I OSK 404/16

Naczelny Sąd Administracyjny2017-12-01
NSAnieruchomościWysokansa
wywłaszczenienieruchomośćodszkodowanienieruchomość zamiennagospodarka nieruchomościamiprawo administracyjneNSAskarga kasacyjnabudowa drogi

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy przyznania nieruchomości zamiennej w ramach odszkodowania za wywłaszczenie, potwierdzając, że prawo nie przyznaje roszczenia o taką formę rekompensaty.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej K. B. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję Ministra Infrastruktury. K. B. domagał się przyznania nieruchomości zamiennej w ramach odszkodowania za wywłaszczenie części swojej nieruchomości pod budowę obwodnicy. Argumentował, że przyznane odszkodowanie pieniężne nie było ekwiwalentne do poniesionej szkody. NSA oddalił skargę, potwierdzając, że zgodnie z art. 131 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przyznanie nieruchomości zamiennej jest fakultatywne i zależy od zgody organu, a nie stanowi roszczenia strony.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju. Sprawa dotyczyła odmowy uchylenia decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w gminie B. pod budowę obwodnicy oraz ustalenia odszkodowania. K. B. domagał się przyznania nieruchomości zamiennej zamiast odszkodowania pieniężnego, argumentując, że przyznana kwota nie rekompensuje w pełni poniesionej szkody, w tym utraconych korzyści związanych z przecięciem gospodarstwa rolnego przez obwodnicę. Wniosek o wznowienie postępowania opierał na nowej okoliczności dotyczącej statusu prawnego działki, którą chciał otrzymać jako zamienną. Zarówno Minister, jak i WSA uznali, że podnoszona okoliczność nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania ani nie obliguje organu do przyznania nieruchomości zamiennej. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, podkreślił, że zgodnie z art. 131 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przyznanie nieruchomości zamiennej jest fakultatywne i wymaga zgody strony, ale nie stanowi jej roszczenia. Organ nie jest związany stanowiskiem strony w tej kwestii. NSA potwierdził, że nawet jeśli sąd pierwszej instancji popełnił drobne błędy w uzasadnieniu, to rozstrzygnięcie odpowiada prawu, a skarga kasacyjna nie zawierała skutecznych zarzutów naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które mogłyby doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. W związku z tym, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Przyznanie nieruchomości zamiennej jest fakultatywne i zależy od zgody organu, nie stanowi roszczenia strony.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na art. 131 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz wcześniejsze orzecznictwo NSA, zgodnie z którym strona może jedynie wystąpić z inicjatywą przyznania nieruchomości zamiennej, ale nie ma prawa domagać się jej przyznania. Organ nie jest związany stanowiskiem strony i do jego uznania pozostawia możliwość zastosowania takiej formy rozliczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (10)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 131 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 131 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Przyznanie nieruchomości zamiennej jest fakultatywne i zależy od zgody organu, nie stanowi roszczenia strony.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 141 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 5

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.n. art. 131 § ust. 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Konstytucja RP art. 21 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 64

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Argumentacja NSA dotycząca fakultatywności przyznania nieruchomości zamiennej i braku roszczenia strony w tym zakresie. Stwierdzenie, że nowa okoliczność faktyczna podnoszona przez skarżącego nie była istotna dla rozstrzygnięcia sprawy o odszkodowanie.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 131 ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegający na nieustaleniu statusu prawnego działki zamiennej. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 131 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 131 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 64 Konstytucji RP. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niepełne przedstawienie stanu faktycznego i lakoniczną ocenę prawną.

Godne uwagi sformułowania

choć strona może wystąpić z inicjatywą przyznania jej nieruchomości zamiennej, nie przysługuje jej jednak w tej materii żadne roszczenie. Organ nie jest związany stanowiskiem strony i do jego uznania ustawodawca pozostawia możliwość zastosowania tego rodzaju rozliczenia z osobą wywłaszczaną. Były właściciel (użytkownik wieczysty) nieruchomości ma więc jedynie prawo do wyrażenia zgody na taką formę odszkodowania, albo może się jej sprzeciwić. Nie przysługuje mu jednak prawo domagania się od organu zastosowania takiej formy odszkodowania.

Skład orzekający

Jolanta Rudnicka

przewodniczący

Zbigniew Ślusarczyk

sprawozdawca

Agnieszka Miernik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przyznawania nieruchomości zamiennych w ramach odszkodowania za wywłaszczenie, a także zasady wznowienia postępowania administracyjnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej wynikającej z ustawy o gospodarce nieruchomościami i nie może być bezpośrednio stosowane do innych form odszkodowań lub wywłaszczeń bez uwzględnienia odpowiednich przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym ze względu na szczegółową analizę przepisów dotyczących odszkodowań za wywłaszczenie i możliwości przyznania nieruchomości zamiennej.

Czy można domagać się działki zamiast pieniędzy za wywłaszczenie? NSA wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 34 013 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 404/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2017-12-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-02-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Jolanta Rudnicka /przewodniczący/
Zbigniew Ślusarczyk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 701/15 - Wyrok WSA w Warszawie z 2015-07-01
Skarżony organ
Minister Infrastruktury
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2014 poz 518
art. 131 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 145 § 1 pkt 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka, Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.), Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik, Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz, po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 701/15 w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 lipca 2015 roku sygn. akt IV SA/Wa 701/15 oddalił skargę K. B. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 roku Minister Infrastruktury i Rozwoju odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia [...] września 2010 roku utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Ł. z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w obrębie [...], gmina B., oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,0377 ha, nr [...] o pow. 0,0450 ha, nr [...] o pow. 0,0200 ha i nr [...] o pow. 0,0210 ha, stanowiącej współwłasność K. B. i K. B., przeznaczonej pod budowę obwodnicy B. oraz ustalenia odszkodowania na rzecz K. B. i K. B. w łącznej wysokości 34 013,00 zł za wywłaszczone prawo własności nieruchomości, a także zobowiązania do wypłaty tego odszkodowania Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja będzie podlegać wykonaniu. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 roku Minister Infrastruktury i Rozwoju utrzymał tę decyzję w mocy.
W uzasadnieniu wskazano, że wniosek o uchylenie przedmiotowej decyzji złożył K. B., podnosząc, że organ administracji bezpodstawnie odmówił mu przyznania nieruchomości zamiennej. W ocenie wnioskodawcy argumentacja organu, że działka, której się domagał, należy do Skarbu Państwa i znajduje się w zarządzie Rejonu Eksploatacji Dróg Publicznych w P. T., a tym samym nie wchodzi w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, jest nieprawdziwa. K. B. wskazał, że w dniu 23 grudnia 2010 r. przedmiotowa działka została przekazana Staroście B., który gospodaruje zasobem nieruchomości Skarbu Państwa. Wyjaśnił, że o powyższej okoliczności dowiedział się z pisma Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 5 marca 2014 r., znak: [...]. Minister wskazał, że w kontekście dyspozycji normy zawartej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przywołana przez wnioskodawcę okoliczność nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, gdyż regulacja zawarta w art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2014 r., poz. 518 t.j., dalej: u.g.n.) oznacza, że, choć strona może wystąpić z inicjatywą przyznania jej nieruchomości zamiennej, nie przysługuje jej jednak w tej materii żadne roszczenie. Oznacza to, że organ administracyjny nie jest związany stanowiskiem strony i do jego uznania ustawodawca pozostawia możliwość zastosowania tego rodzaju rozliczenia z osobą wywłaszczaną. Były właściciel (użytkownik wieczysty) nieruchomości ma więc jedynie prawo do wyrażenia zgody na taką formę odszkodowania, albo może się jej sprzeciwić. Nie przysługuje mu jednak prawo domagania się od organu zastosowania takiej formy odszkodowania. Z tego powodu organ nie ma też obowiązku szczegółowego uzasadniania swojego stanowiska i wyjaśniania, czy proponowana przez stronę działka mogłaby - w konkretnym przypadku - stanowić nieruchomość zamienną, w rozumieniu art. 131 ust. 1 u.g.n.
Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. B. zarzucając jej naruszenie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 131 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że nie należy mu się w ramach odszkodowania nieruchomość zamienna, o którą zabiegał i mógł otrzymać w procedurze wywłaszczeniowej, gdyż faktycznie zarządzana była przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad, mimo oczywistego faktu, że przyznane pieniężne odszkodowanie nie charakteryzuje się ekwiwalentnością do powstałej w wyniku wywłaszczenia szkody, co prowadzi do tego, że uzyskane odszkodowanie ma symboliczną wartość, a ponadto pozbawiło go rzeczywistej i odczuwalnej majątkowo rekompensaty w zakresie nie tylko rynkowej wartości wywłaszczonej części należącego do niego gruntu, ale również w zakresie utraconych, a przysługujących mu korzyści, jakie mógł on uzyskać, gdyby pozostał właścicielem wywłaszczonej nieruchomości; art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 131 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 64 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa własności i innych praw majątkowych związanych z nieruchomością, gdyż faktyczny zarząd przez GDDKiA przedmiotową nieruchomością zamienną umożliwiał jej przyznanie w ramach ekwiwalentu odszkodowania, a nie uzyskania nieadekwatnej do poniesionej szkody, oderwanej od realiów rynkowych, rekompensaty pieniężnej.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił powyższą skargę, uznając ją za niezasadną. W ocenie Sądu i instancji organ słusznie uznał, że w sprawie nie zaistniała podana we wniosku K. B. przesłanka do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Informacja, na którą powołuje się wnioskodawca, nie stanowi bowiem nowego dowodu, nieznanego organowi, tj. Wojewodzie Ł. w dacie wydania decyzji z dnia [...] czerwca 2010 roku. Sąd podkreślił, że w przypadku stwierdzenia, że podana przez stronę we wniosku przyczyna wznowienia w rzeczywistości nie wystąpiła, organ powinien wydać rozstrzygnięcie o odmowie uchylenia rozstrzygnięcia dotychczasowego na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. Takie też rozstrzygnięcie zapadło w niniejszej sprawie. Sąd uznał za niezasadny zarzut zawarty w skardze, a dotyczący naruszenia art. 131 ust. 1 u.g.n. Przypomniał, że kwestionowana przez skarżącego w postępowaniu wznowieniowym decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2010 r. była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a następnie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 2127/11 oddalił skargę kasacyjną K. B. Sąd I instancji przytoczył fragment uzasadnienia tego wyroku, z którego wynika, że organ nie jest związany stanowiskiem strony. Były właściciel (użytkownik wieczysty) nieruchomości ma jedynie prawo do wyrażenia zgody albo sprzeciwu na odszkodowanie w formie nieruchomości zamiennej. Nie przysługuje mu jednak prawo domagania się od organu zastosowania takiej formy odszkodowania. Z tego powodu organ nie ma też obowiązku szczegółowego uzasadniania swojego stanowiska i wyjaśniania, czy proponowana przez stronę działka mogłaby - w konkretnym przypadku - stanowić nieruchomość zamienną, w rozumieniu art. 131 ust. 1 u.g.n. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 21 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji RP Sąd I instancji zwrócił uwagę na to, że przedmiotowa sprawa prowadzona była w trybie nadzwyczajnym, kiedy to organ prowadził postępowanie w określonym zakresie - badał, czy wskazane przez skarżącego dowody to istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody. Powyższy zarzut mógłby być podnoszony jedynie w postępowaniu zwykłym dotyczącym wywłaszczenia prawa własności nieruchomości i ustalenia odszkodowania.
Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wywiódł K. B., zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2014 r., poz. 1647 z późniejszymi zmianami) przez niewłaściwą jego wykładnię polegającą na ograniczeniu kontroli legalności decyzji do jednego aspektu, bez dokonania pełnej oceny rozstrzygnięć organów administracji, jak i niewłaściwym zastosowaniu, gdyż dokonano oceny dowolnej; art. 131 ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, gdyż w sprawie nie ustalono w sposób pewny statusu prawnego działki nr [...], którą chciał otrzymać skarżący w ramach odszkodowania jako nieruchomość zamienną, a co za tym idzie wadliwie potwierdzono rozstrzygnięcia organów administracji, które powoływały się na błędne stanowisko Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, że nieruchomość nr [...] w Z. nie może stanowić gruntu zamiennego, bowiem jest ona własnością Skarbu Państwa i pozostaje w użytkowaniu Rejonu Eksploatacji Dróg Publicznych w P. T., a GDDKiA nie ma w stosunku do niej prawa trwałego zarządu w sytuacji, gdy przesłanką przyznania odszkodowania poprzez odpowiednią nieruchomość zamienną jest jej umiejscowienie w zasobie nieruchomości Skarbu Państwa. Ponadto podniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i odmowę uchylenia ostatecznej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2010 roku na skutek błędnego przyjęcia, że w sprawie nie zaistniała podana we wniosku przesłanka wznowienia, tj. informacja, że działka nr [...], której jako nieruchomości zamiennej domagał się skarżący, w dacie wydania kwestionowanej decyzji Wojewody Ł. z dnia [...] czerwca 2010 roku, znajdowała się w dyspozycji GDDKiA, a formalnie powinna należeć do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, co warunkowałoby uzyskanie wskazanej działki w ramach odszkodowania jako nieruchomości zamiennej; art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niepełne przestawienie stanu faktycznego, dokonanie lakonicznej oceny prawnej oraz uniknięcie odpowiedzi na zarzuty zawarte w skardze. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego, w tym kosztach zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W ocenie skarżącego kasacyjnie błędne informacje o statusie działki nr [...] w Z. przesądziły o tym, że Wojewoda Ł., a za nim Minister Infrastruktury i Rozwoju nie przyznali mu tej działki jako gruntu zamiennego za wywłaszczoną nieruchomość. Regulacja zawarta w art. 131 u.g.n powinna być interpretowana w szerszym aspekcie, uwzględniającym słuszne odszkodowanie, które powinno być mu przyznane za wywłaszczenie części nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego. K. B. zwrócił uwagę na to, że w wyniku wywłaszczenia poniósł rzeczywistą szkodę, bowiem prowadzone przez niego gospodarstwo zostało przecięte na dwie części przez obwodnicę B., co z kolei spowodowało utrudnienie w dostępie do pozostałych należących do niego działek, pogorszenie rozłogu gospodarstwa, wzrost kosztów i obniżenie rentowności gospodarstwa. Jedyną możliwością słusznego odszkodowania było w takiej sytuacji w jego ocenie przyznanie mu wskazywanej nieruchomości zamiennej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie godzi się przypomnieć, że rozpoznając skargę kasacyjną – po myśli art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369 ze zm.) – Naczelny Sąd Administracyjny czyni to w granicach zakreślonych przez ramy tego środka odwoławczego, gdyż jest nimi związany, biorąc pod rozwagę z urzędu tylko nieważność postępowania. Przy braku przesłanek nieważnościowych w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Na wstępie należy podkreślić, że w żadnej z podstaw kasacyjnych nie zarzucono naruszenia przepisów będących podstawą ustalania stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzekania przez organ i Sąd pierwszej instancji. Jedynie w zarzucie naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. zarzucono niepełne przedstawienie stanu faktycznego, zatem również w tym zarzucie nie podjęto próby podważenia ustaleń przyjętych za podstawę orzekania przez Sąd. Taką próbę podważenia stanu faktycznego ustalonego przez organy podjęto natomiast w zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 131 ust. 1 i 2 u.g.n. Jednak niekwestionowanym w orzecznictwie i w doktrynie jest to, że w skardze kasacyjnej zarzutami naruszenia prawa materialnego nie można podważać ustaleń dokonanych przez organ i zaakceptowanych przez sąd pierwszej instancji. Zarzut naruszenia prawa materialnego powinien, ogólnie rzecz ujmując, dotyczyć błędnej jego wykładni lub błędnego jego zastosowania, bądź jego błędnego niezastosowania. Tymczasem uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 131 ust. 1 i 2 u.g.n. nie porusza tych kwestii. Co prawda autor skargi kasacyjnej wskazuje, że zarzuca błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, lecz uzasadnieniu tej podstawy kasacyjnej zarzuca, że w sprawie nie ustalono w sposób pewny statusu prawnego działki nr [...].
Pomimo niedostatków konstrukcyjnych zarzutu naruszenia art. 131 ust. 1 i 2 u.g.n. nie stoją one na przeszkodzie do jego rozpoznania. Odnosząc się do tego zarzutu należy przede wszystkim wskazać, że kontrolowana decyzja została wydana w postępowaniu wznowieniowym. Trzeba też przypomnieć, że w decyzji odszkodowawczej z dnia [...] czerwca 2010 r. wydanej w postępowaniu zwykłym, Wojewoda Ł. uzasadnił niemożliwość przyznania byłym właścicielom w zamian za odszkodowanie działki nr [...], tym, że znajduje się ona w zarządzie Rejonu Eksploatacji Dróg Publicznych w P. T. a nie w zarządzie inwestora. Skarżący po wykryciu nowych faktów, które podważają tą okoliczność wniósł o wznowienie postępowania administracyjnego. Minister Infrastruktury i Rozwoju wznowił postępowanie.
W wyniku wznowienia postępowania organ doszedł jednak do wniosku, że w sprawie nie wyszła na jaw istotna dla sprawy okoliczność z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w konsekwencji odmówił uchylenia decyzji w przedmiocie odszkodowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest to stanowisko słuszne. Dokonując oceny tego stanowiska należy szczególnie zwrócić uwagę na to, że stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. podstawą wznowienia postępowania mogą być tylko okoliczności faktyczne istotne dla sprawy. Nie wystarczy, że są to okoliczności faktyczne nowe, istniejące w dacie wydania decyzji odszkodowawczej i nieznane organowi. Okolicznością tą według skarżącego jest to, że działka nr [...] wskazywana przez niego jako działka mogąca być działką zamienną, była własnością Skarbu Państwa w faktycznym zarządzie GDDKiA. Zatem zdaniem skarżącego mogła zostać przyznana wywłaszczonym właścicielom w ramach odszkodowania. Jednak wbrew twierdzeniom skarżącego wskazywana przez skarżącego nowa okoliczność nie jest istotna dla rozstrzygnięcia sprawy o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Nawet więcej nie miała i nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o odszkodowanie. Nie mogła zatem skutkować uchyleniem decyzji odszkodowawczych Wojewody Ł. i Ministra Infrastruktury.
Zgodzić się bowiem należy z wykładnią art. 131 ust. 1 u.g.n. dokonaną przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju i Sąd pierwszej instancji. Stosownie do treści art. 131 ust 1 i 2 u.g.n. "W ramach odszkodowania właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości może być przyznana, za jego zgodą, odpowiednia nieruchomość zamienna.". Wykładni tego przepisu dokonał już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 2127/11, rozpoznając skargę kasacyjną K. B., w którym to kontrolował decyzję odszkodowawczą, wydaną w sprawie objętej wznowieniem postępowania. NSA stwierdził wówczas, że "w myśl art. 131 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w ramach odszkodowania właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu wywłaszczonej nieruchomości może być przyznana, za jego zgodą, odpowiednia nieruchomość zamienna. Regulacja ta oznacza zatem, że choć strona może wystąpić z inicjatywą przyznania jej nieruchomości zamiennej, nie przysługuje jej jednak w tej materii żadne roszczenie. (...) powyższa regulacja odbiega zdecydowanie od unormowania, które zawierała poprzednia ustawa gruntowa. Przepis art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.) stanowił bowiem, że właścicielowi wywłaszczanej nieruchomości należy w miarę możliwości przyznać z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa na jego żądanie, tytułem odszkodowania odpowiednią nieruchomość zamienną. Zatem nie ulega wątpliwości, że pod rządem dawnego prawa, osoba wywłaszczana była uprawniona do domagania się – tytułem odszkodowania za nieruchomość – przyznania jej innej nieruchomości, zamiennej a w przypadku braku możliwości uwzględnienia tego rodzaju żądania, organ był obowiązany wykazać powyższy "brak możliwości" w tym zakresie. Aktualnie natomiast organ nie jest związany stanowiskiem strony i do jego uznania ustawodawca pozostawia możliwość zastosowania tego rodzaju rozliczenia z osobą wywłaszczaną. Były właściciel (użytkownik wieczysty) nieruchomości ma więc jedynie prawo do wyrażenia zgody na taką formę odszkodowania, albo może się jej sprzeciwić. Nie przysługuje mu jednak – jak poprzednio – prawo domagania się od organu zastosowania takiej formy odszkodowania. Z tego powodu organ nie ma też obowiązku szczegółowego uzasadniania swojego stanowiska i wyjaśniania, czy proponowana przez stronę działka mogłaby – w konkretnym przypadku – stanowić nieruchomość zamienną, w rozumieniu art. 131 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W związku z powyższym okoliczność, że Wojewoda Ł. nie uwzględnił propozycji K. B. i nie przyznał należnego mu odszkodowania za wywłaszczane działki w formie nieruchomości zamiennej (działka nr [...]), informując jedynie, że na działce tej jest ustanowiony trwały zarząd na rzecz Rejonu Eksploatacji Dróg Publicznych w P. T., nie dowodziło, że w postępowaniu administracyjnym naruszono przepisy procedury administracyjnej (art. 7, 8 i 77 k.p.a.) w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy".
Powyżej wskazana wykładnia art. 131 ust. 1 u.g.n. jest powszechnie przyjmowana w judykaturze i doktrynie. Podziela ją także Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie. Autor skargi kasacyjnej nie przedstawił żadnej argumentacji, która przemawiałaby za odmienną wykładnią tej regulacji, nie wskazał także na poparcie swojego stanowiska odmiennego orzecznictwa i poglądów doktryny.
W konsekwencji nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 131 ust. 1 u.g.n.
Zgodnie z art. 131 ust. 2 u.g.n. nieruchomość zamienną przyznaje się z zasobu nieruchomości lub z zasobu nieruchomości samorządu terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki. Przepis ten jednak nie był w przedmiotowym stanie faktycznym podstawą rozstrzygnięcia a zatem nie mógł zostać naruszony poprzez jego błędną wykładnię. Odszkodowanie za wywłaszczenie gruntu położonego w obrębie [...] gmina B., a oznaczonego jako działki o numerach: [...], [...], [...] i [...], zostało bowiem przyznane dotychczasowym właścicielom w osobach K. B. i K. B. w formie wypłat pieniężnych. Natomiast spełnienie żądania przyznania zamiast wypłaty pieniężnej - nieruchomości zamiennej, ze względów wskazanych wyżej, nie było obowiązkiem organu.
Rację należy natomiast przyznać skarżącemu kasacyjnie, że Sąd nietrafnie na str. 7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku przyjął, że "Nie zaistniała więc przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. – bowiem informacja ta nie stanowi nowego dowodu nieznanego organowi – tj. Wojewodzie Ł. w dacie wydania decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r.". Oczywistym bowiem jest, że Skarżący we wniosku o wznowienie postępowania nie wskazywał na nowe dowody lecz na inną przesłankę wznowieniową - nowe okoliczności. Wadliwość ta nie miała jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, co jest stosownie do treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wymogiem koniecznym do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Minister prawidłowo w zaskarżonej decyzji rozważał bowiem jako przesłankę wznowieniową nowe okoliczności faktyczne a Sąd pierwszej instancji wypowiedział się też co do nieistotności wskazanej przez skarżącego okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy odszkodowawczej.
Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do wszystkich argumentów podniesionych w skardze. Jednak z uwagi na brak przesłanki wznowieniowej tj. istotnej dla sprawy nowej okoliczności faktycznej, zbyteczne było odnoszenie się do ogólnie rzecz ujmując kwestii dysponowania działką nr [...] przez GDDKiA. Dlatego zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest zasadny.
Konsekwencją powyższego stanowiska, jest stwierdzenie, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo z braku przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. nie naruszając tego przepisu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Mając na względzie wyżej przedstawione stanowisko, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI