I OSK 370/23

I OSK 370/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer
Joanna Skiba
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2934/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-04-28
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1 lit. e)
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
§ 4
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2934/21 w sprawie ze skargi J.B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 października 2021 r. nr GZ.rn.625.305.2017 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej "Sądem I instancji", wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2934/21, oddalił skargę J.B., zwanego dalej "skarżącym", na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zwanego dalej "ministrem" lub "organem", z dnia 15 października 2021 r., nr GZ.rn.625.305.2017, w przedmiocie reformy rolnej.
Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości podniesiono obie podstawy kasacyjne określone w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.".
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 1 ust.2 i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (dalej zwanego "PKWN") z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), zwanego dalej "dekretem o reformie rolnej", w brzmieniu pierwotnym tj. w dniu 13 września 1944 r. (data wejścia w życie dekretu i jego "skonsumowania" ex lege), wobec czego późniejsze jego zmiany w świetle utrwalonego i jednolitego orzecznictwa są pozbawione skutków prawnych - przez jego nie zastosowanie oraz dokonanie błędnej wykładni przepisów dekretu, także w zakresie celów reformy rolnej i w rezultacie stwierdzenie, że nieruchomości opisane w:
a) pkt. III decyzji Wojewody podpadały po działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, pomimo iż z przyczyn obiektywnie istniejących przedmiotowe nieruchomości nie mogły być i nie były przeznaczone na cele reformy rolnej, gdyż:
- w części zajęte były pod wozownię - co wynika z protokołu zdawczo- odbiorczego z dnia 6 kwietnia 1954 r. w sprawie przejęcia resztówki [...] przez [...] w K. oraz z protokołu z dnia 26 lipca 1958 r. w sprawie ustalenia wartości składników majątkowych resztówki [...]. Oba protokoły wymieniają budynki [...],
- w części stanowiły integralną część zespołu dworsko-parkowego [...], a tym samym nie stanowiły nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym i nie mogły spełnić żadnego z celów reformy rolnej,
- w części stanowiły [...], będące integralną częścią zespołu dworsko-parkowego [...], a tym samym nie stanowiły nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym i nie mogły spełnić żadnego celów reformy rolnej;
b) pkt. IV decyzji Wojewody (w zakresie części parceli gruntowej 1 kat. [...], która weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...]) podpadały po działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, pomimo iż z przyczyn obiektywnie istniejących przedmiotowe nieruchomości nie mogły być i nie były przeznaczone na cele reformy rolnej, gdyż:
- w części stanowiły sad, którego owoce, służyły własnym potrzebom mieszkańców dworu,
- w części stanowiły integralną część zespołu dworsko-parkowego [...], a tym samym nie stanowiły nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym i nie mogły spełnić żadnego celów reformy rolnej;
c) pkt. V decyzji Wojewody podpadały po działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, pomimo iż z przyczyn obiektywnie istniejących przedmiotowe nieruchomości nie mogły być i nie były przeznaczone na cele reformy rolnej, gdyż stanowiły działki budowlane oraz faktycznie nie były wykorzystywane na cele rolnicze;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. w brzmieniu nadanym na podstawie nowelizacji dekretu z mocą obowiązująca od dnia 19 stycznia 1945 r. oraz błędną wykładnię w postaci poszukiwania tzw. "kompleksu gospodarczego" który zdaniem organu I i II Instancji (co zyskało akceptację WSA) miał otaczać dwór w [...] ze wszystkich stron, wobec czego interpretacja i wykładnia dekretu po 18 latach prowadzenia postępowania i ugruntowanym obecnie orzecznictwie nastąpiła w niedopuszczający, rozszerzający sposób, naruszający fundamentalne zasady państwa prawa;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 1 ust 2 i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej w brzmieniu pierwotnym, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach stanu faktycznego, do nieruchomości składających się na zespół dworsko-parkowy w [...], albowiem nieruchomości stanowiące park dworski nie spełniały przesłanek przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej, tj. nie stanowiły nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, przeznaczonej do produkcji rolnej, w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, ani nie spełniały celów dekretu enumeratywnie i ściśle określonych w art. 1 ust. 2 dekretu;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z treścią Preambuły Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, radykalnie odcinającej się od gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane, art. 2, art. 5, art. 7 w związku z art. 31 ust. 3, art. 8, art. 9, art. 21, art. 32, art. 64, art. 87, art. 91 i art. 95 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie podstawowych zasad ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej - państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zapewnienia praw człowieka i obywatela, w tym ochronę własności i dziedziczenia, zasady równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne, zasady działania na podstawie i w granicach prawa oraz zakazu ograniczenia obywatelowi praw skutkującego w przedmiotowej sprawie uniemożliwieniem uzyskania przez spadkobierców potwierdzenia nie podpadania przedmiotowej nieruchomości pod działanie przepisów dekretu PKWN o reformie rolnej i tym samym pozbawienie ich możliwości wykazania nieprzerwanego przysługiwania prawa własności nieruchomości, własności bezprawnie odjętej ich poprzednikom prawnym dekretem PKWN o reformie rolnej, w szczególności w świetle utrwalonego orzecznictwa sądowo-administracyjnego oraz licznych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w tym stanowiska sformułowanego już w 1990 r. w uzasadnieniu uchwały TK z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89, a następnie w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 kwietnia 1996 r., sygn. akt W 15/95, gdzie TK wskazał, że "przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej)" (zob. także uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt l OPS 3/10). Nadto przez zastosowanie nie znajdującego żadnego uzasadnienia prawnego, a naruszającego przepisy dekretu oraz przepisy Konstytucji RP, nie znanego dekretowi pojęcia związku funkcjonalnego, co stanowi naruszenie zarówno przepisów dekretu i jednoznacznego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, nakazującego ścisłą a nie rozszerzającą wykładnię przepisów dekretu, jak i przepisów Konstytucji RP, a to art. 2 (państwo prawne), art. 7 (zasada legalizmu - działania na podstawie i w granicach prawa), art. 6 (zasada praworządności), art. 31 ust. 3 (zasada ograniczania praw i wolności tylko ustawą i w wypadkach określonych w tym przepisie), art. 9, art. 87 i art. 91 określających, co stanowi źródło prawa w RP oraz określających zasady pierwszeństwa prawa), jak również naruszenie art. 1 Protokołu 1 do Konwencji o Ochronie Podstawowych Praw i Wolności Człowieka oraz opartego na tej Konwencji orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z treścią art. 2, art. 5, art. 7 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 8, art. 9, art. 21 ust. 1, art. 64, art. 87, art. 91 i art. 95 ust. 1 Konstytucji RP oraz Preambuły do Konstytucji RP, poprzez rozstrzygnięcie sprawy według zasad wykładni odpowiadającej ówczesnej stalinowskiej ideologii wyniszczania konkretnej klasy społecznej obywateli polskich, jedynie pod pozorem prawnego działania oraz rozstrzygnięcie wbrew wiążącym organ i sądy zasadom demokratycznego państwa prawnego;
6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 8 (prawo do poszanowanie życia rodzinnego i prywatnego) Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 1 (ochrona prawa własności) Protokołu dodatkowego do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez ich niezastosowanie w procesie stosowania prawa przez organ I instancji w demokratycznym państwie prawnym, jakim zgodnie z art. 2 Konstytucji RP jest Rzeczpospolita Polska;
7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 17 i 18 ust. 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych poprzez ich niezastosowanie w procesie stosowania prawa przez organ I i II instancji oraz WSA w demokratycznym państwie prawnym, jakim zgodnie z art. 2 Konstytucji jest Rzeczpospolita Polska.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", poprzez błędną ocenę materiału dowodowego z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów i w rezultacie dokonanie błędnych i sprzecznych z dowodami ustaleń przez stwierdzenie, że pomiędzy nieruchomościami wskazanymi w pkt. III, IV (w zakresie części parceli gruntowej 1 kat. [...], która weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...]) i V decyzji Wojewody a rolną częścią majątku istniał związek funkcjonalny, wobec czego wyżej wymienione nieruchomości mogły zostać przeznaczone na cele reformy rolnej. Ponadto naruszenie przez organ obowiązku stania w toku postępowania na straży praworządności, naruszenie obowiązku załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela, który nie powinien w sposób trwały ponosić skutków błędnych i rozbieżnych interpretacji przepisów prawa dokonywanych przez organy administracji publicznej, w tym wydanie rozstrzygnięcia z pominięciem zeznań świadków mających naoczną wiedzę o przedmiocie sprawy oraz dokumentów, w tym dokumentów urzędowych (w szczególności protokołu zdawczo odbiorczego z dnia 6 kwietnia 1954 r. w sprawie przejęcia resztówki [...] przez [...] w K. oraz z protokołu z dnia 26 lipca 1958 r. w sprawie ustalenia wartości składników majątkowych resztówki [...]);
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7 w związku z art. 77, art. 80 i 86 K.p.a., gdyż organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący i całościowy materiału dowodowego i nie ustalił prawidłowo okoliczności faktycznych, dokonując wybiórczego i niekorzystnego dla strony wyboru materiału dowodowego, w tym pominął fakty powszechnie znane, w szczególności pominął, że Dwór w [...] (w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej) pochodził z drugiej połowy XVIII w. na stoku [...] (za czasów królowej Jadwigi były tu [...]), był usytuowany w pobliżu [...], został wzniesiony jako [...], pełniąca również funkcję [...] ([...]) [...], miał i ma charakter [...], parterowego budynku o zwartej [...] formie, nakrytego łamanym dachem i był i jest otoczony zabytkowym (XIX w.) parkiem z [...] wskutek czego organy nieprawidłowo ustaliły, że nieruchomości wskazane w pkt. III, IV (w zakresie części parceli gruntowej 1 kat. [...], która weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...]) i V decyzji Wojewody podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej, co zostało uznane przez WSA za właściwe rozstrzygnięcie sprawy;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 8, art. 11 i art. 15 K.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności, której wymogiem jest ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy w pełnym zakresie, w tym ustosunkowanie się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu, tymczasem organ II instancji jedynie powielił argumentację I instancji, co uczynił również WSA, nie odnosząc się szczegółowo do opisanych w odwołaniu zarzutów;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 9, art. 35, art. 76 § 1, art. 80 i art. 81 K.p.a. w związku z art. 138 § 1 K.p.a. przez tendencyjne, niczym nieuzasadnione prowadzenie postępowania, wbrew podstawowym zasadom wyartykułowanym przez ustawodawcę we wskazanym zakresie, podważenie mocy dowodowej złożonych przez stronę dokumentów urzędowych, bez uzasadnionych podstaw ku temu, co w konsekwencji doprowadziło do wydania niesłusznego orzeczenia, które narusza słuszne prawa strony;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 1 ust. 2 tego dekretu w brzmieniu z dnia 13 września 1944 r., poprzez orzeczenie o podpadaniu całości parku i [...] w [...] pod postanowienia art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej na podstawie "związania" organu "oceną prawną" zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2004 r. (sygn. akt IV SA 4815/02 i IV SA 4816/02);
6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z art. 1 ust. 2 tego dekretu w brzmieniu z dnia 13 września 1944 r., poprzez pominięcie wskazań WSA w Warszawie zawartych w wyroku z dnia 26 marca 2004 r., (sygn. akt IV SA 4815/02 i IV SA 4816/02), a to: a) nakaz uzupełnienia materiału dowodowego i rozstrzygniecie sprawy w oparciu o uzupełniony materiał dowodowy, b) zakaz dokonywania szerokiej interpretacji pojęcia "nieruchomości ziemskiej", gdzie przez nieruchomość ziemską wedle Sądu należy rozumieć tylko nieruchomości bezpośrednio wykorzystywane do produkcji rolnej. c) nakaz uwzględnienia, że polskie dwory z reguły nie były związane bezpośrednio z produkcją rolną, nie stanowiły części podwórek folwarcznych, lecz były integralną częścią otaczających je parków;
7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 6 K.p.a. w związku z postanowieniami ustawy z art. 153 P.p.s.a. poprzez nietrafne, błędne i dowolne zastosowanie przepisów w tym m. in. w zakresie błędnie powołanego w uzasadnieniu decyzji związania organu "oceną prawną" zawartą w/w wyroku, a wbrew treści dawnej księgi wieczystej - wykaz hipoteczny Iwh [...] gm. kat. [...] i innych dowodów, znajdujących się w aktach sprawy;
8. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 77 i art. 88 K.p.a. przez błędne i dowolne ustalenia w zakresie stanu faktycznego nieruchomości, jak również brak kompleksowego zgromadzenia materiału dowodowego w zakresie stanowiącym podstawę ustaleń oraz brak wnikliwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, które doprowadziło organ I i II instancji (a zyskało aprobatę WSA) do błędnego stwierdzenia podpadania części zespołu parkowego pod postanowienia art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej, którego wyrazem w zaskarżonym wyroku (jako akceptacja i powtórzenie zaskarżonej decyzji) jest:
a) błędne i dowolne ustalenie, wbrew specyfice nieruchomości, że zespół dworsko-parkowy w [...], miał powierzchnię [...] ha i znajdował się jedynie na parceli budowlanej 1 kat. 1 (dwór) i 1 kat. 3 (kuchnia dworska), natomiast wszelkie otaczające dwór i kuchnie dworską tereny, nie były parkiem, ale gospodarstwem rolnym, co w sposób oczywisty nie ma logicznego uzasadnienia, ani oparcia w zasadach doświadczenia życiowego, a przede wszystkim przeprowadzonych w sprawie dowodach, co spowodowało dowolną i tendencyjną ocenę materiału dowodowego w kierunku ustalenia wbrew posiadanym dokumentom, że zespół dworsko-parkowy nie był otoczony parkiem, co wyraźnie wynika z opracowań geodezyjnych, zeznań stron i świadka, map oraz zdjęć znajdujących się w aktach sprawy, opracowań historycznych stanowiących element wiedzy powszechnej oraz stanu dzisiejszej nieruchomości, wskazującego na istnienie parku ze starodrzewem oraz [...].
b) błędne ustalenie, że nieruchomość ziemska - majątek [...], stanowiła całość gospodarczą, z wyłączeniem jedynie gruntu pod dworem i kuchnią dworską, albowiem na podstawie zgromadzonych dokumentów wnika fakt, że nieruchomości i ich przeznaczenie były zróżnicowane, w tym w szczególności park w [...] miał charakter wyłącznie rekreacyjny i krajobrazowy, służąc właścicielce majątku i jej rodzinie do celów spacerowych i w takim też celu był urządzony (zgodnie w panującym wówczas zwyczajem i zasadami), natomiast nie miał charakteru gospodarczego w zakresie wytwórczości w rolnictwie, albowiem do tego celu służyły inne nieruchomości, oraz zabudowania gospodarcze w podwórzach folwarcznych.
Skarżący kasacyjnie, wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Równocześnie sformułowano wniosek o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przepis art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W takim uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i sąd pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy był związany granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych. W takim przypadku rozpatrzeniu w pierwszej kolejności, co do zasady, podlegać powinny zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy, stanowiący podstawę wydanego wyroku został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania. Jednocześnie wskazać wypada, że zakres postępowania dowodowego stanowi wypadkową przesłanek ukształtowanych przez prawo materialne, dlatego w analizowanej sprawie rozpoznanie obu wymienionych rodzajów zarzutów kasacyjnych musi odbywać się z uwzględnieniem ich pozostawania w ścisłym związku.
W obrębie naruszeń prawa materialnego kilkukrotnie podniesiono zarzut naruszenia art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu pojawie się także w zarzutach natury procesowej. Sposób sformułowania zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazuje, że ich istotą są głównie oceny dotyczące okoliczności stanu faktycznego sprawy. Należy przy tym zauważyć, że skarga kasacyjna nie zawiera pełnego, skonkretyzowanego uzasadnienia wszystkich podniesionych w petitum wadliwości, ani też rozgraniczenia twierdzeń w zakresie naruszeń procesowych i materialnoprawnych. Właściwe uzasadnienia sformułowanych nieprawidłowości mają formę ciągłego tekstu, stanowiącego twierdzenia dotyczące tak stanu faktycznego, jak i odniesień do prawa materialnego (również w zakresie nieobjętym petitum środków zaskarżenia), co znacznie utrudnia kontrolę instancyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że ocena zasadności naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś stanu faktycznego, który skarżący uznają za prawidłowy (zob. np. wyroki NSA: z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 717/12; z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I GSK 934/12; z dnia 7 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 695/21; z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1149/23; czy z dnia 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 740/21). Niedopuszczalne jest tym samym zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Podważając przyjętą ocenę stanu faktycznego nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, również w wyniku jego błędnej wykładni, o ile równocześnie nie zostaną uznane za skutecznie, zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. np. wyroki NSA: z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1171/12; z dnia 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2403/23). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego i może zostać wykazane jedynie pod warunkiem uprzedniego obalenia takich ustaleń, czy też dowiedzenia ich wadliwości.
Kryteria, jakie musi spełniać dana nieruchomość, zostały wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. I tak, zgodnie z wyżej wymienionym przepisem, na cele reformy rolnej przeznaczone miały być nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e, części pierwszej niniejszego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, część druga. Z treści tego przepisu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone po pierwsze "nieruchomości ziemskie" o powierzchni przekraczającej ustalony w nim normatyw, a po wtóre takie, których charakter, czy też przydatność, odpowiadają celom wskazanym w art. 1, część druga dekretu. Pełna rekonstrukcja normy prawa określonej w opisywanym przepisie wymaga więc każdorazowo rozważenia zawartego w niej odesłania do "art. 1, część druga". Art. 2 ust. 1 dekretu wskazuje, że na cele reformy rolnej są przeznaczone "nieruchomości ziemskie". Ich charakter, czy przydatność określona zaś jest cenzusem celu wskazanego w "art. 1, część druga" dekretu (ostatnie zdanie ust. 1 art. 2). Nie chodzi tu więc o wszystkie nieruchomości, które mogły być kwalifikowane jako ziemskie, ale o określoną ich grupę, wykazującą cechę przydatności do realizacji celów, enumeratywnie wymienionych w punktach a, b, c, d oraz e w art. 1 ust. 2 dekretu. Jak wprost wskazano w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06: "Punkty a, b i c tego przepisu nie budzą raczej wątpliwości, że może tu chodzić o nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tzw. grunty rolne, skoro mają być przeznaczone na upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych oraz tworzenie nowych gospodarstw rolnych, czy też na tworzenie gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej. Natomiast następne punkty (d i e), są niekiedy wskazywane jako dające podstawę do przejmowania w ramach reformy rolnej innych nieruchomości, niż nieruchomości ziemskie, np. pałaców, dworów, czy też budynków mieszkalnych, co rzekomo odpowiada celom tam określonym. Jednak nie zwraca się uwagi na to, że mowa jest tam o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie o zarezerwowaniu odpowiednich obiektów. Wyraz "teren" w języku polskim jest jednoznaczny, tym bardziej, jeżeli teren ma być zarezerwowany dla określonych instytucji lub pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych, czy też na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji (wyrok Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II CK 653/04, OSNC 2006, Nr 3, poz. 56)." - uzasadnienie uchwały NSA o sygn. akt I OPS 2/06. Na własność Skarbu Państwa przeszły więc nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d oraz e "części pierwszej niniejszego artykułu" (art. 2 ust. 1 dekretu), z przeznaczeniem na cele, wskazane w "art. 1, część druga" (w art. 1 ust. 2 dekretu). Nieruchomość podlegająca działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu musiała być nieruchomością ziemską w jego rozumieniu, dopiero w dalszej kolejności mogła być przeznaczona na cele, wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, nie zaś odwrotnie.
Odnosząc się do definicji pojęcia "nieruchomość ziemska", należy mieć na względzie - przywołaną trafnie przez Sąd I instancji - wykładnię Trybunału Konstytucyjnego wyrażoną w uchwale z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89. Trybunał uznał, że pojęcie to należy rozumieć, jako nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym. Zauważył, że intencją ówczesnego ustawodawcy było bowiem przeznaczenie na cele reformy tych nieruchomości, bądź ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej. Stwierdzenie, czy część konkretnej nieruchomości podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu wymaga w tej sytuacji zbadania, czy nieruchomości lub ich części były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia wyżej wymienionego rodzaju działalności, a następnie, czy między ocenianą częścią majątku a pozostałą (stricte rolniczą) zachodzi tzw. "związek funkcjonalny". Zgodnie z utrwaloną już linią orzeczniczą sądów administracyjnych, przez "związek funkcjonalny" należy rozumieć stan swoistej interakcji między poszczególnymi częściami majątku, polegający na tym, że część poddana ocenie nie może prawidłowo funkcjonować bez części rolniczej i na odwrót. Dla istnienia tego typu związku nie wystarczy samo wykazanie powiązań o charakterze podmiotowym, tj. przez osobę właściciela, o charakterze terytorialnym, ani finansowym (zob. np. wyroki NSA: z dnia 11 października 2006 r., sygn. akt I OSK 28/06; z dnia 11 lipca 2023 r., I OSK 483/20; z dnia 5 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 1930/22). Istotne jest przy tym, czy w odniesieniu do danej części majątku można mówić o obiektywnie istniejących, trwałych cechach, wskazujących na funkcjonalną więź z częścią rolną majątku właściciela. Pomimo tego, że posiadłości ziemskie stanowiły zwykle jednolite kompleksy, na potrzeby postępowań związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej konieczne jest ustalenie, które z wchodzących w ich skład działek miały charakter rolniczy. Na uwagę zasługuje również § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa, i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), zwanego dalej "rozporządzeniem", który formułuje zasadę, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Z tej przyczyny, orzekając na podstawie § 5 rozporządzenia - stanowiącego jedyną obowiązującą podstawę prawną oceny podpadania nieruchomości pod normy reformy rolnej - należy opierać się nie tylko na przesłance normatywu obszarowego z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ale również wziąć pod uwagę kwestie, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części, bądź w całości), a jeśli taką nie jest, to czy pozostawała w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską.
Materialnoprawne uwarunkowania rozpoznawanej sprawy w kontekście wykładni przyjętej przez Sąd I instancji, której skutecznie strona skarżąca kasacyjnie nie podważyła, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za prawidłową.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego, należy stwierdzić, że zarówno Sąd I instancji, jak i Naczelny Sąd Administracyjny w toku kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, w zakresie ustaleń stanu faktycznego przyjętego za podstawę wyrokowania związany był oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 4816/02. Wyrokiem tym uchylono zaskarżoną decyzję Ministra z dnia 22 października 2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 4 kwietnia 2002 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził wówczas, że organy administracji nie poczyniły dokładnych ustaleń odnośnie powierzchni lasów wchodzących w skład majątku [...], a także dokonały zbyt szerokiej interpretacji pojęcia "nieruchomości ziemskiej". Jednocześnie jednak Sąd w uzasadnieniu podkreślił, ze "organy prawidłowo jako podstawę do oceny poszczególnych parcel przyjęły klasyfikację wynikająca z odpisu księgi gruntowej Majętności [...] lwh [...] prowadzonej przy Sądzie Okręgowym w Krakowie, jak również posłużyły się pojęciem użytków rolnych w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN", co oznacza, że "w konsekwencji organy zasadnie przyjęły, że parcele gruntowe wymienione w pkt 2 decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 4 kwietnia 2002 r., za wyjątkiem parceli [...] stanowiącej las, podpadają pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN". Sąd podniósł, że w przypadku parcel budowlanych decydujące znaczenie ma cel na jaki były one wykorzystywane, a o tym decydował charakter zabudowań. Zdaniem Sądu "nie budzi wątpliwości, że parcele zabudowane [...] były wykorzystywane do celów rolniczych i tworzyły z parcelami gruntowymi jeden kompleks gospodarczy".
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy, związane opisanym wyżej wyrokiem Sądu z dnia 26 marca 2004 r., dokonały oceny w zakresie istnienia związku funkcjonalnego między dworem, a pozostałą częścią nieruchomości. W wyniku tej oceny Wojewoda Małopolski wydał decyzję z dnia 2 października 2017 r., w której:
I. stwierdził, że parcele budowlane 1. kat. 1 (dwór) i l. kat 3 (kuchnia dworska), które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...] - nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;
II. stwierdził, że parcela budowlana 1. kat. [...], która weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...] - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;
III. stwierdził, że część parcel gruntowych 1. kat. [...] i 1. kat [...], które weszły w skład działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...]; część parceli gruntowej 1 .kat. [...], która weszła w skład działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...]; parcela gruntowa 1.kat [...] i część parceli gruntowej 1.kat. [...], które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...]; część parceli gruntowej 119, która weszła w skład działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...]; parcele gruntowe 1.kat. [...] i 1.kat [...], które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...] - podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;
IV. stwierdził, że część parceli gruntowej 1.kat. [...], która weszła w skład działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...] oraz część parceli gruntowej 1.kat. [...], która weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...] - podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;
V. stwierdził, że parcele budowlane 1.kat. [...] i 1.kat. [...], które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...] - podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;
VI. umorzył postępowanie administracyjne co do działki ewidencyjnej nr [...] na skutek cofnięcia wniosku w tym zakresie..
Decyzja ta została utrzymana w mocy opisaną na wstępie decyzją Ministra z dnia 15 października 2021 r.
Treść zarzutów natury procesowej podniesionych uprzednio w skardze do Sądu I instancji, a następnie powtórzonych w skardze kasacyjnej dowodzi, że przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest kwalifikacja części parceli gruntowej 1.kat. [...], która weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...] oraz parcel budowlanych, które weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...], to jest : 1.kat [...] oraz 1.kat [...] - określanych pb. [...] i pb. [...], jako kwalifikujących się pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że organy rozpatrując wniosek skarżącego, złożony na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia, wnikliwie przeprowadziły postępowanie w zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, zachowując przy tym wymogi wynikające z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Przebieg prowadzonego postępowania administracyjnego obrazuje dążenie do wyjaśnienia całokształtu sprawy, uwzględniając konieczność odniesienia się do charakteru gruntów objętych żądaniem wnioskodawcy w sposób umożliwiający następnie subsumpcję stwierdzonego stanu faktycznego pod hipotezy norm dekretu. W ramach wyjaśniania stanu sprawy zgromadzono liczne dowody w postaci m.in.: map, zdjęć, opracowań, wypisów z ksiąg wieczystych, rejestrów, zeznań świadków itd. (tak dokumentacji aktualnej jak i archiwalnej), dokonano także wezwania stron do wskazania ewentualnych świadków rzeczywistego funkcjonowania majątku. Powyższe, zdaniem Sądu kasacyjnego, należy ocenić jako dążenie do uzyskania informacji o faktach, mających w sprawie znaczenie (w szczególności: znaczenie prawne), co prawidłowo zaakceptował Sąd I instancji.
Odnośnie części parceli gruntowej 1.kat. [...], która weszła w skład działki ewidencyjnej nr [...] z akt administracyjnych sprawy wynika, że Wojewoda prawidłowo wskazał, iż obszar ten znajduje się w kierunku zachodnim względem budynku dworu, w sąsiedztwie dawnych zabudowań gospodarczych. Potwierdzają to następujące dokumenty: analiza części nieruchomości ziemskiej [...] sporządzona w dniu 12 września 2016 r. przez geodetę K.P.; szkic resztówki [...] załączony do protokołu jej oględzin, a także plan sytuacyjny z karty zespołu podworskiego [...] sporządzony w dniu 9 marca 1950 r. pozyskany z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie. Dla kwalifikacji spornej nieruchomości decydujące znaczenie miał dowód z dokumentu urzędowego w postaci odpisu z księgi gruntowej Majętności [...] lwh [...] prowadzonej przy Sądzie Okręgowym w Krakowie. Z tego odpisu wynika, że parcela pgr [...] skatalogowana została jako pastwisko-ogród. W konsekwencji – jak słusznie wywiodły organy administracji, a zaakceptował Sąd I instancji – oznacza to, że stosownie do treści § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. miała ona charakter użytku rolnego. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się również dokumenty z Archiwum Narodowego w Krakowie w postaci przedwojennej dokumentacji Powiatowej Komisji Klasyfikacyjnej przy Urzędzie Skarbowym nr 6 w Krakowie, sygn. [...], zawierającej wykaz gruntów, w którym wymieniony został majątek H.O. oraz odwołanie H i M.O. od decyzji Powiatowej Komisji Klasyfikacyjnej z dnia 17 lutego 1936 r. w przedmiocie klasyfikacji gruntów. W wyciągu z księgi gruntowej dla gminy katastralnej Iwh [...], obejmującej dobra [...] parcela pgr [...] oznaczona była jako ogród i zaliczona została do klasy RH c 1, a więc - zgodnie z załącznikiem tabelą klas do ustawy z dnia 26 marca 1935 r. o klasyfikacji gruntów dla podatku rolnego (Dz. U. z 1935 r. Nr 27, poz. 203) - jako grunty orne bardzo dobre. We wspomnianym odwołaniu H. i M.O. wyjaśniali, że m.in. na spornej parceli znajdowały się drzewa owocowe.
Odnośnie rozstrzygnięcia o parcelach oznaczonych jako nr pb [...] oraz nr pb [...] istotne było określenie charakteru ewentualnych zabudowań na tych parcelach. Analiza dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy wynika, że parcele znajdują się w sąsiedztwie budynku dworu (analiza geodety K.P. z dnia 12 września 2016 r.). Natomiast w wykazie zmian w obszarze resztówek majątku [...] (uzyskanym z Archiwum Narodowego w Krakowie) wśród budynków wymienia się: [...]. W dokumentach tych nie ma jednak graficznego przedstawienia ich umiejscowienia. Brakuje go także przy protokole zdawczo-odbiorczym z dnia 6 kwietnia 1954 r., w sprawie przejęcia resztówki [...] w użytkowanie przez [...] w K. oraz przy protokole z dnia 26 lipca 1958 r. Protokoły wymieniają budynki [...]. J.B. podał, że w obrębie zespołu dworskiego, oprócz budynku dworu i kuchni nie było innych budynków, natomiast budynki gospodarcze: [...], znajdowały się po drugiej stronie drogi. K.S., potwierdziła powyższe. Świadek W.M. zeznał, że na parceli pb [...] znajdował się dwór, natomiast nie wie jakie budynki znajdowały się na pb [...]. Świadek Z.R. zeznała, że w majątku w [...] widziała [...]. Nie skonkretyzowała jednak, gdzie dokładnie budynki te się znajdowały. Przeprowadzone postępowanie nie wykazało, że w chwili przejęcia na cele reformy rolnej posadowiony był na tych parcelach jakikolwiek budynek. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy potwierdzają, że parcele pb [...] i pb [...] w chwili przejęcia ich na cele reformy rolnej zajmowały niewielka powierzchnię (odpowiednio 0,0054 ha i 0,0126 ha), umiejscowione były w otoczeniu parcel gruntowych pgr [...], pgr [...] i pgr [...], które zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2004 r. nadawały się do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa w ramach reformy rolnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozwala to wyprowadzić wniosek, że podobnie jak inne parcele budowlane (na których znajdowały się budynki gospodarcze), tak i parcele pb [...] i pb [...] (pomimo, że nie były zabudowane), tworzyły one z pozostałymi parcelami gruntowymi jeden kompleks gospodarczy. Nie były one częścią parku, ani nie znajdowały się nawet w jego otoczeniu, a ich niewielka powierzchnia oraz położenie wśród gruntów podlegających przejęciu na cele reformy rolnej oznaczają, że pozostawienie ich dla innego celu niż rolniczy byłoby niezasadne.
Nieskuteczne są również zarzuty skarżącego kasacyjnie dotyczące naruszenia przepisów Konstytucji RP. Na brak zasadności tego zarzutu wpływają następujące okoliczności: po pierwsze (co wskazano już wyżej) autor środka zaskarżenia za pomocą norm Ustawy Zasadniczej, Konwencji i Protokołu podejmuje próbę podważenia ustaleń stanu faktycznego sprawy, co samo w sobie jest już działaniem wadliwym; po drugie zaś: zasady Konstytucyjne mają charakter ustrojowy, wobec czego nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, zaś powiązanie ich z "rozszerzającą wykładnią" dekretu jest zbyt ogólne, aby skonkretyzować zarzut i dokonać jego oceny. Strona skarżąca kasacyjnie nr 1, powołując się na zarzut naruszenia wskazanych wyżej norm Ustawy Zasadniczej zobowiązana była bezpośrednio powiązać każdą zasadę z konkretnym naruszeniem przepisów, które w rzeczywistości były podstawą prawną działania sądu administracyjnego, a którym - jej zdaniem - Sąd I instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Mogą to być przepisy prawa materialnego lub procesowego, a tego autor środka zaskarżenia nie dokonał. Powyższe odnosi się również do podnoszonego naruszenia ww. zasad Konwencji i art. 1 Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę 10 października 1994 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 26, poz. 175 ze zm.) - poza petitum skargi kasacyjnej, zarzut ten nie został w żaden sposób rozwinięty i uzasadniony. Na marginesie jedynie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że skoro przejęcie nieruchomości w trybie reformy rolnej nastąpiło w 1944 r., bez odszkodowania, to w dacie ratyfikacji przez Rzeczpospolitą Polską Protokołu Dodatkowego (Protokołu nr 1) do Konwencji, nie istniało jakiekolwiek prawo do przejętego mienia, czy ekspektatywa jego restytucji (zob.: wyrok NSA z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 2/17). Niewystarczające jest bowiem budowanie zarzutu naruszenia tego typu zasad poprzez ogólnikowe stwierdzenia, a w szczególności dotyczące "rozszerzającej wykładni dekretu" (jako całości), czy też opieranie uzasadnienia postulowanej wadliwości na skutku w postaci utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji Ministra. Uzasadnieniem takim nie może być również samo wyrażenie krytycznego stanowiska wobec wprowadzenia do porządku prawnego dekretu o reformie rolnej i jej skutków - a takie właśnie wywody i twierdzenia zawiera opisywana skarga kasacyjna. W konsekwencji nieprawidłowej konstrukcji zarzutu oraz jego uzasadnienia, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zobligowany do formułowania oceny prawnej stanowiska skarżącego w tym zakresie.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 P.p.s.a.