I OSK 365/21

I OSK 365/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-07-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Karol Kiczka /przewodniczący/
Maciej Dybowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Sygn. powiązane
II SA/Rz 864/20 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2020-10-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 145 § pkt 4 art 148 § 1 i 2 w zw z art 43 zd. 1 i art 41 § 1 i 2 oraz art. 7 w zw z art 77 § 1 art 107 § 3 i art 80 art 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 6 października 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 864/20 w sprawie ze skargi M. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 27 maja 2020 r. nr SKO.4111.521.960.2020 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy Sanok z dnia 26 marca 2020 r. znak GOPS 5180/70-2/ŚW/P/2016/2020; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie na rzecz M. T. kwotę 1240 (tysiąc dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 6 października 2020 r. II SA/Rz 864/20 (dalej wyrok II SA/Rz 864/20) oddalił skargę M.T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 27 maja 2020 r. nr SKO.4111.521.960.2020 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.
Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie (dalej Kolegium) postanowieniem z 27 maja 2020 r. nr SKO.4111.521.960.2020 (dalej postanowienie z 27 maja 2020 r.), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej kpa), po rozpoznaniu zażalenia M.T. (dalej skarżąca), utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy Sanok (dalej Wójt) z 26 marca 2020 r. nr GOPS 5180/70-2/ŚW/P2016/2020 (dalej postanowienie z 26 marca 2020 r.) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Wójta z 6 grudnia 2017 r. nr GOPS 5180/70-1/ŚW/2016/2017 (dalej decyzja z 6 grudnia 2017 r.) o uchyleniu decyzji własnej z 11 kwietnia 2016 r. nr GOPS 5180/70/ŚW/2016 o przyznaniu skarżącej w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r. świadczenia wychowawczego na troje dzieci.
W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że 20 września 2019 r. skarżąca uzyskała informację, że w obiegu prawnym znajduje się decyzja z 6 grudnia 2017 r. Nie mogła ona brać czynnego udziału w postępowaniu o jej wydanie, ponieważ w 2017 r. przebywała na stałe za granicą, zaś decyzja ta została przesłana na adres jej dawnego miejsca zamieszkania w Polsce. Dlatego wnioskiem z 21 października 2019 r. zwróciła się do Wójta o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z 6 grudnia 2017 r. i uchylenie tej decyzji w całości z uwagi na fakt, że bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 kpa).
Odmawiając wznowienia postępowania Wójt uznał, że skarżąca uzyskała informację o decyzji już 13 grudnia 2017 r., ponieważ w tym dniu decyzję tę odebrała jej teściowa będąca domownikiem. Fakt ten stwarzał domniemanie doręczenia decyzji stronie. Wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z 6 grudnia 2017 r. został złożony z uchybieniem jednomiesięcznego terminu.
Kolegium, utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie, wskazało, że jeśli strona twierdzi, że dowiedziała się o decyzji w innym dniu niż dzień dokonania doręczenia zastępczego decyzji, to ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na niej. W aktach sprawy brak było jakiegokolwiek dowodu, że skarżąca powzięła wiadomość o decyzji Wójta z 6 grudnia 2017 r. dopiero 20 września 2019 r. Organ dwukrotnie (pismami z: 24 stycznia 2020 r. i 24 lutego 2020 r.) wezwał pełnomocnika skarżącej do przedstawienia dowodów, że skarżąca dowiedziała się o decyzji dnia 20 września 2019 r. Nie przedstawiła ona na tę okoliczność żadnych dowodów. Nie przedłożyła nawet własnoręcznie podpisanego oświadczenia w tym zakresie. Złożone wnioski dowodowe dotyczyły okoliczności, kiedy (w jakiej dacie) pełnomocnik dowiedział się o decyzji z 6 grudnia 2017 r. i nie miały znaczenia dla tej sprawy. Strona nie obaliła domniemania związanego z zastępczym doręczeniem jej decyzji Wójta. Termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania upłynął 13 stycznia 2018 r., natomiast wniosek o wznowienie postępowania skarżąca złożyła 21 października 2019 r., a zatem już po upływie terminu do jego złożenia.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła M.T., reprezentowana przez r. pr. M.S., zaskarżając postanowienie z 27 maja 2020 r. w całości, zarzucając postanowieniu naruszenie:
1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 oraz art. 80 kpa przez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy i błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, co spowodowało naruszenie zasady prawdy obiektywnej;
2. art. 78 kpa przez niedopuszczenie istotnych dowodów w sprawie;
3. art. 140 w zw. z art. 6-8, art. 10 § 1, art. 81 kpa przez nieumożliwienie skarżącej wypowiedzenia się co do całego materiału dowodowego zebranego w sprawie;
4. art. 43 kpa przez błędne uznanie, że członek rodziny, który nie zamieszkuje z adresatem przesyłki może być uznany za domownika w rozumieniu tego przepisu.
Skarżąca wniosła o: uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; alternatywnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Wójta z 26 marca 2020 r. W każdym przypadku wniosła o zasądzenie od Kolegium na jej rzecz [zwrotu] kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podkreślono, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony w terminie do jego złożenia. Skarżąca od 18 września 2017 r. przebywała za granicą. Fakt ten znany był organowi, ponieważ skarżąca poinformowała organ o wyjeździe i przestała pobierać świadczenia rodzinne. Skarżąca otrzymała na adres zamieszkania za granicą pismo Wojewody Podkarpackiego (dalej Wojewoda) z 29 sierpnia 2019 r. z informacją o konieczności zwrotu pobranego świadczenia wychowawczego. Pełnomocnik, po zapoznaniu się z aktami przedmiotowej sprawy, w których znajdowała się decyzja Wójta z 6 grudnia 2017 r., w dniu 20 września 2019 r. poinformował o niej skarżącą (w tej samej dacie). Zwrócenie się do Wójta o przeprowadzenie dowodu z zapytaniem o datę zapoznania się pełnomocnika z aktami sprawy Wojewody było zasadne i miało potwierdzić wiarygodność wniosku o wznowienie. Zarzut braku oświadczenia skarżącej co do daty poznania decyzji Wójta z 6 grudnia 2017 r. był nieuzasadniony. Organ nie żądał takiego oświadczenia, a pełnomocnik wskazywał, że w dacie wezwania o przedłożenie dowodów nie ma kontaktu z mocodawczynią, zaś ogłoszony stan pandemii ograniczył możliwość ich pozyskania. Zasadnym było wnioskowanie o ich przeprowadzenie przez organ. Zarówno w postępowaniu poprzedzonym wydaniem przez Wójta postanowienia z 26 marca 2020 r., jak i decyzji z 6 grudnia 2017 r., skarżącej nie zapewniono czynnego udziału w postępowaniu (k. 4-6v akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem II SA/Rz 864/20 na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zawiadomieniem z 15 listopada 2017 r. Wójt, na podany we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego adres, poinformował skarżącą, że wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie weryfikacji uprawnień do tego świadczenia, przyznanych na troje dzieci, z powodu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; zawiadomienie pod adresem zamieszkania skarżącej odebrał teść (k. 9-9a akt Wójta). Decyzją z 6 grudnia 2017 r. Wójt uchylił "w terminie od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r." decyzję własną z 11 kwietnia 2016 r. przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze na dzieci: A., B. i C.; decyzja ta wysłana na adres skarżącej odebrana została przez teściową (k. 10). W konsekwencji tej decyzji, Wojewoda decyzją z 16 lipca 2018 r. rozstrzygnął o świadczeniu wychowawczym i dodatku dyferencyjnym, przy czym decyzja ta, mimo dwukrotnego awizowania, nie została podjęta (k. 12). Następnie, decyzją z 9 września 2019 r. orzekł, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r., pobrane na dzieci: A., B i C, jest świadczeniem nienależnym, zobowiązując jednocześnie skarżącą do jego zwrotu z należnymi odsetkami (k. 13). Pismem z 16 października 2019 r. skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa, wniosła o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wójta z 6 grudnia 2017 r. (k. 15). Postanowieniem z 20 listopada 2019 r. Wójt, na podstawie art. 149 § 2 kpa, odmówił wznowienia postępowania z uwagi na uchybienie miesięcznego terminu do złożenia wniosku. Na skutek zażalenia pełnomocnika skarżącej, Kolegium postanowieniem z 7 stycznia 2020 r. uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie celem wyjaśnienia, kiedy skarżąca dowiedziała się o decyzji Wójta objętej wnioskiem o wznowienie (k. 19). Procedując ponownie w przedmiocie podania o wznowienie, Wójt wezwał pełnomocnika do przedstawienia dowodów na okoliczność wskazanej we wniosku daty (20 września 2019 r.), jako daty powzięcia wiadomości o decyzji Wójta z 6 grudnia 2017 r. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik podał, że skarżąca przebywała na stałe za granicą od 2017 r., a we wrześniu 2019 r. otrzymała na adres zamieszkania w [...] pismo Wojewody, z którego wynikało, że jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na troje dzieci. W związku z tym pełnomocnik 20 września 2019 r. zapoznał się z dokumentami, w tym z decyzją Wójta z 6 grudnia 2017 r.; skarżąca o decyzji tej dowiedziała się od pełnomocnika w tym samym dniu (pismo pełnomocnika z 6 lutego 2020 r. - k. 21). Przy tej treści dokumentu, Wójt ponownie wezwał pełnomocnika, w terminie 7 dniu, o przedstawienie dowodów na okoliczności podane we wniosku o wznowienie i w piśmie z 6 lutego 2020 r. (wezwanie z 24 lutego 2020 r. - k. 23). Pełnomocnik wystąpił o przedłużenie terminu 7-dniowego (pismo z 5 marca 2020 r.), domagając się jednocześnie, by Wójt wystąpił do Wojewody, w jakiej dacie pełnomocnik zapoznał się aktami sprawy. Postanowieniem z 26 marca 2020 r. Wójt odmówił wznowienia postępowania, ponieważ skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, mimo przedłużenia 7-dniowego terminu, nie wykazała dochowania miesięcznego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Rozstrzygnięcie to, po rozpoznaniu zażalenia pełnomocnika skarżącej, Kolegium utrzymało w mocy postanowieniem stanowiącym przedmiot skargi.
W myśl art. 42 § 1 kpa pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy, zaś art. 43 kpa stanowi, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi (tzw. doręczenie zastępcze). Warunkiem zastosowania art. 43 kpa jest okoliczność, że adresat zamieszkuje pod wskazanym adresem, doręczenie mu pisma osobiście jest niemożliwe z powodu jego czasowej nieobecności, zaś dorosły domownik (sąsiad lub dozorca domu) przyjmuje pismo osobiście za pokwitowaniem i zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi. To oznacza, że doręczenie decyzji w trybie art. 43 kpa do rąk dorosłego domownika (sąsiada lub dozorcy domu) pod danym adresem z zachowaniem powyższych warunków przewidzianych we wspomnianym przepisie jest skuteczne. Taki tryb doręczenia oparty jest na założeniu, że adresata obciążają skutki działania osoby, której przesyłkę doręczono tak, jakby została ona podjęta przez stronę bezpośrednio. Niewywiązanie się z obowiązku oddania przesyłki zawierającej rozstrzygnięcie jego adresatowi przez osobę, której doręczono rozstrzygnięcie zastępczo, nie zwalnia adresata z winy w przypadku, gdy uchybił on terminom procesowym na skutek takiego zaniedbania. Bez wpływu na skuteczność doręczenia pozostaje kwestia, czy faktycznie przesyłka zostaje przekazana. Istotą doręczenia zastępczego jest już samo powstanie domniemania takiego przekazania, czyli samo pobranie przesyłki przez domownika oraz pokwitowanie jej odbioru. Samo oświadczenie strony, że dana osoba nie przekazała odebranej przesyłki w określonym dniu jest niewystarczające do podważenia skuteczności doręczania zastępczego (wyrok NSA z 14.6.2019 r. II OSK 2022/17).
W stanie faktycznym sprawy ustalonym przez organy, który Sąd I instancji w zupełności podzielił, zasadnicze znaczenie miała okoliczność doręczenia zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie weryfikacji uprawnień do świadczenia wychowawczego, przyznanego skarżącej na troje dzieci, z powodu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz decyzji, której wniosek o wznowienie dotyczy. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania wysłane na adres zamieszkania skarżącej podany we wniosku odebrał jej teść. Decyzję z 6 grudnia 2017 r., wysłaną na ten sam adres, odebrała 13 grudnia 2017 r. teściowa. W skardze okoliczności tych nie zakwestionowano. Przy braku dowodów przeciwnych, teściowa odbierająca korespondencję w miejscu zamieszkania skarżącej podanym we wniosku o przyznanie świadczenia oraz w późniejszej korespondencji kierowanej do Wójta zasadnie uznana została za domownika. Oznacza to, że decyzja została skarżącej skutecznie doręczona 13 grudnia 2017 r.
Obowiązkiem strony postępowania należycie zabezpieczającej swoje interesy jest wskazanie takiego adresu do doręczeń, który gwarantować jej będzie możliwość czynnego udziału w sprawie bez narażania się na skutki uchybień terminów. Przyjęcie pisma przez znajdującego się pod tym adresem dorosłego domownika i potwierdzenie przez niego doręczenia na piśmie swoim podpisem ze wskazaniem daty doręczenia przesądza o skutecznym doręczeniu pisma adresatowi (wyrok NSA z 12.11.2019 r. II OSK 3180/17).
Odnośnie do doręczenia zastępczego decyzji objętej wnioskiem o wznowienie postępowania brak było jakichkolwiek dowodów podważających skuteczność tego doręczenia. Sąd I instancji zaznaczył, że niewywiązanie się przez domownika z obowiązku oddania przesyłki zawierającej rozstrzygnięcie jego adresatowi przez osobę, której doręczono rozstrzygnięcie zastępczo, nie jest okolicznością usprawiedliwiającą adresata. Niedbalstwo osoby, do rąk której dokonano doręczenia zastępczego jest traktowane tak samo, jak adresata postanowienia lub decyzji. Zatem zarzut naruszenia art. 43 kpa Sąd uznał za niezasadny.
Konsekwencją doręczenia zastępczego decyzji z 6 grudnia 2017 r. w dniu 13 grudnia 2017 r. było to, że dzień doręczenia jest dniem, od którego rozpoczął bieg miesięczny termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej tą decyzją. Wszystko to doprowadziło Sąd I instancji do wniosku, że ze względu na złożenie podania 17 października 2019 r. organy zasadnie odmówiły wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wójta z 6 grudnia 2017 r.
Pozostałe zarzuty skargi, wskazujące na naruszenie przepisów postępowania, nie były zasadne, gdyż u ich podstaw było błędne założenie, jakoby decydujące znaczenie (i początek biegu terminu do wznowienia postępowania) miała data powzięcia informacji o decyzji z 6 grudnia 2017 r. przez pełnomocnika (dzień zapoznania się z aktami sprawy - 20 września 2019 r.) i przekazania przez pełnomocnika wiedzy w tej samej dacie skarżącej. W świetle zastępczego doręczenia decyzji okoliczności te nie miały żadnego wpływu na treść zaskarżonego postanowienia (k. 17, 30-36 akt sądowych).
Skargę kasacyjną wywiodła M.T., reprezentowana przez r. pr. M.S., zaskarżając wyrok II SA/Rz 864/20 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:
1. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
a. art. 43 w zw. art. 41 kpa przez błędne uznanie, że członek rodziny, który nie zamieszkuje z adresatem przesyłki, może być uznany za domownika w rozumieniu tego przepisu i uznanie, że doszło do skutecznego doręczenia pisma skarżącej;
b. art. 145 i art. 6 kpa przez uznanie, że wznowienie postępowania jest niedopuszczalne, mimo zaistnienia przesłanek wznowieniowych przez przyjęcie, że doręczenie zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie weryfikacji uprawnień do świadczenia wychowawczego przyznanego skarżącej na troje dzieci z powodu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i decyzji, której dotyczy wniosek o wznowienie postępowania mogło zostać doręczone bez konieczności ustalenia przez organ prawidłowego adresu zamieszkania skarżącej;
2. przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy:
a. art. 3 § 1, [art.] 134 § 1 i art. 141 § 4 ppsa przez nierozpoznanie i brak ustosunkowania się przez Sąd I instancji do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącą w skardze na decyzję organu, co wpłynęło w sposób istotny na wynik sprawy, przez nieustosunkowanie się do zgłoszonego przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 140 w zw. z art. 6-8, art. 10 § 1 i [art.] 80 i art. 78 kpa dotyczącego uniemożliwienia skarżącej wypowiedzenia się co do całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, a również nieprzeprowadzenia przez organ dowodów wnioskowanych przez skarżącą;
b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ppsa i art. 7 w zw. art. 77 § 1, [art.] 107 § 3 i art. 80 kpa przez oddalenie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 27 maja 2020 r. nr SKO.4111.521.960.2020 na skutek niewyjaśnienia w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy i błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego przez co doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, przez ustalenie, że doszło do doręczenia zastępczego osobie posiadającej statu[s] domownika.
Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie bądź uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Wójta Gminy Sanok z 26 marca 2020 r. znak GOPS 5180/70-2/ŚW/P2016/2020; zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie na rzecz skarżącej [zwrotu] kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych; rozpoznanie sprawy na rozprawie (k. 41-50 akt sądowych).
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1, dalej uchwała I OPS 10/09). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.
W niniejszej sprawie kwestią kluczową było ustalenie prawidłowości doręczenia skarżącej decyzji ostatecznej Wójta Gminy Sanok z 6 grudnia 2017 r. nr GOPS 5180/70-1/ŚW/2016/2017 o uchyleniu decyzji własnej z 11 kwietnia 2016 r. nr GOPS 5180/70/ŚW/2016 o przyznaniu skarżącej w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r. świadczenia wychowawczego na troje dzieci: A., B. i C. W związku z wywiedzionym przez skarżącą wnioskiem z 21 października 2019 r. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z 6 grudnia 2017 r. i uchylenie tej decyzji w całości z uwagi na fakt, że bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 kpa) zasadniczym zagadnieniem było, kiedy skarżąca dowiedziała się o decyzji z 6 grudnia 2017 r. Podanie o wznowienie postępowania wnosi się bowiem do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (art. 148 § 1 kpa). Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (art. 148 § 2 kpa). Prawidłowe i skuteczne doręczenie decyzji Wójta z 6 grudnia 2017 r. wyznaczało początek biegu miesięcznego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją.
Wbrew treści zarzutu skarżącej kasacyjnie, że Sąd I instancji nie wyjaśnił w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy i błędnie ocenił zgromadzony materiał dowodowy przez co błędnie ustalił, że doszło do doręczenia odpisu decyzji z 6 grudnia 2017 r. osobie posiadającej status domownika wskazać trzeba, że ustalony stan faktyczny w niniejszej sprawie był niesporny. Sporna okazała się kwalifikacja jako domownika skarżącej T.T., która 13 grudnia 2017 r. nieskutecznie odebrała korespondencję adresowaną do skarżącej na adres: [...] Sanok, zawierającą decyzję z 6 grudnia 2017 r. (k. 10, 10a-10av akt Wójta). Wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczą w istocie tej jednej kwestii, która ma w niniejszej sprawie decydujące znaczenie, ponieważ doręczenie odpisu decyzji z 6 grudnia 2017 r. warunkuje rozpoczęcie, bieg i upływ terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania. W przypadku uznania, że decyzja ta została prawidłowo i skutecznie doręczona skarżącej 13 grudnia 2017 r. w trybie art. 43 kpa, termin na wniesienia podania o wznowienie postępowania upływał 13 stycznia 2018 r., a więc podanie z 21 października 2019 r. zostałoby złożone po terminie, jak oceniły tę kwestię organy obu instancji i Sąd I instancji. Gdyby uznać - jak chce tego skarżąca - że to doręczenie było nieprawidłowe, a tym samym nieskuteczne, zaś wiedzę o decyzji z 6 grudnia 2017 r. powzięła ona dopiero 20 września 2019 r., to wniosek o wznowienie postępowania z 16 października 2019 r., nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego dnia 17 października 2019 r. – prezentata Urzędu Gminy Sanok 21 października 2019 r., należałoby uznać za wniesione w terminie (art. 54 § 5 pkt 2, art. 57 § 3 i 4 kpa; k. 21-21a, 15-14, 15a Wójta). W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej postanowił rozpoznać łącznie.
Zasadą jest, że osobom fizycznym pisma doręcza się w ich mieszkaniu lub w miejscu pracy (art. 42 § 1 kpa). Od zasady tej art. 42 § 2 i § 3, art. 43 i art. 44 kpa dopuszczają odstępstwa, tak co do wymogu osobistego doręczania pisma adresatowi, jak i co do miejsca doręczenia. W realiach niniejszej sprawy organy obu instancji dopatrywały się doręczenie skarżącej decyzji z 6 grudnia 2017 r. w trybie art. 43 [zd. 1] kpa, zgodnie z którym w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi [...] jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. W tej sprawie sporna kwalifikacja teściów skarżącej kasacyjnie (20 listopada 2017 r. pod adresem: [...] Sanok zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego kierowane do skarżącej odebrał jej teść – J.T., a 13 grudnia 2017 r. decyzję z 6 grudnia 2017 r. skierowany do skarżącej odebrała jej teściowa – T.T.; k. 10-9a Wójta), jako dorosłych domowników skarżącej, zamieszkałych wspólnie z nią pod adresem: [...] Sanok, okazała się stanowić wtórną kwestię, która o ile stanowiła oś sporu, nie miała decydującego znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku.
W toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu (art. 41 § 1 kpa). W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (art. 41 § 2 kpa). Obowiązek z art. 41 § 1 kpa spoczywa na wymienionych podmiotach wyłącznie w toku danego postępowania administracyjnego. Nie jest możliwe jego rozciągnięcie poza tak wskazane granice (wyroki NSA z: 4.12.2008 r. II OSK 1525/07, Legalis; 4.2. 1994 r. SA/Wr 2063/93, ONSA 1995/1/37; 7.2.1996 r. SA/Łd 381/95, Lex 1689081; 10.6.2011 r. II OSK 1042/10, Legalis; postanowienie NSA z 29.5.2008 r. II OSK 673/08, Legalis; wyroki WSA w Warszawie z: 16.2.2006 r. VII SA/Wa 1352/05, Legalis; 27.9.2005 r. II SA/Wa 1648/04, Lex 204665; 14.12.2005 r. II SA/Wa 1616/05, Legalis). Strona nie ma obowiązku powiadamiania wszystkich, potencjalnych organów administracji publicznej, przed którymi być może w przyszłości mogą toczyć się jakieś postępowania administracyjne, o zmianie swego adresu (wyrok NSA z 24.9.2020 r. I OSK 504/20, Legalis; P. Wajda w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck 2023, wyd. 8, s. 578, nb 10 do art. 41 kpa). Dla przyjęcia fikcji doręczenia na nieaktualny adres w przypadku niepoinformowania przez stronę organu nawet o czasowej zmianie adresu w toku postępowania konieczne jest faktyczne doręczenie jej pouczenia o skutkach zaniechania powiadomienia o zmianie adresu. W sytuacji zaniechania przez organ dokonania takiego pouczenia, jeżeli pierwsze doręczenie decyzji stronie nie zostało dokonane skutecznie (przez jej faktyczne odebranie), przyjęcie fikcji doręczenia jest niemożliwe. Zobowiązany ma bowiem obowiązek powiadamiania organu o każdej zmianie swego adresu dopiero w toku postępowania i po skutecznym pouczeniu go o tym obowiązku i skutkach niezastosowania się do niego (wyrok WSA w Krakowie z 22.5.2017 r. II SA/Kr 253/17, Legalis; wyroki WSA w Poznaniu z: 25.3.2022 r. II SA/Po 775/21, Legalis; 26. 5.2021 r. IV SA/Po 316/21, Legalis; wyrok WSA w Warszawie z 18.2.2020 r. V SA/Wa 1640/19, Legalis). Bezpośrednim skutkiem prawnym naruszenia obowiązku z art. 41 § 1 kpa jest domniemanie odnośnie do aktualności - posiadanego przez organ - adresu strony, jej przedstawiciela lub pełnomocnika, a także prawna skuteczność doręczenia pisma pod tym adresem (wyrok NSA z 28.7.2005 r. I GSK 549/05, Legalis). Dla zastosowania normy z art. 41 § 2 kpa konieczne jest ustalenie: po pierwsze, że strona zmieniła w toku postępowania adres bez powiadomienia o tym organu; po drugie, że doręczenia dokonano pod dotychczasowym adresem (wyroki NSA z: 13.4.2000 r. V SA 2362/99, Lex 49871; 7.1.2000 r. V SA 1084/99, Lex 49299; 28.5.2010 r. I OSK 1060/09, Legalis). Organ administracji publicznej nie jest zobligowany do weryfikowania w jego trakcie, czy znany mu adres do doręczeń jest adresem aktualnym. Z przepisów prawa nie wynika, by organ administracji publicznej miał obowiązek doręczania korespondencji na inny adres niż wskazała strona w toku postępowania, jeżeli dodatkowo była ona pouczona o skutkach prawnych niezawiadomienia o zmianie adresu (wyrok NSA z 10.6.2011 r. II OSK 1040/10, Legalis; postanowienie WSA w Warszawie z 25.1.2012 r. V SA/Wa 2657/11, Legalis; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 21.12.2011 r. II SA/Go 685/11, Legalis; P. Wajda – op. cit., s. 579-580, nb 13 i 14 do art. 41 kpa).
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że rację ma skarżąca kasacyjnie, że doręczenie decyzji z 6 grudnia 2017 r. nie nastąpiło w toku dotychczasowego postępowania - z wniosku z 1 kwietnia 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, w którym to postępowaniu Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sanoku, działając z upoważnienia Wójta Gminy Sanok, ostateczną decyzją 11 kwietnia 2016 r. przyznał skarżącej świadczeń wychowawczych na dzieci: A. B. i C. (k. 4, 5 akt Wójta). Wójt Gminy Sanok wydał decyzję z 6 grudnia 2017 r. w odrębnym postępowaniu administracyjnym, wszczętym z urzędu na skutek wpłynięcia do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sanoku pisma Regionalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rzeszowie nr OS.4321.002922.2016. LF.24806 z 17 października 2017 r., z którego wynika, że mąż skarżącej – J.T.1 podlega ustawodawstwu [...] w zakresie świadczeń rodzinnych oraz świadczenia wychowawczego w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (k. 8-10 akt Wójta). O ile skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z 1 kwietnia 2016 r. wskazała jako miejsce swojego zamieszkania adres: [...] Sanok, o tyle ewentualny obowiązek z art. 41 § 1 kpa obowiązywał ją w toku postępowania zakończonego wydaniem przez Wójta decyzji z 11 kwietnia 2016 r. (k. 4, 5 akt Wójta). W oświadczeniu dotyczącym ustalenia państwa właściwego do wypłaty świadczeń rodzinnych z 6 grudnia 2016 r. (k. 6) skarżąca również wskazała jako adres zamieszkania [...] Sanok, jednakże oświadczenie to nie było pismem wszczynającym postępowanie administracyjne zakończone wydaniem przez Wójta decyzji z 6 grudnia 2017 r. Stanowiło jedynie przesłankę do podjęcia działania przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Sanoku, który pismem z 9 grudnia 2016 r. przekazał Regionalnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Rzeszowie wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, m.in., skarżącej kasacyjnie wobec wyjazdu członka rodziny za granicę (k. 7 akt Wójta). W odpowiedzi na to pismo Regionalny Ośrodek Pomocy Społecznej w Rzeszowie wystosował do GOPS w Sanoku pismo z 17 października 2017 r. W konsekwencji, Wójt jako organ właściwy do uchylenia swej decyzji z 11 kwietnia 2016 r. wszczął postępowanie administracyjne z urzędu i 6 grudnia 2017 r. wydał decyzję uchylającą od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r. decyzję własną z 11 kwietnia 2016 r. o przyznaniu skarżącej świadczenia wychowawczego na dzieci: A., B. i C. Organy nietrafnie zasugerowały się dotychczasowym adresem zamieszkania skarżącej, tj. wskazanym zarówno we wniosku z 1 kwietnia 2016 r., jak i w oświadczeniu z 6 grudnia 2016 r. Wójt, wszczynając postępowanie z urzędu w przedmiocie uchylenia decyzji własnej z 11 kwietnia 2016 r., winien był poczynić ustalenia we własnym zakresie odnośnie do aktualnego adresu zamieszkania beneficjentki uchylanej decyzji (skarżącej), czego zaniechał. W konsekwencji, doręczenie decyzji z 6 grudnia 2017 r. na dotychczasowy adres skarżącej nie było prawidłowe, a tym samym skuteczne. Jakkolwiek teściów skarżącej można byłoby zakwalifikować jako dorosłych domowników zamieszkałych pod dotychczasowym adresem skarżącej, to jednak organy nie dokonały niezbędnych w toku nowej sprawy administracyjnej, wszczętej z urzędu, ustaleń co do aktualnego adresu zamieszkania skarżącej. Sąd I instancji nietrafnie przyjął argumentację organów za własną, nie dokonując stosownej kontroli w tym zakresie, a koncentrując się jedynie na statusie dorosłego domownika w odniesieniu do teściowej skarżącej kasacyjnie.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za uzasadnione. Sąd I instancji nietrafnie nie dopatrzył się naruszenia przez organy obu instancji art. 43 zd. 1 w zw. art. 41 § 1 i 2 kpa oraz art. 7 w zw. art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 80 kpa, art. 6, art. 145 § 1 pkt 4 i art. 148 § 2 kpa, co stanowiło inne naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). Naruszenie to polegało na błędnym przyjęciu przez organy obu instancji, że doszło do prawidłowego doręczenia skarżącej decyzji z 6 grudnia 2017 r. (mimo że nie było po temu prawnych podstaw), które warunkowało rozpoczęcie, bieg i upływ, a tym samym dotrzymanie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji z 6 grudnia 2017 r., co skutkowało naruszeniem art. 148 § 1 i 2 i art. 149 § 1-3 kpa, a przez Kolegium także art. 138 § 1 i art. 144 kpa. Brak było podstaw do odmowy ustalenia, że skarżąc, działająca przez swego pełnomocnika, o decyzji z 6 grudnia 2017 r. dowiedziała się dopiero 20 września 2019 r. (k. 15-14, 15a akt Wójta).
Skoro istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a Sąd I instancji z naruszeniem art. 151 ppsa oddalił skargę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ppsa, uchylił wyrok II SA/Rz 864/20 w całości i rozpoznał skargę.
Wobec naruszenia zaskarżonym postanowieniem art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 oraz art. 43 zd. 1 w zw. art. 41 § 1 i 2 kpa oraz art. 7 w zw. art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 80 kpa, art. 6, art. 145 § 1 pkt 4 i art. 148 § 2 kpa, należało zaskarżone postanowienie uchylić, a na podstawie art. 135 ppsa w zw. z art. 43 zd. 1 w zw. art. 41 § 1 i 2 kpa oraz art. 7 w zw. art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 80 kpa, art. 6, art. 145 § 1 pkt 4 i art. 148 § 2 kpa, uchylić poprzedzające je postanowienie z 26 marca 2020 r.
Ponownie rozpoznając sprawę, Wójt wznowi postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Wójta Gminy Sanok z 6 grudnia 2017 r. nr GOPS 5180/70-1/ŚW/2016/2017. We wznowionym postępowaniu koniecznym będzie ustalenie, czy mąż skarżącej rzeczywiście otrzymał świadczenia w [...] na każde z małoletnich dzieci w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r.
O zwrocie kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w oparciu o art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 ppsa. Opłaty za czynności radcy prawnego reprezentującego skarżącą kasacyjnie ustalono na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w odniesieniu do postępowania pierwszoinstancyjnego i na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265), w odniesieniu do postępowania kasacyjnego, podwyższając wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej kasacyjnie z uwagi na szczególny wkład pełnomocnika w wyjaśnienie sprawy.
Nienależnie uiszczone koszty sądowe (k. 3=8, 25, 51=53 akt sądowych) Sąd I instancji zwróci zarządzeniem (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ppsa).