I OSK 48/21

Naczelny Sąd Administracyjny2022-08-31
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo administracyjnepostępowanie administracyjneskarga kasacyjnainteres prawnystrona postępowaniaKodeks postępowania administracyjnegoPrawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymilasygrunty rolnezalesianie

Podsumowanie

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą umorzenia postępowania w sprawie odmowy przekazania obowiązków związanych z prowadzeniem uprawy leśnej, uznając brak interesu prawnego skarżących.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Opolu, który oddalił skargę na decyzję SKO o umorzeniu postępowania w sprawie odmowy przekazania obowiązków związanych z prowadzeniem uprawy leśnej. Skarżący zarzucali naruszenie przepisów k.p.a. i p.p.s.a., w szczególności w zakresie interesu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący, którzy nabyli działki na podstawie umowy darowizny, nie wstąpili w ogół praw i obowiązków poprzedniego właściciela i nie mieli interesu prawnego w trybie art. 154 k.p.a. do zmiany decyzji wydanej na rzecz innej osoby. Skarga kasacyjna została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M. K., M. K.1 i R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który oddalił ich skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu. Decyzja SKO dotyczyła umorzenia postępowania w sprawie odmowy przekazania obowiązków związanych z prowadzeniem uprawy leśnej oraz ekwiwalentu, zainicjowanego wnioskiem M. K.1 i R. K. Skarżący kasacyjnie zarzucali naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym art. 28 k.p.a. w zw. z art. 154 k.p.a. przez niewłaściwe przyjęcie braku interesu prawnego, art. 3 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie, a także art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. przez błędne uzasadnienie braku interesu prawnego. NSA stwierdził, że skarżący, którzy nabyli działki na podstawie umowy darowizny, nie wstąpili w ogół praw i obowiązków poprzedniego właściciela. W związku z tym nie posiadali interesu prawnego w trybie art. 154 k.p.a. do żądania zmiany decyzji wydanej na rzecz innej osoby, w której nie wstąpili jako następcy prawni. Sąd podkreślił, że interes prawny musi wynikać z normy prawa materialnego, a samo wskazanie na art. 28 k.p.a. nie jest wystarczające. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania dowodowego nie zostały skonkretyzowane, a zarzuty dotyczące art. 141 § 4 p.p.s.a. nie mogły kwestionować zastosowania prawa materialnego. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, nabywcy nieruchomości na podstawie umowy darowizny nie wstąpili w ogół praw i obowiązków poprzedniego właściciela i nie posiadają interesu prawnego w trybie art. 154 k.p.a. do żądania zmiany decyzji wydanej na rzecz innej osoby.

Uzasadnienie

Interes prawny w trybie art. 154 k.p.a. wymaga tożsamości podmiotowej i przedmiotowej postępowania. Nabywcy nieruchomości na podstawie umowy darowizny nie wstępują w ogół praw i obowiązków poprzedniego właściciela, a jedynie nabywają prawo własności nieruchomości. Mogą inicjować nowe postępowanie na swoją rzecz, ale nie mogą żądać zmiany decyzji wydanej na rzecz innej osoby, w której nie wstąpili jako następcy prawni.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 154

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia art. 7 § ust. 6a

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 193 § in fine

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

uCOVID-19 art. 15 zzs4 § ust. 2

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nabywcy nieruchomości na podstawie umowy darowizny nie wstępują w ogół praw i obowiązków poprzedniego właściciela. Interes prawny w trybie art. 154 k.p.a. wymaga tożsamości podmiotowej i przedmiotowej postępowania. Samo wskazanie na art. 28 k.p.a. nie jest wystarczające do stwierdzenia interesu prawnego; musi on wynikać z prawa materialnego.

Odrzucone argumenty

Skarżący posiadali interes prawny w postępowaniu dotyczącym zmiany decyzji wydanej na rzecz innej osoby, ponieważ nabyli tytuł prawny do nieruchomości. Zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. przez błędne uzasadnienie braku interesu prawnego. Zarzuty naruszenia art. 3 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi.

Godne uwagi sformułowania

Interes prawny należy rozumieć jako interes prawny wynikający z normy prawa materialnego. Nabywcy nieruchomości nie wstąpili w ogół praw i obowiązków swego poprzednika prawnego, ale jedynie nabyli prawo własności nieruchomości w określonym momencie. Samo wskazanie na art. 28 k.p.a. nie jest wobec tego wystarczające.

Skład orzekający

Iwona Bogucka

przewodniczący sprawozdawca

Zygmunt Zgierski

członek

Agnieszka Miernik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie kręgu stron postępowania administracyjnego, w szczególności w kontekście zmiany decyzji administracyjnych na podstawie art. 154 k.p.a. oraz definicji i zakresu interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w przypadku nabycia nieruchomości na podstawie umowy darowizny."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z prowadzeniem uprawy leśnej na gruntach rolnych i trybem zmiany decyzji administracyjnych. Interpretacja interesu prawnego może być stosowana analogicznie w innych sprawach, gdzie dochodzi do zmiany właściciela nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, które jest częstym problemem praktycznym. Wyjaśnienie, dlaczego nabycie nieruchomości na podstawie darowizny nie daje automatycznie interesu prawnego do zmiany decyzji wydanej na rzecz poprzedniego właściciela, jest cenne dla prawników.

Darowizna nieruchomości a interes prawny w zmianie decyzji administracyjnej – co musisz wiedzieć?

Sektor

rolnictwo

Lexedit — asystent AI dla prawników

Analizuj umowy, identyfikuj ryzyka i edytuj dokumenty z pomocą AI. Wrażliwe dane są anonimizowane zanim opuszczą Twój komputer.

Analiza umów

Ryzyka, klauzule i rekomendacje w trybie śledzenia zmian

Pełna anonimizacja

Dane osobowe usuwane lokalnie przed wysyłką do AI

Bezpieczeństwo danych

Szyfrowanie, brak trenowania modeli na Twoich dokumentach

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I OSK 48/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Iwona Bogucka /przewodniczący sprawozdawca/
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6161 Lasy oraz zalesianie gruntów rolnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Op 377/18 - Wyrok WSA w Opolu z 2018-11-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184, art. 193 in fine
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 154
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K., M. K.1 i R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 20 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Op 377/18 w sprawie ze skargi M. K., M. K.1 i R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 17 maja 2018 r. nr SKO.40.1243.2018.rl w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy przekazania obowiązków związanych z prowadzeniem uprawy leśnej oraz ekwiwalentu oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 20 listopada 2018 r., II SA/Op 377/18, oddalił skargę M. K., M. K.1 i R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 17 maja 2018 r. nr SKO.40.1243.2018.rl w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku M. K.1 i R. K., o uchylenie – w trybie art. 154 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej: k.p.a.) – decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 28 listopada 2008 r., którą odmówiono przekazania obowiązków związanych z prowadzeniem uprawy leśnej dotyczącej działek rolnych nr [...] i [...], położonych w miejscowości T. oraz ekwiwalentu.
W skardze kasacyjnej M. K., M. K.1 i R. K. zaskarżyli wyrok Sądu I instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu, a także o przeprowadzenie rozprawy i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 154 k.p.a. przez niewłaściwe przyjęcie, że rozstrzygnięcie w granicach interesu prawnego M. K. i R. K. jest kwestią nową, której ocena nie może nastąpić w trybie art. 154 k.p.a.;
2. art. 3 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji gdy skarga powinna być uwzględniona w całości;
3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. przez niewłaściwe i błędne przyjęcie w uzasadnieniu wyroku braku interesu prawnego po stronie M. K. i R. K.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. nie zależy od jakiegokolwiek zainteresowania wynikiem sprawy, a jedynie od interesu prawnego, który należy rozumieć jako interes wynikający z normy prawa materialnego przy czym, aby interes ten stanowił podstawę zakwalifikowania określonego podmiotu jako strony postępowania musi pozostawać w bezpośrednim, konkretnym, indywidualnym i aktualnym związku z postępowaniem w określonej sprawie administracyjnej. Stwierdzenie istnienia takiego interesu wymaga zaistnienia związku o charakterze materialno-prawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialno-prawnej. Od interesu prawnego dającego prawa strony należy odróżnić interes faktyczny, który nie jest chroniony przez obowiązujące normy prawne. W przypadku bowiem interesu faktycznego dany podmiot jest bezpośrednio zainteresowany korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, ale nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu. Interes faktyczny w postępowaniu administracyjnym może mieć więc każdy, kto ze względu na swoją rzeczywistą sytuację lub subiektywne przekonanie, jest zainteresowany rozstrzygnięciem danej sprawy administracyjnej. Z pojęcia strony postępowania administracyjnego zostały jednak wykluczone podmioty, które mogą wykazać się jedynie posiadaniem interesu faktycznego w takim, a nie innym rozstrzygnięciu. Podmiot mający interes faktyczny może wprawdzie żądać od administracji podjęcia stosownych działań, jednakże żądanie to nie jest oparte na przepisach prawa chroniących sferę interesów tego podmiotu. Podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania, czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Pojęcie interesu prawnego, na którym oparta jest legitymacja procesowa strony w postępowaniu administracyjnym, należy ustalać według norm prawa materialnego, natomiast mieć interes prawny oznacza tyle, co ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu w związku z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną, a przedmiotem postępowania istnieje uzasadnione treścią normy prawa materialnego – realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. Podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 k.p.a. i nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania, czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Przenosząc powyższe wywody na grunt niniejszej sprawy, skarżący kasacyjnie wskazali, że w przypadku wszczęcia postępowania na żądanie strony, organ administracji publicznej jest obowiązany ustalić, czy w postępowaniu tym powinny uczestniczyć inne osoby będące stronami postępowania i zawiadomić je o wszczętym postępowaniu na żądanie strony. Oznacza to, że w postępowaniu wszczętym na żądanie M. K. mogą uczestniczyć osoby, które wprawdzie nie żądały czynności organu administracji, lecz postępowanie to dotyczy ich interesu prawnego lub obowiązku. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Wprawdzie pierwotne postępowanie wszczęte zostało przez M. K., jednakże fakt nabycia tytułu prawnego przez M. K.1 i R. K. do przedmiotowych działek rolnych uzasadniał występowanie po ich stronie interesu prawnego wynikającego z dyspozycji art. 28 k.p.a. Interes prawny, który jest określony w art. 28 k.p.a. jako znamionujący stronę postępowania, musi występować w sprawie, w której właściwy jest organ administracyjny i w której to sprawie organ ten władny jest wydać decyzję administracyjną konkretyzującą prawo nabyte (obowiązek), może on wynikać nie tylko z przepisów prawa administracyjnego, lecz także z norm prawa materialnego cywilnego, wiążących się bezpośrednio z sytuacją prawną określonego podmiotu kształtowaną decyzją administracyjną, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie.
Ponadto, zdaniem skarżących kasacyjnie, zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenie tegoż przepisu wyrażało się w niewłaściwym i błędnie uzasadnionym stanowiskiem w przedmiocie braku interesu prawnego po stronie skarżących, polegającym na przyjęciu, że rozstrzygniecie w granicach interesu prawnego M. K.1 i R. K. było kwestią nową, której ocena nie może nastąpić w trybie art. 154 k.p.a. Sąd I instancji wskazał podstawę prawną wyroku (art. 151 p.p.s.a.) lecz nie wyjaśnił w dostateczny i jednoznaczny sposób przyczyny podjętego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest jasne, zrozumiałe i nie nawiązuje w dostateczny sposób do podstawy materialno-prawnej decyzji, a dokonana przez Sąd I instancji ocena postępowania administracyjnego nosi znamiona dowolności. Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie potwierdza procesu badania przez Sąd zgodności z prawem zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia organu tak w zakresie zgodności z prawem materialnym, jak i przepisów postępowania administracyjnego. Sąd I instancji wprawdzie przedstawił w uzasadnieniu wyroku przepisy regulujące rozpatrywany stan faktyczny, jednakże w sposób dostateczny nie wyjaśnił, dlaczego w tej konkretnej sytuacji prawnej mają zastosowanie powołane przepisy. Z tegoż względu, zdaniem skarżących kasacyjnie, stan faktyczny przedstawiony przez Sąd I instancji nie jest wystarczający dla oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Zarządzeniem z 28 stycznia 2022 r., Przewodniczący Wydziału I w Izbie Ogónoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, poinformował strony postępowania, że w związku ze zmianą art. 15 zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm., dalej: uCOVID-19) wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach, w których strony nie wyraziły zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. We wskazanym wyżej okresie nie przeprowadza się rozpraw w siedzibie Naczelnego Sądu Administracyjnego z udziałem stron. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. W związku z powyższym zwrócono się do stron postępowania o udzielenie informacji, w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia, czy wyrażają zgodę na rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym. W razie wyrażenia zgody, poinformowano o możliwości przedstawienia, w terminie 7 dni, dodatkowych wyjaśnień na piśmie. W przypadku braku zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym zwrócono się o udzielenie informacji, czy strona posiada możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji. Poinformowano także, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 uCOVID-19 Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenia posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna, że rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Pismem z 10 lutego 2022 r. pełnomocnik skarżących kasacyjnie poinformował, że w dniu 8 października 2021 r. zmarł M. K., po którym zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe i na skutek tego postępowania jedynym spadkobiercą zmarłego stała się jego żona – T. K., która wstępuje do postępowania w miejsce zmarłego męża. Ponadto, pełnomocnik skarżących kasacyjnie oświadczył, że skarżący kasacyjnie wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej i mają możliwości techniczne do uczestniczenia w takiej rozprawie.
Zarządzaniem z 14 marca 2022 r. poinformowano Kolegium, że skarżący kasacyjnie oświadczyli, że posiadają możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji. W związku z powyższym zwrócono się do organu o ponowne udzielenie informacji, w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia, czy posiada możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji.
W odpowiedzi na powyższe Kolegium oświadczyło, że spełnia wymagania techniczne dot. komunikatora Webex i podało swój adres elektroniczny ePUAP.
Zarządzeniem z 27 kwietnia 2022 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej, zarządził skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie zdalnej.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że decyzja objęta skargą do Sądu I instancji dotyczyła umorzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem M. K.1 i R. K. Skargę Sąd I instancji oddalił z różnym uzasadnieniem w stosunku do M. K. oraz do M. K.1 i R. K. W przypadku M. K. wskazał, że nie był on stroną postępowania administracyjnego, w którym została wydana zaskarżona decyzja, albowiem jego wniosek o zastosowanie trybu z art. 154 k.p.a. w stosunku do decyzji z 28 listopada 2008 r. został rozpoznany odrębnie, wobec czego oddalenie skargi nastąpiło ze względu na brak legitymacji skargowej. W odniesieniu do pozostałych skarżących Sąd I instancji uznał za trafne stanowisko Kolegium, że nie mają oni interesu prawnego w postępowaniu dotyczącym zmiany decyzji odmawiającej M. K. przekazania obowiązków związanych z prowadzeniem uprawy leśnej oraz prawa do ekwiwalentu. Skarga kasacyjna, wniesiona w imieniu wszystkich trzech skarżących, zawiera w pkt 1 i 3 zarzuty odnoszące się od kwestii interesu prawnego M. K. i R. K. Natomiast uzasadnienie zarzutów nawiązuje do stanowiska Sądu I instancji dotyczącego interesu prawnego M. K.1 i R. K. i wskazuje, że nabycie przez nich prawa własności nieruchomości jest źródłem ich interesu prawnego w sprawie. Te okoliczności stały się podstawą do uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że zarzuty kasacyjne dotyczą stanowiska Sądu I instancji w kwestii interesu prawnego aktualnych właścicieli działek M. K.1 i R. K., zaś wskazanie na M. K. jest jedynie omyłką. Wniosek złożony w trybie art. 154 k.p.a. przez M. K. został rozpoznany odrębną decyzją i kwestia interesu prawnego tego skarżącego w postępowaniu dotyczącym decyzji wydanej z wniosku jego synów została przez Sąd I instancji prawidłowo rozstrzygnięta. Uwagi powyższe mają przy tym jedynie charakter porządkujący, albowiem nie wpływają na skuteczność postawionych zarzutów. Sposób postawienia zarzutów kasacyjnych w części dotyczącej kwestii interesu prawnego powoduje, że nie mogły one odnieść skutku, niezależnie od tego, w stosunku do którego ze skarżących zostały podniesione.
Nie może uzasadnić twierdzenia, że M. K.1 i R. K. lub też M. K. mają w sprawie interes prawny, wskazanie jedynie na art. 28 i 154 k.p.a. Przepis art. 154 § 1 k.p.a. odwołuje się do kategorii strony, ale jej nie definiuje. To, kto jest stroną w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 154 k.p.a., rozstrzygane jest w oparciu o art. 28 k.p.a. i wynikającą z niego przesłankę interesu prawnego. Ten jest stroną, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Również jednak ten przepis nie jest jednak wystarczającą podstawą do stwierdzenia interesu prawnego w konkretnej sprawie. Interes prawny konkretyzuje się w danym postępowaniu w oparciu o przepis prawa materialnego regulujący rozstrzyganą sprawę. Samo wskazanie na art. 28 k.p.a. nie jest wobec tego wystarczające. Trafnie z uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że interes prawny należy rozumieć jako interes prawny wynikający z normy prawa materialnego. W skardze kasacyjnej, zarówno w zarzutach, jak i w uzasadnieniu, takiej normy prawa materialnego nie wskazano, co pozbawia tezę o legitymowaniu się przez skarżących interesem prawnym w sprawie merytorycznej skuteczności.
Nie można się również zgodzić, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 154 k.p.a., kwestia interesu prawnego aktualnych właścicieli nieruchomości została wadliwie rozpoznana. Nabyli oni tytuł do nieruchomości nie na podstawie dziedziczenia, lecz na podstawie umowy darowizny z 25 listopada 2017 r. Oznacza to, że nie wstąpili w ogół praw i obowiązków swego poprzednika prawnego, ale jedynie nabyli prawo własności nieruchomości w określonym momencie. Rzutuje to na możliwość żądania zmiany decyzji wydanej na rzecz innej osoby, w stosunku do której ówcześnie nie mieli statusu jej spadkobierców. Nabywcom nieruchomości, zgodnie z art. 7 ust. 6a ustawy z 8 czerwca 2001 r. o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia, przysługuje żądanie ubiegania się o wydanie decyzji przekazującej prawa i obowiązki związane z prowadzeniem uprawy leśnej i ekwiwalentem, kwestia ta podlega jednak rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu. Uprawnienia te muszą oczywiście istnieć, jest to jednak kwestia materialna, a nie kwestia legitymacji procesowej. W stosunku do poprzedniego właściciela decyzja taka, przekazująca na jego rzecz uprawnienia i obowiązki związane z prowadzeniem uprawy leśnej, nie została wydana, wydano decyzję odmowną. Sąd I instancji prawidłowo scharakteryzował postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. Nie dotyczy ono wydania decyzji nowej, ale zmiany dotychczasowej. Złożenie wniosku o zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej oznacza czynność służącą realizacji tych samych uprawnień materialnoprawnych, które raz już zostały określone. Z tego powodu musi mieć miejsce tożsamość przedmiotowa i podmiotowa postępowania, można zmienić w tym trybie tylko decyzję wobec tych samych stron i w tym samym przedmiocie. Jeżeli chodzi o tożsamość podmiotową, to w sytuacji prostej chodzi o te same podmioty, które były stronami w postępowaniu zakończonym decyzją dotychczasową. Możliwa jest też, w przypadku praw o charakterze majątkowym, sytuacja, w której w miejsce zmarłej strony wchodzą jej następcy prawni pod tytułem ogólnym. Taka sytuacja jednak w sprawie nie miała miejsca. Nabywcy nieruchomości nie wstąpili w ogół praw majątkowych swego ojca w związku z darowizną i nabyciem tytułu do działek, jak miałoby to miejsce w przypadku spadkobrania. Jako właściciele mogli inicjować nowe postępowanie na swoją rzecz w oparciu o art. 7 ust. 6a ww. ustawy, nie mogli jednak inicjować postępowania w sprawie zmiany decyzji wydanej na rzecz innej osoby, w której ogół praw majątkowych nie wstąpili, nabycie nieruchomości daje im tytuł do żądania przekazania uprawnień, ale nie daje tytułu do żądania ich potwierdzenia na rzecz poprzedniego właściciela, jak też zmiany decyzji wydanej na rzecz tego właściciela.
Nie uzasadniają uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 3 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zawiera argumentów dotyczących tego zarzutu, w konsekwencji nie poddaje się on rozpoznaniu. Przytoczone przepisy k.p.a. dotyczą postępowania dowodowego. W skardze kasacyjnej nie skonkretyzowano, na czym naruszenie wskazanych przepisów miałoby polegać, jakie dowody zostały pominięte, na czym polegała ich wadliwa ocena.
Nie znajdują potwierdzenia także zarzuty naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 151 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku zawiera wymagane elementy i dostatecznie precyzyjnie wyjaśnia motywy rozstrzygnięcia. Natomiast zarzutem dotyczącym art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować zastosowania przez Sąd I instancji prawa materialnego, a do tego sprowadza się teza skargi kasacyjnej, że jego naruszenie wyraża się niewłaściwym stanowiskiem w przedmiocie braku interesu prawnego po stronie skarżących. Stanowisko to, jak wyżej wskazano, było prawidłowe.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku był przepis art. 15zzs4 ust. 2 uCOVID-19. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.