I OSK 494/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. Ł., A. G. i M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił ich skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego. Decyzja ta uchyliła wcześniejszą decyzję Starosty L. o ustaleniu odszkodowania dla J. G. za udział w prawie własności nieruchomości, na którą oddziaływała linia elektroenergetyczna. Skarżący domagali się odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.). WSA w Warszawie uznał, że podstawą do ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym jest pozbawienie prawa do nieruchomości w formie władczej, na określonej podstawie prawnej. Stwierdził, że organy administracyjne nie mogą orzekać o odszkodowaniu za nieruchomość zajętą poza procedurą wywłaszczenia, gdyż wówczas mają zastosowanie regulacje cywilnoprawne. Sąd I instancji podkreślił, że zakładanie i eksploatacja urządzeń przesyłowych może odbywać się w trybie cywilnym (służebność przesyłu) lub administracyjnym (art. 124 i 124b u.g.n.), przy czym uprawnienie wynikające z decyzji administracyjnej stanowi surogat służebności przesyłu. Sąd zaakceptował ustalenia Wojewody, że ograniczenie praw własności nie nastąpiło na skutek decyzji administracyjnej, lecz faktycznego działania, co czyni postępowanie w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. bezprzedmiotowym i kieruje strony na drogę postępowania cywilnego. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty procesowe za nieuzasadnione, w szczególności dotyczące błędnego ustalenia stanu faktycznego przez WSA, który nie jest organem ustalającym stan faktyczny. Sąd podkreślił, że podstawą orzekania jest materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji. Zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego, w tym art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., również uznano za chybione. NSA wskazał, że przepis ten wymaga, aby pozbawienie lub ograniczenie prawa własności nastąpiło w drodze władczego działania państwa (decyzji administracyjnej lub innego aktu z nią zrównanego), a nie na skutek faktycznego przejęcia. W niniejszej sprawie brak było takiej decyzji dotyczącej spornej działki, a samo posadowienie linii elektroenergetycznej nie stanowiło podstawy do dochodzenia roszczeń w trybie administracyjnym. Sąd przypomniał, że w przypadku zajęcia nieruchomości poza procedurą wywłaszczeniową, właściwe są regulacje cywilnoprawne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że roszczenia odszkodowawcze związane z ograniczeniem prawa własności nieruchomości na skutek posadowienia infrastruktury przesyłowej (np. linii elektroenergetycznych) mogą być dochodzone w postępowaniu cywilnym, jeśli nie nastąpiły one w drodze władczego działania organów administracji publicznej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku decyzji administracyjnej wywłaszczeniowej lub o podobnym skutku. Nie wyklucza możliwości dochodzenia roszczeń w trybie administracyjnym, jeśli takie decyzje zostały wydane.
Zagadnienia prawne (2)
Czy roszczenie o odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości na skutek oddziaływania linii elektroenergetycznej, które nie nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej, może być dochodzone w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, roszczenie to nie może być dochodzone w postępowaniu administracyjnym, ponieważ właściwa jest droga postępowania cywilnego. Podstawą do dochodzenia odszkodowania w trybie administracyjnym jest władcze działanie państwa (decyzja administracyjna lub akt z nią zrównany), a nie faktyczne przejęcie lub ograniczenie korzystania z nieruchomości.
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dotyczy sytuacji, gdy pozbawienie lub ograniczenie prawa własności nastąpiło w drodze władczego działania organów władzy publicznej. W przypadku zajęcia nieruchomości poza procedurą wywłaszczeniową, właściwe są regulacje cywilnoprawne. Brak decyzji administracyjnej wywłaszczeniowej lub o podobnym skutku sprawia, że postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe.
Jaka jest rola sądu administracyjnego w kontroli decyzji administracyjnych dotyczących odszkodowania za ograniczenie prawa własności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, oceniając, czy stan faktyczny został ustalony zgodnie z regułami postępowania administracyjnego i czy dokonano jego prawidłowej subsumcji pod normę prawa materialnego. Sąd nie jest organem ustalającym stan faktyczny sprawy.
Uzasadnienie
NSA wyjaśnił, że rola sądu administracyjnego polega na kontroli legalności decyzji, a nie na ponownym ustalaniu stanu faktycznego. Sąd ocenia, czy organ administracji prawidłowo zastosował przepisy prawa do ustalonego stanu faktycznego.
Przepisy (24)
Główne
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Przepis ten ma zastosowanie, gdy pozbawienie lub ograniczenie prawa własności nastąpiło w drodze władczego działania organów władzy publicznej (decyzja administracyjna lub akt z nią zrównany), a nie na skutek faktycznego przejęcia lub ograniczenia korzystania z nieruchomości.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 133 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 106 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 76 § § 1 i 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
u.g.n. art. 128 § ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 128 § ust. 4
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 120
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 124
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 124b
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 112 § ust. 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 124
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 125
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 126
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
k.c. art. 3051
Kodeks cywilny
k.c. art. 3054
Kodeks cywilny
k.c. art. 21 § ust. 2
Kodeks cywilny
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 105
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak podstaw do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w trybie administracyjnym, gdy ograniczenie prawa własności nie nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej lub innego władczego aktu państwa. • Właściwa jest droga postępowania cywilnego do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych za zajęcie nieruchomości poza procedurą wywłaszczeniową.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.) przez jego niezastosowanie do stanu faktycznego. • Naruszenie przepisów postępowania (art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 76 § 1 i 3 w zw. z art. 80 k.p.a.) przez wydanie orzeczenia z pominięciem dowodów i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego.
Godne uwagi sformułowania
Sąd ten dokonuje kontroli wydanych w sprawie decyzji z naruszeniem przepisów przez skarżącego zarzuconych, rolą jego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego, jedynie ocena czy stan ten został ustalony zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym oraz czy dokonano jego prawidłowej subsumcji pod hipotezę normy prawa materialnego. • Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. • Sąd ten pogląd podziela, z zastrzeżeniem, że zarzut skargi kasacyjnej nie podlegałby dyskwalifikacji, jedynie wówczas, gdy skarżący kasacyjnie równocześnie wskazał przepis, który w jego przekonaniu został wadliwie zastosowany w miejsce przepisu przez nią wskazywanego jako właściwego w sprawie, wraz z podaniem motywów tego stanowiska. • Ustawodawca w przepisie art. 129 ust. 3 pkt 5 u.g.n. nie zawęził podstaw prawnych, w ramach których dojść może do pozbawienia praw do nieruchomości, pozostawiając szeroki zakres przypadków branych pod uwagę, nie stanowi równocześnie normy upoważniającej bezpośrednio do wydania aktu o odszkodowanie. • Do zajęcia nieruchomości w całości czy w części, jeśli do owego doszło, poza procedurą wywłaszczeniową, mają zastosowanie odpowiednie regulacje cywilnoprawne.
Skład orzekający
Marek Stojanowski
przewodniczący sprawozdawca
Marian Wolanin
sędzia
Jakub Zieliński
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że roszczenia odszkodowawcze związane z ograniczeniem prawa własności nieruchomości na skutek posadowienia infrastruktury przesyłowej (np. linii elektroenergetycznych) mogą być dochodzone w postępowaniu cywilnym, jeśli nie nastąpiły one w drodze władczego działania organów administracji publicznej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji braku decyzji administracyjnej wywłaszczeniowej lub o podobnym skutku. Nie wyklucza możliwości dochodzenia roszczeń w trybie administracyjnym, jeśli takie decyzje zostały wydane.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia rozgraniczenia między postępowaniem administracyjnym a cywilnym w kontekście odszkodowań za ingerencję w prawo własności, co jest częstym problemem w praktyce.
“Linia energetyczna na Twojej działce? Kiedy droga administracyjna, a kiedy cywilna po odszkodowanie?”
Sektor
energetyka
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.