I OSK 486/21

I OSK 486/21 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2021-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariola Kowalska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
659
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Sygn. powiązane
II SAB/Wr 44/20 - Postanowienie WSA we Wrocławiu z 2020-11-30
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.B. i I.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II SAB/Wr 44/20 w sprawie ze skargi H.B. i I.D. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 maja 2020 r., sygn. akt II SAB/Wr 17/20 postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II SAB/Wr 44/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę H.B. i I.D. (dalej "skarżące") o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 maja 2020 r., sygn. akt II SAB/Wr 17/20 oraz zasądził zwrot kwoty 100 zł tytułem uiszczonego wpisu.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z [...] października 2020 r. skarżące złożyły skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA we Wrocławiu z 21 maja 2020 r., sygn. akt II SAB/Wr 17/20. W uzasadnieniu skarżące podniosły, że w sprawie niniejszej zachodzi przesłanka do zawieszenia postępowania na podstawie art. 274 P.p.s.a., bowiem ww. wyrok wydany został w oparciu o podrobiony dokument, zaś w Prokuratura Rejonowa w [...] (sygn. akt [...]) prowadzi postępowanie wyjaśniające w tym zakresie.
Zdaniem Sądu I instancji skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych. Jej wyjątkowość wyraża się tym, że przysługuje ona od ściśle określonych orzeczeń (prawomocnych, kończących postępowanie) i na ściśle określonych podstawach, co wedle poglądów doktryny, ma zapewnić racjonalną stabilność merytorycznego orzeczenia oraz autorytet sądu, który je wydał. Sąd podniósł, że możliwość skutecznego wznowienia postępowania w oparciu o przesłankę z art. 273 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co do zasady, została przez ustawodawcę uzależniona od konieczności ustalenia czynu przestępnego prawomocnym wyrokiem skazującym (art. 274 p.p.s.a.). Taki wyrok może natomiast zapaść przeprowadzeniu postępowania w sprawie karnej. Tylko wyjątkowo wznowienie postępowania z powodu przestępstwa może nastąpić bez konieczności ustalenia czynu przestępnego prawomocnym wyrokiem skazującym, a może to mieć miejsce wówczas, gdy postępowanie karne nie może być wszczęte lub zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów (art. 274 in fine P.p.s.a.).
Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie skarżące nie przedstawiły ani prawomocnego wyroku skazującego, ani postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania karnego czy też postanowienia o umorzeniu postępowania karnego potwierdzającego stawiane zarzuty. Stąd też odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. było zdaniem Sądu zasadne.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożyły skarżące, reprezentowane przez adw. L.S. Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzuciły naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 125 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez odmowę jego zastosowania w przedmiotowej sprawie, a to pomimo że w dacie orzekania przez WSA we Wrocławiu, Prokuratura Rejonowa w [...] - pod sygn. akt [...] - prowadziła postępowanie wyjaśniające w sprawie karnej w przedmiocie stanowiącego przestępstwo z art. 270 § 1 K.k. czynu zabronionego opisanego szczegółowo w skardze o wznowienie postępowania z [...] października 2020 r., a rozstrzygnięcie wydane we wskazanym powyżej postępowaniu karnym miałoby istotny i bezpośredni wpływ na wynik postępowania prowadzonego przez WSA we Wrocławiu wywołanego skargą o wznowienie postępowania z [...] października 2020 r.,
2) art. 277 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie jego treści i w konsekwencji pominięcie w całości tej okoliczności, że trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania prowadzonego przez WSA we Wrocławiu pod sygn. akt II SAB/Wr 17/20 jest terminem zawitym niepodlegającym przywróceniu oraz, że upływał on skarżącym z dniem [...] października 2020 r., tj. gdy w toku nadal pozostawało postępowanie wyjaśniające prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w [...] pod sygn. akt [...],
3) art. 273 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w realiach przedmiotowej sprawy, a to pomimo, że z treści skargi o wznowienie postępowania z [...] października 2020 r. wynika wprost, że podstawę faktyczną wznowienia postępowania prowadzonego przez WSA we Wrocławiu pod sygn. akt II SAB/Wr 17/20 stanowić winna ta okoliczność, że wyrok z [...] maja 2020 r. wydany został na podstawie podrobionego dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma Wojewody [...] z [...] stycznia 2011 r.,
4) art. 273 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie w przedmiotowej sprawie, a to pomimo, że z treści skargi o wznowienie postępowania z [...] października 2020 r. nie wynika, że podstawę faktyczną wznowienia postępowania prowadzonego przez WSA we Wrocławiu pod sygn. akt II SAB/Wr 17/20 stanowić ma ta okoliczność, że wyrok z 21 maja 2020 r. uzyskany został za pomocą przestępstwa,
5) art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w zw. z art. 273 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i art. 274 P.p.s.a. poprzez ich błędne zastosowanie w realiach przedmiotowej sprawy skutkujące odrzuceniem skargi o wznowienie postępowania z dnia [...] października 2020 r.
W oparciu o powyższe zarzuty, skarżące kasacyjnie wniosły o:
1. uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia WSA we Wrocławiu z 30 listopada 2020 r. i przekazanie do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu sprawy ze skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA we Wrocławiu z 21 maja 2020 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II SAB/Wr 17/20.;
2. zasądzenie od Wojewody [...] na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
3. rozpoznanie przedmiotowej skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skarżące kasacyjnie przedstawiły argumenty przemawiające za zasadnością wniesionego środka zaskarżenia.
W ślad za skargą kasacyjną, w dniu [...] stycznia 2021 r. pełnomocnik skarżących złożył pismo zawierające wniosek dowodowy w postaci prawomocnego postanowienia asp. E.M. z Komisariatu Policji w [...] z [...] listopada 2020 r. o odmowie wszczęcia dochodzenia na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 K.p.k. o czyn z art. 270 § 1 K.k. z uwagi na przedawnienie karalności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie ograniczało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, które okazały się nieusprawiedliwione bowiem zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego – art. 270 P.p.s.a. Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego stanowi instytucję obalania prawomocnych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. Dopuszczalność wznowienia postępowania sądowego uwarunkowana jest od spełnienia dwóch przesłanek: po pierwsze, skarga o wznowienie musi opierać się na ustawowej podstawie wznowienia, a po drugie, winna być wniesiona w określonym terminie (art. 280 P.p.s.a.). Jak stanowi art. 280 § 1 P.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuca, w przeciwnym razie wyznacza rozprawę.
Podkreślić należy, iż art. 273 P.p.s.a. wymienia restytucyjne podstawy wznowienia postępowania. Art. 273 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi o możliwości żądania wznowienia postępowania w sytuacji, gdy orzeczenie wydano w oparciu o dokument podrobiony lub przerobiony albo o skazujący wyrok karny, następnie uchylony. W doktrynie i judykaturze podkreśla się, iż dokumentami, o których mowa w tym przepisie są zarówno dokumenty urzędowe, jak i prywatne. Najczęściej przyjmuje się, że podrobienie dokumentu polega na sporządzeniu dokumentu przy zachowaniu pozorów, jak gdyby dokument i zawarte w nim oświadczenie pochodziło od innej osoby niż ta, w której imieniu został sporządzony. Natomiast przerobienie dokumentu polega na nadaniu mu innej niż pierwotna treści, tj. wpisaniu w jej miejsce innej treści lub poprawieniu istniejącej. (zob. Kabat A: Komentarz do art. 273 P.p.s.a.). Zarówno doktryna jak i judykatura akcentuje, że: "Art. 273 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wyraźnie wskazuje, iż podstawą żądania musi być dokument podrobiony lub przerobiony, a fakt ten musi być w chwili składania skargi o wznowienie prawomocnie stwierdzony przez właściwy organ po przeprowadzeniu postępowania karnego." (zob. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 1984/06; LEX nr 453473). Nadto zwraca się uwagę, że: "Podrobienie lub przerobienie dokumentu stanowi podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego jedynie w przypadku, gdy prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego oparte zostało na sfałszowanym dokumencie, a przy tym dowód z dokumentu musiałby być przeprowadzony w postępowaniu sądowym (w trybie art. 106 § 3 i 5 P.p.s.a.)", a nie w postępowaniu przed organem administracji publicznej (zob. postanowienie WSA w Szczecinie z 8 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 125/10, LEX nr 794158; postanowienie NSA z 17 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 995/12; Tarno J.P.: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 552).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że żądające wznowienia postępowania upatrują wystąpienia przesłanki wynikającej z art. 273 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyroku z 21 maja 2020 r., sygn. akt II SAB/Wr 17/20 w oparciu o podrobiony dokument zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma Wojewody [...] z [...] stycznia 2011 r. Stwierdzić należy, że w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie z [...] października 2020 r. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, tj. o czyn z art. 270 § 1 K.k. skierowane do Prokuratury Rejonowej w [...]. Brak jest natomiast prawomocnego orzeczenia potwierdzającego zarzucany czyn. Jak już wcześniej wspomniano, o owym podrobieniu czy przerobieniu dokumentu mogą orzekać wyłącznie powołane do tego organy. Należy zatem przypomnieć, że art. 273 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wyraźnie wskazuje, iż podstawą żądania musi być dokument podrobiony lub przerobiony, a fakt ten musi być w chwili składania skargi o wznowienie prawomocnie stwierdzony.
Dlatego też, Sąd I instancji odrzucając skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 21 maja 2020 r., sygn. akt II SAB/Wr 17/20 trafnie przyjął, iż skarżące nie złożyły do akt sprawy prawomocnego wyroku skazującego z powodu zarzucanego przestępstwa a jedynie zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Możliwość natomiast skutecznego wznowienia postępowania w oparciu o przesłanki wynikające z art. 273 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. została przez ustawodawcę uzależniona od konieczności ustalenia czynu przestępnego prawomocnym wyrokiem skazującym (art. 274 P.p.s.a.). Tym samym, skoro brak było prawomocnego wyroku skazującego bądź postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania karnego lub postanowienia o umorzeniu postępowania karnego, które potwierdzałyby zarzuty dotyczące uzyskania zaskarżonego wyroku WSA we Wrocławiu w wyniku przestępstwa dlatego też nie zaistniała ustawowa przesłanka o której mowa w at. 274 P.p.s.a. Wskazać ponadto należy, że [...] stycznia 2021 r. skarżące kasacyjnie nadesłały do tut. Sądu kopię postanowienia o odmowie wszczęcia dochodzenia przez Komisariat Policji w [...] na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 K.p.k. z uwagi na przedawnienie karalności czynu z art. 270 K.k., co również nie może być uznane za przesłankę uzasadniającą możliwość wzruszenia prawomocnego wyroku WSA we Wrocławiu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał podstawy, które ewentualnie mogłyby być przesłanką do uwzględnienia skargi o wznowienie postępowania, wyjaśniając jakie okoliczności musiałyby zajść w sprawie, aby skarga mogła zostać uwzględniona. W sprawie niniejszej tenże Sąd odrzucając skargę o wznowienie postępowania trafnie wskazał, że ww. okoliczności nie zostały wykazane.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie nie jest także możliwe na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego stwierdzenie, czy doszło do popełnienia tego przestępstwa czy też nie, zaś badanie przez sąd administracyjny tej okoliczności stanowiłoby przekroczenie właściwości przedmiotowej sądu.
Z podanych wyżej względów, zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 273 § 1 pkt 1 i pkt 2, art. 274 oraz art. 277 P.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. nie posiadają usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny jako nietrafny uznał również zarzut naruszenia art. 125 § 1 pkt 2 P.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i niezawieszenie przez WSA we Wrocławiu postępowania wywołanego skargą o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tegoż Sądu z 21 maja 2020 r., sygn. akt II SAB/Wr 17/20 z uwagi na prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w Złotoryi postępowanie wyjaśniające w sprawie karnej o przestępstwo z art. 270 § 1 K.k.
Wskazać należy, że w świetle art. 125 § 1 P.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu:
1. jeżeli rozstrzygniecie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym;
2. jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej.
W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że ww. przepis stanowi instytucję zawieszenia fakultatywnego z urzędu. W razie wystąpienia którejkolwiek z przesłanek wskazanych w tym przepisie sąd zobowiązany jest rozważyć, czy zawieszenie postępowania jest uzasadnione. Oznacza to, że ocena istnienia przesłanek zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 P.p.s.a. oraz ich wpływu na przyszłe rozstrzygniecie należy wyłącznie do sądu. Podstawę zawieszenia postępowania wskazaną w art. 125 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. można określić jako przyczynę prejudycjalną. Rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej zależy od wyniku innego postępowania, jeżeli rozstrzygnięcie, które zapadnie w tym drugim postępowaniu, będzie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy będącej przedmiotem pierwszego postępowania. Przyjęte rozumienie kwestii prejudycjalnej zakłada istnienie ścisłego związku między sprawą rozpoznawaną w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a kwestią będąca przedmiotem postępowania prejudycjalnego. Związek ten polega na tym, że rozstrzygniecie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej (zob. wyroki NSA z: 15 maja 2018 r., I OSK 1254/18; 31 stycznia 2013 r., I OSK 1549/12; 8 lipca 2008 r., II OSK 792/07, 26 października 2005 r., I FSK 230/05). Podkreślić należy, iż związek postępowań, o których mowa w art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. musi być bezpośredni, zaś postępowanie w sprawie prejudykatu musi wyprzedzać postępowanie główne. Dla sądu kwestią prejudycjalną jest wyłącznie zagadnienie, którego rozstrzygnięcie jest niezbędne do sformułowania wypowiedzi, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem.
W sprawie niniejszej, Sąd I instancji nie był zobowiązany do zawieszenia postępowania wywołanego skargą o wznowienie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w [...] (pod sygn. akt [...]). Złożenie bowiem skargi o wznowienie postępowania przed prawomocnym stwierdzeniem zarzucanego czynu (fałszerstwa) jest przede wszystkim przedwczesne. W rezultacie, skoro w dacie składania skargi o wznowienie postępowania musi istnieć prawomocne potwierdzenie podrobienia lub przerobienia dokumentu nie jest również dopuszczalne zawieszenie wznowionego postępowania w oczekiwaniu na takie prawomocne orzeczenie właściwego organu w przedmiocie popełnienia wskazanego przestępstwa. Dlatego też, skoro w niniejszej sprawie skarżące kasacyjnie nie przedstawiły jakiegokolwiek dokumentu umożliwiającego chociażby samo wznowienie postępowania, to tym samym bezcelowym było jego zawieszenie.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie dopuścił się także naruszenia art. 125 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.