I OSK 4/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który uchylił decyzję SKO w przedmiocie uznania świadczenia w postaci zasiłku okresowego za świadczenie nienależnie pobrane. WSA uznał, że decyzje organów administracji były wadliwe, ponieważ nie zawierały obligatoryjnych elementów, takich jak orzeczenie o obowiązku zwrotu i terminie jego wykonania, zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (u.p.s.). WSA podkreślił również, że organy powinny były rozważyć okoliczności z art. 104 ust. 4 u.p.s. dotyczące faktycznej możliwości obciążenia zwrotem. SKO zarzuciło Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, twierdząc, że możliwe jest wydanie dwóch odrębnych decyzji: jednej ustalającej wysokość świadczenia, a drugiej orzekającej o zwrocie. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił tego stanowiska. Sąd podkreślił, że przepis art. 104 ust. 3 u.p.s. w sposób jednoznaczny wskazuje, iż wszystkie elementy – stwierdzenie nienależnego pobrania, wysokość świadczenia, obowiązek zwrotu i termin – powinny znaleźć się w jednej decyzji administracyjnej. NSA powołał się na wykładnię językową, systemową oraz cel ustawodawcy, który dąży do uproszczenia i przyspieszenia postępowań w sprawach nienależnie pobranych świadczeń. Sąd uznał, że decyzja ustalająca wysokość nienależnie pobranego świadczenia bez rozstrzygnięcia o zwrocie i terminie jej wykonania nie stanowi tytułu egzekucyjnego. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 104 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej w zakresie wymogów formalnych decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach oraz konieczności badania sytuacji zobowiązanego.
Dotyczy wyłącznie świadczeń z pomocy społecznej i specyfiki decyzji w tym zakresie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy decyzja ustalająca wysokość nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej musi obligatoryjnie zawierać rozstrzygnięcie o zwrocie tych świadczeń i terminie ich wykonania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, decyzja administracyjna ustalająca wysokość nienależnie pobranych świadczeń musi zawierać również rozstrzygnięcie o obowiązku ich zwrotu oraz terminie wykonania tego obowiązku.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, wszystkie te elementy powinny znaleźć się w jednej decyzji, co wynika z wykładni językowej (spójnik 'oraz', liczba pojedyncza decyzji) i systemowej (cel uproszczenia i przyspieszenia postępowań). Brak tych elementów pozbawia decyzję cech tytułu egzekucyjnego.
Czy w postępowaniu dotyczącym ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń konieczne jest zbadanie możliwości zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (dotyczącego odstąpienia od żądania zwrotu)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, organ jest zobowiązany do wszechstronnego rozważenia przesłanek z art. 104 ust. 4 u.p.s. przed wydaniem decyzji o zwrocie, w tym analizy sytuacji rodzinnej i majątkowej zobowiązanego oraz pouczenia o możliwości złożenia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty.
Uzasadnienie
Celem art. 104 ust. 4 u.p.s. jest ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu, zgodnie z zasadą kierowania się dobrem osób korzystających z pomocy społecznej. Organ musi zbadać, czy żądanie zwrotu nie stanowi nadmiernego obciążenia i czy nie niweczy skutków udzielanej pomocy, mając na uwadze cele pomocy społecznej.
Przepisy (10)
Główne
u.p.s. art. 104 § ust. 1, 3 i 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 104 § ust. 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 104 § ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.s. art. 2 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 6 § pkt 16
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 98
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 100 § ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że decyzja o nienależnie pobranych świadczeniach musi zawierać rozstrzygnięcie o zwrocie i terminie jego wykonania. • Wykładnia art. 104 ust. 3 u.p.s. powinna uwzględniać konieczność upraszczania i przyśpieszenia postępowań w przedmiocie ściągania nienależnie pobranych świadczeń.
Odrzucone argumenty
Argumentacja SKO, że możliwe jest wydanie dwóch odrębnych decyzji (ustalającej wysokość świadczenia i orzekającej o zwrocie) jest nieprzekonująca i sprzeczna z wykładnią przepisów. • Zarzut naruszenia art. 104 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 4 u.p.s. przez uznanie, że w postępowaniu dotyczącym ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń konieczne jest zbadanie możliwości zastosowania art. 104 ust. 4 u.p.s.
Godne uwagi sformułowania
Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. • Brak tych koniecznych elementów pozbawia decyzje cech tytułu egzekucyjnego i uniemożliwia jej ewentualną przymusową realizację. • Celem art. 104 ust. 4 u.p.s. jest ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu pobranych świadczeń.
Skład orzekający
Maciej Dybowski
przewodniczący
Zbigniew Ślusarczyk
sprawozdawca
Arkadiusz Blewązka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 104 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej w zakresie wymogów formalnych decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach oraz konieczności badania sytuacji zobowiązanego."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie świadczeń z pomocy społecznej i specyfiki decyzji w tym zakresie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu pomocy społecznej – zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, co ma praktyczne znaczenie dla wielu osób. Wyjaśnia kluczowe wymogi formalne decyzji administracyjnych w tym zakresie.
“Decyzja o zwrocie zasiłku musi zawierać termin. NSA wyjaśnia kluczowe wymogi formalne.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.