I OSK 409/15

I OSK 409/15 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2015-10-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-02-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Góraj
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 518/16 - Wyrok NSA z 2016-08-31
II SA/Ke 806/14 - Wyrok WSA w Kielcach z 2014-10-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Dz.U. 2012 poz 270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia del. WSA Andrzej Góraj Protokolant: sekretarz sądowy Agnieszka Chustecka po rozpoznaniu w dniu 21 października 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt II SA/Ke 806/14 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt II SA/Ke 806/14 oddalił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
M. W. w dniu 16 maja 2014 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą matką L. W.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Burmistrz Miasta Sandomierza, na podstawie art. 2 ust. 2, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567) oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a w brzmieniu na dzień 31 grudnia 2012 r. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.ś.r.", odmówił M. W. przyznania wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że L. W. pozostaje w związku małżeńskim z A. W., który posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
W tej sytuacji, zdaniem Burmistrza Miasta Sandomierza, brak jest podstaw do przyznania świadczenia, gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku z małżeńskim, a współmałżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. W., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu odwoławczy podzielił argumentację przedstawioną przez Burmistrza Miasta Sandomierza i wskazał, że w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych istnieje wymóg legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, aby zasiłek dla opiekuna mógł być przyznany innym osobom zobowiązanym do alimentacji.
Zatem decyzja organu I instancji jest prawidłowa, bowiem mąż niepełnosprawnej legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
W skardze na powyższą decyzję M. W. wskazał, że w decyzji z dnia 8 lipca 2010 r. przyznano mu bezterminowo prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę. Następnie decyzja ta wygasła od dnia 30 czerwca 2013 r. Zarzucił, że Kolegium nie uwzględniło faktu, że jego ojciec od trzech lat pozostaje ze swoją żona w separacji i zamieszkuje pod innym adresem oraz tego, że pomimo iż jest on zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności odmawia opieki nad niepełnosprawną żoną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalając skargę powołał się na art. 2 ust. 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunóworaz art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. i stwierdził, że z regulacji tej wynika, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to inne osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu – czyli jak w niniejszej sprawie skarżący – mogą ubiegać się o przyznanie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W sprawie nie było kwestionowane, że A. W. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Sąd I instancji zgodził się zatem z organami obu instancji, że skarżący nie spełniał wszystkich przesłanek warunkujących możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji również zasiłku dla opiekuna, gdyż obowiązek sprawowania opieki nad matką skarżącego spoczywa w pierwszej kolejności na jej mężu, który z woli ustawodawcy może – na potrzeby ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna – być zwolniony z tego obowiązku tylko w razie legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, że jego ojciec A. W. mieszka pod innym adresem i nie chce opiekować się małżonką Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wskazał, że nie ma znaczenia z jakich powodów mąż L.W. nie sprawuje nad nią opieki. Okoliczności te pozostają bez wpływu na wystąpienie przesłanek z art. 17 ust. 5 ust. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wskazano również, że ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548) wprowadzone zostały zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych m.in. dotyczące zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe zmiany weszły w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. W związku z tą nową regulacją wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasły z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. Wygasła zatem również decyzja z dnia 8 lipca 2010 r. przyznająca skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne na czas nieokreślony.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł M. W., zarzucając "naruszenie prawa materialnego", tj.:
a) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby spokrewnione z osobą wymagającą opieki, a pozostającą w związku małżeńskim jest możliwe dopiero w sytuacji, w której małżonek ten legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności bez względu na inne okoliczności sprawy, w szczególności bez względu na to kto tą opiekę faktycznie sprawuje;
b) art. 1 § 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 P.p.s.a., polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącego zarzutu, iż współmałżonek nie może opiekować się osobą wymagająca opieki z uwagi na fakt, że małżonkowie faktycznie ze sobą nie mieszkają oraz, że współmałżonek nie jest w stanie z racji wieku oraz stanu zdrowia opiekować się chorą;
c) art. 1 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 oraz 77 § 1 k.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, a w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organów administracyjnych obu instancji, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie rozważono całego materiału dowodnego, w szczególności poprzez zupełne pominięcie faktu, że współmałżonek nie wykonuje oraz nie jest w stanie wykonywać opieki oraz faktu, że rzeczywista opiekę sprawuje skarżący i to na niego spadł cały obowiązek opieki nad matką.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej M. W. podniósł, że zarówno w skardze jak i w odwołaniu od decyzji organów skarżący jednoznacznie wskazywał, że jego ojciec od ponad trzech lat nie mieszka z nimi wspólnie oraz, że z uwagi na stan zdrowia nie może wykonywać opieki nad schorowaną żoną .Istotnym jest również fakt, że A. W. odmawia opieki nad schorowaną żoną i nie utrzymuje z rodziną kontaktu. Skarżący jednoznacznie wskazywał, że jego matka oprócz innych schorzeń szczegółowo opisanych w skardze od decyzji organu choruje również na chorobę A. i właśnie z uwagi na tę chorobę wymaga pomocy w każdej sytuacji dnia codziennego. Tym samym wymaga opieki osoby, która jest w stanie udźwignąć ciężar tej opieki.
Ponadto ojciec skarżącego, będąc osobą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie jest w stanie podołać obowiązkom stałej opieki nad chorą.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują enumeratywnie wymienione w § 2 powołanego artykułu przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, które nie zasługują na uwzględnienie.
Podniesione przez skarżącego kasacyjnie zarzuty zmierzały do zakwestionowania, zaakceptowanego przez Sąd I instancji, stanowiska organów obu instancji, że – w świetle art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012 r., nie istniała możliwość przyznania M. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką, w sytuacji, gdy pozostawała ona w związku małżeńskim z A. W., który nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Dokonując oceny tak określonych zarzutów, należy wyjaśnić, że stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając na względzie treść powyższych przepisów, należało uznać ocenę prawną, dokonaną w rozpatrywanej sprawie przez Sąd I instancji, za prawidłową.
Przesłanka negatywna, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., odnosząca się do krewnych osoby, legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności i pozostającej w związku małżeńskim, których – względem niej - obciążą obowiązek alimentacyjny ma – w przekonaniu ustawodawcy, oznaczać, że zobowiązanym do opieki nad taką osobą, powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba, że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Tego rodzaju regulacja prawna została skorygowana przez ustawodawcę nowelą z dnia 19 sierpnia 2011 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych, będącą wynikiem sygnalizacji Trybunału Konstytucyjnego, zawartej w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt S 1/10 (OTK-A 2010/5/54).
Ograniczenie zatem prawa do otrzymania przez, wymienione w art. 17 ust. 1 lub ust. 1a) u.ś.r., osoby świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi swego rodzaju, niemogący podlegać wykładni rozszerzającej, wyjątek, uzasadniony, wynikającym z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru, istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, a więc kiedy nie jest możliwe wypełnianie przez niego we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz M. W. mogłoby zatem nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że mąż L. W., ze względu na znaczny stopień stwierdzonej u niego niepełnosprawności, nie jest w stanie sprawować nad żoną opieki. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest w tym zakresie jednoznaczny i nie pozwala na odmienną jego interpretację.
Konkludując należy zatem stwierdzić, iż skoro matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz jej syna jest nieuzasadnione. W takim bowiem przypadku to na A. W. w pierwszej kolejności ciąży obowiązek sprawowania opieki nad żoną. W świetle przesłanek zawartych w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a nie ma zatem znaczenia fakt, że A. W. nie mieszka z żoną, a małżonkowie pozostają w faktycznej separacji.
Z tych przyczyn, uznając skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną, Naczelny Sąd Administracyjnym, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.