I OSK 394/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2024-11-06
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościdrogi publiczneodszkodowanietermin zawityustawa wprowadzająca reformę administracjiwłasnośćwywłaszczenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, uznając, że roszczenie wygasło z powodu niezłożenia wniosku w ustawowym terminie.

Skarżący T.R. domagał się odszkodowania za część nieruchomości zajętą pod drogę publiczną, która z mocy prawa przeszła na własność Gminy Miasto Łódź z dniem 1 stycznia 1999 r. Organy administracji odmówiły ustalenia odszkodowania, wskazując, że wniosek został złożony po upływie ustawowego terminu (31 grudnia 2005 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podzielił to stanowisko, podkreślając, że termin na złożenie wniosku o odszkodowanie jest terminem prawa materialnego, niepodlegającym przywróceniu, a jego niezachowanie skutkuje wygaśnięciem roszczenia. Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego potwierdzające zgodność takiego rozwiązania z Konstytucją RP.

Sprawa dotyczyła skargi T.R. na decyzję Wojewody Łódzkiego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi o odmowie ustalenia odszkodowania za część nieruchomości położonej w Łodzi, oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0350 ha. Nieruchomość ta, zajęta pod drogę publiczną, z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się z mocy prawa własnością Gminy Miasto Łódź na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Skarżący, jako spadkobierca współwłaścicieli z dnia 31 grudnia 1998 r., złożył wniosek o ustalenie odszkodowania w dniu 8 listopada 2021 r. Organy administracji odmówiły jego uwzględnienia, argumentując, że zgodnie z art. 73 ust. 4 tej ustawy, wniosek o odszkodowanie należało złożyć w terminie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., a po tym terminie roszczenie wygasa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, uznając stanowisko organów za prawidłowe. Sąd podkreślił, że termin wskazany w art. 73 ust. 4 ustawy jest terminem prawa materialnego, zawitym i niepodlegającym przywróceniu, a jego niezachowanie skutkuje wygaśnięciem roszczenia. Sąd powołał się na liczne orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (m.in. sygn. akt SK 11/02, P 33/07, K 20/09), które potwierdziły zgodność art. 73 ust. 4 ustawy z Konstytucją RP, uznając, że ustawodawca miał prawo ograniczyć możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych terminem zawitym, a właściciele mieli obowiązek dbać o swoje interesy w wyznaczonym terminie. Sąd oddalił również zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji RP, ustawy o gospodarce nieruchomościami, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa unijnego, uznając je za chybione.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, roszczenie o odszkodowanie wygasa z upływem terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy, tj. do dnia 31 grudnia 2005 r.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że termin wskazany w art. 73 ust. 4 ustawy jest terminem prawa materialnego, zawitym i niepodlegającym przywróceniu. Niezłożenie wniosku o odszkodowanie w tym terminie skutkuje wygaśnięciem roszczenia, co potwierdza orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

Dz.U. 1998 nr 133 poz 872 art. 73 § ust. 1, 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

Nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, rodzą prawo do odszkodowania, o ile wniosek o jego ustalenie został złożony w terminie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Po tym terminie roszczenie wygasa.

Pomocnicze

t. j. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 129 § ust. 5 pkt 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 104

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1 i § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 2, art. 31, art. 64 Konstytucji RP poprzez uznanie, że mimo wydania decyzji o wywłaszczeniu nie należy się odszkodowanie. Naruszenie art. 129 u.g.n. poprzez błędną wykładnię. Naruszenie zasad postępowania administracyjnego (art. 8 k.p.a.) poprzez uznanie, że skarżący miał złożyć wniosek w nieprzekraczalnym terminie mimo braku zakończenia postępowania administracyjnego. Naruszenie przepisów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Karty Praw Podstawowych UE poprzez przejęcie działki i brak zasądzenia odszkodowania.

Godne uwagi sformułowania

termin wyznaczony do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania jest terminem prawa materialnego, a nie procesowego, a więc terminem, w którym mogło nastąpić ukształtowanie praw i obowiązków jednostki w ramach administracyjnego stosunku materialnego. Jest to termin zawity (prekluzyjny), który nie podlega przywróceniu. roszczenie o przyznanie odszkodowania za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r., stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego - wygasło z dniem 31 grudnia 2005 r. wskazanie terminu zawitego, przy zachowaniu odpowiedniej vacatio legis, nie może zostać uznane za nadmierne obciążenie. Każdy bowiem właściciel nieruchomości zajętej pod drogę publiczną powinien we własnym zakresie zadbać o swoje interesy.

Skład orzekający

Agnieszka Grosińska-Grzymkowska

przewodniczący

Beata Czyżewska

sprawozdawca

Jarosław Czerw

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie wygaśnięcia roszczeń odszkodowawczych z tytułu uwłaszczenia nieruchomości pod drogi publiczne w przypadku niezłożenia wniosku w ustawowym terminie (art. 73 ust. 4 ustawy wprowadzającej reformę administracji). Ugruntowana interpretacja przepisów dotyczących terminów zawitych w prawie administracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej nieruchomości zajętych pod drogi publiczne przed 1 stycznia 1999 r. i przejścia ich własności z mocy prawa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z terminami zawitymi i prawem do odszkodowania za nieruchomości, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym.

Utracone odszkodowanie za drogę: Czy spóźniony wniosek przekreśla Twoje prawa?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 582/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-11-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący/
Beata Czyżewska /sprawozdawca/
Jarosław Czerw
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
art. 73 ust. 1, 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 6 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2024 roku sprawy ze skargi T. R. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 1 lipca 2024 roku nr GN-III.7581.117.2024.DS w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. MR
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 1 lipca 2024 r. nr GN-III.7581.117.2024.DS Wojewoda Łódzki, po rozpatrzeniu odwołania T.R. , utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 3 kwietnia 2024 r. znak: DM-DM-VIII.6833.12.2024.TM.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 8 listopada 2021 r., przekazanym przez Wojewodę Łódzkiego 9 listopada 2021 r., T.R. zwrócił się do organu o ustalenie odszkodowania za część nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. [...] w obrębie [...] miasta Łodzi, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...]o pow. 0,0350 ha.
Postanowieniem z 3 grudnia 2021 r. organ pierwszej instancji zawiesił postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość do czasu stwierdzenia przez Wojewodę Łódzkiego czy ww. nieruchomość została nabyta z mocy prawa przez jednostkę samorządu terytorialnego.
Decyzją z 9 stycznia 2024 r. nr GN-IV.7533.318.2019.JBM Wojewoda Łódzki, na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 z późn.zm.), stwierdził nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przez Gminę Miasto Łódź własności części nieruchomości położonej w Łodzi przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...]o pow. 0,0350 ha w obrębie [...]. Zdaniem organu, T.R. jest spadkobiercą W.R., J.R. i H.R. będących współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r.
Postanowieniem z 13 marca 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, podjął z urzędu postępowanie mające na celu ustalenie odszkodowania za wspomnianą wyżej nieruchomość.
Decyzją z 3 kwietnia 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi, na podstawie art. 73 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133, poz. 872 z późn.zm. - dalej w skrócie "ustawa"), art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r., poz. 344 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.g.n.") oraz art. 104, art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 735 z późn.zm. - dalej w skrócie "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku T.R. , odmówił ustalenia odszkodowania za część nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...]o pow. 0,0350 ha w obrębie [...].
W odwołaniu od powyższej decyzji T.R. wniósł o jej zmianę i ustalenie kwoty należnego odszkodowania ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji podnosząc zarzuty naruszenia: art. 2, art. 31, art. 64 Konstytucji RP, art. 129 u.g.n., art. 8 k.p.a., przepisów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Karty Praw Podstawowych UE.
Powołaną na wstępie decyzją z 1 lipca 2024 r. Wojewoda Łódzki, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania T.R. , utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania podzielając w całości ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji.
Następnie Wojewoda Łódzki wyjaśnił, że na gruncie rozpatrywanej sprawy ma zastosowanie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 z późn.zm.). Z powyższego unormowania wynika, że aby było możliwe ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną na podstawie art. 73 ustawy muszą zostać kumulatywnie spełnione dwie przesłanki. Po pierwsze, musi dojść do nabycia przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego z dniem 1 stycznia 1999 r. własności nieruchomości, która w dniu 31 grudnia 1998 r. była we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a nie stanowiła własności tych podmiotów i była zajęta pod drogę publiczną. Po drugie, niezbędne jest złożenie wniosku o ustalenie odszkodowania przez osobę uprawnioną w ustawowym terminie, tj. od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. - jak przewiduje to art. 73 ust. 4 ustawy. Kumulatywne spełnienie wskazanych warunków stanowi podstawę do ustalenia odszkodowania z tytułu tego nabycia, przy czym odszkodowanie wypłaca gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, albo Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych kategorii dróg. Odszkodowanie to ustalane i wypłacane jest według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Powyższy termin wyznaczony do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania jest terminem prawa materialnego, a nie procesowego, a więc terminem, w którym mogło nastąpić ukształtowanie praw i obowiązków jednostki w ramach administracyjnego stosunku materialnego. Jest to termin zawity (prekluzyjny), który nie podlega przywróceniu. Zgodnie z art. 129 ust. 1 u.g.n. do orzekania w sprawach odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone, właściwy jest starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej. W stosunku do nieruchomości leżących na terenie Miasta Łodzi będzie nim Prezydent Miasta Łodzi, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej.
Zdaniem Wojewody Łódzkiego, wniosek o ustalenie odszkodowania za część spornej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], został złożony przez stronę 8 listopada 2021 r., a więc po upływie ustawowego terminu wyznaczonego na składanie wniosków. Roszczenie o przyznanie odszkodowania za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r., stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego - wygasło z dniem 31 grudnia 2005 r. Niedochowanie przez stronę terminu przewidzianego przez ustawę na składanie wniosków o odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, stanowi podstawę do odmowy ustalenia odszkodowania.
Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów Konstytucji RP wskazał, że wyrokiem z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt K 20/09 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 73 ust. 4 komentowanej ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Problematyka ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania została uznana za zgodną z Konstytucją RP także w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 11/02.
Również podnoszona przez odwołującego kwestia długoletniego prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia prawa własności nieruchomości - w kontekście nieprzekraczalnego terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie - była przedmiotem orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07 orzekł, że art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy - jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Reasumując, Wojewoda stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania T.R. odszkodowania za część nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], a tym samym brak jest podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji pierwszoinstancyjnej.
W skardze na powyższą decyzję Wojewody Łódzkiego wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T.R. wniósł o zmianę decyzji i ustalenie kwoty należnego odszkodowania ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie od Wojewody Łódzkiego na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Autor skargi podniósł zarzuty naruszenia:
1. art. 2, art. 31, art. 64 Konstytucji RP poprzez uznanie, że mimo wydania decyzji o wywłaszczeniu nie należy się odszkodowanie za zajęte na cel publiczny działki będące własnością skarżącego;
2. art. 129 u.g.n. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten nie ma zastosowania w stosunku do skarżącego w sytuacji obligatoryjnego ustalenia odszkodowania na rzecz każdego podmiotu będącego właścicielem wywłaszczonej działki;
3. naruszenie zasad postępowania administracyjnego, w tym w szczególności zasady zaufania obywatela do państwa - art. 8 k.p.a. poprzez uznanie, że mimo wieloletniego postępowania administracyjnego mającego na celu ustalenie nabycia prawa do przejęcia działki na własność skarżącego miał złożyć stosowny wniosek w nieprzekraczalnym terminie w sytuacji braku zakończenia w tym przedmiocie postępowania administracyjnego;
4. naruszenie przepisów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Karty Praw Podstawowych UE poprzez przejęcie działki będącej własnością prywatną i brak zasądzenia w tym przedmiocie odszkodowania.
Odpowiadając na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn.zm. - przywoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego (decyzji, postanowienia), czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami procedury administracyjnej, regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej.
W rozpatrywanej sprawie przedmiotem rozważań Sądu jest decyzja Wojewody Łódzkiego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi o odmowie ustalenia na rzecz skarżącego odszkodowania za część nieruchomości zajętej pod drogę publiczną, położoną w Łodzi, przy ul. [...], nr ew. [...]o pow. 0,0350ha, obręb [...], która z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się własnością Gminy Miasto Łódź. Zdaniem organu orzekającego w niniejszej sprawie, roszczenie skarżącego T.R. o odszkodowanie wygasło z mocy prawa w dniu 31 grudnia 2005 r. i z tego też powodu jego wniosek o ustalenie odszkodowania złożony 8 listopada 2021 r. nie mógł zostać rozpatrzony pozytywnie.
Stanowisko Wojewody Łódzkiego wywiedzione w ślad za organem pierwszej instancji w świetle przepisów obowiązującego prawa oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jest - w przekonaniu Sądu - prawidłowe.
Zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133, poz. 872), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem (ust. 1). Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody (ust. 3). Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa (ust. 4).
Przytoczony wyżej przepis wprowadza, generalną zasadę uwłaszczenia w odniesieniu do nieruchomości zajętych w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogi publiczne. Ma on charakter szczególny w stosunku do przepisów wywłaszczeniowych ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r., poz. 344), gdyż dotyczy nabycia własności z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r., w przeciwieństwie do nabycia własności w drodze wywłaszczenia na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami, które następuje na podstawie decyzji konstytutywnej. Deklaratoryjna decyzja Wojewody, stwierdzająca nabycie własności ex lege, o której stanowi ust. 3 wskazanej normy prawnej, jest dokumentem stanowiącym podstawę wpisu tego prawa do księgi wieczystej i oznacza, że decyzja ostateczna stanowi wyłączny dowód nabycia własności. Postępowanie w sprawie uregulowania stanu prawnego gruntów, co podkreślił w wyroku z 1 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 394/06 Naczelny Sąd Administracyjny (Lex nr 348011) ze względu na konstrukcję przyjętą przez ustawodawcę składa się z dwóch odrębnych stadiów. Pierwsze, stanowi wydanie decyzji deklaratoryjnej przez wojewodę - bez wątpliwości z udziałem Gminy i właścicieli gruntów i z zagwarantowaniem im prawa do odszkodowania. Drugi etap, to ustalenie i wypłacenie odszkodowań. Wskazanie w przepisie art. 73 ust. 4 terminu do składania wniosków ma tylko takie znaczenie, iż nie można było skutecznie złożyć wniosku przed dniem 1 stycznia 2001 r., a po dniu 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasło.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że Wojewoda Łódzki ostateczną decyzją z dnia 9 stycznia 2024 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę Miasto Łódź prawa własności części nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. [...], zajętej pod drogę publiczną, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...]o pow. 0,0350 ha. Współwłaścicielami wspomnianej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. byli W.R., J.R. i H.R., zaś ich spadkobiercą jest skarżący T.R. . W tym stanie rzeczy, niespornym pozostaje fakt, iż roszczenie o wypłatę odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z woli ustawodawcy przysługiwało skarżącemu wyłącznie do dnia 31 grudnia 2005 r. Po tej dacie, żądanie skarżącego z mocy prawa wygasło, co oznacza, iż nie mogło zostać uwzględnione przez organy orzekające w sprawie. Zdaniem Sądu, nie ulega najmniejszej wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania w przewidzianym ustawą terminie nie został złożony przez skarżącego.
Podkreślić w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowało się stanowisko, zgodnie z którym termin wskazany w art. 73 ust. 4 ustawy z 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną jest terminem ustawowym, nie może on ulec przedłużeniu ani skróceniu, a wskutek bezczynności uprawnionego w ciągu określonego ustawą terminu następuje wygaśnięcie roszczenia. Termin ten, należący do terminów materialnoprawnych, nie może być przywrócony, bowiem instytucja ta, uregulowana w art. 58-60 k.p.a., może mieć jedynie zastosowanie do terminów procesowych (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z 1 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1796/11 - Lex nr 1339596, z 8 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2258/11 - Lex nr 1327823, z 12 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 1945/12 - Lex nr 1487767, z 11 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 4127/18 - Lex nr 320081).
Z kolei, w wyroku z 21 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 572/20 (Lex nr 3517347) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania może zostać wszczęte wyłącznie na wniosek właściciela nieruchomości, czyli na żądanie strony uprawnionej do uzyskania odszkodowania. Uprawnionym do otrzymania odszkodowania jest zaś ten właściciel nieruchomości, który w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. złożył wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania.
Dla oceny legalności zaskarżonej decyzji kluczowe znaczenie ma również okoliczność, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wypowiadał się na temat art. 73 ust. 4 ustawy.
W wyroku z 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 11/02 (pub.: OTK-A 2004/7/66, Dz.U.2004/169/1782, Lex nr 121570) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 i Nr 162, poz. 1126, z 2000 r. Nr 6, poz. 70, Nr 12, poz. 136, Nr 17, poz. 228, Nr 19, poz. 239, Nr 95, poz. 1041 i Nr 122, poz. 1312 oraz z 2001 r. Nr 45, poz. 497, Nr 100, poz. 1084, Nr 111, poz. 1194 i Nr 145, poz. 1623) jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał zauważył, że uprawnione podmioty miały możliwość dochodzenia swoich praw, czego jednak w odpowiednim czasie nie uczyniły. Trybunał przypomniał, że prawo cywilne wymaga dbałości zainteresowanego o swoje prawa (na znaczenie tej zasady Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę w uzasadnieniu wyroku w sprawie SK 9/98).
W wyroku z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07 (OTK-A 2009/8/123) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, Nr 162, poz. 1126, z 2000 r. Nr 6, poz. 70, Nr 12, poz. 136, Nr 17, poz. 228, Nr 19, poz. 239, Nr 52, poz. 632, Nr 95, poz. 1041 i Nr 122, poz. 1312, z 2001 r. Nr 45, poz. 497, Nr 100, poz. 1084, Nr 111, poz. 1194 i Nr 145, poz. 1623 oraz z 2009 r. Nr 31, poz. 206) w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Z kolei, w wyroku z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt K 20/09 (OTK-A 2011/4/35) Trybunał Konstytucyjny podniósł, że art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872, Nr 162, poz. 1126, z 2000 r. Nr 6, poz. 70, Nr 12, poz. 136, Nr 17, poz. 228, Nr 19, poz. 239, Nr 52, poz. 632, Nr 95, poz. 1041 i Nr 122, poz. 1312, z 2001 r. Nr 45, poz. 497, Nr 100, poz. 1084, Nr 111, poz. 1194 i Nr 145, poz. 1623 oraz z 2009 r. Nr 31, poz. 206) jest zgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wywodzoną z niego zasadą poprawnej legislacji. W ocenie Trybunału wskazanie terminu zawitego, przy zachowaniu odpowiedniej vacatio legis, nie może zostać uznane za nadmierne obciążenie. Każdy bowiem właściciel nieruchomości zajętej pod drogę publiczną powinien we własnym zakresie zadbać o swoje interesy. Trybunał stwierdził, że stworzenie szczególnej procedury wywłaszczeniowej w odniesieniu do takich nieruchomości było rozwiązaniem legitymowanym w demokratycznym państwie prawnym, gdyż służyło realizacji i zabezpieczeniu dobra wspólnego. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że wprowadzenie 5-letniego okresu, w którym możliwe było dochodzenie roszczenia odszkodowawczego, przy jednoczesnych minimalnych wymogach proceduralnych, nie niweczy istoty prawa do słusznego odszkodowania. Kształtując taki a nie inny sposób dochodzenia roszczenia odszkodowawczego ustawodawca po pierwsze - odsunął w czasie możliwość jego zgłoszenia dając uprawnionym podmiotom dwa lata na uzyskanie informacji o przyjętym rozwiązaniu legislacyjnym i przygotowanie niezbędnych dokumentów, a po drugie - wyznaczył stosunkowo długi - bo 5-letni termin na wystąpienie z wnioskiem o odszkodowanie. Konkludując Trybunał stwierdził, że art. 73 ust. 4 jest zgodny z zasadą dopuszczalnych i proporcjonalnych ograniczeń konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia.
Wobec poczynionych wyżej rozważań, Sąd stwierdził, że decyzje organów obu instancji odpowiadają przepisom prawa materialnego i formalnego, wobec czego brak jest jakichkolwiek podstaw do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Podniesione zaś w skardze zarzuty naruszenia przepisów art. 2, art. 31 i art. 61 Konstytucji RP, art. 129 u.g.n., art. 8 k.p.a. oraz przepisów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Karty Praw Podstawowych UE Sąd ocenił jako zupełnie chybione, nie mające żadnego uzasadnienia zarówno w przepisach obowiązującego prawa jak i w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy. Okoliczność, że w niniejszym postępowaniu została wydana decyzja niekorzystna dla skarżącego, nie świadczy sama w sobie o wadliwości postępowania poprzedzającego jej wydanie ani też o wadliwości wydanego rozstrzygnięcia. Godzi się zauważyć, że na gruncie przepisów obowiązującego prawa nie sposób wywieść obowiązku organów administracyjnych informowania właścicieli nieruchomości o przysługującym im roszczeniu odszkodowawczym. Problematyka odszkodowania w trybie art. 73 ust. 4 ustawy unormowana została niewątpliwie w powszechnie obowiązującym i ogólnie dostępnym akcie prawnym i tylko od skarżącego zależało, czy skorzysta z prawnej możliwości terminowego złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania.
Z tych wszystkich podwodów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.
IB

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI