I OSK 371/11

I OSK 371/11 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2011-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-03-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łukaszewska - Macioch /przewodniczący/
Izabella Kulig - Maciszewska
Maria Werpachowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Łd 1048/10 - Wyrok WSA w Łodzi z 2010-11-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 141 § 4, a45 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2007 nr 192 poz 1378
art.  30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędziowie sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska sędzia del. WSA Maria Werpachowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Pośpiech-Kłak po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 1048/10 w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 19 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 1048/10 po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – uchylił zaskarżoną decyzję.
Wyrok wydany został w następującym stanie sprawy.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. znak: [...] Prezydent Miasta Skierniewice na podstawie art. 30 ust. 1, 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r.
o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.),
art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku K. W., orzekł o odmowie umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych wierzycielom na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w łącznej kwocie [...] zł.
Organ ustalił, iż wnioskodawca od dnia [...] września 2008 r. przebywa
w Zakładzie Karnym w Ł. i przewidywana data zakończenia kary to dzień [...] lipca 2012 r. Sytuacja finansowa i zdrowotna wnioskodawcy jest trudna, stronie przyznana została pomoc w postaci zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności na okres od dnia [...] września 2007 r. do dnia [...] września 2010 r., przy czym od dnia
[...] października 2008 r. z powodu odbywania kary prawo do zasiłku zostało zniesione. Nadto organ ustalił, iż strona korzystała z pomocy w postaci zasiłków celowych,
a jednocześnie nie wykazywała chęci dobrowolnych wpłat na poczet zaległości alimentacyjnych.
Powołując się na art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Prezydent wywiódł, iż wprawdzie sytuacja finansowa i zdrowotna strony jest trudna, gdyż nie posiada aktualnie żadnych źródeł dochodu i do dnia [...] września 2010 r. posiada czasowe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale nie jest wykluczone, że stan zdrowia wnioskodawcy ulegnie poprawie, a zatem istnieje przypuszczenie, iż po opuszczeniu zakładu będzie w stanie znaleźć pracę, choćby dorywczą, umożliwiającą spłatę zadłużenia.
W odwołaniu K. W. podał, że jego niepełnosprawność istnieje
od kwietnia 2002 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] maja 2002 r. i od tego dnia do [...] września 2008 r. korzystał z pomocy miejskiego ośrodka pomocy społecznej. Otrzymywał zasiłek pielęgnacyjny i stały, z którego od 2003 r. były przesyłane do komornika sądowego co miesiąc potrącenia na rzecz funduszu alimentacyjnego. Podkreślił, iż skoro stan jego zdrowia nie uległ poprawie w ciągu ostatnich 4 lat, to z pewnością nie ulegnie już poprawie. Zwrócił uwagę,
iż w październiku 2010 r. staje ponownie przed komisją lekarską.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i orzekło o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego D. W. w okresie od dnia [...] grudnia 2008 r. do dnia [...] września 2009 r. w wysokości [...] zł wraz
z ustawowymi odsetkami.
W uzasadnieniu organ wskazał, że wyrokiem z dnia [...] sierpnia 1995 r. zmienionym wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] czerwca 1999 r. oraz Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] marca 2006 r., skarżący został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz syna D. W. w kwocie [...] zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Prezydent Miasta orzekł
o obowiązku zwrotu przez K. W. należności z tytułu otrzymanych przez D. W. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja ta stała
się ostateczna, albowiem strona nie skorzystała z prawa wniesienia odwołania.
Organ podał, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca ma [...] lat, wykształcenie zawodowe, na stałe mieszka w S., przy czym aktualnie przebywa w zakładzie karnym i przewidywany koniec pobytu przypada na dzień [...] lipca 2012 r. Wnioskodawca jest osobą rozwiedzioną, nie posiada żadnych dochodów, nie pracował zawodowo, nie ponosi żadnych opłat. Legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] września 2007 r., z którego wynika, iż zaliczony jest do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony do dnia [...] września 2010 r. W orzeczeniu wskazano, iż wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, porusza się przy balkoniku, wielokrotnie podejmował próby leczenia alkoholizmu, ostatnio w 2006 r.
Kolegium wskazało, iż sytuacja finansowa i zdrowotna strony, która odbywa karę pozbawienia wolności, nie posiada żadnego źródła dochodu, nie ma również żadnych zasobów pieniężnych i majątku, a nadto okresowo legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, jest trudna. Jednakże dokonując analizy tejże sytuacji
w kontekście art. 30 ust. 2 powołanej ustawy w związku z art. 7 k.p.a. organ podzielił stanowisko organu I instancji i przyjętą argumentację, gdyż mieści się ono w ramach uznania administracyjnego.
Kolegium podkreśliło, iż za takim stanowiskiem przemawia okoliczność,
iż aktualnie trudna sytuacja strony nie została spowodowana działaniem niezależnym od woli zainteresowanego, a zadłużenie alimentacyjne powstało już wcześniej kiedy wnioskodawca był zdrowy i zdolny do pracy. Organ zwrócił uwagę, iż z zapisów wywiadu środowiskowego wynika, że strona przed osadzeniem w zakładzie
nie pracowała zawodowo, co skutkowało brakiem dochodu i niewywiązywaniem
się z obowiązku alimentacyjnego. Powstałe zadłużenie jest więc wynikiem wieloletnich zaniedbań, o czym może świadczyć zaświadczenie komornika z dnia [...] maja 2010 r. Pobyt w zakładzie karnym jest stanem przejściowym i nie można wykluczyć, że w tym czasie stan zdrowia strony ulegnie poprawie i po wyjściu na wolność będzie w stanie podjąć pracę zarobkową. Organ odwoławczy zasugerował, iż sytuacja strony uzasadnia złożenie wniosku o odroczenie należności.
Wyjaśniając podstawę zastosowania art. 138 §1 pkt 2 k.p.a. Kolegium zwróciło uwagę, iż przepis art. 30 ust. 2 powołanej już wyżej ustawy stanowi o kwocie wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami, o których organ I instancji w swym rozstrzygnięciu zapomniał i okoliczność ta uzasadniała wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organu I instancji. Jednocześnie w świetle zgromadzonego materiału dowodowego uzasadnione było orzeczenie co do istoty sprawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. W. wniósł o umorzenie należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną, która w najbliższym czasie nie ulegnie poprawie i oświadczył, iż nie starał się o zmniejszenie wysokości wypłacanych synowi alimentów, gdyż tym samym odebrałby dziecku należne mu środki na utrzymanie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylając, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., zaskarżoną decyzję wyrokiem z dnia 19 listopada 2010 r.
w uzasadnieniu stwierdził, że organ dopuścił się naruszenia prawa w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawą orzekania w sprawie był art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów,
a w szczególności ust. 2 art. 30 tej ustawy. Stosownie do jego treści organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności
z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami
w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Przywołana norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 powołanej ustawy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sąd wskazał, że działanie w ramach uznania administracyjnego
nie oznacza dowolności. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram
w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Sąd podkreślił, że aby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, organ administracji musi poprzedzić je wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia.
Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest bowiem również sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie przedmiotowej ulgi, lub że udzielenie jej było uzasadnione. Wywody w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
Sąd stwierdził, że analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego nie została przeprowadzona zgodnie z przywołanymi regułami. Stwierdził, że nie budzi zastrzeżeń zakres poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, materiał dowodowy w sprawie został należycie zgromadzony, niemniej jednak jego analiza i wysnute wnioski budzą istotne zastrzeżenia. W ocenie Sądu organ powinien był dogłębnie przeanalizować aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego. Oznacza to, iż argumentem przemawiającym za odmową umorzenia nie może być ustalenie, iż przed zamknięciem w zakładzie karnym skarżący nie pracował i nie łożył na utrzymanie syna. Podobnie wywód, iż umorzenie jest niewątpliwą ulgą dla zobowiązanego, zatem nie może być zastosowane w odniesieniu do osoby, która dopuściła się zatargu z prawem, gdyż
w takim przypadku naganne zachowanie dłużnika byłoby rekompensowane przedmiotową ulgą. Również argument, iż nie jest wykluczona poprawa stanu zdrowia strony, a zatem istnieje potencjalna możliwość znalezienia zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego. Zdaniem Sądu cała argumentacja organu zasadza się na zdarzeniach przeszłych i potencjalnych przyszłych. Organ nie ustosunkował się do bieżącej, aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej strony, a przecież to właśnie winien był poczynić, mając do dyspozycji obszerny materiał dowodowy. Nie jest uprawniony wywód organu, iż skoro orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane
na czas określony, to istnieje możliwość, iż stan zdrowia skarżącego ulegnie poprawie, a jak opuści zakład karny, to może znajdzie pracę. Wszystko to pozostaje w sferze przyszłych, ewentualnych zdarzeń, które niekoniecznie dojdą do skutku. Ustawodawca formułując przesłanki art. 30 ust. 2 powoływanej ustawy nie wskazał, jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej. Oznacza
to, iż kierując się ogólnymi zasadami postępowania organ obowiązany był uwzględnić
i przeanalizować stan bieżący, aktualny.
Zdaniem Sądu, znaczenie w sprawie winien mieć przede wszystkim utrwalony od kilku lat stan zdrowia skarżącego, a zwłaszcza fakt ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności. Sąd zgodził się z organem, że pobyt w zakładzie karnym nie jest przesłanką, która winna być brana pod uwagę z punktu widzenia przesłanek, o których mowa w art. 30 ust. 2 wskazanej wyżej ustawy.
Sąd wskazał, że przedstawione rozważania dotyczą w szczególności działania organu odwoławczego, który w ramach własnych kompetencji obowiązany był ponownie przeanalizować ustalenia faktyczne i prawne poczynione przez organ I instancji. Taka analiza miała w istocie miejsce, gdyż organ odwoławczy wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję i orzekł co do istoty, prawidłowo przyjmując, iż materiał dowodowy umożliwia takie rozstrzygnięcie. Jednakże podstawą takiego działania było wyłącznie ustalenie, iż organ I instancji, wbrew wyraźnej regulacji art. 30 ust. 2 ww. ustawy, rozstrzygnął tylko o należności głównej, pomijając ustawowe odsetki i wyłącznie w tym zakresie organ odwoławczy zajął stanowisko.
Tymczasem organ obowiązany był dokonać ponownej analizy wszystkich zgromadzonych materiałów, wywodząc na ich podstawie stanowisko, które przedstawi w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia. Materiał dowodowy został zgromadzony
w sposób wyczerpujący i pełny, konieczna jest natomiast jego ponowna analiza, której organ odwoławczy nie przeprowadził.
Z tych względów Sąd wyeliminował z obrotu prawnego decyzję organu
II instancji. Dając wskazania co do dalszego postępowania, Sąd stwierdził, że organ winien uwzględnić zawarte wyżej wskazania i rozstrzygnąć, mając na uwadze brzmienie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ale i art. 7, art. 11, art. 77 §1, art. 80, art. 138 k.p.a. Wywiedzione w ten sposób stanowisko uzasadnić stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia
19 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 1048/10 skargę kasacyjną, sporządzoną przez radcę prawnego, wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach.
Zaskarżając wyrok w całości skarżący kasacyjnie wniósł o jego uchylenie
w całości i oddalenie skargi bądź uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżący kasacyjnie, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., zarzucił:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2009 r. Nr 1, poz.7 z póź. zm.) polegające na mylnym przyjęciu, że przesłanki dotyczące sytuacji dochodowej oraz rodzinnej dłużnika odnoszą się tylko do bieżącego, aktualnego stanu,
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji organu odwoławczego w sytuacji kiedy nie wystąpiły przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji,
3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie,
iż w niniejszej sprawie miało miejsce naruszenie przepisów postępowania,
tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
4. naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie
nie dokonano analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika w przypadku kiedy analiza taka została przedstawiona w uzasadnieniu decyzji, przy jednoczesnym braku wskazań Sądu co dalszego postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej na wstępie organ przedstawił krótko stan faktyczny sprawy, w tym motywy rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Przywołując brzmienie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów skarżący kasacyjnie wskazał, że przesłankami warunkującymi możliwość zastosowania jednej
z wymienionych ulg jest wyłącznie sytuacja dochodowa oraz rodzinna dłużnika alimentacyjnego, przy czym, jak słusznie wskazał Sąd, ustawodawca nie wskazał czasookresu tej sytuacji. W ocenie Kolegium, wyjaśniając sytuację dłużnika, nie można poprzestać wyłącznie na aktualnej sytuacji, która z reguły jest trudna, ale należy wyjaśnić również przyczyny tej sytuacji poprzez wskazanie faktów bądź zdarzeń
z przeszłości które doprowadziły do takiego stanu. Ponadto istotne jest wyjaśnienie czy istnieją na przyszłość możliwości poprawy aktualnej sytuacji aby dłużnik mógł spłacić dług.
Organ nie zgadza się z oceną Sądu, że Kolegium nie dokonało analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie ustosunkowało się do bieżącej, aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej K. W. Uzasadnienie decyzji wykazuje motywy podjętego rozstrzygnięcia i uwzględnia zarówno interes strony, jak również interes społeczny.
Opierając się na zdarzeniach przeszłych związanych z nieregulowaniem przez skarżącego alimentów, Kolegium chciało dodatkowo wykazać, że powstałe zadłużenie jest nie tylko następstwem pobytu dłużnika w zakładzie karnym i posiadaniem od 2002 r. znacznego stopnia niepełnosprawności, ale powstało już wcześniej kiedy zobowiązany był zdrowy i zdolny do pracy, a zatem wtedy kiedy powinien wywiązywać się z nałożonego obowiązku alimentacyjnego, a jednak nie czynił żadnych starań, aby spłacić zadłużenie. To zaś świadczy o tym, że aktualna trudna sytuacja dochodowa nie jest następstwem wypadku losowego, niezależnego od woli zobowiązanego, co jest kolejną okolicznością, która uniemożliwia skorzystanie z przywileju umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skarżący kasacyjnie podniósł, że przeanalizował również sytuację zdrowotną dłużnika oraz ocenił możliwości zwrotu należności przez dłużnika w przyszłości, co nie jest sprzeczne
z utrwalonym w tym zakresie orzecznictwem (wyrok NSA z dnia 21 października
2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07).
Odnosząc się do twierdzenia Sądu, że dokonana przez Kolegium analiza sprawy miała miejsce jedynie w zakresie pominiętych przez organ l instancji odsetek skarżący kasacyjnie wskazał, iż w tym miejscu Kolegium odnosiło się wyłącznie do powodów zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Wyjaśnienie w tym zakresie było niezbędne, gdyż organ odwoławczy podzielił stanowisko organu l instancji i przyjętą argumentację uznając, że wydane rozstrzygnięcie mieści się w granicach uznania administracyjnego, natomiast orzekając uchylił decyzję organu l instancji w całości i orzekł co do istoty sprawy.
W ocenie autora skargi kasacyjnej niezasadnie Sąd zarzucił naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Skarżący kasacyjnie wskazał, że z uwagi na dogłębną analizę sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego dokonaną przez Kolegium, przy jednoczesnym braku wskazań Sądu co do dalszego postępowania nie może zapaść inne rozstrzygnięcie od aktualnego, gdyż ocena zebranego materiału dowodowego, w świetle obowiązujących przepisów nie może być inna.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. W. wniósł o jej nieuwzględnianie. Podniósł, że organy nie przeprowadziły szczegółowej analizy jego sytuacji. Wskazał, że od jesieni 2003 r. do dnia osadzenia w zakładzie karnym, tj. do dnia [...] września 2008 r. komornik sądowy pobierał z każdego stałego zasiłku wyrównawczego określoną kwotę w związku z zadłużeniem alimentacyjnym. W związku z tym, że strona przebywa w zakładzie karnym, nie ma możliwości przedstawić odpowiedniej dokumentacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania.
W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, NSA rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach.
Skargę kasacyjną stosownie do treści art. 174 P.p.s.a. można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna opiera się na obu wyżej wskazanych podstawach, co oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany był
w pierwszej kolejności odnieść się do podstaw zawierających zarzuty naruszenia przepisów postępowania, bowiem ocena zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, możliwa staje się dopiero wtedy, gdy stanowiący podstawę rozstrzygnięcia stan faktyczny nie budzi wątpliwości.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa procesowego przypomnieć należy, że nie każde naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, lecz wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W sprawie niniejszej autor skargi kasacyjnej stawiając zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie wykazał, że wskazane uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stawiając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. pełnomocnik podniósł, że jego naruszenie polegało na błędnym przyjęciu przez Sąd,
że w sprawie miało miejsce naruszenie art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej przywołał zatem w istocie ocenę Sądu, która stanowiła podstawę stwierdzenia,
że zaszła przesłanka do uchylenia zaskarżonej decyzji, wskazując jedynie,
że stanowisko Sądu jest błędne. Pełnomocnik nie wykazał natomiast, że uchybienie przez Sąd wymienionym przepisom mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego też względu tak postawiony zarzut kasacyjny nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Również zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1
lit. c P.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji organu odwoławczego w sytuacji, kiedy
nie wystąpiły przesłanki do uchylenia decyzji nie został postawiony w sposób umożliwiający jego merytoryczne rozpatrzenie. Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Powołany przepis stanowi zatem
o wymogach, jakie powinno spełniać uzasadnienie wyroku.
Autor skargi kasacyjnej powołując przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w żaden sposób nie odniósł stawianego zarzutu do któregokolwiek z elementów uzasadnienia wyroku, a nadto nie wskazał, że ewentualne uchybienie temu przepisowi mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Samo stwierdzenie autora skargi kasacyjnej, że nie wystąpiły przesłanki do uchylenia decyzji nie jest wystarczające dla skutecznego zakwestionowania ustaleń Sądu w zakresie prawidłowości zastosowania prawa procesowego przez organ, na co wskazano już wyżej.
Odnosząc się do ostatniego zarzutu naruszenia przepisów postępowania,
tj. odrębnie postawionego zarzutu naruszenia przez Sąd art. 141 § 4 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że uchybienie temu przepisowi nie może nastąpić poprzez błędne przyjęcie określonego stanowiska, co zarzuca autor skargi kasacyjnej. Jak wskazano już bowiem wyżej, przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. określa jedynie wymogi uzasadnienia. Autor skargi kasacyjnej nie postawił prawidłowo zarzutu jego naruszenia powołując się na błędne przyjęcie przez Sąd, że w sprawie nie dokonano analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika w sytuacji, gdy analiza taka została przedstawiona w uzasadnieniu decyzji. Pełnomocnik strony zarzucił przy tym, że Sąd nie przedstawił wskazań, co do dalszego postępowania. Zarzut w tym zakresie byłby należycie postawiony, gdyby autor skargi kasacyjnej wykazał, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego jednak pełnomocnik strony nie uczynił.
Niezależnie od powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje,
że uzasadnienie wyroku Sądu I instancji spełnia ustawowe wymogi określone w art. 141 § 4 P.p.s.a., w tym zawiera wskazania, co do dalszego postępowania. Z tego względu zarzut naruszenia powołanego przepisu nie jest trafny. Okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z twierdzeniami Sądu nie oznacza, że uzasadnienie wyroku nie spełnia ustawowych wymogów. Ocena autora skargi kasacyjnej, co do ewentualnego wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania na skutek uwzględnienia wskazań Sądu, nie ma znaczenia dla uznania postawionego zarzutu za bezzasadny.
Podkreślenia wymaga, że kwestionowanie przez stronę dokonanej przez Sąd oceny prawidłowości zastosowania przepisów postępowania administracyjnego
w sprawie nie może mieć miejsca poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Kwestionowanie ustaleń stanu faktycznego, czy dokonanej przez Sąd oceny zgodności z prawem postępowania organu powinno opierać się na zarzucie naruszenia art. 145
§ 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku ze ściśle określonymi przepisami procedury administracyjnej, które należy przywołać, przy jednoczesnym wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jak wskazano już jednak wyżej, zarzut kasacyjny w tym zakresie nie został prawidłowo postawiony.
Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) poprzez błędną jego wykładnię polegającą na mylnym przyjęciu, że przesłanki dotyczące sytuacji dochodowej oraz rodzinnej dłużnika odnoszą się tylko do aktualnego stanu.
Zgodnie z powołanym przepisem, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń
z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stwierdzając, że skoro ustawodawca nie wskazał w powołanym przepisie jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, to badaniu powinna podlegać aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna.
Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub
w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Na gruncie powołanego przepisu nie jest zatem dopuszczalne dokonywanie oceny we wskazanym wyżej zakresie w oparciu o sytuację dłużnika, czy jego zachowania, jakie miały miejsce
np. dwa lata przed wydaniem decyzji, jak uczynił to organ w niniejszej sprawie. Prawidłowo zatem Sąd I instancji orzekł, że okoliczność, iż skarżący przed osadzeniem w zakładzie karnym we wrześniu 2008 r. nie pracował i nie łożył na utrzymanie syna nie stanowi podstawy dokonania oceny możliwości umorzenia przez organ należności wraz z odsetkami. Również okoliczność, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności skarżącego obejmuje okres do dnia [...] września 2010 r., po którym to, jak podał organ, nie jest wykluczona poprawa stanu zdrowia strony, jak również potencjalna możliwość zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego nie stanowią o sytuacji dochodowej, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przewidywania organu zarówno, co do stanu zdrowia strony jak i możliwości zarobkowania po opuszczeniu zakładu karnego nie mogą zatem stanowić podstawy orzekania w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.
Wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.