I OSK 411/22

I OSK 411/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska /sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 611/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-02-10
Skarżony organ
Minister Rozwoju~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 611/20 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności znajdujących się na nim naniesień budowlanych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 10 lutego 2021 r. I SA/WA 611/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie (Skarżąca) na decyzję Ministra Rozwoju (Minister) z [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu i prawa własności znajdujących się na nim naniesień budowlanych.
Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji skargą kasacyjną w całości zarzucając mu naruszenie :
I. przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy ponieważ sąd i organ I instancji m.in. nie uwzględnił faktów powszechnie znanych, które nie wymagają dowodu a także możliwości wyjaśnienia posiadanych wątpliwości dotyczących nakładów znajdujących się na nieruchomościach za pomocą innych środków dowodowych jak np. w drodze oględzin lub wystąpienia do podmiotu zarządzającego infrastrukturą kolejową, w wyniku czego doszło do niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i naruszenia poniższych przepisów:
1. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego :
a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 75 § 1 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niezastosowanie środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku czynności podjętych w granicach sprawy, czego skutkiem było zaniechanie wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a także braku rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sposób wszechstronny i kompletny, w szczególności:
b. nieuwzględnienie faktycznego pozostawania spornej nieruchomości we władaniu PKP S.A. w dniu 28 lutego 2003r. oraz znajdowania się na niej naniesień w postaci rowu odwadniającego, skarpy oraz podtorza potwierdzającego przeznaczenie nieruchomości jako zajętej pod infrastrukturę kolejową linii O. – C., - nieodniesienie się przez sąd jak i organ I instancji do faktu, że rów odwadniający, skarpa oraz podtorze stanowią linię kolejową w rozumieniu niżej wskazanych przepisów,
c. niedokonanie analizy charakteru tych urządzeń i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względnie interes społeczny i słuszny interes obywateli,
d. nieuwzględnienie rzeczywistego zasięgu przestrzennego linii kolejowej O. – C. i faktu, że rów odwadniający, skarpy oraz podtorze generalnie stanowią budowlę kolejową (podbudowę toru kolejowego),
e. dokonanie wadliwej oceny dowodów poprzez uznanie oświadczeń złożonych przez przedstawicieli skarżącego o władaniu nieruchomością na 28 lutego 2003 r. za niewystarczające w sytuacji gdy w aktach sprawy brak jest innych przeciwnych dowodów wskazujących, że PKP SA nie władało przedmiotowymi działkami - zatem organ I instancji jak i sąd zakładali, że w tej dacie była tam linia kolejowa,
f. nieuwzględnienie faktu, że w związku z komercjalizacją przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe została utworzona m. in. PKP PLK SA w Warszawie, która jest zarządcą infrastruktury kolejowej zgodnie z przepisami rangi ustawowej - PKP Polskie Linie Koiejowe SA w W., ul T. [...], [...] W., zatem ten podmiot winien udzielić informacji w zakresie linii kolejowej, co skutkowało dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych i oddaleniem skargi,
2. naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego wyroku z uwagi na nieodniesienie się do zarzutu dotyczącego braku merytorycznego ustosunkowania się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz do zarzutu naruszenia art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji PKP, a także użytego w art. 37a w ustępie 1 pojęcia władania przez PKP S.A. gruntem a posiadania, co uniemożliwia merytoryczną kontrolę instancyjną postępowania sądowo-administracyjnego.
II. prawa materialnego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy tj:
1. art. 15 ustawy z dnia 08 września 2000r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (dalej jako ,,ustawa o komercjalizacji PKP") poprzez nieuwzględnienie faktu, że zarządcą infrastruktury kolejowej jest odrębny podmiot od PKP S.A. tj. PKP PLK S.A. z siedzibą w Warszawie, który należy wezwać do przedłożenia dokumentów dotyczących linii kolejowej,
2. art. 37 a ust. 1 i 2 w/w (dalej jako ,,ustawa o komercjalizacji PKP") poprzez błędne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej, że sporna nieruchomość stała się przedmiotem użytkowania wieczystego PKP SA,
3. art. 37 a ust. 1 i 2 w/w poprzez mylne przyjęcie, że sporna działka nie pozostawała w dniu 28 lutego 2003r. we władaniu PKP S.A. i nieodniesienie się do kwestii władania linią, która nie musi być czynna.
4. art. 4 ust 2 ustawy o transporcie kolejowym - w brzmieniu obowiązującym na 28 lutego 2003 r. - że linia kolejowa oznacza drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty, a przyległy pas gruntu to pasy wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego, co doprowadziło do błędne przyjęcia, że działka [...] nie wchodziła w skład linii kolejowej i nie pozostawała w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP SA,
5. § 3 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie który definiuje "podtorze" jako budowlę geotechniczną wykonaną na gruncie rodzimym jako nasyp lub przekop wraz z urządzeniami zabezpieczającymi i odwadniającymi co skutkowało nieuwzględnieniem faktu, że podtorze jest elementem torowiska,
6. art. 336 k.c. poprzez niezbadanie kwestii zajęcia terenu pod linię i tym samym posiadania przedmiotowej nieruchomości w dniu 28 lutego 2003r. a także nieuwzględnienie domniemania posiadania samoistnego mające swą podstawę w art. 339 k.c.
W ramach podstawy kasacyjnej (art. 174 punkt 2 ustawy o p.p.s.a.) Skarżąca wskazała, że skargę kasacyjną opiera na zarzucie naruszenia prawa materialnego i procesowego, szczegółowo opisane w pkt. I i II skargi i wniosła o przyjęcie jej do rozpoznania. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 185 §1 ustawy o p.p.s.a. Skarżąca wniosła o :
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania,
2. zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.
Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów skargi kasacyjnej przypomnieć należy istotę sprawy poddanej kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Organy obu instancji odmówiły stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa, z mocy prawa za odszkodowaniem z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej, położonego w gminie D., oznaczonego geodezyjnie jako obręb: [...], działka nr [...] o pow. 0,0600 ha, objętego księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Wągrowcu V Wydział Ksiąg Wieczystych KW nr [...], stanowiącego w dniu 31 maja 2003 r. własność G. i M. małż. M. oraz stwierdzenia nabycia przez Skarżącą z tym samym dniem prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności znajdujących się na nim budynków, lokali i innych urządzeń.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organy wskazały art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1311 ze zm., dalej "ustawa o komercjalizacji").
Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów było nieprzedstawienie przez Skarżącą dowodów potwierdzających, że 28 lutego 2003 r. sporny grunt wchodził w skład linii kolejowej i pozostawał we władaniu Skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę podzielając ustalenia faktyczne organów i dokonaną przez nie ich ocenę prawną.
W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego, co obliguje sąd kasacyjny do odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów opartych na drugiej podstawie kasacyjnej.
Oczywiście niezasadny był zarzut objęty punktem I.2, to jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
Wszystkie powyższe elementy zawiera uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Sąd przedstawił stan faktyczny sprawy, stanowiska Skarżącej oraz Ministra. Następnie wyjaśnił z jakich przyczyn podziela stanowisko Ministra co braku podstaw do zastosowania w sprawie art. 37a ustawy o komercjalizacji Sąd kasacyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni podziela wyrażane wielokrotnie w orzecznictwie stanowisko, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jeżeli nie wiadomo jaki stan faktyczny Sąd I instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Sytuacja taka nie zaistniała w sprawie.
Sąd Wojewódzki, wbrew stanowisku Skarżącej odniósł się do podnoszonego przez nią zarzutu naruszenia przepisów postępowania, podkreślając, że nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, z jakich przyczyn w jego ocenie nie było konieczne poszukiwanie materiału dowodowego u innych podmiotów niż Skarżąca jak również z jakich przyczyn uznaje, że przedstawione w sprawie dowody nie mogły potwierdzić spełnienia przesłanek z art. 37a ustawy o komercjalizacji.
Niezrozumiałe jest stanowisko Skarżącej w zakresie, w jakim w jej ocenie Sąd Wojewódzki zaniechał odniesienia się do zarzutu naruszenia art. 34 ust. 1 ustawy o komeracjalizacji oraz użytego w art. 37a ust. 1 tejże ustawy pojęcia władania gruntem a jego posiadania. Sprawa poddana kontroli Sądu Wojewódzkiego dotyczyła nabycia prawa własności gruntu przez Skarb Państwa w trybie art. 37a ustawy o komercjalizacji, nie zaś nabycia przez Skarżącą prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 34 tejże ustawy. Nie było zatem podstaw do odnoszenia się przez Sąd Wojewódzki do przepisu, który nie stanowił podstawy prawnej rozstrzygnięcia organów i co istotne, nie był powołany w skardze wniesionej do Sądu Wojewódzkiego. Sąd kasacyjny podkreśla, że zupełnie inne przesłanki faktyczne są warunkiem zastosowania art. 34 ustawy o komercjalizacji a inne pozwalają na zastosowania art. 37a tejże ustawy. Nie można tych przepisów traktować niejako wymiennie – jak czyni to Skarżąca na etapie skargi kasacyjnej.
Skarżąca nie przedstawiła w skardze do Sądu pierwszej instancji żadnych wywodów dotyczących konieczności rozróżnienia pojęcia władania i posiadania, uczyniła to dopiero w skardze kasacyjnej. Zatem również w tym zakresie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest niezasadny.
Niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów postępowania objęte punktem I.1 petitum skargi kasacyjnej.
Dla zastosowania art. 37a ustawy konieczne było wykazanie, że sporny grunt nie stanowił 28 lutego 2003 r. własności gminy, Skarbu Państwa lub Skarżącej. Ta okoliczność była w sprawie niesporna. Spór dotyczył natomiast wykazania, że 28 lutego 2003 r. grunt wchodził w skład linii kolejowej oraz pozostawał we władaniu Skarżącej.
Postępowanie dowodowe dotyczyć musiało zatem stanu faktycznego istniejącego 28 lutego 2003 r. Zatem zarzuty Skarżącej dotyczące zaniechania przeprowadzenia oględzin są oczywiście niezasadne. Oględziny pozwoliłyby bowiem jedynie na ustalenie jaki jest stan faktyczny gruntu w momencie ich przeprowadzania a nie jaki był 28 lutego 2003 r. Sąd kasacyjny podkreśla, że w sprawie nie kwestionowano tego, że na spornym gruncie znajdują się określone elementy infrastruktury, ani tego, że rów skarpa czy też poddtorze stanowią linię kolejową. Organy, a za nimi Sąd Wojewódzki uznali jedynie, że Skarżąca nie przedstawiła dowodów, że na tej konkretnej działce owe budowle istniały 28 lutego 2003 r.
Niezasadne są argumenty dotyczące wadliwej, w ocenie Skarżącej, oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, to jest oświadczeń przedstawicieli Skarżącej o władaniu sporną nieruchomością 28 lutego 2003 r.
Zarówno organy jak i Sąd Wojewódzki odnotowali złożenie przez Skarżącą do akt sprawy oświadczenia z 3 kwietnia 2019 r. złożonego przez przedstawicieli Skarżącej. Jak jednak słusznie zwróciły uwagę zarówno organy jak i Sąd pierwszej instancji, żaden inny dokument przedstawiony przez Skarżącą nie potwierdzał, by określone elementy infrastruktury linii kolejowej znajdowały się na spornej działce 28 lutego 2003 r. Sąd kasacyjny podkreśla w tym miejscu, że Skarżąca przedstawiła dwa wygenerowane przez siebie dokumenty : oświadczenie z 3 kwietnia 2019 r., dotyczące władania sporną działką w dniu 28 lutego 2003 r., oraz wypis z ewidencji środków trwałych. Ten ostatni dokument nie jest opatrzony ani datą jego wystawienia ani też nie wskazuje czy wskazywane w nim budowle istniały na gruncie 28 lutego 2003 r. Co istotne, organ pierwszej instancji dwukrotnie zwracał się do Skarżącej o nadesłanie dodatkowych dowodów, a wezwania te pozostały bez odpowiedzi. W tej sytuacji organy obu instancji słusznie odmówiły wiarygodności oświadczeniu z 3 kwietnia 2019 r. Sąd Wojewódzki podzielając taką ocenę przedstawionego przez Skarżącą dokumentu nie naruszył zasad logiki ani doświadczenia życiowego, zatem nie można mu stawiać zarzutu niedostrzeżenia naruszenia przez organy przepisów wskazanych w punkcie I.2 petitum skargi kasacyjnej.
Jak słusznie wyjaśnił Sąd Wojewódzki brak było podstaw do poszukiwania przez organy dodatkowych dowodów u innych podmiotów. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że argumentacja dotycząca możliwości zwrócenia się do innej Spółki z żądaniem nadesłania dodatkowych dowodów podniesiona została przez Skarżącą dopiero na etapie skargi kasacyjnej. Odnosząc się do tej argumentacji Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że Skarżąca wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie złożyła 3 kwietnia 2019 r. a więc kilkanaście lat po dacie wejścia w życie art. 37a ustawy o komercjalizacji. Ten okres uznać należy za w pełni wystarczający do przygotowania pełnej dokumentacji, niezbędnej dla uzyskania pozytywnej decyzji. Skoro w ocenie Skarżącej inny podmiot dysponował stosowanymi dokumentami, to wobec dwukrotnego wezwania przez Wojewodę do złożenia odpowiedniej dokumentacji, Skarżąca mogła stosowne dokumenty od tego podmiotu uzyskać, zwłaszcza że jak wynika z przedstawianej przez nią argumentacji podmiotem owym jest Spółka, której Skarżąca jest wspólnikiem. W sprawie nie było zatem podstaw do zwracania się przez organy do wskazywanego przez Skarżącą zarządcy infrastruktury kolejowej, to na Skarżącej jako na podmiocie inicjującym postępowanie ciążył obowiązek przedstawienia odpowiedniej dokumentacja.
Końcowo wyjaśnić należy że przywołany przez Skarżącą art. 135 p.p.s.a. nie był w sprawie stosowany przez Sąd pierwszej instancji. Przesłanką zastosowania tegoż przepisu jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności ale także w aktach lub czynnościach poprzedzających, jeżeli tylko miało to miejsce w granicach danej sprawy. W razie oddalenia skargi nie znajduje on zastosowania, a takie rozstrzygnięcie zaskarżono skargą kasacyjną, a tym samym w takich sytuacjach naruszenie tego przepisu nie może być przedmiotem skutecznego zarzutu skargi kasacyjnej.
W sprawie nie doszło zatem do naruszenia przywołanych przez Skarżącą w punkcie .1I petitum skargi kasacyjnej przepisów postępowania.
Skoro nie zostało wykazane, by sporny grunt był zajęty pod linię kolejową i by pozostawał we władaniu Skarżącej brak było podstaw do zastosowania art. 37 a ust. 1 i ust. 2 ustawy o komercjalizacji. Nie doszło również do naruszenia art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (brzmienie obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji wynikające z tekstu jednolitego opublikowanego w Dz. U. z 2019 r. poz. 710 z późn. zm.) ani § 3 pkt 7 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 10 września 1998 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 151, poz. 987 z późn. zm.). Jak już wskazywano, problem w sprawie nie dotyczył tego, czy opisane w wypisie z ewidencji środków trwałych budowle można uznać za wchodzące w skład linii kolejowej, ale czy znajdowały się one na spornej działce 28 lutego 2003 r. Nie naruszono także art. 339 k.c. poprzez nieuwzględnienie domniemania posiadania samoistnego – w sprawie brak jest dowodów potwierdzających władanie sporną działką na dzień 28 lutego 2003 r., w konsekwencji nie jest możliwe sięganie do domniemań dotyczących charakteru posiadania.
Zarzut naruszenia art. 336 k.c. poprzez niezbadanie kwestii zajęcia terenu pod linię to zarzut o charakterze procesowym. Skarżąca stawiając go nie zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu wadliwej wykładni czy też niewłaściwego zastosowania, zmierza jedynie do zakwestionowania ustaleń faktycznych przyjętych przez organy i podzielonych przez Sąd. Kwestionowanie zaś ustaleń faktycznych poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego nie jest możliwe.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.