I OSK 381/05

Naczelny Sąd Administracyjny2005-12-05
NSAAdministracyjneWysokansa
służba celnazwolnienie ze służbyakt oskarżeniaprawo międzyczasowelex retro non agitdomniemanie niewinnościkonstytucjapostępowanie administracyjnefunkcjonariusz publiczny

NSA oddalił skargę kasacyjną funkcjonariusza celnego, uznając, że jego zwolnienie ze służby było uzasadnione wniesieniem aktu oskarżenia o umyślne przestępstwo, nawet jeśli przepis wprowadzający tę przesłankę wszedł w życie po wniesieniu aktu oskarżenia.

Sprawa dotyczyła zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby w związku z wniesieniem przeciwko niemu aktu oskarżenia o umyślne przestępstwo. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał to rozstrzygnięcie. Kluczową kwestią była interpretacja przepisów intertemporalnych – czy przepis wprowadzający wniesienie aktu oskarżenia jako podstawę zwolnienia ze służby można zastosować do sytuacji, gdy akt oskarżenia został wniesiony przed wejściem w życie nowelizacji. Sąd uznał, że skoro postępowanie administracyjne i wydanie decyzji nastąpiło po wejściu w życie nowych przepisów, a stan faktyczny (wniesienie aktu oskarżenia) istniał w dacie wydania decyzji, zwolnienie było zasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrywał skargę kasacyjną Marka K. od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił jego skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej o zwolnieniu ze Służby Celnej. Podstawą zwolnienia było wniesienie aktu oskarżenia o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, który wszedł w życie 10 sierpnia 2003 r. Skarżący argumentował, że akt oskarżenia został wniesiony przed tą datą (30 września 2002 r.), a zastosowanie nowego przepisu narusza zasadę niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) oraz zasadę zaufania do państwa. WSA w Lublinie uznał, że przepis art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej, który stanowi, że postępowania wszczęte i niezakończone przed wejściem w życie ustawy podlegają przepisom dotychczasowym, dotyczy przepisów proceduralnych, a nie materialnych. W związku z tym, do przepisów materialnych zastosowanie ma zasada bezpośredniego działania nowej ustawy. NSA podzielił to stanowisko, podkreślając, że decyzja o zwolnieniu została wydana po wejściu w życie nowelizacji, a stan faktyczny uzasadniający zwolnienie istniał w dacie wydania decyzji. Sąd odwołał się do stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, który badał zgodność art. 25 ust. 1 pkt 8a z Konstytucją, uznając go za zgodny, i podkreślił, że zasada domniemania niewinności nie wyklucza wiązania konsekwencji prawnych z samym faktem toczącego się postępowania karnego. NSA uznał, że obie decyzje (organu i WSA) zostały wydane po wejściu w życie nowelizacji, a postępowanie administracyjne zostało wszczęte po tej dacie, co uzasadniało zastosowanie nowego przepisu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, przepis ten może być zastosowany, jeśli postępowanie administracyjne i wydanie decyzji nastąpiło po wejściu w życie nowelizacji, a stan faktyczny uzasadniający zwolnienie istniał w dacie wydania decyzji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej, który odnosi się do przepisów dotychczasowych w postępowaniach wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy, dotyczy przepisów proceduralnych, a nie materialnych. W przypadku przepisów materialnych zastosowanie ma zasada bezpośredniego działania nowej ustawy, jeśli postępowanie i decyzja zapadły po jej wejściu w życie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (5)

Główne

u.S.C. art. 25 § 1 pkt 8a

Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej

Wniesienie aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego stanowi obligatoryjną podstawę zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby.

u.z.k.c.u.S.C. art. 2 § pkt 1

Ustawa z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej

Nowelizacja wprowadziła art. 25 ust. 1 pkt 8a do ustawy o Służbie Celnej.

Pomocnicze

u.z.k.c.u.S.C. art. 3 § ust. 1

Ustawa z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej

Przepis ten dotyczy przepisów proceduralnych, a nie materialnych, w kontekście stosowania przepisów dotychczasowych do postępowań wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.k. art. 233 § par. 1

Kodeks karny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej jest dopuszczalne, mimo że akt oskarżenia został wniesiony przed wejściem w życie nowelizacji, ponieważ postępowanie administracyjne i wydanie decyzji nastąpiło po tej dacie, a stan faktyczny istniał w dacie wydania decyzji. Przepis art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej dotyczy przepisów proceduralnych, a nie materialnych, co uzasadnia bezpośrednie stosowanie nowej ustawy do kwestii materialnoprawnych.

Odrzucone argumenty

Zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej do sytuacji, gdy akt oskarżenia został wniesiony przed wejściem w życie nowelizacji, narusza zasadę niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) i zasadę zaufania obywatela do państwa. Przepis art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej powinien być interpretowany w sposób nakazujący stosowanie przepisów dotychczasowych również do prawa materialnego, co prowadziłoby do zastosowania zasady dalszego działania prawa dawnego. Brak wyraźnego i ważnego interesu publicznego uzasadniającego odstępstwo od zasady niedziałania prawa wstecz.

Godne uwagi sformułowania

Zasada domniemania niewinności nie może być traktowana tak szeroko, by uniemożliwiała sprawowania nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. Zasada domniemania niewinności nie może być rozumiana w ten sposób, który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziaływujących na sytuację podejrzanego lub oskarżonego. Użyte w tym przepisie słowo "zwalnia się" oznacza, że Dyrektor Izby Celnej ma obowiązek zwolnić funkcjonariusza ze Służby a nie "może" zwolnić go z tej służby.

Skład orzekający

Barbara Adamiak

przewodniczący

Elżbieta Stebnicka

sprawozdawca

Irena Kamińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów intertemporalnych w prawie administracyjnym, stosowanie przepisów materialnych do zdarzeń z przeszłości, zasada niedziałania prawa wstecz w kontekście zwolnień ze służby funkcjonariuszy publicznych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zwolnienia funkcjonariusza celnego na podstawie wniesienia aktu oskarżenia, ale zasady interpretacji przepisów intertemporalnych mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej zasady prawa administracyjnego – niedziałania prawa wstecz – w kontekście zwolnienia ze służby funkcjonariusza publicznego. Pokazuje, jak sądy interpretują przepisy intertemporalne i równoważą interes publiczny z prawami jednostki.

Czy nowe prawo może Cię zwolnić za coś, co zrobiłeś przed jego wejściem w życie? NSA wyjaśnia.

Sektor

administracja publiczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 381/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2005-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-04-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Barbara Adamiak /przewodniczący/
Elżbieta Stebnicka /sprawozdawca/
Irena Kamińska
Symbol z opisem
6197 Służba Celna
Hasła tematyczne
Służba celna
Sygn. powiązane
III SA/Lu 617/04 - Wyrok WSA w Lublinie z 2004-12-14
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 156 poz 1641
art. 25 ust. 1 pkt 8a
Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędziowie NSA Irena Kamińska, , Elżbieta Stebnicka (spr.), Protokolant Iwona Sadownik, po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Marka Wojciecha K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 grudnia 2004 r. sygn. akt III SA/Lu 617/04 w sprawie ze skargi Marka Wojciecha K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 10 października 2003 r. (...) w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 14 grudnia 2004 r. oddalił skargę Marka Wojciecha K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 10 października 2003 r. (...), w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej. Uzasadniając wyrok Sąd wskazał, że dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. pod względem jej legalności, stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna. Nie ulega wątpliwości, że wobec Marka K., będącego funkcjonariuszem celnym został wniesiony akt oskarżenia z art. 233 par. 1 Kodeksu karnego, tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Zgodnie zaś z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 1999 r. - o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./ funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby m.in. w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Jak wskazuje Sąd zgodność tego przepisu z Konstytucją była badana przez Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 19 października 2004 r., K 1/04 /Dz.U. nr 236 poz. 2371/ Trybunał Konstytucyjny wskazał, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ wprowadzający do ustawy o Służbie Celnej między innymi przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a - jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał podkreślił, że zasadniczą rolę wyrażonej w art. 42 ust. 3 Konstytucji zasady domniemania niewinności jest stworzenie oskarżonemu lub podejrzanemu konkretnych gwarancji w toku procesu karnego. Zasada ta nie może być traktowana tak szeroko, by uniemożliwiała sprawowania nadzoru nad instytucjami zaufania publicznego. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego zasada domniemania niewinności nie może być rozumiana w ten sposób, który wykluczałby wiązanie z samym faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych oddziaływujących na sytuację podejrzanego lub oskarżonego. Art. 42 ust. 3 i art. 2 Konstytucji nie są więc adekwatnymi wzorcami kontroli kwestionowanych przepisów. Tym samym Sąd podziela w tej materii stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, iż kwestionowane przepisy nie naruszają zasady domniemania niewinności. W uzasadnieniu wyroku wskazuje się, że funkcjonariusze celni są zaliczeni do tzw. służb mundurowych. Status pracy celników wyróżnia się na tle innych służb mundurowych, a specyfika ich pracy dopuszcza wprowadzenie bardziej rygorystycznych wymogów zatrudnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podziela zastrzeżeń skarżącego w zakresie retroaktywnego działania przedmiotowej nowelizacji. Ponadto wskazuje, że intertemporalny przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. - o zmianie ustawy - Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/, zgodnie z którym "postępowanie wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych", dotyczy przepisów o charakterze proceduralnym, a nie przepisu prawa materialnego, jakim jest przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a. Tym samym wnioskować należy, że w przypadku przepisów materialnych ustawodawca przyjął zasadę bezpośredniego stosowania nowych przepisów, zastosowawszy trzydziestodniowe vacatio legis. Sąd podkreśla, że postępowanie w sprawie zwolnienia funkcjonariusza ze służby miało miejsce w okresie obowiązywania nowelizacji, a wydanie decyzji poprzedzone było skierowaniem do sądu aktu oskarżenia przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Tym samym okoliczność uzasadniająca zwolnienie istniała w dacie wydania rozstrzygnięcia. Działanie prawa wstecz nastąpiłoby w sytuacji, gdy zwolnienie skarżącego ze służby nastąpiłoby z datą wcześniejszą niż wejście w życie przedmiotowej nowelizacji.
Pogląd ten pozostaje w zgodzie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 22 sierpnia 1990 r. /K 7/90 - OTK 1990 poz. 5/, w myśl którego przy ustalaniu następstw prawnych zdarzeń, które miały miejsce pod rządami dawnych norm prawnych, ale występują w okresie, gdy nowa norma prawna weszła w życie, należy następstwa te określać na podstawie dawnych norm, ale jedynie do czasu wejścia w życie norm nowych. Jak zaznacza się w uzasadnieniu wyroku, art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy - o Służbie Celnej stosowany jest wprawdzie do stosunków prawnych powstałych przed w życie nowelizacji, jednakże nie zmienia sytuacji prawnej adresata z mocą wsteczną.
Zdaniem Sądu przytoczona przez skarżącego argumentacja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wyrażona w wyrokach z dnia 4 lutego 2004 r. i z dnia 11 lutego 2004 r. /SA/Rz 1837/03 i SA/Rz 1876/03/, pozostaje bez znaczenia dla rozpatrywanej sprawy, gdyż zostały one wydane w innych stanach faktycznych, w których zwolnienia ze Służby Celnej nastąpiły jeszcze przed dniem wejścia w życie nowelizacji z dnia 23 kwietnia 2003 r.
Ponadto stwierdza się, że w przedmiotowej sprawie wymóg doręczenia funkcjonariuszowi celnemu zawiadomienia o zwolnieniu ze służby ze stosownym wyprzedzeniem nie ma zastosowania do art. 25 ust. 1 pkt 8a, lecz do wypadków, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 9 i 11 oraz w art. 26 ustawy.
Pełnomocnik Marka K. w dniu 2 marca 2005 r. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 grudnia 2004 r. Strona wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 3 września 2003 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Wyrokowi stawiany jest zarzut błędnej wykładni art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. - o Służbie Celnej /t.j. Dz.U. 2004 nr 156 poz. 1641/ w brzmieniu ustalonym w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. - o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/, polegającą na przyjęciu, że przepis ten ma zastosowanie do sytuacji, w której akt oskarżenia o umyślne popełnienie przez funkcjonariusza celnego przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego został wniesiony przed dniem 10 sierpnia 2003 r. /dzień wejścia w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r./. Ponadto podnoszony jest zarzut błędnej wykładni art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. - o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy - o Służbie Celnej w brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z dnia 23 kwietnia 2003 r. i oddalenie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B.
W skardze kasacyjnej jest podnoszone, że zastosowanie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy - o Służbie Celnej, jako podstawy zwolnienia skarżącego ze Służby Celnej w sytuacji, gdy akt oskarżenia przeciwko niemu został wniesiony przed dniem wprowadzenia powołanego przepisu do obowiązującego porządku prawnego, stanowi naruszenie zakazu działania prawa wstecz. Jak wskazuje strona zasada lex retro non agit stanowi jedną z ogólnych zasad prawa o randze konstytucyjnej wywiedzioną z art. 2 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, wynikający z zasady zaufania obywatela do państwa obowiązek nienadawania przepisom prawnym mocy wstecznej wymaga, by mocy wstecznej nie nadawać przepisom, które regulują prawa i obowiązki obywateli i pogarszają ich sytuację prawną /wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 listopada 1988, K 1/88 - OTK 1988 nr 1 poz. 6/. Ponadto Trybunał stwierdził, że zasada zaufania obywatela do państwa wymaga by nie stanowić norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowo ustanowionych norm prawnych i z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych normami tymi przewidzianych. W skardze kasacyjnej wskazuje się, że skarżący został oskarżony o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego w dniu 30 września 2002 r., podczas gdy ustawa - o Służbie Celnej, w brzmieniu obowiązującym w tym dniu nie zawierała przepisu stanowiącego, że wspomniana okoliczność może być samoistną przyczyną zwolnienia funkcjonariusza ze Służby Celnej. Art. 25 ust. 1 ustawy stanowiący, że funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego, dopiero z dniem 10 sierpnia 2003 r. Zdaniem strony przyjęcie stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, iż przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy - o służbie Celnej w brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. - o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej należało stosować również wobec zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, sprowadza się do zastosowania wobec takich zdarzeń konsekwencji nie tylko surowszych ale i nieistniejących w chwili zaistnienia tychże zdarzeń. Sytuacja taka narusza zasadę lex retro non agit oraz zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa. Z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika, że zakaz wstecznego działania prawa nie ma charakteru absolutnego. Sytuacja taka jest dopuszczalna, gdy przemawia za tym inna zasada prawnokonstytucyjna. Jednocześnie podkreśla się, że nadanie ustawie mocy wstecznej nie dość, że powinno być uzasadnione ważnymi względami, to przede wszystkim musi wyraźnie wynikać z jej treści. Jak twierdza E. Łętowska "nigdy stosowanie retroaktywne prawa nie może być wyprowadzone w drodze interpretacji, lecz zawsze musi być wyraźnie wypowiedź legislatora i co do jej istnienia nie może być wątpliwości usuwanych w wyniku zabiegów interpretacyjnych" /E. Łętowska, Reżim prawny stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych na tle art. 250 Ordynacji podatkowej - Glosa 2002 nr 3 s. 2/. Jak wskazuje autorka retroaktywność wynikająca nie z brzmienia prawa, lecz tylko z praktyki jest zjawiskiem naruszającym zasady państwa prawa. Zdaniem skarżącego dzień wniesienia aktu oskarżenia jest decydujący dla oceny ewentualnych konsekwencji, które mógłby ponieść skarżący. Ustawodawca wyraźnie wskazuje na to zdarzenie jako powodujące obowiązek zwolnienia ze służby i zdarzenie to nie powinno być interpretowane rozszerzająco jako okoliczność obejmującą wszelkie toczące się postępowania w myśl zasady, iż "przepisy regulujące rozwiązanie stosunku pracy z funkcjonariuszem celnym nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający" /wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2001 r., II SA 2543/01/. Poza tym, nawet gdyby istniały wątpliwości, co do czasu obowiązywania ustaw, należałoby przyjąć, że każdy przepis normuje przyszłość a nie przeszłość /wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1992 r., III ARN 50/92 - OSNC 1993 nr 10 poz. 181/. Podnoszone jest również stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 19 października 2004 r. /K 1/04 - OTK-A 2004 nr 9 poz. 93/. Przedmiotem powyższego postępowania była kontrola przepisów celnych w zakresie zgodności z Konstytucją RP, chociaż w nieco innym aspekcie niż zawartym w podanym art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. W orzeczeniu tym Trybunał odniósł się do sygnalizowanej przez Rzecznika Praw Obywatelskich praktyki zwalniania ze służby, na podstawie zakwestionowanych przepisów, funkcjonariuszy celnych, wobec których wniesiono akt oskarżenia albo zastosowano tymczasowe aresztowanie przed datą ich wejścia w życie, tj. przed 10 sierpnia 2003 r. Ustosunkowując się do tego Trybunał stwierdził, że "jeśli tak ukształtowana wykładnia utrwaliłaby się w orzecznictwie sądowym, niewykluczone jest w przyszłości poddanie jej kontroli Trybunału". Ponadto Trybunał wskazał, że zagadnienia intertemporalne, wynikłe na tle stosowania nowych regulacji do sytuacji /stanów faktycznych/, które miały miejsce przed ich wejściem w życie, były już wielokrotnie przedmiotem zainteresowania Trybunału Konstytucyjnego, a ukształtowana w tej materii linia orzecznicza dostarcza stosunkowo czytelnych wskazówek co do możliwości kierunków wykładni zgodnej z Konstytucją. Odnosząc się do wskazanego wyżej stanowiska Trybunału Konstytucyjnego strona podnosi trzy zagadnienia. Po pierwsze skarżący zwraca uwagę na fakt, iż Trybunał nie wykluczył możliwości kontroli zgodności z Konstytucją art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy - o Służbie Celnej, w brzmieniu nadanym przez nowelizację, która weszła w życie w dniu 10 sierpnia 2003 r., jeśli w orzecznictwie utrwali się wykładnia ukształtowana tak, iż legalizowałaby praktykę zwalniania ze służby, na podstawie zakwestionowanych przepisów. Ponadto Trybunał zalicza opisaną sytuację do stanów faktycznych, które miały miejsce przed wejściem w życie nowej regulacji, a także "zachęca" organy stosujące prawo do takiej wykładni przedmiotowych przepisów, która jest zgodna z Konstytucją.
Strona kwestionuje przyjętą przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie koncepcję stosowania do przedmiotowej sprawy zasady bezpośredniego działania ustawy nowej i nie podziela przyjętej przez Sąd wykładni art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. Z faktu, że w sprawach proceduralnych ustawodawca nakazuje stosować przepisy dotychczasowe, nie można wysnuć wniosku, że do określenia prawa materialnego należy stosować zasadę bezpośredniego działania ustawy nowej. Przyjęcie rozumowania a contrario odnośnie art. 3 ust. 1 ustawy nowelizującej nie jest właściwym sposobem ustalania jaka zasada prawa międzyczasowego winna mieć zastosowanie w związku ze zm. przepisów materialnoprawnych. Zdaniem strony w danym przepisie ustawodawca nie wyraził żadnej zasady intertemporalnej. Skarżący podkreśla odmienność poglądów jaka zaistniała między stanowiskiem sądu administracyjnego I instancji orzekającym w niniejszej sprawie a poglądem wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyrokach z dnia 4 lutego 2004 r., SA/Rz 1837/03 i 11 lutego 2004 r., SA/Rz 1876/03. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie jednoznacznie stwierdził, że przepisy ustawy o Służbie Celnej wprowadzone w życie ustawą nowelizującą mogą być stosowane wyłącznie w postępowaniach wszczętych po dniu 10 sierpnia 2003 r., ponadto sąd ten wskazał, że pogląd o bezpośrednim stosowaniu przepisów wprowadzających ustawę nowelizująca ustawę o Służbie Celnej jest nieuprawniony i stanowi o naruszeniu przepisów prawa materialnego o takim natężeniu, które miało wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od tego czy przyjmie się za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie, że art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. dotyczy przepisów proceduralnych i prawa materialnego czy też zgodnie z poglądem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, że przepis ten nie dotyczy prawa materialnego, konsekwencje w zakresie określenia właściwej dla prawa materialnego reguły międzyczasowej będą takie same - zastosowanie powinna znaleźć zasada dalszego stosowania ustawy dawnej. Powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego strona skarżąca podkreśla, że podstawową zasadą regulacji intertemporalnych jest reguła tempus regit actum, zgodnie z którą zdarzenie prawne oceniać należy wedle stanu prawnego obowiązującego w dacie, w której miało ono miejsce. /uchwała SN z dnia 18 października 1995 r., III AZP 29/95 - OSNP 1996 nr 8 poz. 107/. Ponadto wskazywany jest pogląd, że w przypadku wątpliwości należy optować nie za zasadą działania prawa nowego, lecz przeciwnie - za zasadą dalszego działania prawa dawnego, jako lepiej chroniącego zaufanie na linii władza - jednostka /E. Łętowska, Reżim prawny stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych na tle art. 250 Ordynacji podatkowej - Glosa 2002 nr 3 s. 5 oraz powołane przez autorkę orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, K 9/92/.
Odnosząc powyższe stanowisko do nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. skarżący wskazuje na brak wyraźnego i ważnego interesu publicznego, który usprawiedliwiałby "pogwałcenie" interesów funkcjonariusza celnego. Zdaniem strony dotychczasowe unormowania dotyczące wymagań stawianych funkcjonariuszom celnym, zawieszenia funkcjonariuszy w pełnieniu obowiązków służbowych, zwalniania funkcjonariuszy ze służby, a także odpowiedzialności dyscyplinarnej i kar dyscyplinarnych wystarczająco chroniły i dalej chronią interes publiczny. Nowelizacja ustawy - o Służbie Celnej nie wskazuje w sposób wyraźny ważnych i nie uwzględnionych w dotychczasowych unormowaniach interesów publicznych, które uzasadniają odstępstwo od jednej z podstawowych zasad konstytucyjnych. Ponadto żaden z organów stosujących prawo w niniejszej sprawie - organ administracji publicznej oraz sąd administracyjny - nie podjęły nawet próby sprawdzenia, czy taki wyraźny i ważny interes publiczny w rozstrzyganym przypadku istnieje.
W dniu 22 marca 2005 r. Dyrektor Izby Celnej w B. złożył odpowiedź na skargę kasacyjną wnosząc o jej oddalenie. Organ swoje stanowisko argumentuje tym, iż w art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ stanowi, że ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia jej ogłoszenia i nie zawiera żądnych wyjątków od tej zasady. Powołując art. 3 ustawy Dyrektor Izby Celnej wskazuje, że postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed wejściem w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych. Nie dotyczy to postępowań w zakresie stosunków służbowych funkcjonariuszy celnych zwalnianych na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. Organ przed dniem wejścia w życie ustawy nie wszczął postępowania w sprawie zwolnienia skarżącego z tej służby. Organ podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, iż art. 3 ust. 1 ustawy dotyczy przepisów o charakterze proceduralnym, a nie przepisu materialnego, jakim jest przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutów skargi kasacyjnej tj. naruszenia art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy - o Służbie Celnej /t.j. Dz.U. 2004 nr 156 poz. 1641/ w brzmieniu ustalonym przez art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. - o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy - o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ oraz błędną wykładnię art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. - o zmianie ustawy - Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy - o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 2003 r. - o zmianie ustawy Kodeks Celny oraz o zmianie ustawy - o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ stosownie do art. 5, weszła w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 1 pkt 74, co oznacza, iż weszła ona w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r. Obie decyzje, które zostały wydane w sprawie zwolnienia ze służby skarżącego podjęte zostały po wejściu w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. Decyzja I instancji została wydana w dniu 3 września 2003 r. i z tą datą zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Przepis art. 3 ust. 1 podanej wyżej ustawy stanowi, iż postępowanie wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie tejże ustawy, podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych z zastrzeżeniem ust. 2, który to przepis nie dotyczy niniejszej sprawy. Artykuł 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy - o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ wprowadza zmiany w art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. - o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./ i po pkt 8 dodany został pkt 8a i 8b. Pkt 8a dodany do art. 25 ust. 1 ustawy - o Służbie Celnej brzmi "wniesienie aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego". W myśl zatem art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy - o Służbie Celnej, zwalnia się ze służby funkcjonariusza w stosunku do którego został wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Użyte w tym przepisie słowo "zwalnia się" oznacza, że Dyrektor Izby Celnej ma obowiązek zwolnić funkcjonariusza ze Służby a nie "może" zwolnić go z tej służby. W tym stanie prawidłowe jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że wydana decyzja na podstawie powołanego artykułu musi być wydana na podstawie przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji oraz w oparciu o stan faktyczny istniejący w dacie wydania tej decyzji.
Bezsporną okolicznością w sprawie jest, że w stosunku do skarżącego został w dniu 30 września 2002 r. wniesiony akt oskarżenia do Sądu Rejonowego w B. z art. 233 par. 1 Kodeksu karnego, a zatem stan faktyczny w dniu wszczęcia postępowania odpowiadał dyspozycji art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy - o Służbie Celnej, który w swojej treści obowiązywał w dniu wszczęcia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie.
Z tych względów skarga kasacyjna nie znajduje uzasadnienia i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI