I OSK 440/22

I OSK 440/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1874/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-02-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 2040
art. 1 ust. 1 w zw. z art. 23
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo  własności tych gruntów - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 28 i art. 97 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
art. 7 ust. 1 i 2
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 140
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] i [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1874/20 w sprawie ze skargi [...] i [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2020 r. nr KOC/2625/Go/20 w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1874/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] i [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2020 r. nr KOC/2625/Go/20 w przedmiocie zawieszenia postępowania.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżonym do Sądu I instancji postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 18 lutego 2020 r. nr 39/SD/2020, o zawieszeniu postępowania w sprawie przyznania prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] nr hip [...], do czasu ustalenia następców prawnych po zmarłym [...] na podstawie prawomocnego postanowienia właściwego sądu stwierdzającego nabycie praw do spadku lub poświadczenie dziedziczenia. W ocenie organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie [...] przysługiwały prawa rzeczowe do gruntu wynikające z prawa własności lokalu. Ustalenie zatem jego spadkobierców ma związek z postępowaniem administracyjnym o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości i jest zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Tak więc do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po [...] istnieje podstawa do zawieszenia postępowania.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie wywiedli [...] i [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Wskazał, że w rozpatrywanej sprawie organ I instancji rozpatruje ponowne wniosek dekretowy złożony przez przeddekretowego właściciela, poprzednika prawnego skarżących, w części, w której stwierdzono nieważność decyzji dekretowych z 1969 r. Udział w tym postępowaniu poza spadkobiercami przeddekretowego właściciela winni zatem brać właściciele (lub ich następcy prawni) wyodrębnionych lokali. [...] był właścicielem lokalu nr [...], a zatem w stosunku do jego udziału w użytkowaniu wieczystym stwierdzono nieważność decyzji dekretowych z 1969 r. i toczące się obecnie postępowanie dekretowe dotyczy przysługujących mu uprawnień. Skoro [...] zmarł w dniu 13 stycznia 2006 r., to aby postępowanie mogło dalej się toczyć, konieczne jest ustalenie jego spadkobierców. Tymczasem na dzień wydania kwestionowanego postanowienia spadkobiercy ci nie byli znani. Dlatego też zaistniała przeszkoda uniemożliwiająca rozpoznanie sprawy i dopóki ta przeszkoda nie zostanie usunięta, to organ nie może kontynuować postępowania.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wnieśli [...] i [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
I. naruszenie przepisów postępowania, tj.
1. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a w zw. z art.
28 k.p.a. w zw. z art. 666 k.p.c. w zw. z art. 667 § 2 k.p.c. z zw. z art. 30 § 5 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. przez niezasadne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżone skargą postanowienie powinno zostać uchylone a skarga uwzględniona albowiem w postępowaniu administracyjnym bez swojej winy nie brata udziału strona tj. kurator spadku nieobjętego po [...], co stanowi przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i powinno skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.,
2. naruszenie art. 141 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną poprzez brak wskazania na jakiej postawie WSA w Warszawie ustalił, iż w skład spadku po [...] wchodzi udział w prawie użytkowania gruntu pod budynkiem, podczas gdy jak wynika z odpisu księgi wieczystej prowadzonej dla lokalu mieszkalnego nr [...] KW [...] wynika, iż prawo użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości przy ul. [...] uległo przekształceniu w prawo własności, w skutek czego spadkobiercom [...] przysługuje udział w prawie własności gruntu pod budynkiem,
3. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art.
97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm. - dalej "dekret warszawski") w zw. z art. 30 § 5 k.p.a. przez niezasadne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżone skargą postanowienie powinno zostać uchylone a skarga uwzględniona ze względu na wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego w zw. z art. 30 § 5 k.p.a. poprzez bezzasadne uznanie, iż kurator spadku po [...] nie może być stroną postępowania z wniosku dawnego właściciela [...] o przyznawanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], hip. [...], albowiem nie można przyznać w kuratorowi spadku uprawień, które służą spadkobiercom [...], podczas gdy, postępowanie z wniosku dawnego właściciela [...] o przyznawanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], hip. [...], prowadzić może wyłącznie do ustanowienia użytkowania wieczystego na rzecz następców prawnych [...] tj. [...] oraz [...], natomiast postępowanie to nie może doprowadzić do przyznania żadnych uprawnień na rzecz spadkobierców [...], których interes prawny do bycia stroną postępowania wynika wyłącznie z przysługującego [...] prawa własności lokalu mieszkalnego przy ul. [...] lok. [...] oraz służy wyłącznie zapewnieniu ochrony związanego z nim udziału w prawie użytkowania wieczystego (po przekształceniu-prawie własności Gruntu) pod budynkiem.
4. naruszenie przepisu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 666 k.p.c. w zw. z art. 667 § 2 k.p.c. z zw. z art. 30 § 5 k.p.a. przez niezasadne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżone skargą postanowienie powinno zostać uchylone, a skarga uwzględniona ze względu na wydanie zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 666 k.p.c. w zw. z art. 667 § 2 k.p.c. z zw. z art. 30 § 5 k.p.a. poprzez bezzasadne zawieszenie postępowania do czasu ustalenia następców prawnych po zmarłym [...] na podstawie prawomocnego postanowienia właściwego sądu stwierdzającego nabycie praw do spadku lub zatwierdzonego aktu poświadczenia dziedziczenia, podczas gdy jako strona w postępowaniu administracyjnym dotyczącego spadku nieobjętego po [...] działa ustanowiony przez sąd powszechny kurator spadku nieobjętego po [...], który posiada uprawnienia do ochrony wchodzącego w skład spadku udziału w prawie użytkowania wieczystego (po przekształceniu-prawie własności) gruntu pod budynkiem, związanego z prawem własności lokalu Nr [...] pochodzącego z budynku, w konsekwencji czego brak było podstaw do zawieszenia podstępowania postępowania,
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.
1. naruszenie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego w zw. z art. 28 k.p.a. w zw.
z art. 140 k.c. poprzez jego błędną wykładnie i uznanie, iż w wyniku rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego może dojść do przyznania uprawnień materialnoprawnych właścicielom lokali wyodrębnionych w budynku posadowionym na gruncie objętym postępowaniem dekretowym, podczas gdy w wyniku w wyniku rozpoznania wniosku złożonego na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego dojść może wyłącznie do przyznania uprawnień materialnoprawnych następcom prawnym dawnych właścicieli, a interes prawny właścicieli wyodrębnionych lokali wynika z zasadności ochrony przysługującego im istniejącego udziału w prawie użytkowania wieczystego gruntu (udziału we współwłasności gruntu) pod budynkiem, a zatem brak było podstaw do zawieszenia postępowania w sprawie, bowiem gwarancję ochrony praw spadkobierców [...], zapewnia udział w sprawie kuratora spadku nieobjętego.
2. naruszenie przepisu art. 1 ust. 1 w zw. z art. 23 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r.
o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2020 r. poz. 2040) w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż właścicielom lokali wyodrębnionych w budynku przy ul. [...] przysługuje udział w prawie użytkowania wieczystego gruntu pod budynkiem, podczas gdy, prawo użytkowania wieczystego z dniem 1 stycznia 2019 r. zostało przekształcone w udział w prawie własności, a w konsekwencji bezzasadne oddalenie skargi bowiem toczące się postępowania o ustanowienie prawa własności czasowej na podstawie wniosku dekretowego nie ma wpływu na przysługujący właścicielom lokali udział (i jego wielkość) w prawie własności gruntu.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz zrzeczono się rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
W rozpoznawanej sprawie powołano się na obie podstawy kasacyjne, co generalnie wymusza rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów prezentowanych w ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż uchybienia tym przepisom były wynikiem wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego, dlatego w pierwszej kolejności zajął się oceną zasadności tej podstawy.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną (środek odwoławczy) wniesioną w tej sprawie stwierdzić należy, iż nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.
Zagadnieniem kluczowym w rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie jest to, czy prawidłowo przyjęto w zaskarżonym wyroku, że organy zasadnie zawiesiły z urzędu postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. wszczęte na wniosek skarżących.
W związku z powyższym spór sprawie – w ramach realizowanej przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej – sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w sprawie dotyczącej wydania w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) decyzji dotyczącej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej stronami takiego postępowania są tylko następcy prawni dawnego właściciela i Skarb Państwa (ewentualnie Gmina), czy również osoby, którym przysługuje, z tytułu własności wyodrębnionego lokalu mieszkalnego, prawo rzeczowe do nieruchomości takie jak udział w prawie użytkowania wieczystego gruntu. Wokół powyższego skupiają się zarzuty środka odwoławczego.
Na wstępnie należy przypomnieć, że źródłem sytuacji prawnych w prawie administracyjnym, jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, mogą być wyłącznie normy prawne i jedynie bezpośredni związek interesu indywidualnego z tymi normami pozwala kwalifikować go jako interes prawny. Znamiona (cechy) interesu prawnego, ogniskujące się w istocie w cesze jego bezpośredniości, uzasadniają wniosek, że skutki czynności prawnej dokonanej przez podmioty prawa cywilnego samoistnie nie stanowią źródła interesu prawnego w przestrzeni prawa administracyjnego. Jeśli ustawodawca widzi potrzebę ścisłego związania w przestrzeni prawa administracyjnego sytuacji prawnej określonego podmiotu z aktami i czynnościami z zakresu prawa cywilnego, to ustanawia odrębną normę prawną, w której treści bezpośrednio nawiązuje do tych aktów lub czynności. O tym, kto jest stroną postępowania administracyjnego rozstrzyga art. 28 kpa, z którego wynika, że jest nią każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. Stwierdzenie interesu prawnego wymaga więc ustalenia istnienia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. W przedmiocie istoty interesu prawnego wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne wskazując, że cechami tego interesu są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, zaś jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (zob. uchwała NSA z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OPS 1/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe w okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że orzecznictwo sądowe w sprawach gruntów warszawskich wypracowało pogląd, w całości akceptowany przez skład orzekający w rozpoznawanej sprawie, że stronami postępowania dekretowego są nie tylko przeddekretowi właściciele nieruchomości lub ich następcy prawni, ale także każdy, komu przysługuje tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, a zatem obecni właściciele lokali (i to zarówno w budynkach dekretowych oraz podekretowych), jak i obecni użytkownicy wieczyści nieruchomości (zob. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 502/19, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl oraz przywoływane tam orzecznictwo). Z wskazywanego orzecznictwa wynika, że stroną postępowania dotyczącego nieruchomości jest każdy podmiot, któremu obecnie przysługują prawa rzeczowe do tej nieruchomości. Wynika to z faktu, że właściciele lokali są jednocześnie właścicielami części wspólnych budynku i urządzeń i w każdym przypadku są współużytkownikami wieczystymi gruntu, co do którego zgłoszono roszczenia dekretowe, a zarazem ich prawa mogą być przeszkodą do zaspokojenia roszczeń byłych właścicieli dekretowych. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że obowiązujące prawo na podstawie art. 140 § 1 k. c. w równym stopniu chroni zarówno interesy dawnych właścicieli nieruchomości warszawskich, dochodzących w postępowaniu administracyjnym roszczeń dekretowych, jak i osób, które w późniejszym czasie nabyły od Skarbu Państwa własność nieruchomości. Tym samym pozbawienie legitymacji prawnej właścicieli samodzielnych lokali, oprócz naruszenia norm prawa materialnego, godziłoby również w konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz w zasadę ochrony własności wynikającą z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP (zob. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 264/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z kolei w wyroku z dnia 27 maja 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wyeliminowanie właścicieli lokali mieszkalnych jako strony postępowania administracyjnego w sprawach analogicznych stanowiłoby jednocześnie naruszenie przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.), która przewiduje, że samodzielne lokale mieszkalne mogą stanowić odrębną własność – w razie wyodrębnienia własności lokali, właścicielowi lokalu przysługuje zaś udział w nieruchomości wspólnej jako prawo związane z własnością lokalu (art. 3 ust. 1). W myśl art. 3 ust. 2 tej ustawy, nieruchomość wspólną stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli lokali. Właściciele lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku położonym na gruncie nieruchomości warszawskiej stali się współwłaścicielami części budynku i urządzeń oraz w określonej części ułamkowej użytkownikami wieczystymi gruntu nieruchomości warszawskiej (zob. wyrok NSA z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 508/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe ustalenia w okoliczności rozpoznawanej sprawy Sąd odwoławczy w pełni podziela stanowisko Sądu wojewódzkiego, zgodnie z którym kwestia, czy właściciele wyodrębnionych lokali, którym przysługuje jednocześnie prawo użytkowania wieczystego do gruntu objętego decyzją dekretową, co do której toczy się postępowanie, są stronami postępowania była już wielokrotnie przedmiotem rozważań judykatury. W orzeczeniach tych Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że osobom takim przysługuje przymiot strony w postępowaniu dotyczącym tzw. orzeczenia dekretowego. Utrwalony jest zatem pogląd, że właściciel lokalu mieszkalnego i jednocześnie współużytkownik wieczysty gruntu do dawnej nieruchomości warszawskiej ma interes prawny w postępowaniu dekretowym dotyczącym tego gruntu.
W rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie organ I instancji załatwiał ponownie wniosek dekretowy złożony przez przeddekretowego właściciela, poprzednika prawnego skarżących, w części, w której stwierdzono nieważność decyzji dekretowych z 1969 r. Tym samym zasadnie przyjmuje skarżone orzeczenie, że udział w tym postępowaniu poza spadkobiercami przeddekretowego właściciela winni zatem brać właściciele (lub ich następcy prawni) wyodrębnionych lokali. [...] był właścicielem lokalu nr [...], a zatem w stosunku do jego udziału w użytkowaniu wieczystym stwierdzono nieważność decyzji dekretowych z 1969 r. i toczące się obecnie postępowanie dekretowe dotyczy przysługujących mu uprawnień. Skoro [...] zmarł w dniu 13 stycznia 2006r., to aby postępowanie mogło dalej się toczyć, konieczne jest ustalenie jego spadkobierców. Tymczasem na dzień wydania kwestionowanego postanowienia spadkobiercy ci nie byli znani. Dlatego też słusznie przyjął Sąd wojewódzki, że zaistniała przeszkoda uniemożliwiająca rozpoznanie sprawy i dopóki ta przeszkoda nie zostanie usunięta, to organ nie może kontynuować postępowania. Dopiero przedłożenie w rozpatrywanej sprawie postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku umożliwi zawiadomienie następców prawnych o toczącym się postępowaniu i zapewnienie im udziału w sprawie w charakterze strony (Zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2022 r. sygn. akt. I NSNc 39/21).
W świetle powyższego, wbrew zarzutom środka odwoławczego, nie podważyć prawidłowego ustalenia Sądu wojewódzkiego, że niewątpliwie zawieszenie postępowania dekretowego do czasu wskazania przez właściwy Sąd spadkobierców po [...] zmarłym w dniu 13 stycznia 2006 r. stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Niemożność wezwania spadkobierców następców prawnych do udziału w postępowaniu istnieje do czasu wydania przez sąd spadku postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku. Bez ustalenia wszystkich następców prawnych osób, które nabyły w drodze czynności prawnych m.in. udziały w prawie użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości dekretowej albo nabyły te udziały w drodze dziedziczenia, nie jest możliwe prawidłowe rozpatrzenie wniosków dekretowych. [...] w chwili śmierci (13.01.2006r.) przysługiwał w szczególności udział w prawie użytkowania wieczystego gruntu, dlatego też nie można podzielić zarzutu kasacyjnego, że Sąd wojewódzki naruszył art. 1 ust. 1 w zw. z art. 23 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego i innymi przepisami prawa. Jak wiadomo ostatecznie dopiero w wyniku toczącego się postępowania spadkowego, przedstawionego w zaskarżonym orzeczeniu, ustalony zostanie wiążąco walor jurydyczny praw będących przedmiotem nabycia ze strony spadkobierców [...].
Tym samym sformułowane w środku odwoławczym zarzuty naruszenia prawa materialnego przez Sąd I instancji są nieuprawnione.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie nie zostały także naruszone przepisy postępowania. Nie można zaskarżonemu wyrokowi postawić zarzutów naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 lit. b) oraz lit. c) p.p.s.a. w związku z innymi przepisami p.p.s.a. jak i przywoływanymi pozostałymi normami prawa, w tym zwłaszcza dekretu warszawskiego, k.p.c. oraz k.p.a. Naruszenie przez Sąd powołanych przepisów mogłoby mieć miejsce wówczas, gdyby dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Sąd nie dostrzegł, iż rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej. Z treści art. 145 § 1 pkt lit. b) oraz lit. c) p.p.s.a. wynika bowiem, że gdyby organ nie naruszył prawa, to najprawdopodobniej zapadłaby postanowienie o innej treści. Tylko bowiem takie naruszenia przepisów mogłyby uzasadniać zastosowanie przez Sąd I instancji środka przewidzianego w powołanym przepisie. W niniejszej sprawie nie można Sądowi I instancji postawić skutecznie tego zarzutu, gdyż nie dopuścił się naruszenia, które miałoby wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.
Z kolei naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić podstawę kasacyjną np. w sytuacji oddalenia skargi mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd z naruszeniem przesłanek zawartych w art. 106 § 3 p.p.s.a., czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest co do zasady materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania. Art. 133 § 1 ppsa może stanowić podstawę skutecznego zarzutu, gdyby sąd administracyjny przeprowadził kontrolę legalności zaskarżonego aktu administracyjnego, która prowadziłaby do przedstawienia przez sąd stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w skarżonym akcie administracyjnym, co jednak nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (zob. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2022r. sygn. akt II OSK 579/19, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wnikliwie i dokładnie przedstawił także argumentację do wydanego rozstrzygnięcia, w związku z czym nie można też mówić o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. Podkreślić w tym miejscu należy, że w myśl tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość pisemnych motywów wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera elementów wskazanych w powołanym przepisie oraz nie pozwala na kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawiono stan faktyczny sprawy, przedstawiono zarzuty sformułowane w skardze oraz wskazano i wyjaśniono podstawę oddalenia skargi – zostały zatem spełnione wymogi przewidziane w przywołanym przepisie. Odmienne zapatrywanie na przepisy prawa przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż pisemne motywy zaskarżonego wyroku nie odpowiadają wymogom ustawowym. Podkreślić też w tym miejscu należy, że poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź sposobu zastosowania prawa materialnego.
Nieuprawiony jest zupełnie również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 30 § 5 k.p.a. w związku z przytaczanymi w środku odwoławczym przepisami prawa, Sąd uznał go za nieusprawiedliwiony. Jak wyjaśnił bowiem Naczelny Sąd Administracyjny przywoływany w zaskarżonym orzeczeniu, przepis ten (30 § 5 k.p.a.) stanowiący o działaniu zarządcy masy spadkowej bądź kuratora spadku w sprawach dotyczących spadków nieobjętych, stwarza legitymację procesową osób w nim wymienionych lecz nie daje uprawnień materialnoprawnych (zob. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1094/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem postępowanie mogłoby się toczyć z udziałem zarządcy lub kuratora spadku, jednak nie mogłoby doprowadzić do przyznania im określonych uprawnień, bo te służą spadkobiercom, którzy i tak pozostaliby nieznani (zob. wyroki NSA z dnia: 4 grudnia 2015 r. sygn. akt 707/14, 6 stycznia 1995 r. sygn. akt IV SA 1922/93, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl; por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 315).
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek dowodowy skarżącego o dopuszczenie dowodu z dokumentu. Możliwość przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów dotyczy postępowania przed Sądem I instancji. Zgodnie z przepisem prawa usytuowanym w art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 p.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 p.p.s.a. Ponadto co do zasady rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola ustaleń Sądu wojewódzkiego, a nie zastępowanie tego Sądu. Przeprowadzenie po raz pierwszy dowodu z dokumentu w postępowaniu kasacyjnym, w rzeczywistości prowadziłoby do pozbawienia stron jednej instancji sądowej, co byłoby nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności postępowania sądowego, wynikającą z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji, a wyraźnie proklamowaną w art. 176 ust. 1 Konstytucji (zob. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. III OSK 820/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Reasumując, przeprowadzona przez Sąd kasacyjny sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione.
Wobec uznania, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.