I OSK 398/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-10-18
NSAAdministracyjneWysokansa
nieruchomościgospodarka komunalnadzierżawaczynszzarządzeniesąd administracyjnywłaściwość sąduprawo cywilnesamorząd gminny

NSA uchylił wyrok WSA i odrzucił skargę na zarządzenie burmistrza dotyczące stawek czynszu za dzierżawę gruntów gminnych, uznając sprawę za cywilnoprawną, a nie administracyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zarządzenie Burmistrza Miasta Żagań dotyczące stawek czynszu za dzierżawę gruntów gminnych za nieważne z powodu braku publikacji. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, odrzucając skargę. NSA stwierdził, że zarządzenie to ma charakter cywilnoprawny, a nie administracyjny, ponieważ dotyczy gospodarowania mieniem komunalnym jako właściciel, a nie sprawowania władzy publicznej. W związku z tym sprawa nie podlegała kognicji sądu administracyjnego.

Sprawa dotyczyła skargi W.T. na zarządzenie Burmistrza Miasta Żagań ustalające nowe stawki czynszu za dzierżawę gruntów gminnych oraz opłaty za reklamy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim stwierdził nieważność tego zarządzenia, uznając je za akt prawa miejscowego, który nie został opublikowany, co stanowiło istotne naruszenie prawa. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Burmistrza, uchylił wyrok WSA i odrzucił skargę. NSA uznał, że zarządzenie Burmistrza, mimo że wydane na podstawie przepisów o samorządzie gminnym, dotyczyło kwestii cywilnoprawnych związanych z gospodarowaniem mieniem komunalnym (ustalanie stawek czynszu za dzierżawę, opłat za reklamy). Gmina w tym przypadku działała jako właściciel, a nie organ administracji publicznej. W związku z tym, sprawa nie podlegała właściwości sądu administracyjnego, a skarga powinna zostać odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. NSA podkreślił, że zarządzenie miało charakter wewnętrzny, stanowiąc wytyczne dla jednostek organizacyjnych gminy przy zawieraniu umów cywilnoprawnych, a ewentualne spory dotyczące warunków umów powinny być rozstrzygane w postępowaniu cywilnym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Zarządzenie burmistrza dotyczące ustalania stawek czynszu za dzierżawę gruntów gminnych oraz opłat za eksponowanie reklam ma charakter cywilnoprawny i nie podlega kontroli sądu administracyjnego.

Uzasadnienie

Gmina, działając przez burmistrza, w zakresie gospodarowania mieniem komunalnym i ustalania stawek czynszu za dzierżawę lub opłat za reklamy, występuje jako właściciel, a nie jako organ władzy publicznej. Czynności te należą do sfery prawa cywilnego, a spory z nimi związane powinny być rozstrzygane przez sądy powszechne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (13)

Główne

P.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 58 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 5

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 6

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.g. art. 30 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 43

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.g.n. art. 23 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 25 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych art. 13 § pkt 2

Konstytucja RP art. 88 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

P.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 207 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 232 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zarządzenie Burmistrza Miasta Żagań dotyczące stawek czynszu za dzierżawę gruntów gminnych oraz opłat za eksponowanie reklam ma charakter cywilnoprawny, a nie administracyjnoprawny. Sprawy dotyczące gospodarowania mieniem komunalnym, w tym ustalania stawek czynszu i opłat, należą do właściwości sądów powszechnych, a nie sądów administracyjnych.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędne zastosowanie przepisów o ogłaszaniu aktów normatywnych (art. 42 u.s.g. w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 13 pkt. 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych w zw. z art. 87 ust. 2 i 88 ust. 1 Konstytucji RP). Zarzut naruszenia przepisów postępowania przez niezastosowanie art. 58 §1 pkt 5a P.p.s.a. (nieodrzucenie skargi, gdy nie naruszała interesu prawnego skarżącego). Zarzut naruszenia przepisów postępowania przez błędne przyjęcie, że zarządzenie stanowi akt prawa miejscowego podlegający publikacji i stwierdzenie jego nieważności.

Godne uwagi sformułowania

zarządzenie nie podlega kognicji sądu administracyjnego Gmina, w imieniu której działał Burmistrz występowała tu bowiem nie jako organ wykonujący zadania z zakresu administracji publicznej, lecz jako właściciel majątku – podmiot stosunku cywilnoprawnego. zarządzenie posiada cechy aktu kierownictwa wewnętrznego

Skład orzekający

Iwona Bogucka

przewodniczący

Aleksandra Łaskarzewska

sprawozdawca

Joanna Skiba

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że zarządzenia organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego dotyczące gospodarowania mieniem komunalnym (np. ustalanie stawek czynszu za dzierżawę, opłat za reklamy) mają charakter cywilnoprawny i nie podlegają kontroli sądów administracyjnych, co stanowi podstawę do odrzucenia skargi."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której zarządzenie burmistrza było kwestionowane jako akt administracyjny. Może nie mieć zastosowania w przypadkach, gdy zarządzenie ma ewidentnie charakter normy administracyjnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii granicy między prawem administracyjnym a cywilnym w kontekście działań samorządów. Pokazuje, jak sądy rozgraniczają kompetencje i gdzie należy szukać ochrony prawnej.

Czy zarządzenie gminy o czynszu to sprawa dla sądu administracyjnego czy cywilnego? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 398/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /sprawozdawca/
Iwona Bogucka /przewodniczący/
Joanna Skiba
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Go 601/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2022-12-22
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 189, art. 58 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 559
art. 30 ust. 1 i 2, art. 43
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Sentencja
Dnia 18 października 2024 roku Postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 października 2024 roku przy udziale Prokuratora Rejonowego w Żaganiu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Burmistrza Miasta Żagań od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Go 601/22 w sprawie ze skargi W.T. na zarządzenie Burmistrza Miasta Żagań z dnia 5 listopada 2021 r., nr 287/2021 w sprawie zasad ustalania stawek czynszu za dzierżawę gruntów stanowiących własność Gminy Żagań o statusie miejskim oraz opłat za eksponowanie reklam na gruncie i budynkach stanowiących własność Gminy Żagań o statusie miejskim postanawia: 1. uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę, 2. odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od W.T. na rzecz Burmistrza Miasta Żagań, 3. zwrócić W.T. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim uiszczony wpis od skargi w kwocie 300 (trzysta) złotych.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 22 grudnia 2022 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. T. na zarządzenie Burmistrza Miasta Ż. z dnia 5 listopada 2021 r., nr 287/2021 w sprawie zasad ustalania stawek czynszu za dzierżawę gruntów stanowiących własność Gminy Ż. o statusie miejskim oraz opłat za eksponowanie reklam na gruncie i budynkach stanowiących własność Gminy Ż. o statusie miejskim - I. stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia w całości, II. zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 300 złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.
W. T., na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., nr 559 ze zm.; dalej u.s.g.) wniósł skargę na zarządzenie Burmistrza Miasta Ż. z dnia 5 listopada 2021 r., nr 287/2021 w sprawie: zasad ustalania stawek czynszu za dzierżawę gruntów stanowiących własność Gminy Ż. o statusie miejskim oraz opłat za eksponowanie reklam na gruncie i budynkach stanowiących własność Gminy Ż. o statusie miejskim. W skardze wskazał na niezgodność z prawem ww. zarządzenia w zakresie obejmującym ustanawianie zasad ustalania stawek czynszu za dzierżawę gruntów stanowiących własność gminy na okres powyżej 3 lat oraz w zakresie § 7 niniejszego zarządzenia dotyczącego odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntu komunalnego. Skarżący wyjaśnił, że 1 lutego 2018 r. zawarł z Gminą Ż. o statusie miejskim umowę na dzierżawę oznaczonego gruntu komunalnego pod garażem. Umowa została zawarta na czas oznaczony wynoszący 10 lat, od 1 lutego 2018 r. do 31 stycznia 2028 r. Zaznaczył, że na podstawie zaskarżanego zarządzenia, straciła moc uchwała nr [...] Rady Miasta Ż. z dnia 27 lutego 2015 r., w oparciu o którą (zgodnie z tą umową) naliczany był czynsz dzierżawny. W związku z wejściem w życie zaskarżonego zarządzenia Burmistrz zawiadomił go, że umowa zostanie rozwiązana z dniem 31 grudnia 2021 r., a roczna stawka czynszu wzrośnie z 70,60 zł do 465,48 zł. W kolejnym piśmie Burmistrz potwierdził, że umowa została skutecznie rozwiązana, a jeżeli skarżący nie podpisze nowej umowy, to zgodnie z § 7 zaskarżanego zarządzenia zostanie naliczone odszkodowanie za bezumowne korzystanie z gruntu komunalnego.
W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta Ż. wniósł o odrzucenie skargi w całości, ewentualnie o jej oddalenie. W ocenie organu, sprawy pomiędzy Miastem Ż. a skarżącym mają charakter cywilnoprawny, co uzasadnia odrzucenie skargi. Nadto organ wskazał, że zgodność z prawem zaskarżonego zarządzenia była już badana przez organ nadzoru - Wojewodę Lubuskiego, który ostatecznie uznał, że wyłącznie właściwym do określenia stawek czynszu za dzierżawę stanowiących własność Gminy Ż. o statusie miejskim jest na mocy przepisu art. 30 ust. 2 pkt 3 u.s.g. Burmistrz Miasta Ż..
W piśmie z 21 grudnia 2022 r. organ wskazał, że zarządzenie Burmistrza Miasta Ż. z 5 listopada 2021 r., nr 287/2021 i zarządzenie Burmistrza Miasta Ż. z dnia 10 marca 2022 r., nr 43/2022 nie zostały opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa Lubuskiego.
Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uwzględnił skargę na podstawie art.147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej P.p.s.a.). Sąd I instancji wskazał, że w świetle art. 101 ust. 1 u.s.g. skuteczne złożenie skargi na akt organu jednostki samorządu terytorialnego (w tym przypadku zarządzenie) wymaga spełnienia dwóch przesłanek: zarządzenie powinno być podjęte przez "organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej" oraz skarżący musi wykazać naruszenie interesu prawnego tym zarządzeniem. Zdaniem WSA obie te przesłanki zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie. Skarżący, jako dzierżawca gruntu należącego do gminy, do którego odnoszą się treść i zakres przedmiotowego zarządzenia, ma bowiem interes prawny w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.s.g. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek Sąd I instancji wskazał, że zgodnie art. 25 ust. 1 i 2 u.s.g. gminnym zasobem nieruchomości gospodaruje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a gospodarowanie zasobem polega w szczególności na wykonywaniu czynności, o których mowa w art. 23 ust. 1 u.s.g. Przepis art. 23 ust. 1 pkt 5 i 7a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm., dalej jako: u.g.n.).
jako jedną z takich czynności wymienia m.in. wykonywanie czynności związanych z naliczaniem należności za nieruchomości udostępniane z zasobu oraz prowadzenie windykacji tych należności, a także wydzierżawianie, wynajmowanie i użyczanie nieruchomości wchodzących w skład zasobu. Gmina ma prawo do wprowadzenia zmian stawek czynszu dotyczących dzierżawy nieruchomości gminnych, a uprawnienie do właścicielskiej ochrony mienia publicznego może być realizowane w oparciu o treść art. 30 ust. 2 pkt 3 u.s.g., zobowiązujący Prezydenta Miasta do gospodarowania mieniem komunalnym. Wykonująca te zadania gmina działa zarówno jako nosiciel imperium przekazanego przez państwo, jak i jako podmiot przynależnego do niej mienia (dominium), jednak dwoistość ta nie może powodować, że pewne akty, czy czynności organów gminy tylko dlatego, że pozostają w sferze dominium nie będą podlegać kontroli sądowej. Sprzedaż lokali czy zawieranie lub rozwiązywanie umów najmu to czynności cywilnoprawne, których ocena ważności i wykonywania podlega kompetencji sądu powszechnego (cywilnego). Jednakże podejmowane w procedurze jej zawierania czynności organów (uchwały, zarządzenia) z powołaniem na przepisy prawa administracyjnego są aktami z zakresu prawa publicznego i mieszczą się w pojęciu "spraw z zakresu administracji publicznej" zawartym zarówno w art. 101 ust. 1 u.s.g., jak i art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., co dotyczy również zarządzeń wydawanych na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 u.s.g.
Zdaniem Sądu I instancji normy prawne w zaskarżonym zarządzeniu mają charakter generalny i zarazem abstrakcyjny, gdyż nie mają one jednorazowego zastosowania i stosuje się je do wszystkich gruntów i w każdym przypadku dzierżawy gruntów stanowiących własność gminy (odrębnie opłat za reklamy, co nie jest związane z niniejszą sprawą). Wymienione cechy przemawiają za uznaniem zaskarżonego zarządzenia za akt prawa miejscowego. Konsekwencją uznania, że zaskarżone zarządzenie stanowi akt prawa miejscowego jest obowiązek jego ogłoszenia w wojewódzkim dzienniku urzędowym (art. 42 u.s.g. w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1461). Z akt sprawy, przeglądu bazy dziennika urzędowego oraz informacji organu wynika natomiast, że pomimo, iż w zaskarżonym zarządzeniu wskazano, że wchodzi ono w życie w dniu 1 stycznia 2022 r. i podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Województwa Lubuskiego, zarządzenie to nie zostało opublikowane. Niedochowanie wymogu publikacji aktu prawa miejscowego, Sąd I instancji uznał z istotne naruszenie norm konstytucyjnych (art. 88 ust. 1 Konstytucji RP) oraz art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych w zw. z art. 42 u.s.g. To zaś oznacza, że taki akt jest w całości nieważny.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Burmistrz Miasta Ż. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a w każdym przypadku – o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu Burmistrz zarzucił:
1) naruszenie prawa materialnego tj.:
a) art. 42 u.s.g. w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 13 pkt. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1461 ze zm. ) w zw. z art. 87 ust. 2 i 88 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie ww. norm, a w konsekwencji, że miały one zastosowanie wobec kontrolowanego aktu,
2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 58 §1 pkt 5a P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nieodrzucenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżone zarządzenie nie naruszało interesu prawnego ani uprawnienia skarżącego,
b) art. 3 § 1 i art. 147 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 91 i art. 42 u.s.g. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli i błędne przyjęcie, że zaskarżone zarządzenie stanowi akt prawa miejscowego podlegający obowiązkowi publikacji w Dzienniku Urzędowym Wojewody Lubuskiego i w konsekwencji stwierdzenie nieważności tego zarządzenia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną W. T. wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, jednak z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Uwzględnia także okoliczności skutkujące odrzuceniem skargi, ewentualnie umorzeniem postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym (art. 189 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bierze je pod rozwagę niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r. sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA z 2010 r. nr 3, poz. 40). Sytuacja, o której mowa w art. 189 P.p.s.a., ma miejsce w przedmiotowej sprawie, ponieważ Sąd I instancji rozpoznał merytorycznie sprawę, której rozpoznanie było niedopuszczalne.
W przedmiotowej sprawie skarga podlegała odrzuceniu i brak było podstaw do jej merytorycznego rozpoznania, ponieważ będące przedmiotem skargi do Sądu zarządzenie nie należy do kategorii wymienionych w art. 3 P.p.s.a. Wyjaśnić należy, że w myśl art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zakres ich właściwości rzeczowej został uregulowany w art. 3 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (art. 3 § 2 pkt 5 P.p.s.a.) oraz akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a.).
Skarga dotyczyła zarządzenia Burmistrza Miasta Ż. w sprawie zasad ustalania stawek czynszu za dzierżawę gruntów stanowiących własność Gminy Ż. o statusie miejskim oraz opat za eksponowanie reklam na gruncie i budynkach stanowiących własność Gminy Ż. o statusie miejskim. W zarządzeniu tym ustalono: stawki czynszu za dzierżawę gruntów stanowiących własność Gminy Ż. o statusie miejskim oraz za eksponowanie reklam na gruncie i budynkach komunalnych na terenie miasta Ż. (§3) mających zastosowanie w trybie przetargowym, jak i bezprzetargowym (§4), wysokość odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntu (§7). Z § 8 zarządzenia wynika natomiast, że jego wykonanie Burmistrz powierza Naczelnikowi Wydziału Gospodarki Nieruchomościami i Ochrony Środowiska oraz kierownikom i dyrektorom podległych jednostek organizacyjnych Gminy Ż. o statusie miejskim.
Przedmiotowe zarządzenie zostało wydane na podstawie uchwały Nr [...] Rady Miasta Ż. z dnia 27 września 2019 r. w sprawie ustalania stawek czynszu za dzierżawę gruntów stanowiących własność Gminy Ż. o statusie miejskim oraz opłat za eksponowanie reklam na gruntach i budynkach stanowiących własność Gminy Ż. o statusie miejskim. Jak wynika z odpowiedzi na skargę powołana w pierwotnym zarządzeniu nr 287/2021 podstawa prawna, mianowicie uchwała nr [...] została uchylona uchwałą Rady Miasta Ż. nr [...] z dnia 25 lutego 2022 r. Burmistrz Miasta Ż. zarządzeniem nr 43/2022 z dnia 10 marca 2022 r. zmienił podstawę prawną w zarządzeniu nr 287/2021 w ten sposób, że otrzymała ona nowe brzmienie "na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. 2021 r., poz. 1372 ze zm.) zarządzam, co następuje".
Wskazać należy, że - w świetle treści art. 165 ust. 1 Konstytucji RP - jednostki samorządu terytorialnego mają osobowość prawną. Przysługują im prawo własności i inne prawa majątkowe. Zgodnie zaś z ustawą o gospodarce nieruchomościami, w sprawach gospodarowania nieruchomościami jednostki samorządu terytorialnego reprezentują ich organy wykonawcze – w przypadku gminy miejskiej jest to burmistrz, który nadto gospodaruje gminnym zasobem nieruchomości (art. 11 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 u.g.n.). Do gminnego zasobu nieruchomości należą nieruchomości, które stanowią przedmiot własności gminy i nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste, oraz nieruchomości będące przedmiotem użytkowania wieczystego gminy (art. 24 ust. 1 u.g.n.). Gospodarowanie nieruchomościami wchodzącymi w skład zasobu gminy - w świetle art. 23 ust. 1 u.g.n.- polega w szczególności na ich wydzierżawianiu, wynajmowaniu i użyczaniu, a jeżeli dotyczy to dłuższych okresów to przepis ten wymaga nadto zgody wojewody (pkt 7a). Powyższe umowy uregulowane są w Kodeksie cywilnym i należy do nich odnosić normy prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie wiążą organu normami prawa administracyjnego (jak np. sposób zawierania tychże umów w formie przetargu lub wymagana zgoda wojewody na ich zawarcie). Tak więc organ, gospodarując gminnym zasobem nieruchomości, zobowiązany jest np. do działania w sposób zgodny z zasadami prawidłowej gospodarki (art. 12 u.g.n.). Natomiast samo zawarcie umowy oraz jej warunki następują według woli organu, który w tym zakresie nie jest związany ani przepisami o charakterze administracyjnoprawnym, ani aktami administracyjnymi. Na sytuację prawną podmiotu zwracającego się z ofertą zawarcia z organem umowy, której przedmiotem ma być korzystanie z nieruchomości gminnej w okresie nieprzekraczającym 3 lat, oddziałuje dopiero odpowiedź tego organu na tę ofertę (zob. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 2789/17).
Po myśli natomiast art. 30 ust. 1 u.s.g., burmistrz wykonuje uchwały rady gminy i zadania gminy, określone przepisami prawa. Na podstawie art. 30 ust. 2 u.s.g., do zadań burmistrza należy zaś m in. gospodarowanie mieniem komunalnym (pkt 3). Mieniem komunalnym jest własność i inne prawa majątkowe należące do poszczególnych gmin (art. 43 u.s.g.). Jak wynika zaś z § 1 i 2 uchwały Nr [...] Rady Miasta Ż. z dnia 27 września 2019 r. w sprawie ustalania stawek czynszu za dzierżawę gruntów stanowiących własność Gminy Ż. o statusie miejskim oraz opłat za eksponowanie reklam na gruntach i budynkach stanowiących własność Gminy Ż. o statusie miejskim, Burmistrzowi Miasta Ż., jako organowi gminy uprawnionemu do gospodarowania mieniem komunalnym, Rada Miasta powierzyła: określenie zasad ustalania stawek czynszu za dzierżawę gruntów nierolniczych stanowiących własność Gminy (a), określenie zasad ustalania stawek czynszu za dzierżawę gruntów rolnych stanowiących własność Gminy, na cele rolniczego ich wykorzystania (b), określenie zasad ustalania opłat za eksponowanie reklam na gruncie oraz budynkach stanowiących własność Gminy (c).
Zaskarżonym zarządzeniem, Burmistrz Miasta Ż. na podstawie powyższego upoważnienia wykonywał zatem swoje uprawnienia właścicielskie względem nieruchomości gminnych, które polegały na ustaleniu stawek czynszu z tytułu dzierżawy nieruchomości stanowiących własność Gminy oraz wysokości opłat za eksponowanie reklam na gruncie oraz budynkach stanowiących własność Gminy, jakie miały być pobierane od kontrahentów Gminy (obecnych lub przyszłych). Zarządzenie to dotyczyło więc spraw o charakterze cywilnoprawnym. Gmina, w imieniu której działał Burmistrz występowała tu bowiem nie jako organ wykonujący zadania z zakresu administracji publicznej, lecz jako właściciel majątku – podmiot stosunku cywilnoprawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd, iż czynności organów gminy dotyczące gospodarowania mieniem komunalnym, a odnoszące się do umów cywilnoprawnych, pozostają wyłącznie w sferze uprawnień właścicielskich gminy, co wyklucza w takich sprawach właściwość sądu administracyjnego (por. np. postanowienia NSA: z 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 646/24, z 12 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 2789/17; z 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1000/17).
Zwrócić należy także uwagę, że zaskarżone zarządzenie nie kształtuje w sposób generalny i powszechny stawek czynszu. Z jego treści wynika bowiem, iż jego bezpośrednim adresatem nie są kontrahenci czy przyszli kontrahenci Gminy, lecz określone jej jednostki organizacyjne (Naczelnik Wydziału Gospodarki Nieruchomościami i Ochrony Środowiska oraz kierownicy i dyrektorzy podległych jednostek organizacyjnych Gminy). To te wewnętrzne struktury Gminy zostały zobligowane do wykonania przedmiotowego zarządzenia (§ 8 zarządzenia) a zatem do przedsięwzięcia działań zmierzających do zmian istniejących umów, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów kodeksu cywilnego.
W rezultacie stwierdzić należy, iż zaskarżone zarządzenie posiada cechy aktu kierownictwa wewnętrznego, który stanowi - swego rodzaju - wytyczne dla podmiotów zobowiązanych do wykonania jego postanowień przy zawieraniu z kontrahentami Gminy poszczególnych umów dzierżawy. Okoliczność zaś, w jaki sposób – wobec treści tego zarządzenia - będą zawierane lub kontynuowane poszczególne umowy zależy już od konkretnej sytuacji. Zatem każdy kontrahent zarówno obecny, jak i przyszyły może ewentualnie podważać postanowienia takiej umowy, ale w konkretnej sprawie cywilnej.
Podsumowując powyższe wywody, zaskarżone zarządzenie nie może być uznane za akt prawa miejscowego ani też za akt z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 5 i 6 P.p.s.a. W konsekwencji, sporne zarządzenie – będące aktem o charakterze wewnętrznym i stanowiące wyraz realizacji przez Burmistrza Miasta Ż. swoich ustawowych kompetencji w zakresie gospodarowania mieniem komunalnym odnoszących się do sfery cywilnoprawnej – nie podlega kognicji sądu administracyjnego, co stanowiło podstawę do odrzucenia skargi.
Mając to na uwadze, na podstawie art. 189 w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił skargę. Jednocześnie na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w punkcie drugim postanowienia odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz organu uwzględniając, że skarżący nie może ponosić kosztów dokonania przez Naczelny Sąd Administracyjny odmiennej niż to uczynił Sąd I instancji oceny dopuszczalności skutecznego wniesienia skargi w tej sprawie. Rozstrzygając w punkcie trzecim postanowienia o zwrocie wpisu do skargi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI