I OSK 4306/18

Naczelny Sąd Administracyjny2019-11-22
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościużytkowanie wieczysteprawo własnościprzekształcenieustawa przekształceniowanastępstwo prawnedekret warszawskiNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, uznając, że przepis art. 1 ust. 4 ustawy przekształceniowej nie obejmuje następców prawnych osób, które uzyskały użytkowanie wieczyste po 13 października 2005 r. na podstawie dekretu warszawskiego.

Sprawa dotyczyła odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w Warszawie. Skarżący, będący następcami prawnymi osób, które uzyskały użytkowanie wieczyste po 13 października 2005 r. na podstawie dekretu warszawskiego, domagali się nieodpłatnego przekształcenia. Sądy obu instancji, w tym NSA, oddaliły skargę, interpretując przepis art. 1 ust. 4 ustawy o przekształceniu jako wyjątek nieobejmujący następców prawnych w takiej sytuacji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J. M. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Spór dotyczył interpretacji art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Skarżący, będący następcami prawnymi osób, które uzyskały użytkowanie wieczyste po 13 października 2005 r. na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., twierdzili, że przysługuje im prawo do nieodpłatnego przekształcenia. NSA, opierając się na swojej utrwalonej linii orzeczniczej, uznał, że przepis art. 1 ust. 4 ustawy przekształceniowej stanowi wyjątek od zasady i nie może być interpretowany rozszerzająco. Wyjątek ten dotyczy wyłącznie osób, które pierwotnie uzyskały prawo użytkowania wieczystego po wskazanej dacie, a nie ich następców prawnych nabywających to prawo w drodze umowy cywilnoprawnej. Sąd podkreślił, że ustawa odróżnia sytuację następców prawnych (art. 1 ust. 3) od sytuacji osób, które pierwotnie uzyskały prawo po 13 października 2005 r. (art. 1 ust. 4). W związku z tym, skoro skarżący nie spełniali warunku pierwotnego uzyskania prawa użytkowania wieczystego po 13 października 2005 r., nie mogli skutecznie domagać się przekształcenia. Dodatkowo, sąd wskazał, że nie było możliwości przekształcenia częściowego, gdy tylko część współużytkowników spełniała warunki, a także odniósł się do celu ustawy, jakim była rekompensata za utracone mienie w wyniku przemian ustrojowych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, przepis art. 1 ust. 4 ustawy przekształceniowej stanowi wyjątek od zasady i odnosi się wyłącznie do osób, które pierwotnie uzyskały prawo użytkowania wieczystego po 13 października 2005 r., a nie do ich następców prawnych nabywających to prawo w drodze umowy cywilnoprawnej.

Uzasadnienie

NSA zinterpretował art. 1 ust. 4 ustawy przekształceniowej jako przepis szczególny, który nie może być stosowany łącznie z art. 1 ust. 3 (dotyczącym następców prawnych) ani interpretowany rozszerzająco. Ustawa odróżnia sytuację pierwotnego nabycia prawa po 13 października 2005 r. od sytuacji następców prawnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (11)

Główne

u.p.p.u.w.p.w. art. 1 § 1 ust. 3 i 4 w zw. z art. 1 ust. 1a pkt 2

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości

Przepis art. 1 ust. 4 stanowi wyjątek od zasady i odnosi się wyłącznie do osób, które pierwotnie uzyskały prawo użytkowania wieczystego po 13 października 2005 r., a nie do ich następców prawnych nabywających to prawo w drodze umowy cywilnoprawnej. Przepisy art. 1 ust. 3 i art. 1 ust. 4 nie mogą być stosowane jednocześnie.

u.p.p.u.w.p.w. art. 1 § ust. 4

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości

Odnosi się do osób, które prawo użytkowania wieczystego uzyskały po dniu 13 października 2005 r. Nie obejmuje następców prawnych nabywających prawo w drodze umowy cywilnoprawnej.

u.p.p.u.w.p.w. art. 5 § ust. 1

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości

Bezpłatne przekształcenie nie przysługuje następcom prawnym osób wskazanych w art. 1a, którzy nabyli użytkowanie wieczyste na podstawie umowy cywilnoprawnej. Wykładnia musi uwzględniać cel ustawy jako rekompensaty za utracone mienie.

Pomocnicze

u.p.p.u.w.p.w. art. 1 § ust. 1a pkt 2

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości

u.p.p.u.w.p.w. art. 1 § ust. 3

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości

Dotyczy następców prawnych osób, o których mowa w ust. 1 i 1a.

u.p.p.u.w.p.w. art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości

Wskazuje na obowiązek wystąpienia wszystkich współużytkowników wieczystych o przekształcenie.

Dekret art. 7

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA związany granicami skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi.

k.c. art. 922 § § 1

Kodeks cywilny

Definicja spadkobiercy jako nabywcy ogółu praw i obowiązków majątkowych spadkodawcy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Interpretacja art. 1 ust. 4 ustawy przekształceniowej jako przepisu szczególnego, który nie obejmuje następców prawnych nabywających prawo w drodze umowy cywilnoprawnej. Cel ustawy przekształceniowej jako rekompensaty za utracone mienie, co ogranicza krąg uprawnionych do osób pierwotnie poszkodowanych lub ich spadkobierców. Niemożność przekształcenia częściowego, gdy tylko część współużytkowników spełnia warunki.

Odrzucone argumenty

Prawo do nieodpłatnego przekształcenia przysługuje następcom prawnym osób, które uzyskały użytkowanie wieczyste po 13 października 2005 r. na podstawie dekretu warszawskiego, niezależnie od sposobu nabycia prawa. Możliwość przekształcenia prawa użytkowania wieczystego mimo braku spełnienia warunków przez wszystkich współużytkowników.

Godne uwagi sformułowania

wyjątek ten nie może być interpretowany rozszerzająco, poza przypadkami literalnie określonymi w art. 1 ust. 3 i 4 powołanej ustawy przepis art. 1 ust. 4 u.p.p.u.w.p.w. nie jest przepisem samodzielnym. Jego treść odsyła do ust. 1a pkt 2 i ust. 2 pkt 1 - art. 1 u.p.p.u.w.p.w. ustawodawca odróżnił sytuację prawną następców prawnych, o których mowa w art. 1 ust. 3 u.p.p.u.w.p.w., od sytuacji osób, które nabyły pierwotnie prawo przekształcenia po 13 października 2005 r. nie każdy użytkownik wieczysty może skorzystać z preferencyjnego trybu przekształcenia prawa, lecz tylko ten, który uzyskał użytkowanie wieczyste w zamian za uprzednie odjęcie własności nieruchomości nie każde następstwo prawne będzie uprawniało do nieodpłatnego nabycia własności użytkowanego gruntu.

Skład orzekający

Maciej Dybowski

przewodniczący

Jolanta Sikorska

sędzia

Mariusz Kotulski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, w szczególności art. 1 ust. 4 i art. 5, w kontekście następstwa prawnego i nabycia prawa po 13 października 2005 r. na podstawie dekretu warszawskiego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dekretami warszawskimi i ustawą przekształceniową. Interpretacja może być stosowana do podobnych przypadków dotyczących następstwa prawnego w prawie nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawem własności nieruchomości i interpretacją przepisów, które mogą mieć znaczenie dla wielu osób posiadających użytkowanie wieczyste. Wyjaśnia wątpliwości dotyczące następstwa prawnego.

Czy możesz przekształcić użytkowanie wieczyste w prawo własności, jeśli nabyłeś je po 2005 roku? NSA wyjaśnia.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 4306/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-11-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-12-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Sikorska
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Mariusz Kotulski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 261/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-08-31
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 175 poz 1459
art. 1 ust. 3 i 4 w zw. z art. 1 ust. 1a pkt 2
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant asystent sędziego Piotr Polak po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 261/18 w sprawie ze skarg K. W. i J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 31 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 261/18, po rozpoznaniu sprawy ze skarg K. W. i J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd wskazał następujący stan faktyczny i prawny sprawy:
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołań K. W. oraz J. M., utrzymało w mocy decyzję Zarządu Dzielnicy [...] Miasta [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] odmawiającą nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] o łącznej powierzchni 0,1948 ha.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydent [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] m.in. ustanowił na rzecz Z. M., M. R., T. R. i M. S., w odpowiednich częściach, prawo użytkowania wieczystego gruntu o powierzchni 1680 m2 (działka nr [...]), o powierzchni 148 m2 (działka nr [...]) oraz o powierzchni 120 m2 (działka nr [...]), położonego w W. przy ul. [...] (d. ul. [...]).
W dniu [...] lipca 2017 r. M. R., T. R., K. W. i J. M. wystąpili w trybie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 83, ze zm.) z wnioskami o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności opisanej na wstępie nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...]. Po ich rozpatrzeniu Zarząd Dzielnicy [...] Miasta [...] decyzją z dnia [...] października 2017 r. odmówił przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w prawo własności.
Po rozpatrzeniu odwołań K. W. oraz J. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie mogą one zostać uwzględnione.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli K. W. i J. M.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. Sąd połączył obie skargi do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
W odpowiedzi na złożone skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.
W ocenie Sądu ustalony w sprawie stan faktyczny nie jest sporny. Spór sprowadza się natomiast do tego, czy z przepisu art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą skorzystać następcy prawni (niezależnie od tytułu prawnego uzyskania tego prawa, czyli ogólnego czy szczególnego) osób, które prawo użytkowania wieczystego uzyskały na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy po dniu 13 października 2005 r. W tym zakresie Sąd podzielił pogląd zawarty w wyroku z dnia 13 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 1531/13 przyjmujący, że "krąg podmiotów uprawnionych do przekształcenia prawa, o którym mowa w art. 1 ust. 4 ustawy przekształceniowej, stanowi wyjątek od zasady przysługiwania takiego uprawnienia tym użytkownikom wieczystym, którym prawo to przysługiwało w dniu 13 października 2005 r., zgodnie z art. 1 ust. 1 i 1a ustawy przekształceniowej, dlatego wyjątek ten nie może być interpretowany rozszerzająco, poza przypadkami literalnie określonymi w art. 1 ust. 3 i 4 powołanej ustawy".
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. M. zaskarżając wyrok w całości i - na podstawie art. 174 pkt 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), powoływanej dalej jako "p.p.s.a." - zarzucił mu naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, tj.:
a) art. 1 ust. 3 i 4 w związku z art. 1 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. z 2012 r. poz. 83 ze zm., dalej u.p.p.u.w.p.w.) przez stwierdzenie, że z prawa przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie może skorzystać następca prawny osoby, która nabyła po dniu 1 października 2005 roku prawo użytkowania wieczystego nieruchomości na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (powoływanego dalej jako "Dekret");
b) art. 5 ust. 1 u.p.p.u.w.p.w. przez stwierdzenie, że bezpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie przysługuje następcom prawnym osób wskazanych w art. 1a ustawy o przekształceniu, którzy nabyli użytkowanie wieczyste na podstawie umowy cywilnoprawnej;
c) art. 2 § 1 i art. 5 ust. 1 u.p.p.u.w.p.w. przez uznanie, że skoro jednemu ze współużytkowników wieczystych nieruchomości nie przysługuje bezpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności to nie jest możliwe w ogóle dokonanie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności tej nieruchomości oraz przez uznanie, że nie jest możliwe przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mimo, że wszyscy współwłaściciele prawa użytkowania wieczystego złożyli wspólnie wniosek o przekształcenie.
Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżący kasacyjnie wniósł również ewentualnie, w razie stwierdzenia przez Sąd zaistnienia przesłanek do zastosowania art. 179a p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku i ponowne rozpoznanie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2017 r. (znak [...]) przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wniesiona w przedmiotowej sprawie skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie posiada usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.
W niniejszej sprawie strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na jednej podstawie: naruszenia przepisów prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 1 ust. 1 u.p.p.u.w.p.w., w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania przedmiotowej decyzji oraz zaskarżonego wyroku, osoby fizyczne i prawne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności.
Zgodnie z art. 1 ust. 1a pkt 2 u.p.p.u.w.p.w. z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, mogą również wystąpić: osoby fizyczne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości, jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskały na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).
Wedle art. 1 ust. 3 u.p.p.u.w.p.w. z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą również wystąpić osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 i 1a, oraz osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 2.
Z kolei art. 1 ust. 4 u.p.p.u.w.p.w. stanowi, że przepisy ust. 1a pkt 2 i ust. 2 pkt 1 stosuje się również do osób, które prawo użytkowania wieczystego albo udział w tym prawie uzyskały po dniu 13 października 2005 r.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że ustawodawca w art. 1 u.p.p.u.w.p.w. jako zasadę przyjął możliwość przekształcenia prawa użytkowania wieczystego istniejącego w dacie wejścia w życie ustawy, tj. 13 października 2005 r. Wyjątek od tej zasady ustanowił w art. 1 ust. 4 u.p.p.u.w.p.w., przyznając uprawnienie dla wskazanych w nim podmiotów do wystąpienia z roszczeniem o przekształcenie użytkowania wieczystego ukonstytuowanego/uzyskanego po 13 października 2005 r.
Podkreślenia wymaga, że przepis art. 1 ust. 4 u.p.p.u.w.p.w. nie jest przepisem samodzielnym. Jego treść odsyła do ust. 1a pkt 2 i ust. 2 pkt 1 - art. 1 u.p.p.u.w.p.w. Tym samym przy jego interpretacji należy mieć także na uwadze treść przepisów w nim wskazanych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ustanowiony w art. 1 ust. 4 u.p.p.u.w.p.w. wyjątek odnosi się wyłącznie do osób, które prawo użytkowania wieczystego uzyskały pierwotnie. Za taką interpretacją przemawia zarówno samo brzmienie art. 1 ust. 4 u.p.p.u.w.p.w., który wprost stanowi, że odnosi się do "osób, które prawo użytkowania wieczystego (...) uzyskały", jak również treść przepisów do których ww. przepis się odwołuje tj. art. 1 ust. 1a pkt 2 i ust. 2 pkt 1 u.p.p.u.w.p.w., które w żaden sposób nie mogą stanowić podstawy do rozszerzenia zastosowania przedmiotowego przepisu o następców prawnych jako uprawnionych do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Tym samym zasadnym jest uznanie, że art. 1 ust. 4 u.p.p.u.w.p.w. powinno się interpretować w ten sposób, że przyznaje on uprawnienie tylko tym podmiotom, na rzecz których prawo to pierwotnie zostało przyznane po 13 października 2005 r.
Wskazać należy, że przyznanie następcom prawnym uprawnienia do zmiany prawa użytkowania wieczystego w prawo własności zostało uregulowane jedynie w ust. 3 art. 1 u.p.p.u.w.p.w. Jednakże przepis art. 1 ust. 3 jest przepisem niezależnym od ust.4 u.p.p.u.w.p.w. i tym samym nie może on pozostawać z nim w związku. Przemawia za tym konstrukcja art. 1 u.p.p.u.w.p.w. Gdyby bowiem ustawodawca przewidział taką możliwość, to – jak słusznie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 322/17, ustęp 3 oprócz wskazania, że "z żądaniem przekształcenia (...) mogą również wystąpić osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w art. 1 i 1a" powinien wymieniać także osoby, o których mowa w ustępie 4, tj. te, które prawo użytkowania wieczystego "uzyskały po dniu 13 października 2005 r.". Także w wyroku z 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1565/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że gdyby ustawodawca chciał wprowadzić w odniesieniu do przekształcenia użytkowania, o którym mowa w art. 1 ust. 4 u.p.p.u.w.p.w. następstwo prawne, to przepis w sprawie następstwa prawnego powinien być teoretycznie na końcu art. 1 u.p.p.u.w.p.w., a nie w art. 1 ust. 3 u.p.p.u.w.p.w., czyli nie przed częścią redakcyjną stanowiącą art. 1 ust. 4, która wypowiada się o użytkowaniu wieczystym uzyskanym przez podmioty po dniu 13 października 2005 r. (art. 1 ust. 4 ww. ustawy).
Konstrukcja art. 1 u.p.p.u.w.p.w. uzasadnia zatem stanowisko, że przepisy art. 1 ust. 3 u.p.p.u.w.p.w. i art. 1 ust. 4 u.p.p.u.w.p.w. nie mogą być stosowane jednocześnie. Z treści art. 1 u.p.p.u.w.p.w. wynika, że ustawodawca odróżnił sytuację prawną następców prawnych, o których mowa w art. 1 ust. 3 u.p.p.u.w.p.w., od sytuacji osób, które nabyły pierwotnie prawo przekształcenia po 13 października 2005 r. przez wskazanie ich w niepowiązanej ze sobą odrębnej jednostce redakcyjnej tego przepisu.
W konsekwencji powyższego, skoro w przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawała kwestia, że skarżącym prawo użytkowania przedmiotowej nieruchomości nie przysługiwało pierwotnie po dniu 13 października 2005 r., to tym samym, wbrew stanowisku zawartemu w skardze kasacyjnej, nie mogli oni skutecznie domagać się przekształcenia tego prawa w prawo własności na podstawie art. 1 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 1 ust. 3 i 4 u.p.p.u.w.p.w.
Skoro zatem dwóch spośród współużytkowników wieczystych nie mogło skutecznie wystąpić z wnioskiem o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, to nie było także możliwości przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w stosunku do pozostałych użytkowników wieczystych, gdyż prawo użytkowania wieczystego może istnieć wyłącznie na gruntach Skarbu państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Temu właśnie służy obowiązek wynikający z art.2 ust.1 u.p.p.u.w.p.w., aby o przekształcenie prawa użytkowanie wieczystego wystąpili wszyscy współużytkownicy wieczyści, bo tylko łącznie na rzecz ich wszystkich może nastąpić przekształcenie tego prawa w prawo własności.
Tym samym nie są także uzasadnione dalsze zarzuty tj. naruszenia art.5 pkt 1 i art.2 ust.1 u.p.p.u.w.p.w. Po pierwsze dlatego, że nie można było dokonać przekształcenia "częściowego" – tylko na rzecz M. R. i T. R. Po drugie dlatego, że wszyscy użytkownicy wieczyście przedmiotowej nieruchomości złożyli jasne i nie budzące wątpliwości wnioski o nieopłatne przekształcenie tego prawa w prawo własności, a organ był związany treścią tych wniosków. Dodać także należy, że wykładnia art.5 ust.1 pkt 1 i 2 w zw. z art.1 ust.1a pkt 1 i 2 u.p.p.u.w.p.w. musi uwzględniać ratio legis tej regulacji. Przewidziane w art. 5 ustawy uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia prawa związane jest ściśle ze sposobem, w jaki użytkownik uzyskał użytkowanie wieczyste gruntu, a celem tej regulacji jest niewątpliwie przyznanie rekompensaty osobom, które w wyniku przemian ustrojowych, mających miejsce po II wojnie światowej, bez własnej winy utraciły prawo własności. Wynika to zarówno z brzmienia powyższego przepisu, jak również z treści uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. (druk nr 3668), opublikowanego na stronach internetowych sejmu http://orka.sejm.gov.pl, w zakładce dotyczącej prac Sejmu RP IV kadencji, w którym wskazano, iż nabycie prawa do nieodpłatnego przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności przez określoną w ustawie grupę użytkowników wieczystych lub ich następców prawnych uzasadnione jest szczególną sytuacją tych osób. Nie ulega wątpliwości, że prawo to z woli ustawodawcy jest ściśle związane z osobą, która uzyskała prawo użytkowania wieczystego w zamian za utraconą własność, a nie z samym prawem użytkowania wieczystego. W tym stanie rzeczy sprzeczne z normatywnym celem ustawy byłoby przyjęcie, że z przysługującego określonej osobie uprawnienia do nieodpłatnego przekształcenia może skorzystać osoba, która nabyła prawo użytkowania wieczystego ustanowione pierwotnie na rzecz określonych osób w zamian za wywłaszczone im nieruchomości w trybie sukcesji szczególnej (syngularnej), a więc w drodze umowy cywilnoprawnej. Skoro bowiem nie każdy użytkownik wieczysty może skorzystać z preferencyjnego trybu przekształcenia prawa, lecz tylko ten, który uzyskał użytkowanie wieczyste w zamian za uprzednie odjęcie własności nieruchomości, to ograniczenie to odnieść należy również do następców prawnych takich osób. Oznacza to, że nie każde następstwo prawne będzie uprawniało do nieodpłatnego nabycia własności użytkowanego gruntu. Takim uprawnionym następcą prawnym, w rozumieniu art. 5 u.p.u.w., będzie niewątpliwie spadkobierca osoby, która uzyskała użytkowanie wieczyste w warunkach określonych w art. 1 ust. 1a (tj. najpóźniej w dniu 13 października 2005r.), jako nabywca ogółu praw i obowiązków majątkowych spadkodawcy (art. 922 k.c.). Nie będzie nim natomiast osoba, która prawo użytkowania wieczystego czy też roszczenia do ustanowienia tego prawa nabyła w trybie umowy cywilnoprawnej. Podsumowując wykładnia art. 5 pkt 1 u.p.u.w. nie może abstrahować od wyjątkowego charakteru tej instytucji materialnoprawnej (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1752/07; wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 487/07). Uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia uzyskali zatem użytkownicy wieczyści wymienieni m.in. w art. 1 ust. 1a pkt 2. Prawo to nie jest częścią uprawnień każdego użytkownika wieczystego tzw. nieruchomości warszawskiej, ale tylko tego użytkownika wieczystego takiej nieruchomości, który uzyskał użytkowanie wieczyste w związku z art. 7 dekretu. Zbycie prawa użytkowania wieczystego, czy też roszczeń o ustanowienie tego prawa, przed skorzystaniem przez uprawniony podmiot z prawa do jego nieodpłatnego przekształcenia w prawo własności nie przenosi na nabywcę innych uprawnień, niż będącego przedmiotem umowy prawa użytkowania wieczystego. Inny jest zakres następstwa prawnego w razie sukcesji generalnej na skutek spadkobrania, kiedy to w myśl art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Korzystanie przez spadkobiercę z instytucji uregulowanej w art. 5 ustawy uzasadnione jest tym, iż wstępuje on w prawa swego "poprzednika" prawnego, z których ten nie mógł skorzystać na mocy sukcesji generalnej. (patrz: wyrok NSA z 27 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1752/07; wyrok NSA z 27 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1687/07; wyrok NSA z 17 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 128/10; wyrok NSA z 18 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 1288/12), Zaprezentowana wykładnia art. 5 pkt 1 w zakresie znaczenia pojęcia "następcy prawnego" znajduje umocnienie w celu tej wyjątkowej regulacji. Dla osób, które utraciły własność nieruchomości w drodze dekretu warszawskiego jest to swojego rodzaju rekompensata za utracone mienie (por. wyrok NSA z 17 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 128/10; wyrok NSA z 18 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 1288/12).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI