I OSK 442/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, potwierdzając, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka wyklucza przyznanie świadczenia dziecku.
Skarga kasacyjna dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce dla jej niepełnosprawnej matki, która pozostawała w związku małżeńskim. Kluczowym zarzutem było naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez literalną wykładnię, która wykluczała świadczenie, jeśli współmałżonek nie miał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. NSA oddalił skargę, opierając się na uchwale I OPS 2/22, która potwierdza, że brak takiego orzeczenia u współmałżonka jest obiektywnym kryterium wykluczającym przyznanie świadczenia innym członkom rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną S.P. od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której córka ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne dla swojej niepełnosprawnej matki, pozostającej w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca kasacyjnie zarzucała naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, argumentując za celowościową i systemową wykładnią przepisów, która uwzględniałaby konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), uznał skargę kasacyjną za niezasadną. Sąd podkreślił, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u współmałżonka osoby wymagającej opieki jest obiektywnym kryterium, które wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym członkom rodziny, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Sąd stwierdził, że taka regulacja nie narusza zasad konstytucyjnych, a rolą sądu jest stosowanie prawa, a nie tworzenie optymalnych rozwiązań normatywnych. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w takiej sytuacji, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Uzasadnienie
NSA oparł się na uchwale I OPS 2/22, która potwierdza, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u współmałżonka jest obiektywnym kryterium wykluczającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym członkom rodziny. Taka regulacja jest zgodna z Konstytucją RP.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 5 pkt 2 lit. a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § 1a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 7 i art. 80 k.p.a.) poprzez nierozpatrzenie okoliczności faktycznych sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący. Niedostateczne ustalenie zakresu potrzeb niepełnosprawnej I.P. oraz schorzeń. Naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez literalne przyjęcie, że świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (wykładnia celowościowa i systemowa). Naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w związku z art. 18 Konstytucji poprzez literalną wykładnię skutkującą pozbawieniem dziecka świadczenia, gdy małżeństwo osoby wymagającej opieki powoduje utratę prawa do zasiłku. Naruszenie art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji poprzez przyjęcie, że mąż I.P. jest w stanie podołać obowiązkom opieki, co narusza zasadę równości i sprawiedliwości społecznej.
Godne uwagi sformułowania
warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane – zdaniem składu poszerzonego – nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. nie jest rolą sądu administracyjnego znalezienie optymalnego rozwiązania normatywnego dla zasad przyznawania w konkretnym przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, ale zbadanie, czy w danej sprawie organ prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy prawa.
Skład orzekający
Marek Stojanowski
przewodniczący
Piotr Przybysz
sprawozdawca
Joanna Skiba
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie interpretacji przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście sytuacji rodzinnej osoby wymagającej opieki, zwłaszcza w odniesieniu do wymogu posiadania przez współmałżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu prawnego i faktycznego, a jego zastosowanie wymaga analizy indywidualnej sytuacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i jego interpretacji w kontekście przepisów rodzinnych i konstytucyjnych, co jest istotne dla wielu obywateli.
“Czy świadczenie pielęgnacyjne zależy od stopnia niepełnosprawności współmałżonka?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 442/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-02-06 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-03-02 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Joanna Skiba Marek Stojanowski /przewodniczący/ Piotr Przybysz /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane II SA/Gl 969/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-10-26 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 111 art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j. Dz.U. 2022 poz 329 art. 145 § 1 pkt 1 lit c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz (spr.) sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant: starszy asystent sędziego Marek Szwed-Lipiński po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 października 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 969/22 w sprawie ze skargi S.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 19 maja 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1239/2022/6228/ w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu sprawy ze skargi S.P. (dalej: skarżąca, skarżąca kasacyjnie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 19 maja 2022 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1239/2022/6228/, w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, wyrokiem z 26 października 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 969/22, oddalił skargę. Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła skarżąca zastępowana przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 77 § 1, art. 7 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 2016 r. Kodeks postępowania administracyjnego, przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy nie rozpatrzono okoliczności faktycznych sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, w szczególności w zakresie sytuacji rodzinnej Państwa P. i możliwości sprawowania przez męża I.P. opieki nad niepełnosprawną żoną, skutkujące uznaniem, że skoro mąż Pani I. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazywany przez Skarżącą brak możliwości zmiany zaskarżonej decyzji organu; 2. niedostateczne ustalenie zakresu potrzeb niepełnosprawnej I.P. oraz schorzeń, na jakie cierpi, co skutkowało przyjęciem że jej schorowany małżonek ma możliwość sprawowania opieki nad żoną, w sytuacji gdy I.P. ma problemy z poruszaniem się, wymaga całodobowej opieki - pomocy przy spożywaniu posiłków, czynnościach fizjologicznych, pielęgnacyjnych; 3. naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez literalne przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy stosując wykładnię celowościową i systemową, można dojść do przekonania, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznawane na rzecz współmałżonka czy dziecka, którego rodzic pozostaje w związku małżeńskim, jeśli tylko zostaną spełnione pozostałe przesłanki warunkujące co do zasady możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia, a w przedmiotowej sprawie pozostałe przesłanki zostały spełnione; 4. naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach w związku z art. 18 Konstytucji poprzez literalną wykładnię tego przepisu skutkujące de facto przyjęciem, że małżeństwo osoby wymagającej opieki powoduje, iż dziecko będące jej opiekunem faktycznym traci prawo do zasiłku pielęgnacyjnego podczas gdy sądy administracyjne mają obowiązek zastosowania takiej wykładni operatywnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach, która będzie zmierzać "do rezultatu wynikającego z takiego rozumienia prawa, które zapewnia jego spójność oraz konstytucyjność. Sąd jest zobowiązany wybrać taką interpretację normy ustawowej, która umożliwia najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych (powołany wyrok o sygn. akt II SA/Ol 386/09); "granice wykładni językowej nie są bezwzględne i ich przekroczenie jest uzasadnione w sytuacji odwołania się do wartości konstytucyjnych" (wyroki o sygn. akt I OSK 722/09 i I OSK 723/09), 5. naruszenie art. 32 ust 1 w związku z art. 2 Konstytucji poprzez przyjęcie, że mąż I.P. jest w stanie podołać obowiązkom opieki nad niepełnosprawną żoną podczas gdy uprawnienie dziecka — S.P. — do świadczenia pielęgnacyjnego powinno w takiej sytuacji zależeć od tego czy ze względu na stan zdrowia oraz na zakres obowiązków opiekuńczych niepełnosprawny współmałżonek jest w stanie im podołać. W przeciwnym razie pozbawienie dziecka świadczenia pielęgnacyjnego naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w/w zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Ponadto, w przypadku oddalenia skargi wniesiono o odstąpienie od zasądzenia od skarżącej na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył organ wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a., nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy skarżącej (córce osoby niepełnosprawnej) przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, w sytuacji gdy matka pozostaje w związku małżeńskim z J.P. nie legitymującym się - na dzień wydawania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie bezspornym jest, że matka skarżącej na mocy orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Zabrzu nr akt 04136691 z 26 lipca 2021 r. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30 września 2022 r., data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała 1 marca 2020 r. Matką opiekuje się córka - skarżąca. Niesporne jest również, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z J.P., który w dniu wydania decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615; dalej: "u.ś.r.") w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. K. Małysa–Sulińska, A. Kawecka, Komentarz, [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz. Redakcja naukowa K. Małysa–Sulińska, Warszawa 2023, s. 302–361). Treść przytoczonych przepisów nie budzi żadnych wątpliwości językowych ani interpretacyjnych. Również Sąd wojewódzki nie kwestionował treści wyżej przytoczonych regulacji prawnych. W tym miejscu wskazać należy, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), Sąd ten stwierdził, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane – zdaniem składu poszerzonego – nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca - jak wskazano w uchwale - był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z demokratycznym państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela. Formułując warunki odstąpienia od literalnego rozumienia przepisu, w orzecznictwie wskazuje się, że może to mieć miejsce, gdy językowe dyrektywy interpretacyjne nie pozwalają z danego tekstu prawnego wyinterpretować jednoznacznej normy postępowania w jakieś sprawie albo gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi. W przypadku objętych wnioskiem przepisów nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania. Dalej w uchwale wskazuje się, że zarówno art. 18, jak i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, zobowiązują państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony, nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Zgodnie natomiast z art. 81 Konstytucji RP, praw określonych w art. 71 Konstytucji RP można dochodzić w granicach określonych w ustawie. Świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. W świetle powołanej uchwały należy na gruncie rozpoznawanej przez Sąd sprawy przyjąć, że nie jest rolą sądu administracyjnego znalezienie optymalnego rozwiązania normatywnego dla zasad przyznawania w konkretnym przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, ale zbadanie, czy w danej sprawie organ prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy prawa. Decyzja administracyjna wydawana w kwestii przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest bowiem decyzją uznaniową. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej uchwale, brzmienie nadane ustawie przez ustawodawcę względem standardów konstytucyjnych nie jest przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Świadczenia dla opiekunów zostały ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. W oparciu o powyższe rozważania, wskazać należy, że w sprawie niniejszej świadczenie pielęgnacyjne, co istotne - na dzień wydawania decyzji przez organy administracji - przysługiwało w pierwszej kolejności mężowi osoby niepełnosprawnej J.P. Dopiero w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. małżonek osoby wymagającej opieki, nie może podjąć się opieki z uwagi na swój stan zdrowia, o świadczenie pielęgnacyjne wystąpić może osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy. Z tym, że ustawodawca wyraźnie wskazał, że współmałżonkiem, który nie może podjąć się opieki, jest jedynie ten, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji, jeszcze raz podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej uchwale stwierdził, iż w przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. uchwała składu 7 sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22; wyrok NSA z 25 listopada 2022 r., I OSK 148/22; wyrok NSA z 25 listopada 2022 r., I OSK 161/22, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, a to skutkuje uznaniem skargi kasacyjnej za niezasadną. Konkludując, powyższe doprowadziło do wniosku, że zarzut materialnoprawny oparty na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie był trafny. Jak bowiem wyżej wywiedziono, nielegitymowanie się przez małżonka osoby posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, na dzień złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia, wyklucza dalszego członka rodziny od możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Odmówić słuszności należy także zarzutowi naruszenia przepisów postępowania, tj. naruszenia art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie okoliczności sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący. Zauważenia wymaga, że powyższe przepisy regulują sposób prowadzenia postępowania administracyjnego przez organy – które, w opinii Sądu kasacyjnego, nie zostały naruszone. Skarżąca kasacyjnie oczekuje mianowicie, że zostaną rozważone okoliczności nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie. Podkreślić bowiem należy, że okoliczności stojące na przeszkodzie sprawowaniu opieki nad żoną przez J.P. są nieistotne, skoro J.P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Zasada równości wymaga, aby osoby znajdujące się w podobnej sytuacji prawnej i faktycznej były traktowane przez władze publiczne w tożsamy sposób. Należy podkreślić, że zasada równości nie stoi na przeszkodzie odmiennemu traktowaniu osób, których sytuacja prawna i faktyczna jest wprawdzie podobna, ale istnieją podstawy do odmiennego ich traktowania ze względu na okoliczności uzasadniające takie odmienne traktowanie, uznane za dopuszczalne w demokratycznym państwie prawa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie lub brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby, nad którą ma być sprawowana opieka, jest tego rodzaju okolicznością uzasadniającą odmienne traktowanie. Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 18 Konstytucji RP. Przepis ten stanowi, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Strona skarżąca kasacyjnie uzasadnia ten zarzut przywołując wywody zawarte w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygnaturach akt I OSK 722/09 i I OSK 723/09. Kasator nie dostrzegł, że wyroki te zapadły w odmiennym stanie prawnym, bowiem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w ówcześnie obowiązującym brzmieniu stanowił, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Trafnie zatem Naczelny Sąd Administracyjny wywodził w tych wyrokach, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w ówcześnie obowiązującym brzmieniu oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle wspomnianego art. 18 Konstytucji RP. Powyższy przepis w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji pozwala natomiast na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wówczas, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a przy tym współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten skłania zatem do uzyskania przez współmałżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro bowiem współmałżonek nie jest w stanie ze względu na stan zdrowia sprawować opieki nad małżonkiem wymagającym opieki, to okoliczność ta powinna znajdować potwierdzenie w stosownym orzeczeniu o niepełnosprawności. Takie unormowanie sprzyja w praktyce respektowaniu zasady równości, ponieważ ocena stanu zdrowia współmałżonka jest dokonywana wówczas przez organ wyspecjalizowany w sprawach orzekania o niepełnosprawności. Reasumując, przeprowadzona przez Sąd kasacyjny sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, tym samym Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest zatem niezasadny. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI