I OSK 485/15

I OSK 485/15 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-10-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-02-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Maciej Dybowski
Mariola Kowalska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III SA/Kr 1150/13 - Wyrok WSA w Krakowie z 2014-10-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 182
art. 2, art. 3, art. 8 ust. 1, art. 48 ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
Dz.U. 2005 nr 267 poz 2259
art. 7
Ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Mariola Kowalska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 12 października 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 1150/13 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie posiłku oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. III SA/Kr 1150/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zakupu obiadów.
Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez Sąd I instancji, stanie faktycznym:
Pismem z dnia 12 kwietnia 2013 r. G. K. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie obiadów dla niej oraz dla męża i syna.
Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając w imieniu Burmistrza W., odmówił przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zakupu obiadów dla G. K., S. K. i D.K.. Organ wskazał, że wnioskodawczyni posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, pozostaje pod stałą kontrolą lekarską, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem S. K. oraz pełnoletnim synem D. K.. S. K. jest bezrobotny, nie ma prawa do zasiłku, bez pracy pozostają także G. K. i D. K.. Organ I instancji nie znalazł podstaw do udzielenia żądanej pomocy, mimo spełnienia kryterium dochodowego przez rodzinę G. K., której łączny dochód wynosi 821,88 zł netto. Zaznaczył, że we wsi J., w której mieszka wnioskodawczyni, nie ma możliwości zakupu gorących posiłków, a zapewnienie ich w innej miejscowości wiązałoby się z dodatkowym obciążeniem dla budżetu rodziny G. K. - kosztami dojazdu. Organ I instancji wskazał, iż rodzina K. otrzymuje pomoc żywnościową z Kuchni św. [...] w W., dostaje również suchy prowiant z Banku Żywności w ramach programu "PEAD". Organ I instancji zauważył także, iż G. K. zrezygnowała z gorących posiłków z Kuchni św. [...]. Wskazał, że oprócz otrzymywanych produktów rodzina K. pobiera świadczenia pieniężne z pomocy społecznej (zasiłek stały i okresowy), za które może dokupić brakujące produkty spożywcze niezbędne do przygotowania gorącego posiłku. W ocenie organu I instancji G. K., S. K. oraz D.K. jako osoby bezrobotne są zatem w stanie przygotować gorący posiłek we własnym zakresie.
Od decyzji organu I instancji odwołania złożyli G. K. oraz D. K.. Odwołujący się przedstawili zestawienie produktów żywnościowych wydanych im w okresie od dnia 1 marca do dnia 12 kwietnia 2013 r. przez Kuchnię św. [...], podkreślając, że w miarę regularnie mogą spożywać jedynie chleb. G. K. i D. K. wskazali nadto, iż ze środków otrzymywanych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. opłacają ogrzewanie, otrzymywana żywność oraz świadczenia pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich podstawowych potrzeb.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. znak [...], po rozpatrzeniu odwołania G. K. i D. K., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3).
Organ podniósł, że zgodnie z art. 48 ust. 1 i ust. 4 ustawy osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona, a pomoc doraźna lub okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Zasadę przyznawania pomocy społecznej dla osób w rodzinie formułuje art. 8 ust. 1 pkt 2, na gruncie którego prawo do świadczeń przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł [§ 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823)] oraz przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Dalej organ podniósł, że według art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2259 z późn. zm.) pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy.
Organ odwoławczy wskazał, że łączny dochód rodziny K. to kwota 821,88 zł, na którą składają się zasiłek stały w wysokości 275,75 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 546,13 zł. Powyższy dochód nie przekracza minimum dochodowego dla trzyosobowej rodziny, tj. kwoty 1.368,00 zł oraz 150% kryterium dochodowego dla trzyosobowej rodziny, czyli kwoty 2.052,00 zł.
Pomimo spełnienia kryterium dochodowego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uznało, iż organ I instancji zasadnie odmówił przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zakupu obiadów dla G. K., S. K. oraz D. K.. Kolegium wskazało, że rodzina K. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej, od wielu lat korzysta ze wsparcia państwa. Kuchnia św. [...] wydaje G. K., S. K. i D. K. różne produkty spożywcze, osoby te są wspierane także artykułami żywnościowymi z Banku Żywności w ramach programu "PEAD". Zdaniem organu rodzina wnioskodawczyni może więc przygotowywać posiłki samodzielnie, zwłaszcza że jej członkowie nie pracują. Organ zauważył też, iż S. K. ma zagwarantowany posiłek (zupę) świadczony przez Kuchnię św. [...], natomiast G. K. i D. K. dobrowolnie zrezygnowali z gorących posiłków przygotowywanych przez ww. placówkę. Oprócz produktów spożywczych rodzina wnioskodawczyni otrzymuje również świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, pozwalające na dokupienie brakujących produktów, potrzebnych do przygotowania obiadów. Kolegium wyjaśniło dodatkowo, iż instytucja pomocy społecznej ma charakter jedynie pomocniczy, bowiem strony same powinny wykazać się aktywnością zmierzającą do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej.
G. K. złożyła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2013 r. Podniosła, że nie została zapoznana przez organ z materiałem dowodowym w sprawie. Zakwestionowała ponadto trafność rozstrzygnięcia wobec trudnej sytuacji materialnej jej rodziny.
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę G. K..
Sąd przytoczył przepisy mające zastosowanie w sprawie, w tym przepis art. 2 i art. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, a także przepisy art. 2 pkt 4 i art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Sąd podniósł, że z przytoczonych przepisów określających zasady przyznawania pomocy w zakresie dożywiania jednoznacznie wynika, że udzielenie świadczenia jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny ubiegającej się o jego przyznanie, a także zakresu środków przeznaczonych na ten cel przez organ. Oznacza to, że rodzaj, forma i rozmiar przyznanego świadczenia dostosowane są do indywidualnej sytuacji świadczeniobiorcy, a żądanie przez osobę ubiegającą się o pomoc przyznania świadczenia w określonej formie pozostaje bez wpływu na treść decyzji.
Sąd wskazał, że wydając decyzję organ kierował się także treścią art. 48 ust. 1 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona, a pomoc doraźna lub okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić.
Zdaniem Sądu organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, w tym dochód skarżącej, dokonały też prawidłowej wykładni obowiązujących przepisów. Sąd wskazał, że skarżąca od wielu lat korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej, stąd jej sytuacja jest znana pracownikom pomocy społecznej i zauważył, że ma zapewnioną możliwość posiłków. Dotąd korzystała z Kuchni św. [...], gdzie pobierała wysokokaloryczną zupę do naczyń na trzy osoby, dodatkowo otrzymuje stamtąd codziennie pieczywo: chleb, drożdżówki, w miarę możliwości ciasto, a także inne produkty żywnościowe. Wspiera ją również różnymi artykułami żywnościowymi Bank Żywności w ramach programu "PEAD", syn skarżącej miał opłacone obiady w szkolnej stołówce przy Zespole Szkół Publicznych Nr [...] w W..
Sąd podzielił stanowisko organów, że skoro rodzina skarżącej otrzymuje produkty żywnościowe z Banku Żywności w ramach programu "PEAD", z Kuchni św. [...], a skarżąca jest osobą bezrobotną, podobnie jak jej mąż, to są w stanie sobie przygotować samodzielnie dietetyczny posiłek. Oprócz otrzymywanych produktów skarżąca otrzymuje również stałe świadczenia pieniężne z opieki społecznej, za które jest w stanie dokupić brakujące produkty do przygotowania posiłku. Zdaniem Sądu nie zostały więc spełnione przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia w postaci zakupu obiadów, skoro w myśl art. 48 ust. 1 i ust. 4 ustawy nie tylko, że skarżąca nie jest tego świadczenia pozbawiona, ale i własnym staraniem może sobie posiłek zapewnić z uwzględnieniem aspektów zdrowotnych.
Dodatkowo Sąd uwzględnił okoliczność, że środki przeznaczane na świadczenia z pomocy społecznej są dość ograniczone. Organy odpowiedzialne za realizację zadań z zakresu pomocy społecznej muszą rozdzielać posiadane fundusze na różne niezbędne potrzeby bytowe swych beneficjentów oraz pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Organy pomocy społecznej nie mogą zatem zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o taką pomoc, jak również nie są zobowiązane udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.
Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie skargę oddalił.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 1150/13 G. K. złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w I punkcie i zarzucając:
- naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 141 § 4 zd. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a., wskutek pominięcia w uzasadnieniu wyroku pisma procesowego skarżącej z dnia 17 października 2014 r., które zawiera zarzuty uzupełniające skargę;
- naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a to art. 48 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej, gdyż przewiduje on nie prawo do jakiegokolwiek posiłku, ale takiego, który zapewni zaspokojenie energetycznego zapotrzebowania człowieka w sposób powodujący uczucie biologicznej sytości;
- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 134 § 1, art. 141 § 4 zd. 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 p.p.s.a., w sytuacji gdy organ nie przeprowadził właściwego postępowania dowodowego celem ustalenia, czy skarżąca własnym staraniem może zapewnić sobie jeden gorący posiłek dziennie;
- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 134 § 1, art. 141 § 4 zd. 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a., gdyż akta sprawy nie pozwalały Sądowi na całościową weryfikację oceny sytuacji skarżącej, ponieważ zawierają jedynie dokument w postaci aktualizacji wywiadu środowiskowego, bez wskazania, kiedy przeprowadzany był zasadniczy wywiad środowiskowy i bez umieszczenia w aktach chociażby kopii tego wywiadu;
- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 134 § 1, art. 141 § 4 zd. 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. oraz art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych, wskutek uznania za udowodnione okoliczności faktycznych sprawy, mimo że skarżąca nie miała możności wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.
W skardze kasacyjnej wskazano, że uzasadnienie wyroku pomija najważniejsze argumenty skarżącej, wskazujące, że nie miała możności wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów oraz że nie przeprowadzono właściwego postępowania celem ustalenia, czy własnym staraniem może zapewnić sobie jeden gorący posiłek dziennie. Uzasadnienie wyroku zupełnie pomija zarzuty podniesione w skardze w postaci pisma procesowego z dnia 17 października 2014 r. W efekcie Sąd powtarza za decyzjami, że skarżąca ma zapewnioną możliwość posiłków, tymczasem posiłek gorący "to zestaw przyrządzonych artykułów spożywczych zapewniający zaspokojenie energetycznego zapotrzebowania człowieka w sposób powodujący uczucie biologicznej sytości, którego cechą jest serwowanie w wysokiej temperaturze". Autor skargi kasacyjnej podniósł, że organy administracji, co zaaprobował Sąd, pominęły zarzuty skarżącej dotyczące jakości wyżywienia serwowanego przez Kuchnię św. [...], w efekcie prawo do posiłku zostało potraktowane formalistycznie, a to oznacza naruszenie art. 48 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej.
Autor skargi kasacyjnej zarzucił, że nie zostało udowodnione twierdzenie Sądu, że skarżąca, która oprócz otrzymywanych produktów żywnościowych otrzymuje również stałe świadczenia pieniężne z opieki społecznej, jest w stanie dokupić produkty brakujące do przygotowania posiłku, przy dochodzie trzyosobowej rodziny wynoszącym 821,88 zł. W jego ocenie należało odnieść się do informacji znajdujących się na k. 39 - 53 i 76 - 79 akt administracyjnych oraz porównać je z analizą sporządzoną przez skarżącą (k. 82 - 85). Zarzucono w związku z tym, iż organ nie przeprowadził właściwego postępowania dowodowego celem ustalenia, czy skarżąca własnym staraniem może zapewnić sobie jeden gorący posiłek dziennie, a Sąd to błędnie zaaprobował.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano także, że postępowanie administracyjne po raz kolejny nie pozwoliło na całościową weryfikację oceny sytuacji skarżącej ze względu na niekompletność akt, a na tę wadliwą praktykę organu zwracał już uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 20 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 1386/12, w którym zauważono, że "akta sprawy nie powalają Sądowi na całościową weryfikację oceny sytuacji skarżącej, ponieważ zawierają jedynie dokument w postaci aktualizacji wywiadu środowiskowego, bez wskazania, kiedy przeprowadzany był zasadniczy wywiad środowiskowy i bez umieszczenia w aktach chociażby kopii tego wywiadu". Jak wskazał autor skargi kasacyjnej, tym razem było identycznie, mimo to skarga została oddalona.
Uzasadniając ostatni zarzut skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że skarżąca nie miała możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.), a Sąd ten zarzut pominął, podobnie jak i całe pismo procesowe z dnia 17 października 2014 r., dlatego też żadna z okoliczności faktycznych nie może być uznana za udowodnioną (art. 81 k.p.a.).
W związku z tak postawionymi zarzutami skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Wniesiono także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w kwocie 270 zł podwyższonej o stawkę podatku od towarów i usług.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu.
Przedmiotem kontroli Sądu I instancji była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zakupu obiadów dla G. K., S. K. i D. K..
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) oraz przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.s.. W świetle art. 48 ust. 1 i ust. 4 u.p.s. osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona, a pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.
Prowadzące postępowanie w sprawie organy ustaliły, że łączny dochód rodziny G. K. stanowi kwotę 821,88 zł, na którą składają się zasiłek stały w wysokości 275,75 zł oraz zasiłek okresowy w wysokości 546,13 zł, niewątpliwie zatem spełnione zostało kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Pomimo spełnienia tego kryterium organy uznały, iż brak jest podstaw do przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zakupu obiadów dla G. K., S. K. oraz D. K.. Organy ustaliły, że rodzina K. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej, od wielu lat korzysta ze wsparcia państwa. Kuchnia św. [...] w W. wydaje G. K., S. K. i D. K. różne produkty spożywcze, rodzina ta otrzymuje także artykuły żywnościowe z Banku Żywności w ramach programu "PEAD". Organy zauważyły również, iż S. K. ma zagwarantowany posiłek (zupę) świadczony przez Kuchnię św. [...] w W., natomiast G. K. i D. K. zrezygnowali z gorących posiłków przygotowywanych przez ww. placówkę. Członkowie rodziny wnioskodawczyni nie pracują. Oprócz produktów spożywczych rodzina G. K. otrzymuje również świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, pozwalające, w ocenie organów, na dokupienie brakujących produktów potrzebnych do przygotowania obiadów. Z uwagi na te okoliczności organy uznały, że wnioskodawczyni wraz z rodziną są w stanie zapewnić sobie gorący posiłek we własnym zakresie, nie zostały więc spełnione przesłanki do przyznania świadczenia w postaci zakupu obiadów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu I instancji, który nie znalazł podstaw do uchylenia wydanych w tym przedmiocie decyzji, uznać należy za zasadne.
Podkreślenia wymaga, że przy udzielaniu świadczeń z pomocy społecznej, w tym także w sprawach dotyczących dożywiania, organy mają obowiązek uwzględniania treści przepisów art. 2 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej, określających ogólne zasady przyznawania świadczeń. W świetle bowiem art. 7 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" do udzielania pomocy w zakresie dożywiania, z wyłączeniem pomocy określonej w art. 6a, mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać. W świetle art. 3 ust. 1 – ust. 4 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Z przywołanych regulacji wynika, że rolą pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności wspieranie osoby (rodziny) w jej wysiłkach zmierzających do zaspokojenia potrzeb bytowych, tak by stała się ona samowystarczalna. Pomoc przyznawana na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej ma charakter przejściowy i pomocniczy, pomoc ta stanowi wsparcie w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych i zabezpieczenie najpilniejszych wydatków bytowych. Nie może ona zatem w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania osób o nią występujących, służące zaspokajaniu wszystkich ich oczekiwań. Takie postrzeganie zadań pomocy społecznej byłoby całkowicie sprzeczne z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania wysiłków osób o nią występujących podejmowanych w celu pokonania życiowych trudności i poprawy własnej sytuacji, a nie stałego zastępowania aktywności tych osób i ich wyręczania w zakresie dostarczania im i ich rodzinie środków utrzymania.
Zauważyć też trzeba, że w świetle powyższych regulacji przyznanie świadczeń pomocy społecznej uzależnione jest nie tylko od całokształtu sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy i jego żądań, lecz wymaga uwględniania także innych kwestii. Orzekając w sprawie z zakresu pomocy społecznej organ winien wybrać rodzaj i formę pomocy najbardziej adekwatną do sytuacji strony, konieczne jest dostosowanie rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy. Potrzeby osoby czy rodziny, których domagają się zaspokojenia, muszą odpowiadać celom i mieścić się w możliwościach pomocy społecznej. Organ nie może zatem swoich działań koncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby czy rodziny. Wysokość świadczenia, jego rodzaj i forma, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są więc również od wysokości środków finansowych pozostających w dyspozycji organu przyznającego pomoc oraz liczby osób potrzebujących, pozostających pod opieką ośrodka. Powołane przepisy pozwalają organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe w danej sprawie, w świetle celów pomocy społecznej.
Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, iż orzekające w sprawie organy przy wydaniu decyzji uwzględniły powyższe kryteria, prawidłowo oceniły sytuację bytową skarżącej i zasadnie odmówiły przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zakupu obiadów dla G. K., S. K. i D. K.. Stanowisko Sądu I instancji, który uznał działania organów w tym zakresie za odpowiadające prawu, było w pełni zasadne.
Wprawdzie składająca się z trzech osób rodzina K. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej, to jednak korzysta z różnych form wsparcia (zresztą od wielu lat). Osoby te otrzymują produkty spożywcze z Kuchni św. [...] w W., wspierane są także artykułami żywnościowymi z Banku Żywności w ramach programu "PEAD". S. K. korzysta z gorących posiłków świadczonych przez Kuchnię św. [...] w W. (G. K. i D. K. z takich posiłków zrezygnowali, wyrażając niezadowolenie z ich jakości). Rodzina G. K. otrzymuje również świadczenia pieniężne z pomocy społecznej. Zasadne zatem w okolicznościach niniejszej sprawy jest stwierdzenie, że będąc osobami nieaktywnymi zawodowo, G. K., S. K. i D. K. są w stanie samodzielnie przygotowywać gorące posiłki, przy wykorzystaniu powyższych otrzymywanych form wsparcia. Orzekające w sprawie organy wzięły pod uwagę istotne okoliczności sprawy, a więc trudną sytuację życiową i finansową skarżącej i jej rodziny, ale także zakres i formy pomocy już im udzielonej oraz potrzeby innych osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej i możliwości ośrodka pomocy społecznej.
Trafnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ocenił zaskarżoną decyzję jako prawidłową, a zarzut naruszenia przez Sąd przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 48 ust. 1 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej okazał się niezasadny.
Stwierdzić również trzeba, że postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało przez organy w sposób wyczerpujący i zgodny z regułami wynikającymi z art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i nie było potrzeby jego uzupełniania w kierunku wskazanym przez autora skargi kasacyjnej. Zebrany materiał dowodowy był kompletny i wystarczający do ustalenia sytuacji bytowej skarżącej i jej rodziny. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, weryfikacji oceny sytuacji materialnej skarżącej nie uniemożliwiał brak w aktach sprawy informacji, kiedy przeprowadzany był zasadniczy wywiad środowiskowy i brak kopii tego wywiadu. Warto przy tym zauważyć, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał, do ustalenia jakich okoliczności istotnych dla sprawy miałyby te informacje służyć i jaki mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy.
Nie można zatem podzielić również zarzutów naruszenia przepisów postępowania - art. 134 § 1, art. 141 § 4 zd. 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a., których to naruszeń autor skargi kasacyjnej upatrywał w zaakceptowaniu przez Sąd stanowiska organów pomimo niekompletnego materiału dowodowego i nieprzeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego.
Nie może także odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 134 § 1, art. 141 § 4 zd. 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 p.p.s.a. oraz art. 1 § 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych, w powiązaniu z art. 81 k.p.a., wskutek uznania za udowodnione okoliczności faktycznych sprawy, mimo że skarżąca nie miała możności wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów i pominięcia przez Sąd tej okoliczności wskazanej w piśmie z dnia 17 października 2014 r. Zauważyć trzeba, iż ustalony przez organ I instancji stan faktyczny nie był uzupełniany w postępowaniu odwoławczym, nie pojawiły się żadne nowe dowody, co do których skarżąca nie wypowiedziała się na etapie postępowania przed organem I instancji i w odwołaniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zatem uznać, iż brak możliwości wypowiedzenia się skarżącej co do zgromadzonego materiału dowodowego mógł mieć istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy administracyjnej, a tym bardziej, że istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej miało niedostrzeżenie i pominięcie tej okoliczności przez Sąd I instancji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przywołane w skardze kasacyjnej okoliczności nie dają więc podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Pamiętać należy, że w świetle art. 174 § 2 p.p.s.a. zarzuty wskazujące na ewentualne uchybienia w tym zakresie mogą być skuteczne jedynie w przypadku wykazania możliwości ich wpływu na wynik sprawy, czego skarżąca kasacyjnie nie wykazała.
Zarzuty postawione w rozpoznawanej skardze kasacyjnej okazały się zatem nietrafne, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.
Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy wskazać, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258-261 ustawy.