I OSK 464/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną gminy, potwierdzając, że zgoda rady na odstąpienie od przetargu przy najmie nieruchomości na okres dłuższy niż 3 lata musi uwzględniać przesłanki z art. 37 ust. 2 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Gmina Gubin zaskarżyła rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Lubuskiego, które stwierdziło nieważność uchwały Rady Miejskiej o zgodzie na bezprzetargowy najem nieruchomości na 10 lat. Wojewoda uznał, że naruszono art. 37 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ nie zastosowano przesłanek z ust. 2 i 3. WSA w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę gminy, podzielając stanowisko organu nadzoru. NSA w wyroku z 14 października 2009 r. oddalił skargę kasacyjną gminy, opierając się na uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 27 lipca 2009 r. (sygn. akt I OPS 1/09), która jednoznacznie stwierdziła, że zgoda rady na odstąpienie od przetargu przy najmie nieruchomości na okres dłuższy niż 3 lata jest możliwa tylko w przypadkach określonych w art. 37 ust. 3 u.g.n.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Gminy Gubin od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, który oddalił skargę gminy na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Lubuskiego. Wojewoda stwierdził nieważność uchwały Rady Miejskiej w Gubinie, która wyraziła zgodę na odstąpienie od obowiązku przetargowego trybu zawarcia umowy najmu części nieruchomości na okres 10 lat z Kościołem Z. Z. na cele rekreacyjno-sportowe. Organ nadzoru uznał, że naruszono art. 37 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.), ponieważ nie zastosowano przesłanek z ust. 2 i 3 tej ustawy, które określają przypadki, gdy można odstąpić od obowiązku przetargowego. Wojewoda wskazał, że art. 37 ust. 2 i 3 u.g.n. enumeratywnie wymieniają sytuacje zwalniające z obowiązku przetargowego, a przeznaczenie gruntu na cele rekreacyjno-sportowe nie mieści się w katalogu celów publicznych ani w przypadkach dotyczących kościołów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim podzielił stanowisko organu nadzoru, uznając, że art. 37 ust. 4 u.g.n. nie stanowi samodzielnej podstawy do odstąpienia od przetargu, a jedynie nakazuje odpowiednie stosowanie ust. 1, który z kolei odwołuje się do ust. 2 i 3. Sąd podkreślił, że odmienna interpretacja prowadziłaby do sytuacji, w której rada gminy mogłaby dowolnie odstępować od obowiązku przetargowego, czyniąc ten obowiązek iluzorycznym. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 października 2009 r. oddalił skargę kasacyjną gminy. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 27 lipca 2009 r. (sygn. akt I OPS 1/09). Zgodnie z tą uchwałą, rada gminy może wyrazić zgodę na odstąpienie od obowiązku przetargowego trybu zawarcia umów najmu lub dzierżawy na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata lub na czas nieoznaczony tylko w przypadkach określonych w art. 37 ust. 3 u.g.n. NSA wyjaśnił, że odpowiednie stosowanie art. 37 ust. 1 w kontekście ust. 4 oznacza również odpowiednie stosowanie ust. 2 i 3. Sąd odrzucił argumenty gminy dotyczące naruszenia samodzielności gminy, wskazując, że przepisy dotyczące obrotu nieruchomościami komunalnymi mają charakter publicznoprawny i wprowadzają ograniczenia swobody umów w celu ochrony interesu publicznego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Art. 37 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie stanowi samodzielnej podstawy do odstąpienia od obowiązku przetargowego trybu zawarcia umowy najmu nieruchomości na okres dłuższy niż 3 lata. Wymaga on odpowiedniego stosowania art. 37 ust. 1, który z kolei odwołuje się do ust. 2 i 3 tej ustawy. Zgoda rady gminy na odstąpienie od przetargu jest możliwa tylko w przypadkach określonych w art. 37 ust. 3 u.g.n.
Uzasadnienie
NSA oparł się na uchwale siedmiu sędziów NSA (I OPS 1/09), która jednoznacznie ustaliła, że art. 37 ust. 4 u.g.n. wymaga odpowiedniego stosowania ust. 1, 2 i 3. Przyjęcie wykładni, że rada gminy może dowolnie odstępować od przetargu, pozbawiłoby ten obowiązek realnego znaczenia. Ograniczenia wynikające z przepisów publicznoprawnych są uzasadnione publicznoprawnym statusem gminy i celem dysponowania mieniem na potrzeby wspólnoty.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.g.n. art. 37 § 4
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Przepis ten wymaga odpowiedniego stosowania ust. 1, a co za tym idzie, również ust. 2 i 3, co oznacza, że zgoda na odstąpienie od przetargu jest możliwa tylko w przypadkach określonych w ust. 3.
Pomocnicze
u.g.n. art. 37 § 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Określa zasadę zawierania umów sprzedaży lub oddawania w użytkowanie wieczyste w drodze przetargu, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3.
u.g.n. art. 37 § 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Wymienia enumeratywnie przypadki, w których nieruchomość może być zbywana w drodze bezprzetargowej (np. na rzecz kościołów).
u.g.n. art. 37 § 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Określa cele, których realizacja może uzasadniać odstąpienie od przetargu przy zawieraniu umów, o których mowa w ust. 4.
u.s.g. art. 91 § 1
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 18 § 2
Ustawa o samorządzie gminnym
Konstytucja RP art. 165 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
P.p.s.a. art. 187 § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 184
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Interpretacja art. 37 ust. 4 u.g.n. zgodnie z którą zgoda rady na odstąpienie od przetargu jest możliwa tylko w przypadkach z ust. 2 i 3 tej ustawy.
Odrzucone argumenty
Art. 37 ust. 4 u.g.n. stanowi samodzielną podstawę do odstąpienia od obowiązku przetargowego, niezależnie od przesłanek z ust. 2 i 3. Zastosowana wykładnia narusza samodzielność gminy gwarantowaną konstytucyjnie.
Godne uwagi sformułowania
analiza powołanego przepisu prowadzi do następujących wniosków odpowiednie stosowanie ust. 1 art. 37 ustawy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 przyjęcie wykładni, iż rada gminy w każdym przypadku może wyrazić zgodę na odstąpienie od przetargu prowadziłoby w istocie rzeczy do pozbawienia tego obowiązku realnego znaczenia publicznoprawny charakter tych podmiotów oraz przeznaczenie mienia, którym dysponują na zaspokojenie potrzeb wspólnoty stanowi uzasadnienie wprowadzenia ograniczeń w zakresie swobody dysponowania mieniem i swobody zawierania umów oraz samodzielności jednostek samorządu terytorialnego
Skład orzekający
Anna Łukaszewska-Macioch
przewodniczący sprawozdawca
Arkadiusz Despot-Mładanowicz
członek
Małgorzata Stahl
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 37 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście obowiązku przetargowego przy zawieraniu umów najmu lub dzierżawy nieruchomości komunalnych na okres dłuższy niż 3 lata."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na uchwale siedmiu sędziów NSA, co nadaje mu znaczną moc wiążącą w podobnych sprawach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacji przepisów dotyczących obrotu nieruchomościami komunalnymi i ograniczeń w swobodzie umów samorządów. Uchwała siedmiu sędziów NSA nadaje jej znaczenie precedensowe.
“Czy rada gminy może dowolnie odstąpić od przetargu przy wynajmie nieruchomości? NSA wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 464/09 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2009-10-14 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2009-04-06 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Anna Łukaszewska-Macioch /przewodniczący sprawozdawca/ Arkadiusz Despot-Mładanowicz Małgorzata Stahl Symbol z opisem 6079 Inne o symbolu podstawowym 607 6412 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące powiatu; skargi organów powiatu na czynności nadzorcze Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane II SA/Go 759/08 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2008-12-30 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603 art. 37 ust. 4 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska- Macioch (spr.) Sędziowie Sędzia del. WSA Arkadiusz Despot- Mładanowicz Sędzia NSA Małgorzata Stahl Protokolant Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 14 października 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Gubin od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Go 759/08 w sprawie ze skargi Gminy Gubin na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Lubuskiego z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie wyrażenia zgody na odstąpienie od obowiązku przetargowego trybu zawarcia umowy najmu nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 30 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Go 759/08 oddalił skargę Gminy G. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Lubuskiego z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie wyrażenia zgody na odstąpienie od obowiązku przetargowego trybu zawarcia umowy najmu nieruchomości. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że uchwałą z dnia [...] sierpnia 2008r. nr [...] Rada Miejska w G., na podstawie art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), wyraziła zgodę na odstąpienie od obowiązku przetargowego trybu zawarcia z Kościołem Z. Z. "[...]", na okres 10 lat, umowy najmu części działki nr 106/40, obręb 4, o powierzchni 2460 m2, położonej przy ul. P. w G.. Rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia [...] września 2008r. nr [...] Wojewoda Lubuski, działając na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), stwierdził nieważność powołanej uchwały z powodu istotnego naruszenia prawa. Uzasadniając rozstrzygnięcie Wojewoda wskazał, że postanawiając w uchwale o wyrażeniu zgody na zawarcie w trybie bezprzetargowym umowy najmu na okres 10 lat części terenu stanowiącego własność Miasta G. wyłączono wynikający z art. 37 ust. 4 w związku z art. 37 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami obowiązek zawarcia umowy najmu nieruchomości na okres powyżej 3 lat po przeprowadzeniu przetargu. W ocenie organu nadzoru art. 37 ust. 2 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyróżnia dwie kategorie okoliczności, które zwalniają gminę od obowiązku sprzedaży lub oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste w drodze przetargu. Do pierwszej kategorii należą sytuacje enumeratywnie wymienione przez ustawodawcę w art. 37 ust. 2 powołanej ustawy, w tym sytuacja, gdy nieruchomość jest zbywana na rzecz kościołów i związków wyznaniowych, mających uregulowane stosunki z państwem, na cele działalności sakralnej. Do drugiej kategorii należy zaliczyć przypadki, w których rada gminy mocą uchwały zwalnia z obowiązku zbycia w drodze przetargu nieruchomości przeznaczone pod budownictwo mieszkaniowe lub na realizację urządzeń infrastruktury technicznej albo innych celów publicznych, jeśli te cele będą realizowały podmioty, dla których są to cele statutowe i których dochody przeznacza się w całości na działalność statutową (art. 37 ust. 3 ustawy). Zdaniem organu nadzoru, przesłanka przeznaczenia na "inny cel publiczny" nie może zależeć od subiektywnego przekonania podmiotu realizującego dany cel, lecz od obiektywnie zdefiniowanego celu w akcie rangi ustawowej jako cel publiczny, przy czym kryterium wyznacza w tym przypadku art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który wylicza katalog celów publicznych wskazując jednocześnie, że wszelkie inne cele publiczne nie mieszczące się w tym katalogu muszą wynikać z ustawy (art. 6 pkt 10). Charakter celu publicznego nie zależy zatem od przekonania o jego użyteczności dla ogółu społeczeństwa, ale od wyraźnego jego określenia w obowiązujących przepisach. W świetle powyższego organ nadzoru stwierdził brak możliwości zastosowania zwolnienia z obowiązku przeprowadzenia przetargu wynikającego z art. 37 ust. 3, jak również z art. 37 ust. 2 pkt 10 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który ma zastosowanie do wszystkich kościołów i związków wyznaniowych mających uregulowany stosunek z państwem pod warunkiem, że nieruchomość w planie zagospodarowania przestrzennego będzie przeznaczona na cele działalności sakralnej, gdy tymczasem grunty mające być przedmiotem umowy najmu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczone są na prowadzenie działalności rekreacyjno-sportowej. Na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Lubuskiego gmina G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim. Wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego aktu skarżąca podniosła, że rozstrzygnięcie nadzorcze narusza art. 37 ust 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż zdanie drugie ustępu 4 oznacza, że zawarcie umowy najmu lub dzierżawy na okres powyżej 3 lat winno nastąpić w wyniku przetargu, o ile rada gminy nie wyrazi zgody na odstąpienie od obowiązku przetargowego trybu zawarcia takiej umowy - bez uwzględnienia zastrzeżeń zawartych w ust. 2 i 3 tego artykułu. W ocenie skarżącej Gminy, zastrzeżenie w ust. 4 art. 37 ustawy o gospodarce nieruchomościami, że przepis ten stosuje się odpowiednio w tym przypadku oznacza, iż należy go inaczej stosować niż wprost. Zdaniem strony skarżącej, należy go stosować relatywnie do okoliczności. Strona skarżąca wskazała także, iż przyjęcie interpretacji zastosowanej przez organ nadzoru prowadziłoby do wypaczenia celu ustawodawcy, gdyż rada nie miałaby prawa do wyrażenia się w przedmiocie zgody na odstąpienie od obowiązku przetargowego zawierania takich umów na okres powyżej 3 lat, zaś drugie zdanie ust. 4 art. 37 ustawy o gospodarce nieruchomościami byłoby nic nie znaczącym frazesem. Skarżąca Gmina wskazała także, iż o kompetencji rady gminy do wyrażenia zgody na wydzierżawienie lub wynajmowanie nieruchomości na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata postanawia również przepis art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. "a" ustawy o samorządzie gminnym w brzmieniu ustalonym w art. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 173 poz. 1218). Nadto, zdaniem skarżącej gminy, zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze narusza samodzielność gminy zagwarantowaną art. 165 ust 2. Konstytucji RP i art. 2 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Lubuski wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodał, że stanowisko strony skarżącej powołującej się na art. 18 ust. 2 lit "a" ustawy o samorządzie gminnym jest błędne, gdyż przepis ten reguluje kwestię ustalania przez radę gminy zasad nabywania, zbywania i obciążania nieruchomości oraz ich wydzierżawiania lub najmu na okres dłuższy niż 3 lata. Do czasu określenia zasad wójt może dokonywać tych czynności wyłącznie za zgodą rady gminy. Przy ustalaniu tych zasad, jak również przy wyrażaniu zgody, rada gminy zobowiązana jest do przestrzegania zasady przetargowego trybu zawierania umów z wyjątkami zawartymi w art. 37 ust. 2 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 30 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Go 759/08 oddalił skargę Gminy G., jako niezasadną. Sąd podzielił stanowisko organu nadzoru, że przedmiotowa uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem art. 37 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, albowiem dokonując błędnej wykładni powołanych przepisów Rada zezwoliła na odstąpienie od obowiązku przetargowego trybu zawarcia umowy najmu nieruchomości na okres 10 lat nie stosując przy tym ust. 2 i 3 tego artykułu. W ocenie Sądu, prezentowany przez Radę pogląd, że art. 37 ust. 4 zawiera samodzielną regulację pozwalającą na odstąpienie od przetargu w każdym przypadku, gdy rada gminy wyrazi na to zgodę, jest błędny. Gdyby bowiem przepis art. 37 ust. 4 miał funkcjonować w obrocie prawnym jako samodzielna podstawa do bezprzetargowego zawierania, na okres przekraczający 3 lata, umów dzierżawy, najmu, czy użytkowania nieruchomości stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego, ustawodawca nie odwoływałby się w jego pierwszym zdaniu do odpowiedniego stosowania art. 37 ust. 1. Zasadnie więc organ nadzoru uznał, że zdanie drugie ust. 4 w art. 37 u.g.n. nie może stanowić samodzielnej podstawy do odstąpienia od obowiązku przetargowego trybu zawarcia umowy dzierżawy. Odmienna interpretacja powołanego przepisu, a więc możliwość odstąpienia od obowiązku przetargowego trybu zawarcia umowy dzierżawy, niezależnie od okoliczności zawartych w ust. 2 i 3 art. 37 u.g.n., czyniłaby w ogóle zbędnym odwołanie do ustępu pierwszego. Natomiast odwołanie się do ust. 1 art. 37, który nie tylko zawiera zasadę przetargowego trybu zawierania określonych umów, ale również odwołuje się do przepisów przewidujących możliwość odstąpienia od tej zasady (ust. 2 i 3), powoduje iż właśnie określone ustawowo możliwości odstępstwa winny być stosowane do umowy dzierżawy zawieranej na okres dłuższy niż 3 lata. Prawidłowa jest zatem, w ocenie Sądu, wykładnia art. 37 ust. 4 dokonana przez organ nadzoru. Przyjąć bowiem należy, że do zawierania m.in. umowy dzierżawy na czas dłuższy niż 3 lata, będzie miał zastosowanie wprost ust. 1 art. 37, również z zastrzeżeniami wynikającymi z ust. 2 i 3 tego artykułu, bowiem ust. 1 odwołuje się właśnie do tych przepisów. Sąd wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OSK 756/05, Lex nr 209189, w którym został zaprezentowany powyższy pogląd. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w uznał, że zasadnie organ nadzoru przyjął, iż uchwała Rady Miejskiej w G. z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] jest nieważna (art. 91 ust. 1 zd. 1 ustawy o samorządzie gminnym), ponieważ została wydana z istotnym naruszeniem art. 37 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Burmistrz Miasta G., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, a w szczególności art. 37 ust. 4 zdanie drugie ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że przepis ten nie daje radzie gminy prawa wyrażenia zgody na odstąpienie od obowiązku przetargowego trybu zawarcia umowy najmu nieruchomości gruntowej na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata. Wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniesionych zarzutów wskazano, że zastosowana przez Sąd I instancji interpretacja nie zasługuje na aprobatę, jest bowiem niezgodna z celem ustawodawcy oraz narusza samodzielność gminy zagwarantowaną w art. 165 ust. 2 Konstytucji i w art. 2 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym. Interpretacja, według której odwołanie się w ust. 4 do odpowiedniego stosowania ust. 1 oznacza możliwość wyrażenia przez radę gminy zgody na bezprzetargowy najem gruntu tylko w przypadkach określonych w ust. 2 i 3, prowadziłaby do wypaczenia celu ustawodawcy. Według ust. 2 w art. 37 u.g.n. nieruchomość jest zbywana w drodze bezprzetargowej w przypadkach tam określonych. W tych przypadkach zgoda bądź odmowa wyrażenia zgody nie leży w kompetencji rady gminy. Jak zauważył autor skargi kasacyjnej, orzecznictwo sądów wojewódzkich jest w tej kwestii niejednolite. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt OSK 756/05, na który powołał się Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, spotkał się z krytyczną glosą M Hermana, w której autor prezentuje pogląd, że rada gminy jest uprawniona do udzielania zgody w innych niewymienionych (w art. 37 ust. 2 i 3) przypadkach niezależnie od tego, czy wystąpiły jakieś szczególne okoliczności. Przyjmuje to powszechnie praktyka stosowania art. 37 ust. 4 uznając kompetencję rady gminy do wyrażania zgody na bezprzetargowy tryb oddawania w najem lub dzierżawę nieruchomości gruntowych na czas dłuższy niż 3 lata. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. Istota niniejszej sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy przepis art. 34 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, powoływanej dalej jako "u.g.n.", stanowi samodzielną, tj. bez obowiązku odpowiedniego stosowania ust. 2 i ust. 3, podstawę do wyrażania przez radę gminy zgody na odstąpienie od obowiązku przetargowego trybu zawarcia umowy najmu nieruchomości stanowiącej własność gminy na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata lub na czas nieoznaczony. Skarga kasacyjna zarzuca Sądowi I instancji błędną wykładnię art. 34 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez zawężenie rzeczywistego celu ustawodawcy, a nadto naruszającą zapisaną w art. 165 ust. 2 Konstytucji zasadę samodzielności gminy. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie; nie daje się bowiem obronić w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2009 r. sygn. akt I OPS 1/09, (zamieszczonej w zbiorze Lex nr 508695), w której ustalono, że rada gminy na podstawie art. 37 ust. 4 u.g.n. może wyrazić zgodę na odstąpienie od obowiązku przetargowego trybu zawarcia umów użytkowania, najmu lub dzierżawy na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata lub na czas nieoznaczony nieruchomości stanowiącej własność gminy tylko w przypadkach określonych w art. 37 ust. 3 tej ustawy. Wyjaśniając rozumienie art. 37 ust. 4 u.g.n. w uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że analiza powołanego przepisu prowadzi do następujących wniosków: Po pierwsze, obowiązek zawierania w drodze przetargu umów dzierżawy nieruchomości stanowiącej własność gminy na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata lub na czas nieoznaczony przepis art. 37 ust. 4 ustawy określa w ten sposób, iż stosuje się odpowiednio ust. 1 art. 37 ustawy, który stanowi o obowiązku przeprowadzenia przetargu przy zawieraniu umów sprzedaży nieruchomości stanowiącej własność gminy lub oddawania takiej nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Po drugie, skoro przepis ust. 1 art. 37 ustawy wprowadza obowiązek zawierania w drodze przetargu umów sprzedaży nieruchomości lub oddawania ich w użytkowanie wieczyste z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 art. 37, to odpowiednie stosowanie przepisów ust. 1, o którym mowa w ust. 4 art. 37, oznacza, że się stosuje odpowiednio także ust. 2 i 3 art. 37, ale tylko w zakresie, który może mieć zastosowanie do umów, o których mowa w ust. 4 art. 37. Po trzecie, odpowiednie stosowanie przepisu ust. 1 art. 37 ustawy, z zastrzeżeniem ust. 2, oznacza, że w niektórych przypadkach, o których mowa w ust. 2 art. 37, nieruchomość może być wydzierżawiona w drodze bezprzetargowej (np. w przypadku dzierżawy nieruchomości na rzecz innej jednostki samorządu terytorialnego - art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy). Po czwarte, odpowiednie stosowanie przepisu ust. 1 art. 37 ustawy, obejmuje odpowiednie stosowanie także ust. 3 art. 37. Za takim stanowiskiem przemawiają następujące argumenty. Skoro zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie obowiązku zawierania umów dzierżawy w drodze przetargu, to przyjęcie wykładni, iż rada gminy w każdym przypadku może wyrazić zgodę na odstąpienie od przetargu prowadziłoby w istocie rzeczy do pozbawienia tego obowiązku realnego znaczenia. Byłaby to bowiem regulacja, która z jednej strony wprowadzałaby określony nakaz, ale z drugiej strony pozwalała nakazu tego nie stosować. Gdyby ustawodawca chciał wprowadzić obowiązek zawierania umów, o których mowa w ust. 4 art. 37 ustawy w drodze przetargu i jednocześnie dać radzie gminy prawo wyrażania zgody na odstąpienie od tego obowiązku w każdym przypadku (bez jakichkolwiek ograniczeń), to całkowicie zbędne byłoby odsyłanie do ust. 1 art. 37, który stosuje się z zastrzeżeniem ust. 2 i 3 tego artykułu, gdyż wystarczyło w zdaniu pierwszym ust. 4 art. 37 określić, że przy zawieraniu tych umów stosuje się przetarg. Przepis ust. 3 art. 37 ustawy szeroko określa cele, których realizacja z wykorzystaniem mienia komunalnego może uzasadniać odstąpienie od przetargu przy zawieraniu umów, o których mowa w ust. 4 art. 37. Brak jest argumentów, które przemawiałyby za tym, aby także inne cele, o charakterze czysto komercyjnym mogły przemawiać za odstąpieniem od obowiązku przeprowadzenia przetargu. Ponadto w ust. 3 art. 37 w zdaniu trzecim została przyjęta ważna zasada, że możliwości odstąpienia od przetargu nie stosuje się, w przypadku gdy o nabycie nieruchomości ubiega się więcej niż jeden podmiot. Wyłączenie stosowania tego przepisu przy zawieraniu umów, o których mowa w ust. 4 art. 37 ustawy prowadziłoby do rezultatu, iż w przypadku ubiegania się o zawarcie umowy przez kilka podmiotów, wyboru podmiotu, z którym zostanie zawarta umowa dokonywałby organ gminy bez stosowania jakichkolwiek kryteriów ustawowych. Umowa mogłaby być zawarta nie z tym podmiotem, który proponuje najkorzystniejsze dla gminy warunki, ale z podmiotem, który zostanie wyłoniony w sposób arbitralny. Nie ma więc wystarczających racji, aby przyjąć, iż przepis art. 37 ust. 3 ustawy nie stosuje się odpowiednio przy zawieraniu umów, o których mowa w art. 37 ust. 4 tej ustawy. Argumentem przeciwko takiemu stanowisku nie może być wyłącznie to, że w drodze wykładni art. 37 ust. 3 ustawy możliwe jest ustalenie, iż zgodę na odstąpienie od przetargu przy zawieraniu umów, o których mowa w art. 37 ust. 4 wyraża określony organ, a wobec tego przyjęcie, iż przepis ust. 3 art. 37 ustawy ma odpowiednie zastosowanie przy zawieraniu takich umów oznaczałoby, iż zdanie drugie w ust. 4 art. 37 ustawy jest zbędne. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż ustawodawca stosuje powtórzenie przepisów, co często ma racjonalne uzasadnienie. W tym przypadku chodzi o określenie kompetencji organów właściwych do wyrażenia zgody na odstąpienie od obowiązku przetargowego trybu zawarcia umowy. Taką właśnie funkcję pełni zdanie drugie w ust. 4 art. 37 ustawy, które określa, jakie organy są właściwe w sprawie wyrażenia zgody na odstąpienie od przetargu. Nie można się także zgodzić z zarzutem, że powyższa wykładnia art. 37 ust. 4 u.g.n. godzi w gwarantowaną konstytucyjnie samodzielność gminy. Jak wskazano w cytowanej uchwale, unormowania ustawy o gospodarce nieruchomościami, w zakresie dotyczącym obrotu nieruchomościami Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego, regulują czynności cywilnoprawne w sposób szczególny w stosunku do ogólnych zasad określonych w Kodeksie cywilnym. Wynika to stąd, że działalność Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do mienia stanowiącego ich własność nie opiera się wyłącznie na przepisach prawa cywilnego, ale ze względu na publicznoprawny status Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego oraz przysługującego im mienia, obrót ten regulowany jest także przepisami prawa publicznego. Publicznoprawny charakter tych podmiotów oraz przeznaczenie mienia, którym dysponują na zaspokojenie potrzeb wspólnoty stanowi uzasadnienie wprowadzenia ograniczeń w zakresie swobody dysponowania mieniem i swobody zawierania umów oraz samodzielności jednostek samorządu terytorialnego. Szczególne unormowania ustawy dotyczące obrotu nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego podyktowane są tym, iż mienie to ma służyć przede wszystkim celom publicznym. Dlatego też przyjęta w Kodeksie cywilnym fundamentalna zasada swobody umów oraz swoboda właściciela (tu: gminy) rozporządzania jego rzeczą doznaje określonych ograniczeń. Takim ograniczeniem jest wprowadzenie w ustawie jako zasady sprzedawania lub oddawania w użytkowanie wieczyste tych nieruchomości w drodze przetargu. Przetarg bowiem, jako jeden ze sposobów zawierania umowy, zapewnia udział według jednolitych reguł postępowania, wszystkim zainteresowanym zawarciem umowy oraz wybór najkorzystniejszej oferty spośród ofert zgłoszonych przez uczestników postępowania przetargowego. Wobec stanowiska zajętego w omawianej uchwale z dnia 27 lipca 2009 r. I OPS 1/09 za prawidłowe należy uznać rozumienie art. 37 ust. 4 u.g.n. przyjęte przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, co oznacza, że zarzut błędnej wykładni tego przepisu, stanowiący podstawę skargi kasacyjnej, jest nietrafny. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie ma na względzie, że uchwała została podjęta w innej sprawie i z mocy art. 187 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) bezwzględnie wiążąca jest przy rozstrzyganiu tamtej sprawy. Z uwagi jednak na tożsamość zagadnienia prawnego wynikłego w niniejszej sprawie, mając na uwadze spójność orzecznictwa, Sąd uznał, że wykładnia prawa i ocena prawna przyjęta w uchwale z dnia 27 lipca 2009 r. I OPS 1/09 powinna znaleźć zastosowanie przy rozpoznaniu niniejszej sprawy. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI