I OSK 431/24

I OSK 431/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Monika Nowicka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SAB/Gd 104/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-11-22
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149 § 1 pkt 1, § 1a, § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Pomorskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 listopada 2023 r. sygn. akt II SAB/Gd 104/23 w sprawie ze skargi M.B. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 22 listopada
2023 r. (sygn. akt II SAB/Gd 104/23), po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. B. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w przedmiocie świadczenia wychowawczego i orzekając na podstawie art. 149 § 1 pkt 1, §1a i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej "p.p.s.a."): zobowiązał Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania sprawy z wniosku M. B. z dnia 23 czerwca 2021 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na D. Z. i L. Z. w terminie jednego miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności (pkt 1); stwierdził, że bezczynność Wojewody Pomorskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2) oraz przyznał od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej M. B. sumę pieniężną w wysokości 1.000 złotych (pkt 3).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda Pomorski. Zaskarżając wyrok w całości, skarżący kasacyjnie organ podniósł następujące zarzuty:
1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego:
a) art. 5 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE. L 2004 nr 166, str. 1) - poprzez jego niezastosowanie i uznanie przez Sąd I instancji, że w niniejszym przypadku - pomimo niezastosowania się M. B. do wezwania wystosowanego przez instytucję niemiecką w dniu 26 sierpnia 2021 r. do złożenia wniosku w Niemczech - Wojewoda Pomorski nie miał podstaw do pozostawienia wniosku bez rozpoznania, podczas gdy zgodnie z ww. przepisem Państwo Członkowskie uwzględnia podobne okoliczności lub zdarzenia zaistniałe w każdym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby miały one miejsce na jego własnym terytorium,
b) art. 3 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE.L 2009 nr 284, str.1) - poprzez jego niezastosowanie i pominięcie w swoich rozważaniach konsekwencji związanych z obowiązkiem strony do dostarczenia, na wezwanie właściwej instytucji niemieckiej, dokumentów (w tym m.in. niemieckiego wniosku) niezbędnych do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci na terenie Niemiec, podczas gdy strona nie ma możliwości wyboru kraju, z którego chciałaby otrzymywać świadczenia i Państwo Członkowskie, które ma pierwszeństwo do wypłaty świadczenia, procedując wniosek przesłany z innego Państwa Członkowskiego, wzywa do złożenia wniosku według swojego krajowego formularza;
2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:
a) polegające na niewłaściwym zastosowaniu art. 149 § 1a p.p.s.a. w związku
z naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 8, art. 12 § 1 i art. 35 § 1 k.p.a. i uznaniu, że
w przedmiotowej sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy bezczynność organu winna zostać uznana za "zwykłą", gdyż działania organu nie nosiły znamion złej woli, ani też nie powodowały dla strony dolegliwych skutków, równocześnie nie miały charakteru zamierzonego,
4) art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 35 § 1 k.p.a. i uznaniu, że w przedmiotowej sprawie strona na skutek bezczynności doznała uszczerbku i tym samym niezasadne przyznanie od Wojewody Pomorskiego na rzecz M. B. sumy pieniężnej w wysokości 1000 zł, podczas gdy w/w w skardze w ogóle nie formułowała wniosku o sumę pieniężną i nie wykazała, aby na skutek bezczynności doznała uszczerbku, poniosła stratę finansową lub krzywdę.
Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania a ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Jednocześnie skarżący kasacyjnie organ wnosił o przeprowadzenie rozprawy. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w w/w skardze.
Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ale ponieważ były one ze sobą ściśle powiązane, uzasadniało to ich łączne rozpoznanie.
Zaskarżonym wyrokiem, Sąd Wojewódzki uwzględnił skargę M. B. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie z wniosku strony z dnia 23 czerwca 2021 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci D. Z. i L.Z..
Sąd uznał, że w w/w sprawie organ dopuścił się bezczynności, zaś bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadniało wydanie orzeczenia na zasadzie art. 149 § 1 i 1a p.p.s.a. Sąd Wojewódzki stwierdził, że - w realiach rozpoznawanej sprawy – pozostawienie, pismem z dnia 21 lutego 2023 r., ww. wniosku uczestniczki postępowania bez rozpoznania nie mogło stanowić jej załatwienia. Poza sporem pozostawało bowiem, iż z uwagi na okoliczność przebywania ojca D.Z.
i L. Z. w Niemczech, wniosek ten winien być procedowany z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, stosownie do treści art. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 810; dalej: "u.p.p.w.d."). To zaś, zdaniem Sądu, nakładało na Wojewodę obowiązek wdrożenie procedur przewidzianych przez przepisy unijne (tj. przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. L. 2004.166.1 z dnia 30 kwietnia 2004 r.) i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. L. 2009.284.1 z dnia 30 października 2009 r.), mających na celu: po pierwsze określenie ustawodawstwa mającego zastosowanie w sytuacji kolizji dwóch systemów zabezpieczenia społecznego (zasada pierwszeństwa), a po drugie – w zależności wyników tych ustaleń – podjęcie odpowiedniego aktu stanowiącego formę załatwienia wniosku, przewidzianego przez te przepisy.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego, postępowanie Wojewody - po ustaleniu, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - nie odpowiadało jednak tym wymogom. Sąd podniósł, że przede wszystkim z akt sprawy nie wynikało, aby Wojewoda ustalił, które państwo (Polska czy Niemcy) mają pierwszeństwo co do załatwienia wniosku strony. Co prawda Wojewoda wystosował do niemieckiej instytucji właściwej do spraw koordynacji świadczeń rodzinnych tzw. "wniosek o ustalenie właściwości", który, jak wskazywała jego treść, miał na celu ustalenie, które państwo ma pierwszeństwo do rozpoznania wniosku M. B., jednak materiał dowodowy nie wskazywał, aby po otrzymaniu odpowiedzi od instytucji niemieckiej (co miało miejsce w dniu 4 listopada 2021 r.) organ ten ustalił - stosownie do mających zastosowanie w sprawie przepisów rozporządzeń unijnych - które państwo miało pierwszeństwo w załatwieniu wniosku uczestniczki postępowania. Natomiast twierdzenia organu, jakby z pisma tego miało wynikać, iż wniosek strony został pozostawiony przez instytucje niemieckie bez rozpoznania z uwagi nie niedostarczenie przez nią brakujących dokumentów, nie znajdowały - zdaniem Sądu I instancji - dostatecznego oparcia w przetłumaczonej treści w/w pisma, jak i w materiale dowodowym dotąd zgromadzonym. Z akt sprawy nie wynikało również, zdaniem Sądu, aby Wojewoda podjął jeszcze inne czynności w celu ustalenia pierwszeństwa państwa, czy wdrożył jakąkolwiek procedurę wynikającą, czy to z uznania się za państwo mające pierwszeństwo w rozpoznaniu wniosku strony, czy też za państwo, które takiego pierwszeństwa nie posiada (brak jest dowodu na przekazanie wniosku z dnia 23 czerwca 2021 r. do rozpoznania instytucji niemieckiej, jak i brak jest dowodu na to, aby organ sam załatwił ten wniosek).
Ponadto Sąd Wojewódzki wskazywał dalej, że czynności takiej nie mogło stanowić wystosowane do strony przez Wojewodę w piśmie z 14 listopada 2022 r. wezwanie do dostarczenia, w terminie 14 dni od dnia otrzymania pisma, decyzji przyznającej lub odmawiającej świadczeń za granicą na dzieci L.Z. i D. Z., pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia, gdyż zastosowany rygor nie miał podstawy prawnej a poza tym decyzje, o które Wojewoda wezwał wnioskodawczynię nie stanowiły dokumentów, które były wymagane do złożenia wraz z wnioskiem, jak i ich brak nie świadczył o złożeniu nieprawidłowo wypełnionego wniosku, zgodnie z treścią art. 13 u.p.p.w.d, czy art. 68 Rozporządzenia 883/2004.
Sąd Wojewódzki podkreślił także, że zgodnie z treścią art. 2 Rozporządzenia 987/2009 to instytucje niezwłocznie dostarczają lub wymieniają między sobą wszystkie dane niezbędne dla ustanowienia i określenia praw i obowiązków osób, do których ma zastosowanie rozporządzenie podstawowe. Przekazywanie tych danych między państwami członkowskimi odbywa się bezpośrednio pomiędzy samymi instytucjami lub za pośrednictwem instytucji łącznikowych.
Z tych przyczyn, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, błędne było zatem stanowisko Wojewody, który oczekiwał od M. B. wystąpienia do instytucji niemieckiej o przyznanie jej świadczeń i który uzależniał ustalenie świadczenia wychowawczego według ustawodawstwa polskiego od przedłożenia przez nią decyzji odmawiającej jej przyznania takiego świadczenia przez instytucję niemiecką. Takie działanie organu było bowiem sprzeczne przepisami obu wspomnianych rozporządzeń, które nie wymagają od wnioskodawcy wiedzy co do właściwości instytucji danego państwa do wypłaty świadczenia.
Sąd zwrócił więc uwagę, iż z mających zastosowanie w sprawie przepisów unijnych jasno wynikało, że skoro strona złożyła wniosek do Wojewody to nie miała już obowiązku składania kolejnego wniosku do instytucji niemieckiej. To bowiem rolą instytucji polskich i niemieckich było wyjaśnienie między sobą, która z nich była zobowiązana do wypłaty świadczenia zgodnie z zasadą pierwszeństwa. W razie ustalenia, że zgodnie z tą zasadą to instytucja niemiecka była zobowiązana do wypłaty świadczenia, Wojewoda powinien był przedmiotowy wniosek przekazać tej instytucji (art. 68 ust. 3 Rozporządzenia 883/2004 i art. 60 ust. 3 Rozporządzenia 987/2009) i to ten wniosek winien być podstawą do wypłacenia świadczenia.
Konkludując, Sąd Wojewódzki stwierdził, że skoro Wojewoda do dnia rozpoznania skargi nie załatwił wniosku M. B. w żadnej z przewidzianych przepisami prawa formie, to zasadnym będzie zobowiązanie organu do rozpatrzenia sprawy w terminie jednego miesiąca.
Odnośnie zaś okoliczności uzasadniających stwierdzenie, iż bezczynność Wojewody, miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, Sąd wskazał, że wziął w tym zakresie pod uwagę, nie tylko sam fakt przekroczenia terminów załatwienia sprawy, ale również sposób prowadzenia postępowania przez organ oraz charakter sprawy.
Zasądzając natomiast na rzecz strony od organu sumę pieniężną w wysokości 1000 zł, Sąd Wojewódzki wskazał na funkcję represyjno-prewencyjną i kompensacyjną w/w świadczenia. Sąd I instancji uznał przy tym, że w niniejszej sprawie kwota ta stanowić będzie wystarczającą rekompensatę dla skarżącej za uszczerbek spowodowany nieefektywnym procedowaniem przez Wojewodę jego wniosku, a przy tym będzie ona spełniać również funkcję represyjno-prewencyjną dla organu, zapewniając przestrzeganie przez niego zasad postępowania administracyjnego i swoich obowiązków związanych ze sprawnym jego prowadzeniem w przyszłości.
Z powyższym poglądem Sądu I instancji nie zgadzał się skarżący organ, który w skardze kasacyjnej podnosił, że Sąd Wojewódzki błędnie uznał, iż w sprawie doszło do bezczynności organu. Sąd nie wziął bowiem pod uwagę treści art. 5 lit. b Rozporządzenia nr 883/2004 art. 3 ust. 2 Rozporządzenia nr 987/2009, które to przepisy - w okolicznościach niniejszej sprawy - uzasadniały pozostawienie wniosku z dnia 23 czerwca 2021 r. bez rozpoznania. W toku postępowania przed organem administracji ustalono bowiem, że uczestniczka postępowania została wezwana przez niemiecką instytucję właściwą do złożenia dokumentów - wniosku o niemieckie świadczenie rodzinne. Fakt, że takiego wniosku nie złożyła, potwierdza jedynie, że nie zastosowała się ona do wezwania niemieckiej instytucji właściwej. Pomimo tego, że złożyła ona wniosek w Polsce, to każdy kraj do którego wniosek jest przekazywany ma swoje krajowe wnioski dedykowane danym świadczeniom z określonymi informacjami i załącznikami wymaganymi przez przepisy krajowe. W Polsce również, w momencie otrzymania z zagranicznej instytucji właściwej wniosku z tytułu pierwszeństwa, wnioskodawca wzywany jest do złożenia wniosku na polskim formularzu. Jeżeli nie zastosuje się zaś do wezwania, wniosek pozostawiany jest bez rozpoznania, a instytucja zagraniczna, która taki wniosek przekazała na zasadzie art. 5 lit. b rozporządzenia 883/2004 zobowiązana jest potraktować ten wniosek w sposób tożsamy.
W rezultacie skarżący Wojewoda Pomorski podnosił, że nie miał możliwości wydania w niniejszej sprawie decyzji o ustaleniu wnioskowanego świadczenia, skoro kraj mający pierwszeństwo - Niemcy, nie wydał decyzji. Gdyby strona współpracowała z niemiecką instytucją właściwą, to otrzymałaby decyzję. W przypadku odmowy wypłaty świadczenia ze względu np. na brak zamieszkiwania w Niemczech wraz z dziećmi, Polska jako kraj drugi miałaby wtedy możliwość przyznania świadczenia w pełnej wysokości w formie dodatku dyferencyjnego. Natomiast w sytuacji braku współpracy, na podstawie art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009, wniosek nie jest procedowany i w konsekwencji nie jest on również procedowany w Polsce.
Ponadto skarżący organ podnosił także, że choć czynności w sprawie rozpoznawania przedmiotowego wniosku były podejmowane z opóźnieniem w stosunku do terminów ustawowych, to nie można było postawić organowi zarzutu rażącego naruszenia prawa. Opóźnienie to wynikało bowiem z przyczyn niezawinionych a zatem nie miało charakteru zamierzonego.
Kwestionując natomiast zasadność orzeczenia przez Sąd I instancji na rzecz uczestniczki postępowania sumy pieniężnej, organ wskazał, że pomimo jej wniosku
o wymierzenie organowi grzywny, Sąd wniosek ten oddalił a zamiast tego (niejako z urzędu) orzekł o zasądzeniu na jej rzecz sumy pieniężnej. Wojewoda zwracał jednak uwagę, że strona nie składała w ogóle wniosku w tym przedmiocie, a tym samym nie wykazała zakresu szkody (uszczerbku) spowodowanej bezczynnością.
Ze stanowiskiem skarżącego organu nie można się jednak zgodzić.
W pierwszej kolejności skład orzekający w niniejszej sprawie pragnie zauważyć, iż wniesiona skarga kasacyjna nie została w pełni w sposób prawidłowy sformułowana. Zwrócić należy bowiem uwagę, że wprawdzie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 listopada 2023 r. - jak to wynika z petitum skargi kasacyjnej – został zaskarżony w całości, a zatem w zakresie wszystkich punktów zawartych w w/w orzeczeniu, w tym punktu pierwszego, zobowiązującego Wojewodę Pomorskiego do rozpoznania wniosku M. B. w terminie jednego miesiąca, tym niemniej zarzuty skargi kasacyjnej, zmierzające do zakwestionowania prawidłowości przyjętego w sprawie poglądu Sądu co do istnienia stanu bezczynności i wynikającego z niego obowiązku załatwienia wniosku strony w określonym terminie, nie zawierały jednak właściwego temu stanowisku zarzutu, tj. zarzutu naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia zawartego w punkcie pierwszym wyroku. Ponadto materialnoprawne zarzuty skargi kasacyjnej nie odnosiły się również do ustawodawstwa krajowego regulującego zakres właściwości wojewody w postępowaniu w sprawie świadczenia wychowawczego z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podnoszone zaś w tym zakresie zarzuty naruszenia art. 5 lit. b rozporządzenia nr 883/2004 i art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 były chybione.
Wyjaśnić zatem należy, że na mocy art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d. wojewoda wykonuje obowiązki instytucji właściwej przewidziane w przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w tym ustala, czy i w jakim okresie w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także wyznacza ustawodawstwo mające pierwszeństwo zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż Wojewoda nie w pełni te czynności wykonał, co przekładało się z kolei na stan bezczynności organu. Zgodzić się bowiem należy z Sądem I instancji, iż organ - po ustaleniu, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - nie ustalił w oparciu o regulacje unijne, tj. Rozporządzenie nr 8883/2004 i Rozporządzenie nr 987/2009 - które państwo (Polska czy Niemcy) ma pierwszeństwo w załatwieniu wniosku strony a następnie nie podjął właściwych czynności wynikających z obowiązujących przepisów mających na celu dalsze procedowanie tego wniosku. Natomiast załatwienia sprawy nie stanowiło - jak twierdzi skarżący – pozostawienie wniosku strony pismem z dnia 21 lutego 2023 r. bez rozpoznania, gdyż taka forma załatwienia wniosku - w realiach rozpoznawanej sprawy – pozbawiona była podstawy prawnej, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki.
Nie sposób też zgodzić się z Wojewodą, że podstawę wydania takiego rozstrzygnięcia można było wyprowadzić z treści art. 5 lit. b Rozporządzenia nr 883/2004 oraz art. 3 ust. 2 Rozporządzenia nr 987/2009, w związku z otrzymaniem w dniu 4 listopada 2021 r. informacji z instytucji niemieckiej o pozostawieniu przez nią wniosku strony bez rozpoznania. Wskazać bowiem trzeba, że po pierwsze, okoliczność ta nie wynikała z przetłumaczonego pisma instytucji niemieckiej a po drugie, powyższe przepisy unijne regulują inne kwestie.
Zgodzić się zatem trzeba z Sądem I instancji, że Wojewoda Pomorski pozostawał bezczynny w załatwieniu wniosku z dnia 23 czerwca 2021 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na L. Z. i D. Z.. Zarówno bowiem w terminach wynikających z k.p.a., jak też z innych przepisów mających zastosowanie w sprawie organ nie załatwił przedmiotowego wniosku w żadnej z przewidzianych przepisami prawa formie. Bezczynność - w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. - to bowiem brak działania organu, do którego jest on zobowiązany na podstawie przepisów prawa, a do którego zalicza się zarówno niewydanie rozstrzygnięcia (decyzji, postanowienia) w przewidzianym przepisami terminie, jak również rozstrzygnięcie sprawy w niewłaściwej formie, przy czym za niewłaściwą formę rozstrzygnięcia należy uznać również pozostawienie podania bez rozpoznania w sytuacji, gdy nie było ku temu przesłanek.
Odnosząc się zaś do zastosowania w stanie faktycznym ustalonym przez Sąd Wojewódzki art. 149 § 1a p.p.s.a., wyjaśnić trzeba, że na gruncie procedury sądowoadministracyjnej nie zostało ustawowo zdefiniowane pojęcie rażącego naruszenia prawa. Definicji legalnej tego pojęcia nie zawiera również Kodeks postępowania administracyjnego. Jednakże w doktrynie i orzecznictwie, ukształtowanym na tle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., utrwalony jest pogląd, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu powołanego przepisu, będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji, stanowi kwalifikowaną postać naruszenia prawa i przejawia się w oczywistej sprzeczności między treścią decyzji a treścią przepisu, widoczną poprzez proste zestawienie ich ze sobą, przy czym charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.
Stwierdzenie przez sąd rażącego naruszenia prawa przy bezczynności lub przewlekłym prowadzeniu postępowania przez organ wymaga zatem zaistnienia szczególnych okoliczności, które należy rozpatrywać indywidualnie, w kontekście stanu faktycznego danej sprawy. Zgodzić się co prawda wypada ze skarżącym organem, że sam fakt przekroczenia ustawowych terminów załatwiania spraw sam w sobie - co do zasady - nie jest taką szczególną okolicznością i stan bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, chociaż niewątpliwie stanowi naruszenie prawa, nie przesądza jeszcze o rażącym charakterze tego naruszenia, tym niemniej, odnosząc powyższe do analizowanego stanu, należy zauważyć, że od dnia otrzymania wniosku strony przez Wojewodę (pismo Centrum Usług Społecznych Gminy [...] z dnia 13 lipca 2021 r.) do dnia orzekania przez Sąd I instancji upłynął okres przeszło dwóch lat. W tym czasie Wojewoda, oprócz wystosowania pisma do instytucji niemieckiej mającej na celu ustalenie pierwszeństwa w załatwieniu wniosku strony, nie podjął - jak wywiedziono wyżej - żadnych czynności wymaganych obowiązującymi przepisami prawa. Z akt sprawy nie wynika również, aby w powyższym okresie organ poinformował uczestniczkę postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie, zgodnie z wymogiem przewidzianym w art. 36 § 1 k.p.a., jak też nie wskazał nowego terminu załatwienia jej wniosku. Przy czym w skardze kasacyjnej organ oprócz powoływania się na trudności kadrowe i dużą ilość wpływających spraw (a które to okolicznością nie mają wpływu dla oceny przekroczenia terminów ustawowych), nie podał żadnych innych powodów uzasadniających brak efektywnego prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie. Z tego więc powodu stanowisko Sądu Wojewódzkiego, który stwierdził w tym przypadku rażące naruszenie prawa przez Wojewodę, akcentując sposób działania organu i charakter sprawy, należało uznać za prawidłowe. Zarzut naruszenia art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 8, art. 12 § 1 i art. 35 § 1 k.p.a. był więc nieusprawiedliwiony.
Nie był również zasadny zarzut naruszenia art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 35 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku,
o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony
o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej
w art. 154 § 6. Przede wszystkim wskazać w tym miejscu trzeba, że twierdzenia skarżącego organu, jakoby Sąd I instancji oddalił wniosek M. B. o wymierzenie organowi grzywny i zamiast tego - niejako z urzędu - zasądził sumę pieniężną na jej rzecz, nie znajdują potwierdzania w aktach sprawy. Zaskarżony wyrok nie zawierał bowiem żadnego rozstrzygnięcia w przedmiocie grzywny, a ponadto, uczestniczka postępowania takiego wniosku przed Sądem I instancji nie składała.
Ponadto z cytowanego przepisu wynika, że sąd administracyjny ma prawo według własnego uznawania przyznać stronie – w trybie w/w przepisu – określoną kwotę pieniężną działając z urzędu, z tym że stanowisko swoje w tym zakresie powinien odpowiednio uzasadnić. Wniosek strony nie jest więc w tej sytuacji obligatoryjną przesłanką przyznania określonej sumy pieniężnej. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynikało natomiast, iż Sąd I instancji, przyznając uczestniczce postępowania z urzędu omawiane świadczenie w wysokości 1000 zł, w sposób szczegółowy uzasadnił motywy podjętego rozstrzygnięcia a które to motywy - w ocenie składu orzekającego – były wystarczające do uznania, że Sąd Wojewódzki prawidłowo skorzystał z uprawnienia, jakie daje art. 149 § 2 p.p.s.a. Przede wszystkim – z uwagi na fakt, iż na dzień orzekania wniosek strony nie został przez Wojewodę załatwiony - Sąd I instancji zasadnie odwołał się do funkcji represyjno – prewencyjnej przyznania stronie zadośćuczynienia od organu, mającej na celu zdyscyplinowanie go w działaniu. Słusznie również wskazywał na cel kompensacyjny przyznanego świadczenia, zwracając przy tym uwagę na przedmiot sprawy objętej wnioskiem strony. Świadczenie to – jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie - może pełnić funkcję nie tylko represyjną czy odszkodowawczą, ale także stanowić swego rodzaju zadośćuczynienia za krzywdę strony jaką poniosła na skutek rażącej bezczynności organu. Z tych też względów brak było podstaw do podważenia stanowiska Sądu w tym zakresie.
Konkludując, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie była usprawiedliwiona i na mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.