I OSK 492/24

I OSK 492/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 891/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-10-03
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 31 marca 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 891/23 w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy L. z [...] stycznia 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz J.P. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 3 października 2023 r. III SA/Kr 891/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J.P. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu (Kolegium) z [...] kwietnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Wyrok wydany został w następującym, przyjętym przez Sąd pierwszej instancji, stanie faktycznym i prawnym sprawy :
Skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr akt: [...], z zaznaczeniem, iż niepełnosprawność istnieje od 1996 r. tj. od 58 roku życia.
Wójt Gminy L. (Wójt) odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia decyzją z [...] stycznia 2023 r. stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r.") warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem niepełnosprawność u ojca skarżącej powstała po ukończeniu 25 roku życia.
Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej Kolegium decyzją z [...] kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W swoich rozważaniach Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji orzekając w sprawie wniosku skarżącej dokonał błędnej wykładni przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Niezależnie od powyższego, Kolegium stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia. Zgodnie, bowiem z art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.
Kolegium wskazało ,że jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 stycznia 2023 r. ojciec skarżącej mieszka wspólnie z nią i jej rodziną. Jest leczony z powodu choroby zwyrodnieniowej stawów, kręgosłupa, nadciśnienia, arytmii serca, uszkodzenia siatkówki oka prawego - po zabiegu (nosi okulary do chodzenia). Leczony również w Poradni Chirurgicznej z powodu depresji nawracającej otępiennej, ma zaniki pamięci oraz problemy z poruszaniem się. W pomieszczeniach porusza się przy pomocy laski bądź wsparcia innej osoby. Na zewnątrz wychodzi rzadko wówczas całkowicie wymaga pomocy drugiej osoby. Ze względu na depresję i problemy z poruszaniem się oraz choroby współistniejące cały dzień leży w łóżku bądź siedzi w fotelu. Ponadto ma problemy ze snem w nocy trzeba do niego wstawać i pilnować. Wymaga pomocy przy ubieraniu, rozbieraniu, przebieraniu, zakładaniu obuwia, zapinaniu guzików, wykonywaniu czynności higienicznych (tj. czesaniu, myciu protez zębowych, goleniu, kąpaniu), przy korzystaniu z toalety. Spożywa posiłki samodzielnie jednak wymaga pomocy w krojeniu, smarowaniu. Wymaga całkowicie wsparcia innej osoby przy wykonywaniu wszystkich czynności dnia codziennego związanych z funkcjonowaniem w domu. Sprawując opiekę nad ojcem Skarżąca zajmuje się również: prowadzeniem gospodarstwa domowego (robi zakupy, sprząta, prasuje, zmienia odzież i pościel, pierze, przygotowuje i podaje posiłki, dba aby w domu było czysto i ciepło), zajmuje się sprawami związanymi z leczeniem (załatwia wizyty lekarskie, bądź zawozi ojca do lekarza, załatwia recepty, wybiera leki, pilnuje dawkowania), zajmuje się utrzymaniem higieny osobistej w tym dba o higienę jamy ustnej ojca, goli, strzyże, wykonuje wszystkie czynności pielęgnacyjne, załatwia sprawy urzędowe ojca na bieżąco. Wykonuje wszystkie czynności jakich wymaga ojciec i dlatego nie ma możliwości podjęcia pracy zawodowej w niepełnym wymiarze czasu pracy bądź w systemie zmianowym.
Kolegium nie kwestionowało faktu, że Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który niewątpliwie ze względu na wiek i stan zdrowia opieki tej wymaga. Niemniej jednak organ I instancji w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym ustalił, że oprócz skarżącej zobowiązanymi do alimentacji są jeszcze jego dzieci tj. T.O. (I. 50), który mieszka w miejscowości Z., pracuje zawodowo jako listonosz, ma na utrzymaniu rodzinę i nie jest w stanie finansowo pomóc ojcu oraz R.B. (I. 46), która nie pracuje zawodowo, sprawuje opiekę na niepełnoletnim synem, ma problemy zdrowotne i ze względu na coraz wyższe wydatki związane z utrzymaniem rodziny, nie jest w stanie pomóc ojcu finansowo. Przy czym wyjaśnienia te nie zostały poparte żadnymi dowodami, które świadczyłyby o tym, że istnieją obiektywne okoliczności powodujące, iż rodzeństwo skarżącej nie jest wstanie wspomóc siostry w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec ojca.
Ponadto organ odwoławczy uznał, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, dbanie o regularność zażywania lekarstw, załatwianie spraw urzędowych czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Pewne czynności związane z "prowadzeniem domu", tj. robienie zakupów, pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków – skarżąca wykonuje nie tylko specjalnie dla ojca, ale również i dla swojej rodziny, chociażby z racji wspólnego zamieszkania i gospodarowania. Z powyższego bezspornie wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez Skarżącą nad niepełnosprawnym ojcem, przy współudziale rodzeństwa oraz skorzystania z usług opiekuńczych daje możliwość podjęcia skarżącej zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem - w ocenie Kolegium - w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do tego, aby skarżąca rezygnowała z aktywności zawodowej z powodu opieki nad niepełnosprawnym ojcem, choćby w ograniczonym zakresie czasowym.
W ocenie organu odwoławczego przyznanie Skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który z mocy prawa w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach niepełnosprawnego ojca. W rezultacie odbywałoby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby lego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców.
Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawnym ojcem, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
Mając powyższe zarzuty na uwadze, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki na sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 u.ś.r. Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).
Sąd podzielił stanowisko Kolegium, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej.
Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który została uznana za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. W aktach brak jest stosownego orzeczenia, a organ administracyjny nie wezwał skarżącej o jego przedłożenie. Natomiast znajduje się w nich raport z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności, z którego wynika, że ojciec skarżącej ma znaczny stopień niepełnosprawności. Ponadto z wywiadu środowiskowego wynika, że symbolami niepełnosprawności są: 05-R, 09-M, 08-T. W aktach administracyjnych brak jest kart z leczenia szpitalnego. Znajduje się tylko jedno zaświadczenie lekarskie z Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej "S. " w M., które stwierdzono, że ojciec skarżącej "jest niewydolny krążeniowo, oddechowo i ruchowo. Ma upośledzony słuch w stopniu znacznym. Ze względu na stan psychiczny – objawy zespołu depresyjnego, oraz ogólny stan zdrowia – wymaga przewlekłego leczenia farmakologicznego oraz stałej opieki drugiej osoby. Konieczna pomoc we wszystkich czynnościach związanych z samoobsługą".
Ojciec Skarżącej jest wdowcem oraz posiada jeszcze dwoje dzieci, które oświadczyły że nie są w stanie zajmować się ojcem z uwagi na pracę zawodową, czy sprawowana opiekę nad małoletnim dzieckiem i problemy zdrowotne.
W wywiadzie środowiskowym ustalono, że ojciec Skarżącej jest leczony z powodu choroby zwyrodnienia stawów, kręgosłupa, nadciśnienia, arytmii serca, uszkodzenia siatkówki oka, depresji nawracającej otępiennej i z tego powodu ma zaniki pamięci. Ma również problemy z poruszaniem się. W pomieszczeniu porusza się przy pomocy laski bądź z pomocą innej osoby bo nie może utrzymać równowagi. Na zewnątrz wychodzi rzadko i wówczas całkowicie wymaga pomocy innej osoby. Z uwagi na problemy z poruszaniem się cały dzień leży w łóżku lub siedzi w fotelu. Ponadto jest głuchy w stopniu znacznym. Ojciec Skarżącej ma problemy ze snem i trzeba do niego wstawać w nocy. Skarżąca pomaga mu w ubieraniu, rozbieraniu, zakładaniu obuwia, zapinaniu guzików, przy wykonywaniu czynności higienicznych oraz korzystaniu z toalety, przygotowuje posiłki, które ojciec samodzielnie spożywa, podaje lekarstwa. Skarżąca dba o czystość w domu oraz wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, załatwia sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie.
Zdaniem Sądu sama konieczność wykonywanie wskazanych wyżej czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc Skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar tychże czynności, jakie wykonuje opiekując się ojcem nie jest zmuszona do niepodejmowania zatrudnienia. Ponadto organy trafnie zwróciły uwagę na fakt, że skarżąca posiada rodzeństwo, które jest również zobligowane alimentacyjnie wobec swojego ojca.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).
W przedmiotowej sprawie Skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym ojcem nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że ojciec skarżącej wymaga opieki, która nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Wszystkie wymienione przez skarżącą czynności można natomiast świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym. Świadczenie pielęgnacyjne samo w sobie nie ma natomiast zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania.
Sąd Wojewódzki wskazał, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczny nie może pozostać sama w domu z uwagi na stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie oprócz Skarżącej występuje jeszcze jej dwoje rodzeństwa, które również jest obciążone w tym samym stopniu wobec swojego ojca obowiązkiem alimentacyjnym, co skarżąca. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba, zwłaszcza że w niniejszej sprawie zakres czynności opiekuńczych nie jest szeroki. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Trafnie z kolei w uchwale NSA z 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, LEX nr 3431610) zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego, w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Wskazuje się przy tym, że sposób wypełniania obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 135 § 2 k.r.o., zależy od woli osoby zobowiązanej. Przepis ten ma charakter przywileju dla zobowiązanego do alimentów, który nie pracuje lub osiąga niewielkie dochody, a chce wypełnić obowiązek alimentacyjny. Nie można jednak wymusić "osobistych starań" osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, w tej formie obowiązek alimentacyjny nie może zostać orzeczony, nie podlega też egzekucji.
Sąd podkreślił, że w orzecznictwie przyjmuje się że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności z osobą jej wymagającą, mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). Zasada ta może być również stosowana w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych.
Sąd Wojewódzki przypomniał, że w uchwale NSA z dnia 14.11.2022 r. przyjęto, że jedynie legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, realizuje to obiektywne kryterium. Wykładania ta ma związek ze zmianą brzmienia art. 17 ust. 1a u.ś.r. Ustawodawca zastąpił bowiem 1 stycznia 2013r. (ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 z późn. zm.) przesłankę braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przesłanką legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny uznał dalej, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Należy jednak zauważyć, że wskazana uchwała odnosi się jedynie do możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy występuje osoba, której obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek skarżącego.
W niniejszej sprawie zarówno skarżąca jak i jej rodzeństwo są osobami równolegle zobligowanymi do świadczeń alimentacyjnych wobec ojca. Żadne z nich nie legitymuje się prawnym pierwszeństwem w tym zakresie. Skoro dopuszczalna jest interpretacja, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie dalej spokrewnionej przed osobą spokrewnioną w stopniu bliższym, to również w niniejszej sytuacji należy przyjąć, że nie było wykluczone przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób, które są spokrewnione w tym samym stopniu, o ile obiektywne okoliczności wyłączają możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby, przy czym tą obiektywną przesłanką jest legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym przypadku jednak należy przyjąć mniej rygorystyczną interpretację i uznać, że do desygnatów obiektywnej przeszkody nie należy tylko i wyłącznie znaczny stopień niepełnosprawności.
Sąd podzielił jednak dominujący w orzecznictwie pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, czy stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności, który nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają, tym bardziej że wykonanie obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych (Wyrok WSA w Krakowie z 31.08.2023 r., III SA/Kr 135/23, LEX nr 3607588).
W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała istnienia obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad ojcem przez swoje rodzeństwo. Jak już wyżej było wskazane do takich obiektywnych przeszkód nie można bowiem zaliczyć, ani faktu opieki nad osoba małoletnia, ani zatrudnienia, ani zamieszkiwania w innej miejscowości.
Sąd zaznaczył, że znane jest mu odmienne stanowisko prezentowane w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych zgodnie z którym w sytuacji "gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się oświadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego" (zob. wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r. I OSK 925/21).
W ocenie Sądu przedstawione wyżej stanowisko nie uwzględnia subsydiarnego charakteru udzielanej pomocy w ramach świadczeń z ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz konieczności badania nie tylko przesłanki faktycznego sprawowania opieki ale również konieczności rezygnacji z zatrudnienia/ jego niepodejmowania z powodu sprawowania tej opieki. W sytuacji bowiem, gdy żyje rodzeństwo osoby, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i są oni wszyscy w równym stopniu zobowiązani alimentacyjnie, to może okazać się, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Zauważyć należy, że w przypadku, gdy na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego rodzica, to mogą oni tak podzielić zakres wykonywanych czynności, że żadne z nich nie będzie zmuszone do rezygnacji z pracy zarobkowej, a w związku z tym nie zostanie spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r. (Wyrok WSA w Krakowie z 31.08.2023 r., III SA/Kr 135/23, LEX nr 3607588).
Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu :
I. na podstawie art. 174 pkt 1 p. p. s. a. naruszenie prawa materialnego, tj:
1. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez stronę skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez stronę skarżącą zatrudnienia nie występuje zawiązek przyczynowy;
2. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, iż przepis ten w jakikolwiek sposób uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od konieczności wykazania, iż strona skarżąca podjęła działania mające na celu zapewnienie osobie niepełnosprawnej pomocy w inny sposób niż poprzez osobiste jej sprawowanie Î występowanie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu, np. poprzez skorzystanie z pomocy rodzeństwa czy usług opiekuńczych, podczas gdy warunek taki nie wynika ani z w/w przepisu ani z jakiegokolwiek innego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych;
3. art. 17 ust, 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. la u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej konieczne jest wykazanie iż pozostałe dzieci niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu nakazuje przyjąć iż możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego.
II. na podstawie art. 174 pkt 2 p. p. s. a. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj:
1. art. 135 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego w sprawie, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. oraz uznanie, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa;
2. art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niesłuszne oddalenie skargi podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 I 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody.
Mając na uwadze powyższe, Skarżąca wniosła o :
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a.;
2. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie 185 § 1 p.p.s.a.;
3. zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego, co obliguje Sąd kasacyjny do odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Jednak w niniejszej sprawie, konieczne jest przeanalizowanie prawidłowości przyjętej przez Sąd Wojewódzki wykładni art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie dotyczącym uznania przezeń, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku kilku osób zobowiązanych w tym samym stopniu do alimentacji wymaga wykazania, że owe pozostałe osoby nie są w stanie zrealizować tego obowiązku i zająć się niepełnosprawnym w stopniu znacznym rodzicem (zarzuty objęte punktem I. 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej).
Stanowisko to jest oczywiście nieprawidłowe.
Jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 8 listopada 2022 r., I OSK 85/22 oraz 13 lutego 2024 r. I OSK 127/23 i organy stosujące (wykonujące) ustawę o świadczeniach rodzinnych nie są uprawnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uzależniać przyznanie albo odmowę przyznania tego świadczenia od przesłanek (warunków, wymogów), które nie zostały ustanowione w prawie materialnym, tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Obowiązkiem organów wykonujących ustawę o świadczeniach rodzinnych jest zbadanie zgodnie z wymogami k.p.a. zarówno pozytywnych, jak i negatywnych warunków w zakresie załatwianej sprawy, ale - tylko - ustanowionych przez normodawcę w treści ustawy oraz następnie wydanie odpowiedniej treści decyzji administracyjnej.
Z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wynika, aby przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było stwierdzenie, że obok osoby ubiegającej się o świadczenie są również inne osoby, na których w tym samym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej i które mogłyby w pewnym zakresie opiekować się osobą niepełnosprawną lub udzielać wsparcia finansowego opiekunowi takiej osoby. Nie jest zatem dopuszczalna odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że obowiązek alimentacyjny spoczywa także na innych osobach, oraz że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jak i pozostałe osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, mogłyby podzielić między siebie obciążenia związane z opieką nad osobą niepełnosprawną, co wnioskującemu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego umożliwiłoby podjęcie zatrudnienia. Taka przesłanka negatywna przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie została przewidziana przez ustawodawcę w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że kwestia ta była już wielokrotnie podnoszona w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ukształtowane już orzecznictwo stanęło na stanowisku, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy skarżący, czy może ktoś z rodzeństwa, winien sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jeden z uprawnionych w pierwszej kolejności członków rodziny zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodziny w takim samym stopniu zobowiązani do alimentacji. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad krewnym i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inni członkowie rodzeństwa, którzy również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwrócili się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. np. wyroki NSA z: 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21). Stwierdzić zatem trzeba, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz Skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionego do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 u.ś.r., wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki.
Nie można zgodzić się również ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego, pomoc jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskodawca wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym (w tym m. in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, czy skorzystanie z usług opiekuńczych). Nie ma znaczenia, że rodzeństwo Skarżącej nie wskazało na istnienie obiektywnych przyczyn, które uniemożliwiałyby im sprawowanie opieki. Podkreślić bowiem trzeba, że przepis art. 17 u.ś.r. takiego wymogu nie ustanawia, natomiast wyraźnie określa podmiotowe i przedmiotowe oraz pozytywne i negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne, czy też sąd administracyjny, dodatkowych, nieprzewidzianych w u.ś.r., negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Podkreślenia wymaga – wbrew stanowisku Sądu I instancji – że odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów k.r.o. ma ograniczony charakter i nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów k.r.o. w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Dlatego też nie można do postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stosować powołanych przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów art. 128, art. 129 § 2, art. 135 §1 i § 2. Art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. odsyła do przepisów k.r.o. wyłącznie w zakresie dotyczącym kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym i w oparciu o przepisy k.r.o. dokonano podziału osób na spokrewnione w pierwszym stopniu i dalszym stopniu zobowiązanych do alimentacji, jak też uwzględniono pierwszeństwo alimentacyjne małżonków względem siebie (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1594/23).
Przedstawiony wyżej sposób wykładni ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji w zakresie podzielenia przezeń stanowiska Kolegium, że Skarżąca nie spełniła przesłanek od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie występuje bowiem związek przyczynowy pomiędzy sprawowaną przezeń opieką a koniecznością rezygnacji z zatrudnienia.
Sąd kasacyjny przypomina, że Kolegium dokonało oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego. Z przywołanych przez Kolegium w uzasadnieniu decyzji fragmentów owego wywiadu wynika, że Skarżąca wykonuje wszystkie czynności jakich wymaga ojciec i dlatego nie ma możliwości podjęcia pracy zawodowej w niepełnym wymiarze czasu pracy bądź w systemie zmianowym (str. 5 uzasadnienia decyzji Kolegium).
Kolegium nie kwestionowało co do zasady zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą nad ojcem, uznało jednak, że wskazany zakres czynności sprawowanych przez Skarżącą przy współudziale rodzeństwa oraz skorzystaniu z usług opiekuńczych daje możliwość podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Zatem u podstaw dokonanej przez organy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcia, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad ojcem nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia legła wadliwa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Sąd Wojewódzki podzielając dokonane przez organ ustalenia faktyczne również podzielił przedstawioną przez Kolegium błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Co również istotne, Sąd przywołując ustalenia poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego (str.8-9 uzasadnienia wyroku) pomiął fragment, w świetle którego zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez Skarżącą wyłącza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia. Sąd Wojewódzki uznał, że przywołane przez niego czynności wykonywane przez Skarżącą to w istocie codzienna pomoc, która nie stanowi samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnosząc się do tego stanowiska zwrócić należy uwagę, że codzienna opieka nad osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. to właśnie w istocie codzienna pomoc w związku ze znacznie ograniczoną możliwości samodzielnej egzystencji. Pomoc ta w niniejszej sprawie polega na pomaganiu ojcu w poruszaniu się, ubieraniu, rozbieraniu, zakładaniu obuwia, czynnościach higienicznych i wsparciu przy wykonywaniu wszystkich czynności dnia codziennego związanych z funkcjonowaniem w domu.
W konsekwencji, za zasadne uznać należało również zarzuty naruszenia przepisów postępowania i powiązany z nim zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez wadliwe przyjęcie, że nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną przez Skarżącą opieką.
W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt lit. a i c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w pkt 1 wyroku.
Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną w wyroku wykładnię jak również treść przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie ponownego rozpoznawania wniosku, po uprzednim wezwaniu Skarżącej do przedstawienia opisanego zarówno w wywiadzie środowiskowym jak i decyzjach organów obu instancji wydanego w stosunku do jej ojca orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 22 kwietnia 2009 r.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a w związku z art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a i w związku z art. 193 p.p.s.a.