustawy o dodatku węglowym, które wprowadzają wszechstronną weryfikację i pozwalają na ustalenie stanu faktycznego niezależnie od danych w CEEB.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że celem ustawy jest wsparcie osób faktycznie ogrzewających domy węglem. Nowelizacje ustawy o dodatku węglowym (art. 2 ust. 15a-15g) nakazują wszechstronną weryfikację i pozwalają na ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego, nawet jeśli dane w CEEB są rozbieżne lub niepełne. Organy powinny działać zgodnie z zasadą prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.).

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (11)

Główne

u.d.w. art. 2 § 1

Ustawa o dodatku węglowym

Dodatek węglowy przysługuje, gdy głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza itp., zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do CEEB do 11 sierpnia 2022 r., lub zgłoszone po tym terminie w określonych przypadkach. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.

u.d.w. art. 2 § 15a

Ustawa o dodatku węglowym

Weryfikacja wniosku o dodatek węglowy ma charakter wszechstronny i nie ogranicza się do danych z CEEB na dzień 11 sierpnia 2022 r. Katalog źródeł informacji jest otwarty.

u.d.w. art. 2 § 15f

Ustawa o dodatku węglowym

Możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu ustalenia prawa do dodatku, nawet jeśli wniosek nie został złożony lub źródło ciepła nie było zgłoszone do CEEB.

u.d.w. art. 2 § 15g

Ustawa o dodatku węglowym

Dodatek węglowy przysługuje, gdy główne źródło ogrzewania nie zostało zgłoszone do CEEB do 11 sierpnia 2022 r., ale wywiad środowiskowy potwierdził, że jest to źródło zgodne z ustawą. Wpis do CEEB następuje z urzędu.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy materialnej - organy podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

Dz.U. 2022 poz 1692 art. 2 § 1

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym

Podstawa przyznania dodatku węglowego.

Dz.U. 2022 poz 1692 art. 2 § 1 i 15a

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym

Kombinacja przepisów dotyczących warunków przyznania dodatku i weryfikacji wniosku.

Pomocnicze

u.d.w. art. 2 § 3

Ustawa o dodatku węglowym

Definicja paliw stałych.

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wykładnia art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym przez organy prowadzi do rezultatów sprzecznych z celem przepisu, jakim jest wsparcie osób faktycznie ogrzewających domy węglem. Nowelizacje ustawy o dodatku węglowym (art. 2 ust. 15a-15g) nakazują wszechstronną weryfikację rzeczywistego źródła ogrzewania, a nie tylko dane z CEEB na dzień 11 sierpnia 2022 r. Organy miały obowiązek ustalić rzeczywisty stan faktyczny zgodnie z zasadą prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), uwzględniając korektę deklaracji z 26 sierpnia 2022 r.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego (art. 2 ust. 1 u.d.w.) poprzez błędną wykładnię i pominięcie jednoznacznego wyniku wykładni językowej. Zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego (art. 2 ust. 15a-15e u.d.w.) poprzez nakazanie stosowania przepisów, które nie mają zastosowania, gdy źródło ogrzewania było już zgłoszone do CEEB. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 6, 7, 77 § 1 k.p.a.) poprzez uwzględnienie skargi, podczas gdy organy dokonały właściwej subsumpcji i wyjaśniły okoliczności faktyczne.

Godne uwagi sformułowania

dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wykładnia art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (...) prowadzi do rezultatów sprzecznych z celem wprowadzenia wskazanego przepisu weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków i tylko na dzień 11 sierpnia 2022 r. Niestaranny sposób sformułowania przez ustawodawcę pierwotnego brzmienia art. 2 ust. 1 u.d.w. doprowadził do szerokiej nowelizacji tej ustawy w zakresie doprecyzowania warunków przyznania dodatku węglowego. Organy w sposób nadmierny, a zatem nieuprawniony wartościują dane wynikające z centralnej ewidencji emisyjności budynków, w sytuacji zaistnienia możliwości ich sprzeczności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ratio legis przywołanych wyżej unormowań nowelizujących ustawę o dodatku węglowym wskazuje jasno, że zmierzały one do odformalizowanie procedury w jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych

Skład orzekający

Aleksandra Łaskarzewska

przewodniczący sprawozdawca

Arkadiusz Blewązka

członek

Iwona Bogucka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie rzeczywistego źródła ogrzewania przy rozpatrywaniu wniosków o dodatek węglowy, interpretacja przepisów nowelizujących ustawę o dodatku węglowym, stosowanie zasady prawdy materialnej w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z dodatkiem węglowym i jego nowelizacjami. Interpretacja przepisów może ewoluować.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego (dodatek węglowy) i pokazuje, jak ważne jest ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego przez organy administracji, nawet jeśli dane w oficjalnych rejestrach są niepełne lub nieaktualne.

Dodatek węglowy: Czy dane w CEEB to wszystko? NSA wyjaśnia, jak ustalić prawdę o ogrzewaniu domu.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 5/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący sprawozdawca/
Arkadiusz Blewązka
Iwona Bogucka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 131/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-07-04
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1692
art. 2 ust. 1 i ust. 15a
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Sentencja
Dnia 30 stycznia 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Iwona Bogucka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 131/23 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 listopada 2022 r. nr SKO.PS/4110/484/2022 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 4 lipca 2023 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 23 listopada 2022 r. nr SKO.PS/4110/484/2022 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Wnioskiem z 19 sierpnia 2022 r. skarżąca wystąpiła do organu o przyznanie dodatku węglowego oświadczając, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pod adresem [...] Gmina B. w budynku jednorodzinnym. Skarżąca oświadczyła, że głównym źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, opalany węglem, drewnem i peletem drzewnym. Wcześniej, w dniu 2 czerwca 2022 r., w deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw skarżąca, jako główne źródło ogrzewania domu wpisała kocioł na paliwo stałe opalany peletem i drewnem kawałkowym.
Decyzją z 10 października 2022 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania dodatku węglowego wskazując, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącej jest kocioł opalany drewnem i peletem drzewnym, czyli paliwem niezawierającym co najmniej 85% węgla kamiennego..
W odwołaniu skarżąca wskazała, że w deklaracji błędnie zaznaczyła wyłącznie drewno kawałkowe, mimo, że w rzeczywistości posiada piec na paliwo stałe, którym ogrzewa dom i w którym pali nie tylko drewnem ale także węglem.
Decyzją z 23 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał art. 2 ust. 15 i 16 ustawy o dodatku węglowym oraz wskazał, że podstawę wypłaty dodatku węglowego stanowi deklaracja złożona do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., a na ten dzień jako źródło ciepła zadeklarowany został kocioł na paliwo stałe zasilany drewnem kawałkowym i peletem drzewnym, które nie mieści się w definicji "paliwa stałego" w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym. Powyższe zdaniem organu odwoławczego wykluczało przyznanie skarżącej dodatku węglowego.
Na decyzję organu odwoławczego strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uwzględnił skargę. Sąd I instancji uznał, że dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wykładnia art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.d.w.") prowadzi do rezultatów sprzecznych z celem wprowadzenia wskazanego przepisu, jakim jest zagwarantowanie przyznanie dodatku węglowego tym osobom, które faktycznie ogrzewają swoje gospodarstwo domowe węglem. Organ zajął bowiem stanowisko, że wskazana w powołanym przepisie data - 11 sierpnia 2022 r., stanowi jedyny wyznacznik dla weryfikacji źródła ogrzewania danego gospodarstwa domowego, poprzez sprawdzenie jakie źródło ogrzewania figurowało w tej dacie w centralnej ewidencji emisyjności budynków. Z literalnego brzmienia wskazanego przepisu art. 2 ust. 1 u.d.w nie wynikają przyjęte przez organ wnioski. W przedmiotowej sprawie nie uwzględniono, że na mocy art. 50 ust. 1 pkt g ustawy z dnia 19 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1967 ze zm., dalej powoływanej jako "ustawa zmieniająca") doszło do istotnej nowelizacji ustawy o dodatku węglowym, poprzez dodanie do art. 2 ust. 15a-15e. Ustawa ta, zgodnie z art. 64 ustawy zmieniającej weszła w życie z dniem 20 września 2022 r. Skarżąca zaś złożyła wniosek w dniu 28 września 2022 r. Organy rozpoznając ten wniosek miały obowiązek respektować treść art. 2 ust. 15a – 15e ustawy u.d.w. Już z treści 2 ust. 15a u.d.w. wynika, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków i tylko na dzień 11 sierpnia 2022 r. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 u.d.w. może być zatem ustalony w oparciu o inne dostępne organowi dane, które zostały przykładowo wymienione w art. 2 ust. 15a ustawy. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy, ma w tym zakresie charakter otwarty. Tym samym brak ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w zakresie źródła ciepła w gospodarstwie domowym skarżącej jest, w ocenie Sądu I instancji, nie do zaakceptowania, tak w świetle art. 2 ust. 15a jak i następnych przepisów ustawy o dodatku węglowym oraz ogólnych zasad postępowania administracyjnego, wynikających z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. k.p.a. (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., powoływanej dalej jako: k.p.a.). Do wydania zaskarżonej decyzji doszło bowiem pomimo posiadania przez organ informacji, że stan ujawniony w deklaracji na dzień 11 sierpnia 2022 r. może różnić się od stanu rzeczywistego.
Z powyższych względów, z uwagi na błędną wykładnię art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 15 u.d.w. oraz naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 15a i następnych u.d.w. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie - o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w każdym przypadku – o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu Kolegium zarzuciło:
1. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a w związku z art. 2 ust. 1 u.d.w. poprzez błędną wykładnię, polegającą na pominięciu jednoznacznego wyniku wykładni językowej art. 2 ust. 1 u.d.w. i w konsekwencji błędne przyjęcie, że pomimo zadeklarowania do centralnej ewidencji emisyjności budynków kotła na paliwo stałe (węgiel, drewno, pelet lub inny rodzaj biomasy) pełniącego funkcję centralnego ogrzewania (c.o.) ze wskazaniem rodzaju stosowanego paliwa w postaci "drewna kawałkowego", jako głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego, zachodzi konieczność ustalania źródła ogrzewania gospodarstwa domowego wnioskodawcy,
2. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a w związku z art. 2 ust. 15a-15e u.d.w., poprzez nakazanie stosowania tych przepisów ustawy o dodatku węglowym, podczas, gdy przepisy te nie mają zastosowania w sytuacji, gdy na dzień 11 sierpnia 2022 r. główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego z określonym rodzajem stosowanego w nim paliwa, figurowało już w centralnej ewidencji emisyjności budynków, a jego zgłoszenie nastąpiło pod rygorem odpowiedzialności karnej,
3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w związku z art. 6, art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organów obu instancji, podczas gdy organy administracji dokonały właściwej subsumcji przepisów relewantnych z punktu widzenia załatwienia przedmiotowej sprawy, wyjaśniając uprzednio w sposób dokładny okoliczności faktyczne sprawy, w oparciu o złożoną przed dniem 11 sierpnia 2022 r. deklarację do centralnej ewidencji emisyjności budynków, a następnie wnikliwie rozpatrzyły zebrany materiał dowodowy i dokonały jego prawidłowej oceny z zastosowaniem obowiązujących w sprawie przepisów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Podstawę materialnoprawną decyzji kontrolowanych przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o dodatku węglowym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r., poz. 438, z późn. zm.), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez paliwa stałe rozumie się natomiast węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.).
Z treści przytoczonych przepisów wynika, że warunkiem koniecznym otrzymania dodatku węglowego jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez urządzenia grzewcze wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w.
Na gruncie rozpatrywanej sprawy należy dostrzec, że skarżąca w zakreślonym przez prawo terminie zgłosiła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe. Zadeklarowała wówczas spalanie w nim drewna kawałkowego. Z okoliczności sprawy wynika także, że skarżąca 26 sierpnia 2022 r. dokonała korekty powyższej deklaracji do centralnej ewidencji emisyjności budynków przez zgłoszenie jeszcze innego rodzaju paliwa stosowanego w kotle obok drewna kawałkowego, tj. węgla i paliw węglopochodnych. Wobec sprzeczności pomiędzy oświadczeniem złożonym we wniosku o dodatek węglowy a treścią deklaracji złożonej do centralnej ewidencji emisyjności budynków przed dniem 11 sierpnia 2022 r. niewątpliwie zaistniały wątpliwości co do faktycznego rodzaju paliwa jakim ogrzewane jest gospodarstwo domowe wnioskodawczyni. Trafnie podnosi Sąd I instancji, że wątpliwości te powinny być w niniejszej sprawie jednoznacznie rozstrzygnięte, gdyż tylko w takiej sytuacji podjęte w sprawie rozstrzygniecie może odpowiadać prawu.
Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że dokonana w przez organy administracji wykładnia art. 2 ust. 1 u.d.w. prowadzi do rezultatów sprzecznych z celem wprowadzenia wskazanego przepisu, jakim jest zagwarantowanie przyznania dodatku węglowego tym wszystkim osobom, które rzeczywiście ogrzewają gospodarstwo domowe wskazanym w tym przepisie urządzeniem grzewczym opalanym paliwem stałym. Organy w sposób nadmierny, a zatem nieuprawniony wartościują dane wynikające z centralnej ewidencji emisyjności budynków, w sytuacji zaistnienia możliwości ich sprzeczności z rzeczywistym stanem rzeczy. Takie rozumienie art. 2 ust. 1 u.d.w. w istocie podważa, wynikającą z art. 7 k.p.a., zasadę prawdy materialnej jako podstawę rozstrzygnięcia podjętego w postępowaniu administracyjnym Niestaranny sposób sformułowania przez ustawodawcę pierwotnego brzmienia art. 2 ust. 1 u.d.w. doprowadził do szerokiej nowelizacji tej ustawy w zakresie doprecyzowania warunków przyznania dodatku węglowego.
Zasadnie wskazał więc Sąd I instancji na istotne z punktu widzenia przedmiotu rozpoznawanej sprawy zmiany wprowadzone do ustawy o dodatku węglowym na skutek kolejnych nowelizacji. Ustawodawca, mocą art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967), obowiązującym od 20 września 2022 r., w art. 2 u.d.w. dodał ust. 15a. Zgodnie z tym przepisem weryfikacja wniosku o wypłatę dodatku węglowego ma charakter wszechstronny, nie polega wyłącznie na sprawdzeniu danych ujętych w centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r. Okoliczności faktyczne istotne dla ustalenia zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia mogą bowiem zostać oparte nie tylko na wymienionych w tym przepisie źródłach informacji, lecz także innych pozwalających na poczynienie ustaleń w tym zakresie, o czym świadczy użyty w ust. 15a zwrot "w szczególności". Katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy, ma zatem charakter otwarty, co prawidłowo stwierdził Sąd I instancji.
Kolejna nowelizacja ustawy o dodatku węglowym dokonana na mocy ustawy z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2236) weszła w życie z dniem 3 listopada 2022 r. Zgodnie z art. 31 ust. 1 tej ustawy, podobnie jak w przypadku przywołanej wyżej ustawy nowelizującej z dnia 15 września 2023 r., ma ona zastosowanie do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie. Na skutek tej nowelizacji w art. 2 ustawy o dodatku węglowym, stosownie do art. 26 pkt 1 lit. b ustawy nowelizującej z 27 października 2022 r., dodano ust. 15f i ust. 15g. W myśl tych przepisów, w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się (ust. 15f). Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (ust. 15g).
Przepis art. 2 ust. 15g u.d.w., znajdował zastosowanie w niniejszej sprawie, co najmniej jako systemowe wskazanie interpretacyjne. Podobnie jak przepis art. 2 ust. 15f u.d.w., wskazuje, że to rzeczywisty sposób ogrzewania gospodarstwa domowego organy powinny uwzględnić w razie rozpoznawania wniosku o dodatek węglowy. Informacje zawarte w centralnej ewidencji emisyjności budynków w takiej sytuacji nie mają natomiast znaczenia. Jeżeli zatem brak zgłoszenia sposobu ogrzewania gospodarstwa domowego w centralnej ewidencji emisyjności budynków nie stanowi przeszkody w przyznaniu dodatku węglowego, to tym samym takiej przeszkody nie powinna stanowić ewentualna rozbieżność pomiędzy stanem rzeczywistym a stanem zadeklarowanym w powyższej ewidencji. Sprzeczność ta może być natomiast źródłem ewentualnej odpowiedzialności karnej podmiotu składającego nieprawdziwe deklarację lub zgłoszenie (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2003/23, wydany w okolicznościach analogicznych do niniejszej sprawy, którego stanowisko skład orzekający w całości podziela). W postępowaniu o dodatek węglowy organ powinien zatem uwzględnić stan rzeczy ustalony zgodnie z zasadą prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.). Takie stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny zajmował również w wyrokach z 21 listopada 2024 r., sygn. akt I OSK 2688/23, z 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2003/23.
Oznacza to, że w dniu orzekania przez organ II instancji, czyli 23 listopada 2022 r. obowiązywały przepisy art. 2 ust. 15a-15g u.d.w. i w takim brzmieniu powinny być zastosowane przez organ odwoławczy. W świetle wyżej omówionych rozwiązań, wprowadzonych do u.d.w. na skutek kolejnych nowelizacji, za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu Wojewódzkiego odnośnie do konieczności przeprowadzenia postępowania w zakresie ustalenia rzeczywistego źródła ogrzewania. Natomiast na gruncie tych przepisów ogólne stanowisko organu odwoławczego, że w sprawach dotyczących dodatku węglowego nie przeprowadza się postępowania wyjaśniającego wykraczającego poza zbadanie stanu sprawy wynikającego z centralnej ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r., jest nieuprawnione. Potwierdza to również przepis art. 2 ust. 15b u.d.w., który stanowi, że jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego. Wypada uznać, że zakres wywiadu środowiskowego jest szeroki i w związku z tym obejmuje wszelkie kwestie związane z ogrzewaniem gospodarstwa domowego. Ratio legis przywołanych wyżej unormowań nowelizujących ustawę o dodatku węglowym wskazuje jasno, że zmierzały one do odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osób ubiegających się o to świadczenie, a w szczególności do ustalenia rzeczywistego źródła ciepła wykorzystywanego w gospodarstwie domowym. Cel tych przepisów polega więc niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia pieniężnego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe.
Mając na uwadze powyższe i niesporne w niniejszej sprawie okoliczności, trzeba zgodzić się z Sądem I instancji, że pominięcie przez organy informacji co do poczynionej przez skarżącą korekty deklaracji w dniu 26 sierpnia 2022 r. w zakresie rodzaju paliwa stałego stosowanego w kotle na paliwo stałe, jest nie do zaakceptowania zarówno w świetle art. 2 ust. 15a-15e u.d.w., jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynikających z przepisów k.p.a., które znajdują zastosowanie stosownie do art. 3 ust. 3 u.d.w. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a., rozwiniętą w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organy administracji w toku postępowania tak z urzędu, jak i na wniosek, działając na podstawie przepisów prawa podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zgromadzić i rozpatrzyć materiał dowodowy. Z obowiązku tego organy w badanej sprawie wywiązały się nienależycie, pomijając konieczność wyjaśnienia kwestii faktycznego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącej, co trafnie dostrzegł Sąd I instancji.
Mając na uwadze powyższe uwagi Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela trafności zarzutów kasacyjnych naruszenia prawa materialnego. Z kolei błędy w procesie wykładni prawa materialnego, stosowanego przez organy jako podstawa rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, nie pozwalają na potwierdzenie zasadności zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Trafna jest natomiast konkluzja zaskarżonego wyroku o naruszającym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. pominięciu w toku postępowania administracyjnego istotnych okoliczności sprawy.
Skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI