I OSK 366/11

I OSK 366/11 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2011-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-03-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łukaszewska - Macioch /przewodniczący sprawozdawca/
Izabella Kulig - Maciszewska
Maria Werpachowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zaliczka alimentacyjna
Sygn. powiązane
II SA/Sz 411/10 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2010-09-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
art. 30
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 7 i art. 75, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) Sędziowie sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska sędzia del. WSA Maria Werpachowska Protokolant asystent sędziego Anna Pośpiech-Kłak po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 września 2010 r. sygn. akt II SA/Sz 411/10 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) marca 2010 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 15 września 2010 r. sygn. akt II SA/Sz 411/10 oddalił skargę A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 19 marca 2010 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności.
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych:
Decyzją z dnia (...) października 2009 r. nr (...) Wójt Gminy D. zobowiązał A. C., jako dłużnika alimentacyjnego, do zwrotu należności w kwocie 1.800,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami, z tytułu wypłaconych w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego córki K. C.. A. C. złożył wniosek o umorzenie należności, który uzasadnił tym, że nie jest w stanie uregulować zadłużenia i zwrócić należnej kwoty, ponieważ przebywa w zakładzie karnym i nie pracuje.
Wójt Gminy D. decyzją z dnia (...) stycznia 2010 r. nr (...), na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego wskazując, że A. C. obecnie przebywa w zakładzie karnym i nie ma możliwości zatrudnienia, lecz nie jest wykluczona możliwość zatrudnienia go w okresie późniejszym.
Od decyzji Wójta Gminy D. A. C. złożył odwołanie, w którym podał, że jest pozbawiony wolności od 1998 roku i mimo starań o zatrudnienie w zakładzie karnym, w którym przebywa, nie ma pracy. Oświadczył, że przez najbliższe 15 lat nie będzie miał zatrudnienia, ponieważ nie zgodzi się na to ochrona zakładu. Podkreślił, że obecnie kwota zadłużenia nie jest duża, ale przez 15 lat ulegnie podwyższeniu do znacznej wysokości i nie będzie miał możliwości jej spłacenia. Jedynym wyjściem z tej sytuacji jest zamiana zadłużenia na karę pozbawienia wolności, w związku z czym wniósł o przeliczenie zadłużenia zastępczo na karę pozbawienia wolności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia (...) marca 2010 r. nr (...) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji, organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należności podlegają ściągnięciu w trybie egzekucyjnym administracyjnej.
Na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 omawianej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego, w drodze decyzji administracyjnej, umorzyć w całości lub w części należności łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Kwestię umorzenia kwot podlegających zwrotowi przez dłużnika ustawodawca pozostawił uznaniu organu wierzyciela nakazując uwzględnienie przy tym jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Kolegium podkreśliło, że organ pierwszej instancji rozważył podane przez dłużnika uzasadnienie umorzenia należności, to jest brak zatrudnienia i perspektyw na to zatrudnienie w najbliższym czasie. Zdaniem Kolegium, organ był uprawniony do uznania, że nie jest wykluczone zatrudnienie dłużnika w późniejszym czasie i uzyskanie przez niego dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia, a w konsekwencji, że obecnie umorzenie zadłużenia byłoby nieuzasadnione. Fakt czasowego braku dochodów nie oznacza, że dłużnik tych dochodów nie będzie uzyskiwał później. Organ drugiej instancji zgodził się ze stanowiskiem Wójta Gminy D., że przebywanie w zakładzie karnym nie przesądza o tym, że sytuacja dochodowa dłużnika nie ulegnie poprawie, co pozwoliłoby na spłatę zadłużenia. W ocenie Kolegium, zaskarżona decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego i nie narusza prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. Natomiast zawarty w odwołaniu wniosek dłużnika alimentacyjnego, o zamianę obowiązku spłaty należności na karę pozbawienia wolności nie może być uwzględniony z uwagi na brak podstawy prawnej do dokonania takiej zamiany przez organ administracji publicznej.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. A.C. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Wniósł o ponowne rozpoznanie jego wniosku o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego z uwagi na fakt, że przebywa w zakładzie karnym od 1998 r. i nie otrzyma zatrudnienia w tym zakładzie przez co najmniej następne 15 lat. Skarżący podał, że nawet gdyby po 15 latach podjął pracę to i tak może nie być w stanie spłacić należności, albowiem przez ten okres stan jego zadłużenia znacznie wzrośnie. Zdaniem skarżącego, w sytuacji odbywania przez niego kary dożywotniego pozbawienia wolności naliczanie należności do zwrotu z tytułu wypłaconych alimentów jest nieuzasadnione i powinno być wstrzymane do momentu otrzymania zatrudnienia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymało dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 15 września 2010 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca dopuścił możliwość zaniechania obciążania dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, w całości lub w części, w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej. Sąd podkreślił, że ustawodawca używając w art. 30 ust. 2 zwrotu "może umorzyć" przesądził, że decyzja organu w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy kwota świadczenia będzie umorzona w całości, w części, czy też nie będzie umorzona, rozstrzyga właściwy organ wierzyciela w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Nie może to jednak oznaczać dowolności organu w wyborze jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu administracji nie tylko podjęcia wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Obowiązkiem organu jest staranne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia.
Sąd uznał, że postępowanie administracyjne prowadzone w niniejszej sprawie nie jest obarczone istotnymi uchybieniami w tym zakresie. Organ administracyjny pierwszej instancji przed wydaniem decyzji odmownej ustalił, że A.C..przebywa w zakładzie karnym i nie ma tam zatrudnienia. Z akt sprawy wynika, że skarżący odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności od dnia 22 lutego 2000 r. A.C. powołał tę okoliczność jako przesłankę skutkującą koniecznością umorzenia należności z tytułu otrzymanych zaliczek przez osobę uprawnioną. Sąd mając na uwadze sytuację zobowiązanego do alimentów, który przebywa w zakładzie karnym, podkreślił charakter tych zobowiązań, które zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie zaliczek alimentacyjnych. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być uznana sytuacja będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (wyrok NSA z 24 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 544/07 oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z 23 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Bd 786/06). W ocenie Sądu, fakt skazania skarżącego na karę dożywotniego pozbawienia wolności nie przesądza o tym, że skarżący nie będzie miał możliwości spłaty długu, który na nim ciąży, albowiem nie można wykluczyć, że skarżący podejmie pracę nawet w warunkach odbywania kary. W zakładzie karnym skarżący ma zapewnione całodobowe utrzymanie i stąd też przyszłe zarobki mogą zostać przeznaczone na spłatę zaległości. Umorzenie należności i zwolnienie skarżącego z obowiązku uregulowania długu byłoby tym samym przedwczesne i niewątpliwie nie wpłynęłoby pozytywnie na działania resocjalizacyjne wobec skarżącego.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie A. C., reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzędu wniósł skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Wyrok sądu pierwszej instancji zaskarżono w całości zarzucając naruszenie:
- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 80 K.p.a., a także art. 88 § 5, art. 89 § 3 i art. 121 § 10 K.k.w. przejawiające się tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający, a w konsekwencji ustalenia faktyczne poczynione na jego podstawie wadliwe, w szczególności przez pominięcie w rozważaniach dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego art. 88 § 5, art. 89 § 3 oraz art. 121 § 10 k.k.w, regulujących możliwości zatrudnienia skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności;
- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 8, art. 11, art. 107 § 1 i art. 3 K.p.a. przez niezastosowanie środka określonego w ustawie względem decyzji administracyjnej dotkniętej wadliwością z punktu widzenia art. 8 i art. 11 K.p.a., tj. zasad postępowania administracyjnego, podczas gdy Sąd winien był, sprawując kontrolę legalności, uchylić zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podniesiono, że rozstrzygnięcia organów administracji podjęte zostały z uchybieniem obowiązkowi zebrania kompletnego materiału dowodowego pozwalającego na wyczerpujące i prawidłowe ustalenia faktyczne, a następnie na ich ocenę z punktu widzenia prawa materialnego. Przyznanie organom administracji w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów prawo podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, jakkolwiek pozwala na margines swobody w podejmowaniu rozstrzygnięcia, nie stanowi jednak podstawy do całkowicie dowolnej decyzji. Legalność decyzji podjętej w ramach uznania jest bowiem warunkowana dokonaniem kompletnych i prawidłowych ustaleń faktycznych oraz wymaga należytego jej umotywowania, przedstawienia przesłanek leżących u jej podstaw. Zadaniu temu organy administracji nie sprostały, zaś Sąd stan taki zaaprobował. Skoro ustawodawca w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nałożył na organy administracji obowiązek uwzględnienia przy podejmowaniu decyzji sytuacji dochodowej i rodzinnej strony, to niedopełnienie tego obowiązku czyni decyzję organu wadliwą. Skarżący jako uzasadnienie swojego wniosku wskazał, że nie jest w stanie uregulować zadłużenia, z uwagi na fakt osadzenia w zakładzie karnym i brak możliwości podjęcia pracy. Okoliczność ta została potwierdzona przez administrację zakładu karnego. Mimo to organ pierwszej instancji w sposób dowolny przyjął, że istnieje możliwość zatrudnienia w okresie późniejszym, chociaż zebrany materiał dowodowy nie daje podstawy do tego rodzaju wnioskowania. W konsekwencji musi on być oceniony jako dowolny, a więc dokonany z przekroczeniem zasad wyrażonych w art. 7 i 80 K.p.a. Jednocześnie organ nie przejawił żadnej inicjatywy w zgromadzeniu materiału dowodowego w zakresie możliwości dochodowych skarżącego, naruszając tym samym art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. Organ pominął w swych rozważaniach treść art. 121 § 10 k.k.w., zgodnie z którym skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności, odbywający karę w zakładzie karnym typu zamkniętego może wykonywać pracę wyłącznie na terenie zakładu karnego. Powyższe, przy uwzględnieniu art. 88 § 5 oraz art. 89 § 3 k.k.w., zgodnie z którymi skazany może być przeniesiony do zakładu karnego typu półotwartego najwcześniej po odbyciu 15 lat kary, zaś otwartego najwcześniej po odbyciu 20 lat kary, musi prowadzić do wniosku, że sytuacja majątkowa skazanego, nie będzie się poprawiać na tyle, by mógł przystąpić do spłacania należności. Twierdzenie przeciwne jest dowolne, zwłaszcza w sytuacji, w której nie podjęto kroków w kierunku ustalenia innych składników majątku skarżącego. Wadliwości te powiela Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., które następnie zaaprobował Sąd, tym samym dopuszczając się naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 80 K.p.a., a także art. 88 § 5, art. 89 § 3 oraz art. 121 § 10 k.k.w. te wadliwości łącza się ściśle z naruszeniem art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 8 i art. 11 K.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji żadną miarą nie może być uznane za dostateczne z punktu widzenia zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.) oraz zasady pogłębiania zaufania oraz świadomości i kultury prawnej (art. 8 K.p.a.), a także z wymogami stawianymi decyzjom administracyjnym w art. 107 § 1 i 3 K.p.a. Zawiera ono twierdzenia o charakterze dowolnym, niepoparte materiałem dowodowym. Nie zasługuje również na aprobatę pogląd, że podstawą umorzenia należności nie może być fakt przebywania w zakładzie karnym, albowiem nie jest to okoliczność o charakterze obiektywnym na którą zobowiązany nie miał wpływu. Zważyć trzeba, że skarżoną decyzją objęto należności powstałe po osadzeniu strony w zakładzie karnym. Tym samym już w momencie ich powstania nie miał on możliwości kierowania swoim postępowaniem, tak aby zapewnić realizację obowiązku alimentacyjnego. Nadto nie wzięto pod uwagę woli spłaty zadłużenia przez skarżącego i jego starań w celu uzyskania pracy na terenie zakładu karnego. Świadomość narastającego zadłużenia, którego skazany nie jest w stanie w żaden sposób uregulować, pogłębia świadomość beznadziejnej sytuacji w jakiej się znalazł, a tym samym bezcelowości jakichkolwiek zabiegów w celu rzeczywistej resocjalizacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, że w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wydał postanowienie z dnia 7 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Sz 411/10, w którym orzekł o przywróceniu A.C. uchybionego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Rozpoznając zasadność podstaw kasacyjnych przytoczonych w skardze kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga ta zasługuje na uwzględnienie, ponieważ podniesione w niej zarzuty są uzasadnione.
Przedmiotem sądowej kontroli w rozpoznawanej sprawie była decyzja administracyjna wydana na podstawie art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego, w drodze decyzji administracyjnej, umorzyć w całości lub w części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Przytoczone brzmienie przepisu ustawy nie pozostawia wątpliwości, że kompetencja do rozstrzygania przez organ administracji w przedmiocie umorzenia należności obciążających dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oparta została na tzw. uznaniu administracyjnym. Wskazać należy, że organ administracji publicznej prowadzący postępowanie, w wyniku którego będzie wydana decyzja uznaniowa, korzysta z przyznanego mu przez ustawodawcę marginesu swobody co do wyboru sposobu rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym sprawy. Nie oznacza to jednak dowolności działania organu, jest on bowiem związany treścią normy prawa materialnego będącej podstawą rozstrzygnięcia oraz regułami postępowania administracyjnego, które w przypadku decyzji uznaniowej stawiają organowi szczególne wymagania.
W sprawach należących do sfery uznania administracyjnego zastosowanie ma reguła wyrażona w art. 7 K.p.a. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji, stosownie do art. 7 K.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, Lex nr 149543). Wynikająca z art. 7 K.p.a., uzupełniona unormowaniem art. 77 § 1 K.p.a., zasada prawdy materialnej nabiera w takich przypadkach szczególnego znaczenia. Zgodnie z tą zasadą organ administracji publicznej prowadzący postępowanie obowiązane jest do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia i załatwienia sprawy, w szczególności zebrania i rozpatrzenia wszystkich okoliczności mogących przyczynić się do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. W szczególności organ obowiązany jest dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r. sygn. akt SA 810/81, ONSA 1981/145). Jako dowolne należy bowiem traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym (wyrok SN z dnia 23 listopada 1994 r. sygn. akt III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995/7/83).
Sądowa kontrola decyzji uznaniowych wymaga zbadania, czy decyzja ma oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy decyzja nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy.
W skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie podniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania przejawiającego się w wadliwie przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji sądowej kontroli zaskarżonej decyzji (art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.) poprzez niedostrzeżenie przez ten Sąd naruszenia przez organy administracji art. 7, 75, 77 § 1 i 80 K.p.a. wskutek niedopełnienia obowiązku ustalenia w sposób prawidłowy i kompletny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, co było niezbędne ze względu na treść art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nakazującego uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu należności bądź zastosowaniu ulg w jej spłacie.
Zarzut ten należy uznać za zasadny. Dokonana przez organy administracji i zaakceptowana przez Sąd pierwszej instancji ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej jako przesłanki odmowy umorzenia należności obciążającej skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego sprowadzona została w niniejszej sprawie do niczym niepopartych domniemań co do możliwości zarobkowych skarżącego, który odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności w zakładzie karnym typu zamkniętego, w którym możliwość wykonywania pracy przez skazanego jest w sposób istotny ograniczona (art. 89 § 3 i art. 121 § 10 K.k.w.). Taka sytuacja materialna i życiowa skarżącego nosi niewątpliwie cechy trwałości, co powinno być wzięte pod uwagę przy ocenie przesłanki z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Poza tym w postępowaniu wyjaśniającym nie podjęto żadnych czynności w celu ustalenia ewentualnych innych składników majątku skarżącego. Nie rozważono w ogóle sytuacji rodzinnej skarżącego celem oceny pod kątem ewentualnego udzielania skarżącemu przez rodzinę wsparcia materialnego umożliwiającego wywiązanie się przez niego z obowiązku spłaty należności.
Ogólnikowość i lakoniczność uzasadnienia zaskarżonych do sądu decyzji przesądzała o naruszeniu art. 107 § 3 w zw. z art. 8 i art. 11 K.p.a. i tym samym dawała Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie podstawę do stwierdzenia, że postępowanie administracyjne w przedmiocie wniosku A. C. obarczone jest wadami, co nie mogło uzasadniać zaakceptowania przez Sąd zaskarżonej decyzji. Będąc zobligowany przepisem art. 3 § 1 P.p.s.a do oceny, czy zaskarżona do Sądu decyzja nie narusza prawa, a przede wszystkim, czy wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności składające się na ustawową przesłankę umorzenia należności, Sąd pierwszej instancji zadaniu temu nie sprostał.
Jak słusznie podnosi skarga kasacyjna, sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie została przeprowadzona prawidłowo, co oznacza, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) pełnomocnik powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.