I OSK 413/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-09-14
NSAAdministracyjneWysokansa
świadczenie wychowawczekoordynacja systemów zabezpieczenia społecznegoprawo rodzinneustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieciNSAskarga kasacyjnasamorządowe kolegium odwoławczewojewodaorgan właściwy

NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, potwierdzając, że organ właściwy jest związany ustaleniami wojewody co do koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przy przyznawaniu świadczeń wychowawczych.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego od wyroku WSA uchylającego decyzję w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego. SKO zarzuciło WSA błędną wykładnię przepisów dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i obowiązków organów. NSA uznał skargę kasacyjną za niezasadną, podkreślając, że organ właściwy jest związany ustaleniami wojewody w zakresie stosowania przepisów o koordynacji, a jego rolą jest weryfikacja przesłanek uchylenia decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję SKO w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego. SKO zarzuciło WSA naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym błędną wykładnię art. 16 ust. 4 i 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, twierdząc, że wojewoda i organ właściwy mają szersze obowiązki w ustalaniu charakteru wyjazdów i podlegania przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. NSA oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że WSA słusznie uznał zasadność skargi strony. Sąd podkreślił, że organ właściwy jest związany ustaleniami wojewody co do zastosowania przepisów o koordynacji, a jego rolą jest weryfikacja przesłanek uchylenia decyzji, w tym ustalenie okresu podlegania ustawodawstwu innego państwa. NSA wskazał na konieczność stosowania dyrektyw językowych, systemowych i celowościowych przy wykładni przepisów oraz na obowiązek organów administracji do współdziałania. Sąd uznał, że organy administracji nie wykonały należycie ciążących na nich obowiązków, co uzasadniało uchylenie ich decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Organ właściwy jest związany ustaleniami wojewody, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że rolą wojewody jest ustalenie, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji, a organ właściwy jest związany tym ustaleniem. Obowiązkiem organu właściwego jest równoczesna weryfikacja przesłanek uchylenia decyzji, w tym ustalenie okresu podlegania ustawodawstwu innego państwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

u.p.p. art. 16 § ust. 4 i ust. 6

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Wojewoda jest zobowiązany do ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ właściwy jest związany tym ustaleniem, ale musi zweryfikować przesłanki uchylenia decyzji dotyczące okresu podlegania ustawodawstwu innego państwa.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

u.p.p. art. 4 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

u.p.p. art. 28

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Nakazuje stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organów do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107

Kodeks postępowania administracyjnego

Elementy decyzji administracyjnej.

k.p.a. art. 7b

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek współdziałania organów administracji.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji przez WSA.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kognicji sądów administracyjnych - kontrola decyzji administracyjnych.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

rozp.883/2004 art. 10

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004

Cel koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - przeciwdziałanie kumulacji świadczeń.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009

Dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ właściwy jest związany ustaleniami wojewody co do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ właściwy musi zweryfikować przesłanki uchylenia decyzji, w tym okres podlegania ustawodawstwu innego państwa. Wykładnia przepisów powinna uwzględniać dyrektywy językowe, systemowe i celowościowe.

Odrzucone argumenty

WSA błędnie zinterpretował art. 16 ust. 4 i 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. WSA nie dokonał samodzielnych ustaleń co do podlegania ustawodawstwu państwa obcego. WSA naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.

Godne uwagi sformułowania

Istota sporu w badanej sprawie ogniskuje się wokół kwestii charakteru związania organu właściwego ustaleniami wojewody o zastosowaniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dla ustalenia znaczenia tekstu prawnego konieczne jest przejście przez wszystkie fazy wykładni, w tym wykorzystanie wszystkich - wyróżnionych w nauce - reguł interpretacyjnych, tj. językowych, systemowych oraz funkcjonalnych. Nie można inaczej rozumieć 'ustalenia podlegania ustawodawstwu', jak tylko jako wymóg: a) wskazania na przepis, który wyraźnie predestynuje pracownika przybywającego z innego Państwa Członkowskiego jako świadczeniobiorcę, albo b) wskazania aktu (rozstrzygnięcia, czynności) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie zagraniczne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu. Przyjmowanie mechanizmów, które ryzyko nieprawidłowego działania aparatu administracyjnego przerzucają na osobę ubiegającą się o świadczenie jest wadliwe.

Skład orzekający

Iwona Bogucka

przewodniczący

Maria Grzymisławska-Cybulska

sprawozdawca

Piotr Niczyporuk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w kontekście świadczeń rodzinnych, obowiązki organów administracji w ustalaniu podlegania ustawodawstwu innego państwa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji pracownika dyplomatycznego zatrudnionego w ambasadzie RP za granicą i zastosowania przepisów o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w kontekście świadczeń rodzinnych dla osób pracujących za granicą, co ma znaczenie praktyczne dla wielu obywateli.

Praca za granicą a świadczenie wychowawcze: Kto decyduje o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego?

Sektor

administracyjne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 413/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Maria Grzymisławska-Cybulska /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1202/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-07-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2134
art. 16 ust. 4 i ust. 6,  art. 4 ust. 2, art. 28
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński po rozpoznaniu w dniu 14 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2020r. sygn. akt I SA/Wa 1202/19 w sprawie ze skargi G. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2019r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz G. C. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 lipca 2020 r. sygn. akt l SA/Wa 1202/19 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego.
Skargę kasacyjną od opisanego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zaskarżając wyrok ten w całości.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako "p.p.s.a." wskazanemu wyżej wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
1. art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. 2019 r. poz. 2407; dalej jako "u.p.p.") poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na tym, że wojewoda (na gruncie niniejszej sprawy Wojewoda Mazowiecki) zobowiązany jest dokonać wszechstronnych ustaleń, obejmujących także ustalenie charakteru wyjazdu, czy wskazanie przepisów uprawniających do świadczenia na terenie innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, podczas gdy przepis ten prawidłowo wykładany swoim zakresem ogranicza obowiązek wojewody do ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego a dopiero na późniejszym etapie, w ramach odrębnego postępowania, poczynienie wszechstronnych ustaleń i ewentualnie przyznanie świadczenia zgodnie z art. 16 ust. 5 u.p.p.;
2. art. 16 ust. 4 u.p.p. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na tym, że organ właściwy (na gruncie niniejszej sprawy Prezydent m.st. Warszawy) może kwestionować ustalenia wojewody w przedmiocie oceny, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, podczas gdy przepis ten prawidłowo wykładany stanowi, że to wojewoda, a nie jakikolwiek inny organ, samodzielnie ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a prawidłowość tego ustalenia może być poddana ocenie dopiero na etapie kontrolowania wydanej przez wojewodę decyzji w sprawie przyznania albo zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych;
3. art. 16 ust. 6 u.p.p. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na tym, że skoro organ właściwy (na gruncie niniejszej sprawy Prezydent m.st. Warszawy), wobec przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p., lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, mimo uzyskania od wojewody jednoznacznego stanowiska, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zobowiązany był jeszcze dodatkowo przed wydaniem decyzji wezwać Wojewodę Mazowieckiego do uzupełniania tego stanowiska poprzez wskazanie: "konkretnego przepisu rozporządzenia, czy rozporządzenia wykonawczego lub konkretnego innego aktu prawnego (np. odrębnego porozumienia między państwami członkowskimi), z którego wynika, że niniejsza sprawa nie podlega ustawodawstwu Rzeczypospolitej Polskiej, lecz ustawodawstwu państwa obcego (Irlandii)", podczas gdy przepis ten prawidłowo wykładany kreuje wyłączną kompetencję do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, skoro wojewoda poinformował organ pierwszej instancji, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego bez obowiązku wskazywania konkretnych przepisów prawa przez wojewodę.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wskazanemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, których naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez brak należytej kontroli postępowania administracyjnego skutkującej uchyleniem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie polegające na:
1. braku oceny stanu prawnego sprawy wyrażającej się oczekiwaniem wskazania "konkretnego przepisu rozporządzenia, czy rozporządzenia wykonawczego lub konkretnego innego aktu prawnego (np. odrębnego porozumienia między państwami członkowskimi), z którego wynika, że niniejsza sprawa nie podlega ustawodawstwu Rzeczypospolitej Polskiej, lecz ustawodawstwu państwa obcego (Irlandii)", w sytuacji, gdy stan faktyczny sprawy nie był sporny a więc sąd, zgodnie z zasadą iura novit curia, winien samodzielnie dokonać oceny prawnej, czy niniejsza sprawa podlega ustawodawstwu Rzeczypospolitej Polskiej, czy też podlega ustawodawstwu państwa obcego, na gruncie niniejszej sprawy ustawodawstwu Irlandii;
2. pominięciu, że organ właściwy (Prezydent m.st. Warszawy) zwrócił się do wojewody w trybie art. 16 ust. 2 u.p.p. o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a wojewoda działając w oparciu o art. art. 16 ust. 4 u.p.p. ustalił, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia i taką też informację przekazał organowi właściwemu, przy czym art. 16 u.p.p. nie określa wymogów formalnych takiej informacji wskazując jedynie, że ma zawierać informację, czy w danej sprawie zachodzi, czy też nie zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia, przy równoczesnym wykluczeniu, że wyjazd ten nie stanowi pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (art. 16 ust. 3 u.p.p.) oraz określeniem okresu czasu na jaki ten wyjazd nastąpił;
3. pominięciu, że organy orzekające w niniejszej sprawie, w oparciu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., dokonały swobodnej oceny całokształtu materiału dowodowego, jak również dokonały oceny stanu prawnego sprawy, dając temu wyraz w podjętych decyzjach, które zawierały wszystkie elementy określone w art. 107 k.p.a., w szczególności wzięły pod uwagę fakt, iż Pani G. C. była osobą aktywną zawodowo poza granicami RP, będąc zatrudnioną w ambasadzie RP w Dublinie, oraz treść informacji przekazanej przez Wojewodę Mazowieckiego w zakresie terminu od kiedy zachodzi koordynacja, jak również, że Wojewoda Mazowiecki kolejną decyzją przyznał świadczenie wychowawcze.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1202/19, na podstawie art. 188 p.p.s.a., rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie; ewentualnie, w sytuacji uznania, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1202/19, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sprawy przez ten sąd z uwzględnieniem dyspozycji art. 185 § 2 p.p.s.a. Nadto, wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym - stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.; zasądzenie od strony skarżącej na rzecz organu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych - stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a.
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła G. C. reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego domagając się przeprowadzenia rozprawy w sprawie oraz wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej w całości na podstawie art. 184 p.p.s.a. i zasądzenia od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych na podstawie art. 204 p.p.s.a i art. 205 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zd. drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej jako: "p.p.s.a.") wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna okazała się nieskuteczna.
Rozpoznające sprawę organy przyjmując wyniki, przeprowadzonej wyłącznie przy użyciu dyrektyw językowych wykładni przepisów art. 16 ust. 4 i ust. 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r. poz. 2134 - dalej jako "u.p.p.") uznały, że ziściły się przesłanki uchylenia decyzji przyznającej G. C. świadczenie wychowawcze. Uzasadniając stanowisko wskazano, że w sprawie "mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 01 września 2017 r. do nadal". Legalność decyzji wydanej na podstawie art. 16 ust. 6 u.p.p. zakwestionowała skarżąca, a zasadność złożonej przez nią skargi słusznie uznał Sąd Wojewódzki.
Istota sporu w badanej sprawie ogniskuje się wokół kwestii charakteru związania organu właściwego ustaleniami wojewody o zastosowaniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i ciążących na obu organach w tym zakresie obowiązków, w kontekście stosowania art. 16 ust. 4 i 6 u.p.p.
Na wstępie należy zauważyć, że dla ustalenia znaczenia tekstu prawnego konieczne jest przejście przez wszystkie fazy wykładni, w tym wykorzystanie wszystkich - wyróżnionych w nauce - reguł interpretacyjnych, tj. językowych, systemowych oraz funkcjonalnych. W przypadku tekstów prawnych nie chodzi bowiem o to, aby po prostu rozumieć tekst czy jakiś jego przepis (bez wysiłku czy z jakimś szczególnym wysiłkiem), ale o to by zrozumieć ten tekst (przepis) zgodnie z treścią nadaną mu przez prawodawcę (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2780/14, wyrok NSA z dnia 09 maja 2017 r. sygn. II FSK 978/15, a także A. Municzewski, Reguły interpretacyjne w działalności orzeczniczej Sądu Najwyższego, Szczecin 2004 s. 103-104, 151-152, 217, E. Smoktunowicz, Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego – kpa, Białystok 1994 s. 18-51; J.P. Tarno, Naczelny Sąd Administracyjny a wykładnia prawa administracyjnego, W-wa 1999 s. 52-53, M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, W. Pr. LexisNexis 2008 s. 57-64 [za:] wyrok NSA z dnia 12 października 2017 r. sygn. I OSK 829/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Powyższe niewątpliwie miał na względzie Sąd Wojewódzki, który dokonując interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, za celowe uznał posłużyć się również dyrektywami systemowymi i celowościowymi.
Dokonując kontroli legalności decyzji Kolegium z [...] kwietnia 2019 r. Sąd Wojewódzki wskazał na art. 2 pkt 15 u.p.p., który stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - oznacza to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późn. zm. – dalej jako: "rozp.883/2004") oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1, z późn. zm.).
Mając na uwadze wskazane przepisy, Sąd Wojewódzki słusznie przyjął, że wydanie decyzji na podstawie art. 16 ust. 6 u.p.p. nie jest celem samym w sobie. Służyć ma ono urzeczywistnieniu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jak natomiast wynika pkt. 12 preambuły do rozp.883/2004 oraz Artykułu 10 rozp.883/2004 regulacje te mają służyć m.in. przeciwdziałaniu kumulacji świadczeń tego samego rodzaju za ten sam okres. A zatem należało przyjąć, że nie byłoby zgodne z wolą ustawodawcy posłużenie się instrumentem koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w sposób prowadzący do sytuacji, w której skarżącej, w żadnym z państw członkowskich UE nie zostałoby wypłacone "świadczenie rodzinne", nawet to, które Polsce przysługiwałoby jej, gdyby zastosowania nie znajdowały przepisy o koordynacji. Należy zauważyć, że w okolicznościach badanej sprawy świadczenie wychowawcze skarżącej zostało przyznane. Nie ma zatem wątpliwości, że w świetle prawa polskiego spełniała ona przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego.
Należy również zauważyć, że już literalne brzmienie przepisu art. 16 ust. 4 u.p.p. wskazuje, że rolą wojewody nie jest wstępne zaopiniowanie sytuacji osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p., ale - ustalenie - czy w konkretnym przypadku mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Warunkiem tych konkretnych ustaleń jest weryfikacja okresu, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie. Decyzja wydana w trybie art. 16 ust. 6 u.p.p. ma dotyczyć bowiem "okresu, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego". Nie można zatem inaczej interpretować "ustalenia podlegania ustawodawstwu", niż wskazania przepisu koordynacyjnego, który - w tym konkretnym przypadku - z faktem zatrudnienia w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, na stanowisku I radcy w Ambasadzie RP w Dublinie wiązałby podstawę do podlegania ustawodawstwu tego państwa ze skutkiem rodzącym tytuł do świadczenia rodzinnego. Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej kwestii pozostaje konsekwentne. Należy bowiem zauważyć, że w zbliżonym stanie prawnym, na gruncie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 24 czerwca 2021 r. (Dz.U.2021.1162) , przyjmowano, że nie można inaczej rozumieć "ustalenia podlegania ustawodawstwu", jak tylko jako wymóg: a) wskazania na przepis, który wyraźnie predestynuje pracownika przybywającego z innego Państwa Członkowskiego jako świadczeniobiorcę, albo b) wskazania aktu (rozstrzygnięcia, czynności) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie zagraniczne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2010 r. sygn. I OSK 556/10). Konsekwentnie stanowisko dotyczące prawidłowej wykładni przepisu art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 24 czerwca 2021 r. (Dz.U.2021.1162) zostało podzielone w wyroku z dnia 29 maja 2020 r. sygn. I OSK 1481/19. Konsekwentnie, należało również interpretować przepisy art. 16 ust. 4 i 6 u.p.p. w brzmieniu znajdującym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.
Podleganie ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie należało rozumieć w taki sposób, że w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny, trzeba wyjaśnić, z jakich świadczeń dana osoba może skorzystać lub korzysta w państwie obcym. Należy zauważyć, że przepis art. 28 u.p.p. w brzmieniu obowiązującym w niniejszej sprawie nakazywał stosowanie k.p.a. Z kolei na podstawie art. 7b k.p.a. - nieprzerwanie od 1 czerwca 2017 r. - w toku postępowania organy administracji publicznej były zobligowane do współdziałania ze sobą w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz sprawność postępowania, przy pomocy środków adekwatnych do charakteru, okoliczności i stopnia złożoności sprawy. Żaden przepis nie zwolnił z tego obowiązku ani Prezydenta m. st. Warszawy, ani Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. Organy te całkowicie pominęły też, że przyjmowanie mechanizmów, które ryzyko nieprawidłowego działania aparatu administracyjnego przerzucają na osobę ubiegającą się o świadczenie jest wadliwe (por. wyrok TK z dnia 23 października 2007 r. sygn. P 28/07).
Uwadze skarżącego kasacyjnie umknęło, że niniejsza sprawa nie została w istocie w ogóle zbadana w kontekście zaistnienia przesłanek z art. 16 ust. 6 u.p.p. Organy zarówno I, jak i II instancji w ogóle nie zajęły stanowiska w tej sprawie, uznając się za zwolnione z czynienia jakichkolwiek ustaleń na okoliczność wystąpienia przesłanki podlegania przez skarżącą ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Kontynuacją przyjętej przez organy narracji jest bezrefleksyjnie stawiany Sądowi Wojewódzkiemu zarzut braku przeprowadzenia samodzielnych ustaleń co do tego czy niniejsza sprawa podlega ustawodawstwu Rzeczypospolitej Polskiej, czy też podlega ustawodawstwu państwa obcego. Skarżący kasacyjnie zapomina, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest organem administracji publicznej i nie został przez ustawodawcę wyposażony w narzędzia umożliwiające prowadzenie samodzielnych ustaleń faktycznych. Nie jest zatem rolą Sądu Wojewódzkiego wyręczanie organów administracji publicznej w realizacji ich ustrojowych obowiązków, ale kontrola czy te obowiązki są przez ,wyposażone w stosowne narzędzia, organy (w tym przypadku przez: Prezydenta m.st. Warszawy oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie) realizowane zgodnie z prawem. Sąd Wojewódzki prawidłowo, stwierdziwszy, że Kolegium nie wykonało ciążących na nim obowiązków uchylił zaskarżoną decyzję.
Prawidłowo Sąd Wojewódzki stanął na stanowisku, że organ właściwy związany jest - ustaleniami - wojewody, że w konkretnym przypadku mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Rolą organu właściwego jest jednak równoczesna weryfikacja przesłanek uchylenia decyzji w trybie art. 16 ust. 6 u.p.p., co do "okresu, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego". Skoro w badanej sprawie zaistnienie tej właśnie przesłanki jest kwestionowane, to organ właściwy w sprawie obciążają konsekwencje niedostatków przeprowadzonego postępowania. Natomiast konsekwencję błędnego rozumienia art. 16 ust. 4 i 6 u.p.p. przez organy, stanowiło nieuprawnione zaniechanie jakichkolwiek ustaleń na okoliczność wystąpienia przesłanki podlegania przez skarżącą ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Trafnie braki te dostrzegł i wytknął Sąd Wojewódzki stwierdzając, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Niezasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono również naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Przepis art. 3 p.p.s.a. wskazuje cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji. Nie ma sporu co do tego, że w badanej sprawie kontroli sądowoadministracyjnej poddano decyzję administracyjną (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei, opisane powyżej wady postępowania spowodowane nieprawidłową interpretacją prawa materialnego uzasadniały zastosowanie przez Sąd Wojewódzki art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.
O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w pkt 2 sentencji na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI