I OSK 439/22

I OSK 439/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/
Jolanta Rudnicka
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2485/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-07-21
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.D., J.N., J.N.1, M.N., J.N.2 i M.N.1 od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 2485/20 w sprawie ze skargi A.D., J.N., J.N.1, M.N., J.N.2 i M.N.1 na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A.D., J.N., J.N.1, M.N., J.N.2 i M.N.1 solidarnie na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 lipca 2021 r., I SA/Wa 2485/20 oddalił skargę A. D., J.N., J. N., M. N., J. N. i M. N. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji ww. decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] stycznia 2020 r. odmówił potwierdzenia M. N., A. D., J.N., J. N., M. N. oraz J. N. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. N., E. N., A. N. i A. N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we L. przy ul. [...]. Decyzja ta wydana została w oparciu o art. 5 ust. 3 pkt 4, art. 7 ust. 2 w związku z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.2017.2097 ze zm.), dalej jako "ustawa zabużańska". Ustalając stan sprawy organ odwoławczy podkreślił, że wnioskiem z 10 grudnia 1990 r. E.N., A. N. oraz A. N. wystąpili do Urzędu Rejonowego w Krakowie o przyznanie rekompensaty za nieruchomość rodziców, tj. M. N., zmarłego w 1952 r. we L. i H. N., zmarłej w 1955 r. we L. Zamieszkującymi przed śmiercią poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we L. przy ul. [...]. Decyzją z dnia [...] maja 2015 r. Wojewoda Małopolski odmówił wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i H. małżonków N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił powyższa decyzję Wojewody Małopolskiego w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W toku ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji zgromadził materiał dowodowy wskazujący, że właścicielem nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym znajdującej się we L. przy ul. [...] była H. N., która zmarła w dniu 4 maja 1955 r. we L., natomiast spadek po niej na podstawie ustawy nabyli synowie E. N., A. N. i A. N., po 1/3 części. Spadek po E. N., zmarłym 31 sierpnia 2006 r., na mocy ustawy nabyły dzieci: J.N., J. N., M. N. i A. D. z domu N., po 1/4 części każde z nich. Spadek po A. N., zmarłym 17 lipca 2015 r. na podstawie ustawy nabyli: brat A. N. w 1/2 części oraz bratankowie J.N., J. N., M. N. i bratanica A. D. z domu N., po 1/8 części każde z nich. Spadek po A. N., zmarłym 28 stycznia 2017 r. w L., nabyły dzieci: M. N. w 2/3 częściach i J. N. w 1/3 części. H. N., E. N. i A. N. byli w dniu 1 września 1939 r. obywatelami polskimi.
Dalej organ odwoławczy zaznaczył, że jedną z przesłanek wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty jest wykazanie, iż właściciel nieruchomości opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na podstawie układów republikańskich lub na skutek innych okoliczności związanych z wybuchem wojny światowej rozpoczętej 1 września 1939 r. lub braku możliwości powrotu z tych przyczyn. Oceniając zgromadzone w sprawie dowody organ uznał, że H.N. nigdy nie opuściła Kresów Wschodnich, a zmarła [...] maja 1955 r. we L., natomiast jej syn – A.N. wyjechał do Polski w ramach akcji łączenia rodzin w 1980 r., a zatem po 35 latach od zakończenia wojny światowej. Organ uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, iż przyczyny wyjazdu A. N. do Polski były związane z drugą wojną światową, a także że opuszczenie byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej miało charakter przymusu jako okoliczności wskazanej w art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że opuszczenie przez A. N. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie miało miejsca ani podczas pierwszej repatriacji w latach 1944 – 1946, ani też podczas drugiej repatriacji w latach 1955 – 1959. W piśmie z dnia 16 lipca 2012 r. A. N. wskazał, iż jego bracia wyjechali do Polski w 1946 r. w ramach repatriacji, a on został z rodzicami we L., którzy zamierzali z nim wyjechać i w tym celu zgłosili nieruchomość pozostawioną we L. przy ul. P. [...] do Rejonowego Pełnomocnika Rządu Tymczasowego Polski do spraw ewakuacji we L. W ich wyjeździe przeszkodziła jednak choroba ojca, który zmarł w 1952 r., natomiast w 1955 r. zmarła matka. Z dalszej części pisma A. N. wynika, że pracowała on jako kompozytor i pianista pracował na stanowisku docenta w L. Konserwatorium. Z biegiem lat jego sytuacja się pogarszała. Z powodów ideologicznych został zwolniony z pracy, nagrania jego utworów zostały skasowane w L. Radiu i do końca pobytu we L. był represjonowany przez ówczesne władze radzieckie. W tej sytuacji podjął z żoną decyzję o opuszczeniu L. i wyjeździe do Polski, co – po kilku latach starań – stało się możliwe w 1980 r., na zasadzie łączenia rodzin. W powyższym zakresie organ wskazał, że znane są mu fakty historyczne dotyczące zakresu swobód obywatelskich na terenach znajdujących się pod władzą Związku Radzieckiego, w szczególności związane z możliwością swobodnego przemieszczania się i wyjeżdżania za granicę. Za kwestią budzącą wątpliwość organ uznał fakt braku powrotu A. N. do kraju po śmierci jego rodziców, z którymi miał wyjechać. A. N. będąc w trudnej sytuacji związanej z prześladowaniami, pozostając bez środków do życia i mając na utrzymaniu dwoje dzieci, nie opuścił wraz z rodziną terenu Kresów Wschodnich na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz.U.1957.47.222). Repatriacja na podstawie ww. umowy międzynarodowej została formalnie zakończona w dniu 31 grudnia 1958 r. Zdaniem organu, nieuzasadnione jest przyjęcie ogólnego założenia, że każde przemieszczenie się ludności polskiej z terytorium Kresów Wschodnich II Rzeczpospolitej Polskiej na obecne terytorium Polski związane było z wybuchem drugiej wojny światowej. Z kolei w kwestii spełnienia przez A. N. i E. N. przesłanek ustawy zabużańskiej organ wyjaśnił, iż pomimo faktu repatriacji w 1946 r. na obecne tereny Polski, w tej dacie repatriacji nie legitymowali się oni prawem własności do nieruchomości pozostawionej we L. przy ul. [...]. W odniesieniu do A. N. i E. N. organ uznał nadto, że nie został spełniony wymóg art. 2 ustawy zabużańskiej. Podsumowując organ uznał, że wnioskodawcy nie udowodnili faktu pozostawienia przez H. N., A. N., E. N. i A. N. nieruchomości położonej we L. przy ul. [...], tj. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na podstawie układów lub umów wskazanych w art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy zabużańskiej lub na skutek innych okoliczności związanych z wojną.
Organu odwoławczy wskazał także, że prawo do rekompensaty zabużańskiej przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy zabużańskiej oraz posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych w powyższym przepisie przesłanek, powoduje utratę uprawnień do przedmiotowej rekompensaty Jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy zabużańskiej. Istotną zatem okolicznością w rozstrzyganej sprawie jest fakt, że jedyna właścicielka pozostawionej nieruchomości – H. N., nie repatriowała się i zmarła w 1955 r. w ZSRR. Nabycie prawa do rekompensaty przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli więc były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy zabużańskiej, to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wnieśli A. D, J.N., J. N., M. N., J. N. i M. N., zaskarżając decyzję w całości i zarzucając naruszenie prawa, w tym m.in. art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 21 lipca 2021 r. oddalił skargę wskazując, iż z ustaleń organów wynika, że przedwojennym właścicielem nieruchomości, pozostawionej we L. przy ul. [...], była H. N., która nie opuszczając L., zmarła tam [...] maja 1955 r. Właścicielka nieruchomości kresowej nie opuściła więc byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną pozostawiając tam nieruchomość, a zatem nie nabyła prawa do rekompensaty w rozumieniu przepisów ustawy zabużańskiej. Z tego też względu, zasadnie organ odwoławczy stwierdził, że brak repatriacji z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez jedyną właścicielkę nieruchomości sprawia, że jej spadkobiercy nie mogli powoływać się na przysługujące jej uprawnienia do nabycia prawa do rekompensaty zabużańskiej, takowych bowiem ona sama nie nabyła. W kwestii "samodzielnego nabycia" uprawnienia do rekompensaty zabużańskiej przez spadkobierców zabużan, Sąd I instancji zauważył, że organ odwoławczy nie zaprzeczył takiej możliwości, podzielając spostrzeżenia organu I instancji poddające ocenie uprawnienia do rekompensaty każdego ze spadkobierców H. N. Niezaprzeczalnie jednak uprawnienia A. N. i E. N., którzy opuścili Kresy Wschodnie w listopadzie 1946 r., a zatem jeszcze przed śmiercią ich matki, związane mogły być jedynie z pochodną uprawnienia przysługującego ich poprzedniczce prawnej, która jednak przesłanek nabycia prawa do rekompensaty zabużańskiej nie spełniała, nie opuszczając byłego terytorium Rzeczypospolitej Polski. Sąd I instancji uznał, że w wypadku tych spadkobierców brak jest usprawiedliwienia dla wywodów skargi związanych z potrzebą uwzględnienia przesłanki domicylu z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej.
W odniesieniu do A. N., który jako jedyny ze spadkobierców mieszkał we L. w dacie śmierci matki, Sąd I instancji podkreślił, że opuścił on przedmiotowa nieruchomość i powrócił do Polski w 1980 r. Decyzję o opuszczeniu L. i wyjeździe do Polski – jak sam oświadczył w piśmie z [...] lipca 2012 r. – podjął wraz z żoną, co miało miejsce "na zasadzie tzw. łączenia rodzin". Zdaniem Sądu I instancji w niniejszej sprawie brak jednak podstaw do uznania, że okoliczności wyjazdu A. N. z L. w 1980 r., a więc po 35 latach od zakończenia działań wojennych, związane były z drugą wojną światową. Nie sposób przyjąć, by wyjazd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej był też wynikiem repatriacji wynikającej z umowy podpisanej w dniu 25 marca 1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości Polskiej. Repatriacja w oparciu o powyższą umowę została bowiem zakończona 31 grudnia 1958 r.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli A. D., J.N., J. N., M. N., J. N. i M. N., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
1. przepisów postępowania, wywołujących istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt. 2 p.p.s.a.), tj.:
a. art. 3 §1 i § 2 pkt 1, art. 134 §1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. przez niewłaściwą kontrolę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] stycznia 2020 r. znak: [...] i oddalenie skargi pomimo wydania zaskarżonych decyzji z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
I. art. 7, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. przez:
- niewyjaśnienie przez organy administracji obu instancji stanu faktycznego w zakresie posiadania przez A. N. i E. N. dodatkowego miejsca zamieszkania w domu rodzinnym we L., do którego nie mogli oni powrócić z przyczyn związanych z wojną;
- wadliwe uznanie, że wyjazd A. N. ze L. w 1980 r. pozostawał niepowiązany z wojną rozpoczętą w 1939 r., podczas gdy wyjazd ten w ramach akcji łączenia rodzin wiązać należy wyłącznie z pierwotną przyczyną "rozdzielenia" rodziny N., tj. z okolicznością, iż bracia A. N. opuścili Kresy Wschodnie w 1946 r. w ramach repatriacji, a więc w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.;
II. art. 2 ustawy zabużańskiej przez jego niezastosowanie w zakresie niemożności powrotu przez A. N. i E. N. do domu rodzinnego pozostawionego we L., w sytuacji gdy wszelkie okoliczności faktyczne związane z "rozdzieleniem" rodziny N. z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. podnoszone były w toku postępowania;
2. prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) tj.:
a. art. 2 ustawy zabużańskiej:
I. przez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, iż nabycie prawa do rekompensaty przez A. N. i E. N. (spadkobierców) mogło mieć wyłącznie charakter pochodny względem H. N., która pozostawała właścicielem nieruchomości w 1939 r., a w konsekwencji, iż spadkobiercy ci nie mogli "samodzielnie" nabyć prawa do rekompensaty, bowiem prawa tego nie nabyła spadkodawczyni H. N. w sytuacji, gdy naruszony art. 2 ustawy zabużańskiej nie wiąże przesłanki własności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z konkretną datą, a jedynie z okolicznością, iż właściciel opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ww. ustawy, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić a zatem za "właściciela nieruchomości pozostawionych" stosownie do naruszonego przepisu należy uważać także osobę, która nabyła nieruchomości położone na tzw. Kresach Wschodnich po wybuchu wojny i zmuszona była opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku okolicznościami związanymi z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub z tych przyczyn nie mogła na to terytorium powrócić;
II. przez jego niezastosowanie w zakresie drugiej przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, dotyczącej nabycia prawa do rekompensaty przez A. N. i E. N. – właścicieli (na zasadzie sukcesji generalnej po H. N.) nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, którzy, po uzyskaniu prawa własności nieruchomości położonej we L. przy ul. [...], z przyczyn związanych z wojną nie mogli powrócić do L.;
III. przez jego niezastosowanie w odniesieniu do wyjazdu A. N. ze L. w sytuacji, gdy powiązanie okoliczności wyjazdu uprawnionego z wojną rozpoczętą w 1939 r. wynikało z przyczyn "rozdzielenia" rodziny N., tj. z bezspornej w niniejszej sprawie okoliczności, iż najbliższa rodzina A. N. – jego bracia A. i E. opuścili Kresy Wschodnie odpowiednio w listopadzie oraz czerwcu 1946 r. w ramach repatriacji na podstawie umów republikańskich, a zatem wyjazd A. N. w ramach akcji łączenia rodzin również pozostaje w związku z wojną;
Na podstawie powyższych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi przez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji Wojewody Małopolskiego, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Kluczowe w niniejszej sprawie pozostaje ustalenie, że właścicielką nieruchomości położonej we L. była wyłącznie H. N. Nie opuściła ona przedmiotowej nieruchomości z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy zabużańskiej i zmarła we L. w 1955 r. Wcześniej, w 1952 r. we L. zmarł jej mąż M. N., z którym wspólnie zamieszkiwała na terenie przedmiotowej nieruchomości. Trafna jest zatem konkluzja dotychczasowego postępowania, iż właścicielka nieruchomości kresowej nie nabyła uprawnienia do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej. Warunkiem koniecznym na gruncie tej ustawy jest bowiem repatriacja właściciela nieruchomości kresowej (przesiedlenie, przemieszczenie) na terytorium Polski w jej obecnych granicach, skutkująca pozostawieniem tej nieruchomości (art. 1 ustawy zabużańskiej). Warunek ten może być zatem spełniony tylko przez tych właścicieli, którzy powrócili na terytorium Polski w jej obecnym granicach. Powyższa okoliczność ma doniosłe znaczenie z punktu widzenia praw przynależnych spadkobiercom H. N.
Niekwestionowana jest także okoliczność, iż A. N. i E. N. dokonali w 1946 r. repatriacji ze L. na terytorium Polski w jej obecnych granicach. W czasie repatriacji nie byli oni jednak właścicielami jakiejkolwiek nieruchomości kresowej. Dokonując przesiedlenia na terytorium Polski w jej obecnych granicach nie pozostawili zatem nieruchomości, do której mieliby tytuł własności.
Sporne pozostaje natomiast to, czy A.N., który wskutek spadkobrania po zmarłej w 1955 r. H. N. stał się właścicielem nieruchomości położonej we L. przy ul. [...], był zmuszony w 1980 r. opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., wskazanych w art. 1 ustawy zabużańskiej. Odpowiedź na to pytanie udzielona przez organy i Sąd I instancji jest przekonywująca. A.N. nie dokonał repatriacji na ww. umów międzyrządowych. Umowa z dnia 25 marca 1957 r. przewidywała zakończenie repatriacji obywateli polskich do 31 grudnia 1958 r. Trafnie przy tym zauważono, iż przeszkodą dla repatriacji A. N. była początkowo choroba rodziców. W czasie ostatniej fali repatriacji H. i M. małżonkowie N. już jednak nie żyli, a zatem nie istniała wówczas powyższa przeszkoda. Z okoliczności sprawy wynika także, że A. N. po śmierci rodziców mieszkał dalej we L., był pianistą i kompozytorem, wykładowcą w miejscowym konserwatorium. Z upływem lat nasilała się do niego niechęć lokalnych władz i stał się obiektem prześladowań. W wyniku tego rozpoczął starania o wyjazd do Polski. Wyjechał ostatecznie w 1980 r. w ramach łączenia rodzin. Analiza powyższych okoliczności trafnie wskazuje, iż to nie okoliczności związane z wojną rozpoczętą w 1939 r. zmusiły A. N. do opuszczenia L. Gdy opuszczał L. upłynęło już ponad 35 lat od zakończenia wojny światowej i 25 od śmierci matki. W tym czasie A.N. mieszkał i pracował we L. W takiej sytuacji należało uznać, że to okoliczności, które powstały już po drugiej wojnie światowej i po formalnym zakończeniu repatriacji na podstawie umów międzyrządowych zdecydowały o przeniesieniu się A. N. na teren Polski w jej obecnych granicach. Nietrafny jest podnoszony w tym zakresie zarzut kasacyjny naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. A. N. nie pozostawił nieruchomości położonej we L. z przyczyn wskazanych w art. 1 ust. 1 lub ust. 2 ustawy zabużańskiej. Tym samym trafnie uznano w toku dotychczasowego postępowania, iż nie nabył on uprawnienia do rekompensaty w trybie przepisów tej ustawy.
Należy także skonstatować, iż prawo do rekompensaty zabużańskiej jest prawem publicznoprawnym, powstającym – po stronie spadkobiercy właściciela nieruchomości kresowej – nie z mocy faktu samego spadkobrania, a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej. Nie jest to więc prawo cywilne, objęte dyspozycją art. 922 § 1 k.c. i z tego względu nie wchodzi w skład spadku (vide: wyrok NSA z dnia 6 listopada 2014 r., I OSK 2201/14; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2012 r., I OSK 606/11; wyrok NSA z dnia 21 maja 2013 r., I OSK 1856/12; wyrok NSA z dnia 24 maja 2013 r., I OSK 1355/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Nie można zatem uprawnień spadkobiercy byłego właściciela mienia zabużańskiego rozpatrywać w oderwaniu od sytuacji, w jakiej znajdował się sam właściciel. Skoro art. 3 pkt 2 ustawy zabużańskiej przyznaje określone uprawnienia spadkobiercom "właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej", to poprzednik prawny "spadkobiercy" musi spełniać takie wymogi, które pozwalają na to aby uznać go za właściciela tego rodzaju nieruchomości. O tym natomiast, kogo takim mianem można nazwać, rozstrzyga art. 2 ustawy zabużańskiej stanowiący, tak jak art. 3 pkt 2 tej ustawy, o właścicielu nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na gruncie powyższej regulacji w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd prawny, iż prawo spadkobiercy właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do realizacji uprawnień przewidzianych ustawą zabużańską, nie jest odrębną kategorią prawną lecz ma swoje źródło w prawach przysługujących właścicielowi mienia. Skoro zatem właściciel nieruchomości kresowej nie spełnia warunków do rekompensaty, o której stanowi ustawa zabużańska, to prawa tego nie nabywa także jego spadkobierca (wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2011 r., I OSK 1745/11; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2012 r., I OSK 606/11; wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2014 r., I OSK 1020/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Nie doszło zatem w zaskarżonym wyroku do błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 2 ustawy zabużańskiej. Trafnie zatem wskazał Sąd I instancji, iż spadkobiercy H. N. nie mogli nabyć uprawnień do rekompensaty, o której stanowi ustawa zabużańska.
Z kolei zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., podnoszony w kasacji w zakresie posiadania przez A. N. i E. N. dodatkowego miejsca zamieszkania we L., do którego nie mogli powrócić z przyczyn związanych z druga wojną światową, nawiązuje do okoliczności, które nie mają doniosłości prawnej na gruncie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2 w związku z art. 2 ustawy zabużańskiej. Skoro H. N., a więc właścicielka nieruchomości kresowej nie spełnia warunków do rekompensaty, o której stanowi ustawa zabużańska, to okoliczności odnoszące się do jej spadkobierców nie mogą stanowić podstawy faktycznej nabycia ww. rekompensaty. Nie są to zatem okoliczności istotne, a tylko zaniechanie ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego mogłoby prowadzić do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. Regulacje te stanowią, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, co obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Powyższa regulacja nie ma charakteru procesowego ale ustrojowy, określa bowiem podstawowe kryterium sprawowania kontroli administracji publicznej przez sądy administracyjne. Sąd może w związku z tym naruszyć ów przepis ustrojowy wyłącznie wówczas, gdy oceni działalność administracji przyjmując inne, niż legalność (zgodność z prawem) kryterium kontroli (vide: wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2017 r., II OSK 1998/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl ). W skardze kasacyjnej brak jest zarzutów wskazujących na to, że Sąd I instancji dokonał kontroli w oparciu o inne kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem. Ponadto to, czy ocena legalności zaskarżonej decyzji była prawidłowa czy też błędna, nie może być utożsamiane z naruszeniem tego przepisu (vide: R.Hauser, A.Kabat, Właściwość sądów administracyjnych, RPEiS 2004/2/25; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2011 r., I OSK 345/2010; wyrok NSA z dnia 8 października 2015 r., II GSK 2991/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Z kolei niezwiązanie granicami skargi, o którym stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a. oznacza, że sąd administracyjny ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartego na tym przepisie należy wykazać, że sąd I instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., II OSK 1580/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ) albo sąd powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2014 r., II GSK 1560/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ), albo też gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (vide: wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., II OSK 2395/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Analiza powyższego zarzutu i jego uzasadnienia nie prowadzi do wniosku, iż autor kasacji dostrzega w badanej sprawie którąkolwiek z sytuacji powyżej przedstawionych.
W konsekwencji, nie jest także trafny zarzut naruszenia przepisu wynikowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.