I OSK 47/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę H.H. na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą przyznania świadczenia "Dobry start" na wnuczkę. Sąd I instancji przyjął literalną wykładnię § 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 3 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z 2021 r., zgodnie z którą opiekunem faktycznym dziecka, uprawnionym do świadczenia, jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, która wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o jego przysposobienie. H.H. sprawowała faktyczną opiekę nad wnuczką na podstawie postanowienia sądu, ale nie złożyła wniosku o przysposobienie. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Rzecznika Praw Dziecka, uznał ją za skuteczną. Sąd kasacyjny stwierdził, że wykładnia Sądu I instancji, która wykluczała z kręgu uprawnionych osoby sprawujące faktyczną opiekę na mocy orzeczenia sądowego, jeśli nie złożyły wniosku o przysposobienie, była błędna. NSA podkreślił, że taka wykładnia jest sprzeczna z celem świadczenia "Dobry start", które ma na celu wsparcie rodzin w ponoszeniu wydatków związanych z rozpoczęciem roku szkolnego i dbałość o dobro dziecka. Sąd odwołał się do przepisów Konstytucji RP (art. 18, 71, 72) oraz Konwencji o Prawach Dziecka, które nakazują ochronę praw dziecka i zapewnienie mu pomocy ze strony państwa, szczególnie gdy pozbawione jest opieki rodzicielskiej. NSA uznał, że dobro dziecka powinno być nadrzędne, a literalna wykładnia przepisów, która prowadzi do nierównego traktowania dzieci i ich opiekunów, nie może być stosowana. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję, nakazując przyznanie świadczenia H.H.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia "opiekun faktyczny" w kontekście świadczeń socjalnych, prymat wykładni celowościowej i prokonstytucyjnej nad literalną, ochrona praw dziecka i jego opiekunów faktycznych.
Orzeczenie dotyczy specyficznego świadczenia "Dobry start" i jego konkretnych przepisów, ale zasady interpretacyjne mogą mieć szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (1)
Czy osoba sprawująca faktyczną opiekę nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu opiekuńczego, która nie złożyła wniosku o przysposobienie dziecka, jest "opiekunem faktycznym" w rozumieniu przepisów rozporządzenia o świadczeniu "Dobry start"?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, osoba sprawująca faktyczną opiekę nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu opiekuńczego, mimo braku wniosku o przysposobienie, powinna być uznana za opiekuna faktycznego uprawnionego do świadczenia "Dobry start".
Uzasadnienie
NSA uznał, że literalna wykładnia definicji "opiekuna faktycznego" w rozporządzeniu, wymagająca wniosku o przysposobienie, jest błędna. Należy zastosować wykładnię celowościową i prokonstytucyjną, uwzględniając cel świadczenia "Dobry start" oraz przepisy Konstytucji i Konwencji o Prawach Dziecka, które nakazują ochronę dobra dziecka i wsparcie jego opiekunów.
Przepisy (18)
Główne
Dz.U. 2021 poz. 1092 art. 4 § ust. 1 pkt 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"
Świadczenie przysługuje opiekunom faktycznym, ale definicja opiekuna faktycznego z § 3 pkt 3 wymaga wniosku o przysposobienie. NSA uznał tę wykładnię za błędną w kontekście celu świadczenia i ochrony praw dziecka.
Dz.U. 2021 poz. 1092 art. 3 § pkt 3
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"
Definicja opiekuna faktycznego - osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. NSA uznał tę definicję za zbyt wąską w tym konkretnym przypadku.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2011 nr 149 poz. 887 art. 187a § ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Konstytucja RP art. 71 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 72 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 32 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.c. art. 569 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Literalna wykładnia przepisu § 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 3 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z 2021 r. prowadzi do nierównego traktowania dzieci i ich opiekunów, naruszając Konstytucję RP i Konwencję o Prawach Dziecka. • Cel świadczenia "Dobry start" polega na wsparciu rodzin w kosztach edukacji dziecka, a nie na różnicowaniu dzieci ze względu na formę sprawowanej opieki ustalonej przez sąd. • Dobro dziecka powinno być nadrzędne przy interpretacji przepisów dotyczących świadczeń na jego rzecz.
Odrzucone argumenty
Argumentacja WSA oparta na literalnej wykładni rozporządzenia, która wykluczała opiekuna faktycznego nieposiadającego wniosku o przysposobienie.
Godne uwagi sformułowania
"Pogląd ten podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, a tym samym stoi na stanowisku, że wykładnia § 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 3 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów 2021 r. dokonana w zaskarżonym wyroku przez Sąd Wojewódzki z pominięciem rezultatu wykładni celowościowej i prokonstytucyjnej była błędna." • "Tego rodzaju wykładnia omawianej regulacji prawnej prowadzi bowiem – jak wyżej wspomniano - do pozbawienia możliwości uzyskania świadczenia "Dobry start" przez osobę, która opiekuje się faktycznie dzieckiem i to w sposób całkowicie legalny bo na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego." • "W związku z tym, należy przyjąć, że takiemu celowi nie powinno służyć różnicowanie dzieci ze względu na formę sprawowanej opieki ustalonej przez sąd rodzinny." • "Wymogu odstępstwa nie spełnia bowiem norma prawna wyprowadzona w drodze wykładni językowej z przepisów § 4 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 3 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z 2021 r., gdyż wykluczenie z grona uprawnionych do świadczenia "Dobry start" tych osób, które sprawują faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy stosownego orzeczenia sądu, ale nie wystąpiły z wnioskiem o jego przysposobienie pozostaje w sprzeczności z celem świadczenia "Dobry start"..."
Skład orzekający
Jolanta Rudnicka
przewodniczący
Monika Nowicka
sprawozdawca
Joanna Skiba
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"opiekun faktyczny\" w kontekście świadczeń socjalnych, prymat wykładni celowościowej i prokonstytucyjnej nad literalną, ochrona praw dziecka i jego opiekunów faktycznych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego świadczenia "Dobry start" i jego konkretnych przepisów, ale zasady interpretacyjne mogą mieć szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak literalna wykładnia prawa może prowadzić do niesprawiedliwych rezultatów, a sądy administracyjne potrafią korygować takie sytuacje w imię dobra dziecka i zasad konstytucyjnych. Jest to przykład walki o prawa jednostki z systemem.
“Babcia opiekunka wygrała z ZUS: świadczenie "Dobry start" dla faktycznych opiekunów dzieci!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.