I OSK 373/12

I OSK 373/12 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2013-07-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-02-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Irena Kamińska /przewodniczący/
Joanna Runge - Lissowska
Olga Żurawska - Matusiak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Kr 1554/10 - Wyrok WSA w Krakowie z 2011-07-15
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art.184, art. 209-210, art. 258-261
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
art.73 ust.3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie NSA Joanna Runge - Lissowska del. WSA Olga Żurawska - Matusiak (spr.) Protokolant asystent sędziego Krzysztof Tomaszewski po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Kr 1554/10 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia od J. M. na rzecz A. S., W. S. oraz E. S. kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 15 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1554/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J.M. na decyzję Wojewody [...] z [...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy:
Starosta K. decyzją z [...] kwietnia 2010 r., na podstawie art. 73 ust. 2 pkt 2, ust. 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.), art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 z późn. zm., orzekł:
- o ustaleniu odszkodowania na rzecz J.M., W.S., A.S. i E.S. w wysokości [...] zł za nieruchomość oznaczoną jako działka nr[...], o pow. 0,0608 ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. K. m. K., objętą księgą wieczystą nr [...], zajętą pod drogę publiczną o kategorii drogi powiatowej - ul. J. w K., której własność nabyło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. Miasto K. -miasto na prawach powiatu, zgodnie z decyzją Wojewody [...] z [...] czerwca 2002 r., nr [...], - o wypłacie odszkodowania w wysokości ustalonej w pkt 1 decyzji na rzecz: J.M. - za udział wynoszący 1/2 części w kwocie [...] zł, W.S. - za udział wynoszący 1/6 części w kwocie [...] zł, A.S. - za udział wynoszący 1/6 części w kwocie [...] zł, E.S. za udział wynoszący 1/6 części - w kwocie [...] zł,
- o zobowiązaniu do wypłaty odszkodowania Prezydenta Miasta K. - miasta na prawach powiatu, reprezentującego Skarb Państwa,
- o wypłacie odszkodowania następującej jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja, stosownie do treści art. 9 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, stanie się wykonalna, a także o tym, iż do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, oraz o tym, iż odszkodowanie wpłaca się do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia jego przyjęcia albo wypłata odszkodowania natrafia na trudne do przezwyciężania przeszkody.
W uzasadnieniu organ podał, że 15 lipca 2002 r. J.M. wystąpił do organu z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za opisaną powyżej nieruchomość, a pismem z 21 grudnia 2004 r. z takim wnioskiem wystąpili spadkobiercy T.S., tj. W.S., E.S. i A.S..
Postanowieniami z [...] marca 2005 r. i [...]lipca 2005 r. Wojewoda [...] wyznaczył Starostę K. do załatwienia ww. wniosków.
Organ l instancji ustalił, że zgodnie z wpisami dokonanymi w księdze wieczystej KW nr [...] współwłaścicielami ww. nieruchomości ujawnionymi 31 grudnia 1998 r. byli: J.M. w 1/2 części oraz T. M. w 1/2 części. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. - K. Wydział l Cywilny z 10 lutego 1989 r., sygn. akt [...] spadek po T.S. z d. M. nabyli: W.S. oraz E.S. i A.S. - wszyscy po 1/3 części. Wyżej opisane postanowienie nie zostało jednak ujawnione w księdze wieczystej, natomiast 22 sierpnia 2001 r. w formie aktu notarialnego zawarta została umowa działu spadku i zniesienia współwłasności, w wyniku której działka nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. K., m. K., stała się wyłączną własnością J.M.
Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2002 r., nr [...], stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Miasto K. - miasto na prawach powiatu, własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0608 ha, poł. w obr. [...], jedn. ewid. K., m. K., objętej księgą wieczystą KW [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla K. - P., Wydział Ksiąg Wieczystych w K., stanowiącej w całości własność J.M.. Aktualnie powyższa nieruchomość objęta jest księgą wieczystą [...] , a jako właściciel wpisane jest Miasto K. - miasto na prawach powiatu.
Organ wskazał, że z przepisu art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną wynika, iż ustalenie i wypłata odszkodowania następuje przy spełnieniu następujących przesłanek: dana nieruchomość musi być zajęta pod pas drogi publicznej, nieruchomość taka nie stanowiła 31 grudnia 1998 r. własności Skarbu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, z wnioskiem o ustalenie odszkodowania występuje właściciel nieruchomości w terminie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., przy czym wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie.
W przedmiotowej sprawie właściciela nieruchomości ustalono na podstawie wpisów dokonanych w księdze wieczystej KW [...], zgodnie z którą współwłaścicielami byli: J.M. w 1/2 części i T. M. w 1/2 części. W związku ze śmiercią T.S. z d. M. 7 listopada 1988 r., właścicielami nieruchomości, na dzień 31 grudnia 1998 r., byli: J.M. w 1/2 części, W.S. w 1/6 części, E.S. w 1/6 części i A.S. w 1/6 części, którym przysługuje prawo do występowania z wnioskiem o odszkodowanie za ww. nieruchomość.
Nadto organ wskazał, że wartość rynkowa działki nr [...] została ustalona na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, przy czym wartość nieruchomości ustalona została według jej stanu z 29 października 1998 r. (tj. dnia wejścia w życie ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną) oraz cen bieżących, bez uwzględnienia nakładów dokonanych po utracie przez osoby uprawnione prawa władania gruntem. W ocenie organu operat szacunkowy, określający wartość rynkową przedmiotowej nieruchomości, został sporządzony prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomościami i sporządzenia operatu szacunkowego. Zastrzeżenia zgłaszane przez strony w toku postępowania, odnośnie sporządzonego operatu majątkowego, zostały wyjaśnione przez biegłego. Podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania został ustalony zgodnie z art. 73 ust. 2 wyżej powołanej ustawy.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł J.M. Wskazał, że w wyniku przeprowadzonego 16 sierpnia 2001 r. działu spadku działka w całości została przyznana jemu, w konsekwencji czego jest jedynym uprawnionym do otrzymania odszkodowania za jej przejęcie pod drogę publiczną.
Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2010 r., znak: [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka [...] wystąpiły uprawnione do tego osoby, w zakreślonym przez ustawę terminie, nadto przedmiotowa nieruchomość została 1 stycznia 1999 r. nabyta z mocy prawa przez Miasto K., co stwierdzone zostało w stosownej decyzji Wojewody [...]. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie został wydany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2008 r., sygn. akt l OSK 1825/07, którym jest związany. Odszkodowanie jest ściśle związane z utratą prawa własności, stanowiąc rekompensatę za przejęte w tym trybie nieruchomości. Skoro nieruchomość staje się z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego, to uprawnionym do odszkodowania jest właściciel nieruchomości na 31 grudnia 1998 r., bowiem to on utracił własność zajętej pod drogę publiczną nieruchomości. Na jego wniosek ustalane i wypłacane jest - zgodnie z art. 73 ust. 4 powołanej ustawy - odszkodowanie. Konsekwencją powyższej regulacji jest wyłączenie możliwości nabywania po tej dacie gruntów zajętych pod drogi publiczne w drodze wszelkich umów cywilnoprawnych. Właściciele nieruchomości na 31 grudnia 1998 r. nie mogli więc skutecznie rozporządzić tą nieruchomością w ramach dokonanego aktem notarialnym z 16 sierpnia 2001 r. działu spadku i zniesienia współwłasności. Bez znaczenia dla omawianej kwestii dotyczącej uprawnienia do ubiegania się o odszkodowanie pozostaje zarówno data ujawnienia w księdze wieczystej przejścia prawa własności, jak i data wydania przez Wojewodę decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy. Decyzja ta ma bowiem charakter deklaratoryjny i potwierdza jedynie stan prawny, który nastąpił z mocy prawa 1 stycznia 1999 r., z którą to datą własność nieruchomości przeszła na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a dotychczasowy właściciel uzyskał uprawnienie do ubiegania się o odszkodowanie z tytułu sui generis wywłaszczenia w trybie art. 73 ust. 4 ustawy.
W związku z powyższym Wojewoda [...] uznał, że Starosta K. w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalił strony uprawnione do ubiegania się o odszkodowanie za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...].
Organ odwoławczy stwierdził, że opinia rzeczoznawcy majątkowego została sporządzona w sposób nienaruszający przepisów prawa, a w szczególności ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody [...] z [...] października 2010 r. złożył J.M. i wniósł o jej uchylenie, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez odmowę wypłaty całego odszkodowania na jego rzecz oraz przewlekłe prowadzenie sprawy. W jego ocenie, działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. K. w K. została przejęta przez Miasto K. dopiero w 2002 r. - wcześniej pozostawała jedynie we władaniu Zarządu Dróg i Komunikacji - a zatem już po przeprowadzeniu działu spadku, w wyniku którego stała się jego własnością w całości. W piśmie z 13 czerwca 2011 r., uzupełniającym skargę, zarzucił organom błędną interpretację art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, a także pominięcie w sentencji zaskarżonej decyzji materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia tj. art. 73 cyt. ustawy. Powołał także treść wyroku NSA z 11 stycznia 2010 r., sygn. akt l OPS 3/09, uznając, iż wykładnia przepisów przeprowadzona w tym wyroku powinna obowiązywać w przedmiotowej sprawie.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie
i podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, akcentując, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu
l instancji zostały wydane w wyniku ponownego rozpoznania sprawy - toczącej się z wniosku J.M. z 15 lipca 2002 r. oraz z wniosku spadkobierców T.S. z d. M.: W.S., E.S. i A.S. złożonego 21 grudnia 2004 r., którzy wystąpili o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość stanowiącą działkę nr [...], o pow. 0,0608 ha, położoną w obr. [...] jedn. ewid. K. w K. - na skutek wyroku WSA w Krakowie z 27 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 306/09, który rozpoznał sprawę po przekazaniu jej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2008 r., sygn. akt l OSK 1825/07 do ponownego rozpoznania.
Powołując się na wykładnię przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 grudnia 2002 r., sygn. akt l OSK 1825/07, Sąd I instancji stwierdził, że uprawnionym do odszkodowania jest właściciel nieruchomości na 31 grudnia 1998 r., bowiem to on utracił własność zajętej pod drogę publiczną nieruchomości. Na jego wniosek złożony w terminie wskazanym w art. 73 ust. 4 ustalane jest i wypłacane odszkodowanie. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy Sąd wskazał, że 31 grudnia 1998 r. własność działki nr [...] przysługiwała J.M. w 1/4 oraz W.S., E.S. i A.S.- po 1/6 części. W tej sytuacji bez znaczenia pozostaje fakt, że spadkobiercy T.S. z d. M. nie byli ujawnieni w księdze wieczystej jako współwłaściciele działki nr [...].
Nadto Sąd I instancji, mając na uwadze przepis art. 73 ust. 1 i 2 cyt. ustawy, stwierdził że na skutek przejścia z dniem 1 stycznia 1999 r. - z mocy prawa - własności przedmiotowej nieruchomości zajętej pod drogę publiczną na własność miasta K., wyłączona została możliwość skutecznego rozporządzenia tą nieruchomością przez dotychczasowych właścicieli. A zatem fakt, że w rozpatrywanej sprawie Wojewoda [...] wydał decyzję potwierdzającą przejście własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Miasta K.- miasta na prawach powiatu dopiero [...]czerwca 2002 r., nie wpływa na datę utraty własności przez dotychczasowych właścicieli 1 stycznia 1999r. W tej sytuacji nie mają również znaczenia ewentualne pomyłki w decyzji Wojewody, który błędnie stwierdził, że działka nr [...] stanowiła 31 grudnia 1998 r. wyłączną własność J.M.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania tj., art. 12 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a. poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania oraz art. 107 § 1 K.p.a. poprzez pominięcie w sentencji decyzji drugoinstacyjnej podstawy materialnoprawnej decyzji, Sąd I instancji stwierdził, że nie miały one istotnego wpływu na wynik sprawy. Stwierdził również, że w niniejszej sprawie, w oparciu o operat szacunkowy sporządzony zgodne z prawem przez mgr inż. B.L. 27 listopada 2009 r., prawidłowo zostało ustalone odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość.
Nadto wskazał, że orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z
11 stycznia 2010 r., sygn. akt l OPS 3/09, na które powołuje się J.M. w piśmie z 13 czerwca 2011 r., dotyczyło szczególnej sytuacji, w której właściciel nieruchomości na 31 grudnia 1998 r., nie złożył do 31 grudnia 2005 r. wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania w trybie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, natomiast w terminie tym złożyła wniosek jego córka, powołując się na notarialną umowę darowizny - dokonaną przed wydaniem deklaratoryjnej decyzji przez wojewodę, obejmującą działkę zajętą pod drogę publiczną oraz wpis do księgi wieczystej. Zatem przyjęta w powyższym wyroku interpretacja właściciela nieruchomości zajętej pod drogę publiczną dotyczyła szczególnej sytuacji konstytucyjnego uprawnienia do uzyskania odszkodowania za przejętą nieruchomość, w sytuacji gdy osoba uprawniona tj. właściciel na 31 grudnia 1998 r. nie złożył wniosku w wyznaczonym terminie. Nie jest bowiem możliwe -według konstytucyjnych standardów - odebranie własności bez odszkodowania. Natomiast w sprawie niniejszej wszyscy uprawnieni na 31 grudnia 1998 r. właściciele działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. K. w K. w ustawowym terminie złożyli wniosek i wystąpili o odszkodowanie za utraconą działkę, w związku z czym organy l i II instancji dokonały prawidłowo literalnej wykładni przepisu art. 73 ust. 4 cyt. ustawy i w oparciu o tak ustaloną normę wydały prawidłowe decyzje.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę kasacyjną złożył J.M., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji, a także o przyznanie kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym wg norm przepisanych, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu wyrokowi wnoszący skargę kasacyjną zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania poprzez:
a. niewłaściwe zastosowanie art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). tj. niepodanie w uzasadnieniu wyroku wyczerpującej podstawy prawnej rozstrzygnięcia ani jej wyjaśnienia oraz nieustosunkowanie się do zarzutów skargi dotyczących skutków umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności zawartej 16 sierpnia 2011 r. pomiędzy uczestnikami postępowania w zakresie: jej bezskuteczności odnośnie przeniesienia własności działki ewid. nr [...], ważności tej umowy, jej cywilnoprawnych skutków oraz gwarancji dla osoby nabywającej w dobrej wierze nieruchomość od osoby ujawnionej w księdze wieczystej, wynikających z art. 3 ust. 1. art. 5 oraz art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t. j. Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.);
b. niewłaściwe zastosowanie art. 153 P.p.s.a. polegające na przyjęciu, że wykładnia prawa dokonana w wyroku NSA o sygn. akt I OSK 1825/07, zapadłym 2 grudnia 2008 r. w wyniku uprzedniego rozpatrywania niniejszej sprawy przez Sąd II instancji - wiąże Sąd I instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy również w zakresie, w którym NSA w ogóle nie zajął stanowiska, a przez to niedokonanie na gruncie przepisów art. 3 ust. 1, art. 5 oraz art. 35 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece własnej oceny stanu prawnego i faktycznego zaistniałego w wyniku zawarcia pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności, tj. w zakresie wykraczającym poza dokonaną przez NSA literalną wykładnię przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną ;
II. obrazę przepisów prawa materialnego poprzez:
a. błędną wykładnię art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zw. z art. 3 ust. 1, art. 5 oraz art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece polegającą na przyjęciu, że o ustaleniu i wypłacie odszkodowania należy orzec wyłącznie na wniosek i na rzecz osób, które złożyły wniosek w ustawowym terminie i były właścicielami nieruchomości 31 grudnia 1998 r. tj. J.M., W.S., A.S. i E.S., pomijając przy dokonywaniu oceny prawnej stanu faktycznego skutki umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności zawartej pomiędzy współwłaścicielami 16 sierpnia 2001 r. (tj. przed wydaniem przez Wojewodę [...] [...] czerwca 2002 r. deklaratoryjnej decyzji nr [...] w trybie art. 73 ust. 3 Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną), w wyniku której J.M. został ujawniony w księdze wieczystej jako jedyny właściciel działki ewid. nr [...] i który, jako nabywca korzystający z ochrony wynikającej z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w efekcie zawartej umowy, stał się jedyną osobą uprawnioną do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania oraz do otrzymania tegoż odszkodowania na podstawie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną;
b. art. 3 ust. 1, art. 5 oraz art. 35 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez ich niezastosowanie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie wskazał, że Sąd I instancji dokonywał kontroli kręgu stron uprawnionych do odszkodowania bez dokonania wnikliwej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Zdaniem skarżącego kasacyjnie w wyniku zawarcia 16 sierpnia 2001 r. umowy i ujawnienia w księdze wieczystej nr [...] J.M. jako jedynego właściciela stał się on jedyną osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania na podstawie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Skarżący kasacyjnie stwierdził, że Sąd I instancji błędnie zinterpretował wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2008 r., sygn. akt 1825/07, w zakresie dotyczącym kręgu osób uprawnionych do uzyskania odszkodowania. Podniósł, że w powyższym wyroku Sąd stwierdził bezskuteczność umowy w zakresie przeniesienia własności działki o nr ewid. [...] oraz wskazał na deklaratoryjny charakter decyzji Wojewody [...], natomiast nie przeprowadził szczegółowej analizy skutków prawnych umowy w oparciu o przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Kasator podkreślił ponadto, że w powyższym wyroku Sąd nie ustosunkował się do zarzutu dotyczącego niewłaściwego zastosowania przez Sąd I instancji art. 5 w zw. z art. 6 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
W ocenie skarżącego kasacyjnie dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku literalnej wykładni przepisu art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, przyznającej prawo do wystąpienia z wnioskiem o wypłatę odszkodowania właścicielowi nieruchomości, nie wyklucza zastosowania w niniejszym postępowaniu wykładni ww. przepisu dokonanej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w składzie 7 sędziów 11 stycznia 2010 r., sygn. akt I OPS 3/09. Zgodnie z tą wykładnią skarżący kasacyjnie, który zawarł w formie aktu notarialnego umowę o dział spadku i zniesienie współwłasności z W.S.,A.S. i E.S. oraz został ujawniony w księdze wieczystej nr [...] jako właściciel nieruchomości, jest "właścicielem", w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, uprawnionym do wystąpienia z żądaniem ustalenia i wypłaty odszkodowania na jego rzecz za całość nieruchomości.
Zdaniem kastora wykładnia zawarta w powyższym wyroku siedmiu sędziów nie tylko nie jest sprzeczna z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłym w niniejszej sprawie, ale jest w stosunku doń komplementarna i winna znaleźć zastosowanie w analizowanym stanie fatycznym. Podkreślił przy tym, że powyższe zarzuty zostały przytoczone w piśmie z 13 czerwca 2011 r., lecz Sąd I instancji nie odniósł się do nich w skarżonym wyroku, czym naruszył art. 141 § 4 P.p.s.a. oraz art. 153 P.p.s.a.
Skarżący kasacyjnie stwierdził ponadto, że kontrola kręgu stron uprawnionych do odszkodowania ustalonego przez organy orzekające w sprawie, przeprowadzona jedynie w oparciu o wyrok NSA (orzekającego w ramach związania zarzutami skarg kasacyjnych), bez dokonywania wnikliwej analizy stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy, doprowadziła do wydania przez WSA w Krakowie wyroku oddalającego skargę z rażącym naruszeniem przepisów art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zw. z art. 3 ust. 1, art. 5 oraz art. 35 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
Skarżący kasacyjnie podniósł także, że zaspokojenie jego roszczenia tj. roszczenia osoby, która w dobrej wierze zawarła umowę, nie wiedząc o nieaktualności wpisu w księdze wieczystej, powinno nastąpić w postępowaniu administracyjnym toczącym się w ramach materialnoprawnego stosunku administracyjnego, mającego swe źródło w art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, a nie w drodze kolejnych postępowań wszczynanych z jego inicjatywy i na jego koszt.
Pismem z 20 grudnia 2011 r. Prezydent Miasta K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Pismem z 19 grudnia 2011 r. uczestnicy postępowania: W.S., A.S. i E.S. złożyli odpowiedź na skargę kasacyjną, wnosząc o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadniając swoje stanowisko procesowe podkreślili, że w niniejszej sprawie organy obu instancji oraz Sąd związane były wcześniej wydanymi orzeczeniami Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
Podnieśli również, że skarżący kasacyjnie nie może skutecznie powoływać się na ochronę wynikającą z art. 6 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zatem zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest bezzasadny.
Ponadto uczestnicy postępowania wskazali, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2010 r., na który powołuje się J.M., wydany został w innym stanie faktycznym, bowiem w powyższym orzeczeniu Sąd dopuścił przyznanie odszkodowania osobie, która zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości w księdze wieczystej. Natomiast skarżący kasacyjnie nie nabył przedmiotowej nieruchomości od osoby ujawnionej w księdze wieczystej, zatem powoływanie się na powyższy wyrok jest niezasadne.
Odnosząc się do twierdzenia kasatora, iż jego roszczenia cywilnoprawne mogłyby być zaspokojone w postępowaniu administracyjnym, uczestnicy postępowania stwierdzili, że powyższe twierdzenie nie znajduje oparcia w przepisach prawa.
Zdaniem uczestników postępowania nietrafny jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 P.p.s.a., gdyż Sąd odniósł się do zarzutów skarżącego kasacyjnie, również tych podniesionych w piśmie z 13 czerwca 2011 r., wskazując w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia dlaczego pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2010 r. nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie.
Pismem z 30 grudnia 2011 r. skarżący kasacyjnie podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślił, że gwarancje ochronne wynikające z art. 3 ust. 1 oraz art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece konkretyzują się poprzez transferowanie na osobę zawierającą umowę dotycząca przeniesienia własności nieruchomości uprawnienia do żądania ustalenia i wypłaty na jego rzecz odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zw. z art. 35 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, powoływany dalej jako P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli, tak jak w rozpoznawanej sprawie, nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a., zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony wskazanymi w skardze podstawami kasacyjnymi.
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie posiada usprawiedliwionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego lub (ewentualnie także) na podstawie obrazy przepisów postępowania, jeżeli mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku powołania się na obie dopuszczalne podstawy kasacyjne, w pierwszej kolejności – co do zasady – rozpoznaniu podlega zarzut dotyczący uchybień procesowych.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy zasadnym jest w pierwszej kolejności odniesienie się do zarzutu naruszenia art. 153 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
Art. 153 P.p.s.a. stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Zgodnie ze stanowiskiem doktryny ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu orzeczenia sądu administracyjnego jest podstawowym instrumentem kształtowania orzecznictwa organów administracyjnych. Sąd, wyrażając ocenę prawną w uzasadnieniu swojego orzeczenia oraz przedstawiając wskazania co do dalszego postępowania, determinuje rozstrzygnięcie administracyjne w różnych aspektach. Przesądza o sposobie, a nawet rezultatach stosowania prawa. Przez ocenę prawną rozumie się bowiem sąd o pewnej wartości sprawy, a ocena ta może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Związanie oceną prawną oznacza obowiązek przyjęcia takiej oceny prawnej znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, jaka została zaprezentowana przez sąd, co w konsekwencji oznacza, że sąd administracyjny nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się tej ocenie prawnej w całej rozciągłości. Istotne jest przy tym, że ocena prawna wyrażona przez sąd administracyjny wiąże w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. Wynika to z istoty sprawy administracyjnej i jej elementów. Skoro tożsamość sprawy administracyjnej wyznaczają elementy decydujące o identyczności skonkretyzowanego w akcie lub czynności stosunku prawnego, a wśród nich decydujące znaczenie mają podstawy powstania stosunku prawnego, tj. podstawa prawna i podstawa faktyczna, to istotna zmiana któregoś z tych elementów powoduje, że zawiązuje się nowa sprawa, wymagająca rozstrzygnięcia z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydania nowego aktu lub podjęcia czynności, w której formalnie organy administracyjne nie są związane orzeczeniem sądu administracyjnego, wydanym w innej sprawie.
W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach (por. wyrok NSA z 16 grudnia 1998r., I SA 977/98, Lex nr 44656, wyrok NSA z 27 listopada 1998r., I SA 1015/98, Lex nr 45119).
Przenosząc powyższe uwagi o charakterze ogólnym na kanwę niniejszej sprawy wskazać należy, iż Sąd I instancji prawidłowo przyjął, iż wykładnia przepisu art. 74 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 grudnia 2008r., w sprawie o sygn. akt I OSK 1825/07, wiąże w tej sprawie Sąd, a wcześniej orzekające organy, w pełnym zakresie. Nie uległy bowiem zmianie okoliczności faktyczne sprawy, jak również nie zmieniły się przepisy prawne stanowiące podstawę oceny wyrażonej w tej sprawie. Wykładnią tą związany jest również Naczelny Sąd Administracyjny orzekający obecnie w sprawie.
W myśl tego przepisu odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalone i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
W przywołanym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny w sposób jednoznaczny przesądził, że uprawnionym do odszkodowania jest właściciel nieruchomości na 31 grudnia 1998r., bowiem to on utracił własność zajętej pod drogę publiczną nieruchomości. Na jego wniosek ustalane i wypłacane jest – zgodnie z art. 73 ust. 4 powołanej ustawy - odszkodowanie. Sąd wskazał również, że konsekwencją powyższej regulacji, powodującej przejście prawa własności nieruchomości z dniem 1 stycznia 1999r. z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego jest wyłączenie możliwości nabywania po tej dacie gruntów zajętych pod drogi publiczne w drodze wszelkich umów cywilnoprawnych. Właściciele nieruchomości na 31 grudnia 1998r. nie mogli więc skutecznie rozporządzić tą nieruchomością w ramach dokonanego aktem notarialnym z 16 sierpnia 2001r. działu spadku i zniesienia współwłasności.
Cytowane orzeczenie uchylało wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 29 maja 2007r., II SA/Kr 573/05, w którym to wyroku Sąd I instancji przesądził, że całość odszkodowania za przejętą drogę publiczną należy ustalić i wypłacić jej właścicielowi – J.M. W obrocie prawnym funkcjonuje bowiem i wywołuje skutki prawne umowa notarialna z 16 sierpnia 2001r. o dział spadku wraz ze zniesieniem współwłasności.
Powyższa ocena prawna, wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny, zdeterminowała treść rozstrzygnięć organów administracji. Wobec przyjęcia, że dla ustalenia kręgu osób uprawnionych do odszkodowania istotny jest stan faktyczny i prawny istniejący 31 grudnia 1998r., rozważanie ważności umowy z 16 sierpnia 2001r. o dział spadku ze zniesieniem współwłasności, pozbawione było znaczenia prawnego.
Uwzględniając przytoczoną ocenę prawną organy ustaliły, że uprawnionymi do otrzymania odszkodowania są J.M., W.S., A.S. i E.S., które to osoby 31 grudnia 1998r. były współwłaścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], o powierzchni 0,0608 ha, położonej w obrębie [...], jednostki ewidencyjnej K. K., a Sąd Wojewódzki rozstrzygnięcie o wskazanej treści uznał za prawidłowe.
Sąd I instancji, rozstrzygając w przedmiotowej sprawie, nie był uprawniony do dokonania własnej oceny stanu prawnego i faktycznego zaistniałego w wyniku zawarcia pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności, w zakresie wykraczającym poza dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny literalną wykładnię przepisu art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Stanowiłoby to naruszenie art. 153 P.p.s.a. albowiem wykładnia dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny, co jednoznacznie wynika i z uzasadnienia orzeczenia i okoliczności faktycznych, w jakich orzeczenie to zostało wydane, uwzględniała wszystkie elementy faktyczne i przepisy prawne istotne z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy.
W tych okolicznościach zarzut niewłaściwego zastosowania art. 153 P.p.s.a. uznać należy za pozbawiony usprawiedliwionych podstaw.
Jako nieuzasadniony należy również ocenić zarzut naruszenia art. 141§ 4 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
W myśl art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie.
Uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego spełnia kilka funkcji. Nie tylko legitymizuje wyrok, to znaczy ujawnia racje, które stały za orzeczeniem rozstrzygającym o legalności decyzji organu administracji, ale również ma za zadanie przekonać strony postępowania o słuszności i trafności wydanego rozstrzygnięcia. Aby uzasadnienie spełniało skutecznie powyższe funkcje, powinno nie tylko zawierać, w sensie formalnym, wszelkie wymienione w art. 141 § 4 P.p.s.a. elementy. Niezbędne jest również, aby wszystkie te elementy tworzyły pewną niesprzeczną względem siebie całość. Adresatem uzasadnienia wyroku jest również Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2010r., II OSK 986/09, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Na gruncie tej podstawy kasacyjnej Sąd nie może natomiast badać zasadności przyjętej podstawy rozstrzygnięcia oraz trafności samego wyroku.
Odnosząc powyższe wymagania do rozstrzyganej sprawy, stwierdzić należy że uzasadnienie Sądu I instancji odpowiada powyższym warunkom. W uzasadnieniu tym Sąd meriti podał w sposób wyczerpujący podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia, a jej wyjaśnienie zostało poprzedzone dokonaniem prawidłowej oceny podstawy faktycznej tego rozstrzygnięcia. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Wojewody [...], Sąd Wojewódzki miał przede wszystkim na uwadze, wynikający z art. 153 P.p.s.a., obowiązek uwzględnienia w pierwszej kolejności przez organy, a następnie przez Sąd, oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2008r., I OSK 1825/07. Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiotowej sprawie zdeterminowane były, na co zwrócono już uwagę, wykładnią art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, dokonaną w tym orzeczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Uznając, że organy orzekły w sprawie przyznania odszkodowania w zgodzie z tą wykładnią, Sąd I instancji skargę na decyzję Wojewody [...] oddalił jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, szczegółowo przedstawiając argumentację przemawiającą za dokonaniem takiej oceny.
Wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie musi odnosić się szczegółowo do wszystkich argumentów powołanych w skardze, jeśli argumentacja sądu przesądza łącznie o ich bezzasadności. Wobec wiążącej Sąd I instancji wykładni przepisów art. 73 ust. 4 ww. ustawy, zawartej we wskazanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, dla oceny legalności zaskarżonej decyzji nie zachodziła konieczność analizy cywilnoprawnych skutków umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności zawartej 16 sierpnia 2001r. pomiędzy J.M. a W.S., A.S. i E.S. Jak już bowiem zostało wskazane dla ustalenia kręgu osób uprawnionych do odszkodowania za zajętą pod drogę publiczną nieruchomość prawnie istotny był stan własności tej nieruchomości istniejący na 31 grudnia 1998r. Rozporządzenie nieruchomością po tej dacie pozostawało – w realiach rozpoznawanej sprawy – bez wpływu na określenie podmiotów mogących ubiegać się o odszkodowanie. Osoby, które legitymowały się tytułem uprawniającym do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania wystąpiły ze stosownymi wnioskami w terminie przewidzianym w ustawie.
Sąd I instancji, uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazał, dlaczego pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2010r., I OPS 3/09, nie może mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną, może być także osoba, która po 31 grudnia 1998r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 tej ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości 31 grudnia 1998r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Sąd I instancji zasadnie uznał, że cytowane orzeczenie zostało wydane w sprawie, w której okoliczności faktyczne były ukształtowane odmiennie od istniejących w sprawie niniejszej. Nadto ocena prawna wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny przedstawiona w tym wyroku w żadnym wypadku nie znosi oceny prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2008r., która ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Nieuprawnione jest przy tym stanowisko prezentowane w skardze kasacyjnej, że ocena prawna wynikająca z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2010r. jest komplementarna do oceny prawnej zawartej w wyroku tego Sądu zapadłego w niniejszej sprawie. Ocena prawna wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 grudnia 2008r. jest jednoznaczna, nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych, a przy tym – co w sprawie najistotniejsze – dotyczy ona przepisu mającego kluczowe znaczenie z uwagi na przedmiot rozpoznawanej sprawy i odnosi się do całości zagadnienia. Związanie oceną prawną opiera się także na zakazie dokonywania przez sąd ustaleń interpretacyjnych sprzecznych z wyrażonym przez sąd w poprzednim orzeczeniu stanowiskiem.
W świetle powyższych rozważań, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw należy również ocenić zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zw. z art. 3 ust. 1, art. 5 i art. 35 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz poprzez niezastosowanie art. 3 ust. 1, art. 5 oraz art. 35 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
W odwołaniu do wcześniejszych uwag zasadnym jest ponowne podkreślenie, że wskazane związanie sądu oceną prawną należy rozumieć jako związanie tego sądu ustalonym w poprzednim wyroku znaczeniem przepisów prawa i sposobem ich zastosowania w sprawie. Sąd I instancji w swoich rozważaniach przyjął wykładnię przepisu art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną przedstawioną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 grudnia 2008r. i przez pryzmat tej wykładni dokonywał kontroli zaskarżonej decyzji. Dokonanie wykładni odmiennej, stanowiłoby naruszenie art. 153 P.p.s.a. Takim naruszeniem byłoby również dokonanie wykładni niejako uzupełniającej, gdyż do konieczności przeprowadzenia wykładni tego rodzaju zmierza w istocie stanowisko prezentowane przez kasatora. Ponownie zatem należy zwrócić uwagę, że w świetle wykładni mającej moc wiążącą w przedmiotowej sprawie, nie zachodziła potrzeba zastosowania podanych powyżej przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Kwestie ważności umowy o dział spadku i zniesienie współwłasności nie są w świetle tej wykładni i okoliczności sprawy prawnie relewantne. Wiążące stanowisko wyrażone w prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczało ramy sprawy prowadzonej z wniosku J.M. oraz z wniosku W.S., A.S. i E.S. i musiało doprowadzić do przyjęcia, że o ustaleniu i wypłacie odszkodowania należy orzec wyłącznie na wniosek i na rzecz osób, które złożyły stosowny wniosek w ustawowym terminie i były właścicielami nieruchomości 31 grudnia 1998r., czyli na rzecz wyżej wymienionych osób. Na podkreślenie zasługuje także, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 grudnia 2008r. w swoich rozważaniach odniósł się do praw ujawnionych w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, oceniając, że bez znaczenia dla kwestii dotyczącej uprawnienia do ubiegania się o odszkodowanie, pozostaje zarówno data ujawnienia w księdze wieczystej przejścia prawa własności, jak i data wydania przez Wojewodę decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie mógł odnieść zamierzonego skutku wniosek kasatora o dokonanie wykładni przepisu art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną przez poszerzony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Związanie ocena prawną dotyczy sądu w każdym składzie i bez względu na to, w jakim trybie sąd orzeka. Oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu w danej sprawie związany jest zarówno skład orzekający rozpoznający skargę, jak i skład powiększony wyjaśniający wątpliwość prawną w tej sprawie w trybie art. 264 i nast. P.p.s.a. Oznacza to, że wątpliwość prawna objęta oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu w danej sprawie nie może być przedmiotem wyjaśnienia w tej samej sprawie (por. uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 21 czerwca 1999, OPS 4/99, publ. ONSA 1999, nr 4, poz. 118).
Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając w oparciu o przedstawione powyżej względy, że zaskarżone orzeczenie nie narusza wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Z uwagi na sytuację materialną skarżącego kasacyjnie, na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o odstąpieniu od zasądzania kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestników postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu, gdyż przepisy art. 209-210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, za wykonywaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a. Zatem w tym zakresie winien orzec Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.