I OSK 361/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby sprawującej stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, mimo jednoczesnej opieki nad dzieckiem.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego J.S. z powodu sprawowania opieki nad matką z znacznym stopniem niepełnosprawności. Organy administracji uznały, że nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką, wskazując na opiekę nad dzieckiem jako alternatywną przyczynę braku pracy. WSA uchylił decyzje organów, a NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podkreślając, że opieka nad dzieckiem nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad matką, a organy nie mają prawa badać przyczyn braku zatrudnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego, potwierdzając prawo J.S. do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny wcześniej uchylił decyzje organów odmawiających przyznania świadczenia, uznając, że organy przedwcześnie oceniły brak spełnienia wymogu niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką. Organy administracji twierdziły, że brak zatrudnienia skarżącej wynikał nie tylko z opieki nad matką, ale także z konieczności sprawowania opieki nad jej małoletnim dzieckiem, co miało uniemożliwiać podjęcie pracy. NSA podkreślił, że kluczowe jest sprawowanie ustawicznej opieki nad osobą niepełnosprawną, która stanowi przeszkodę w podjęciu pracy. Sąd zaznaczył, że organy pomocowe nie mają prawa badać przyczyn braku zatrudnienia, a jedynie ustalić, czy osoba jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji jest opieka. NSA uznał, że opieka nad dzieckiem nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad matką, a taka interpretacja byłaby sprzeczna z ratio legis przepisów i Konstytucją RP. Sąd uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieuzasadnione i oddalił ją.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, sprawowanie opieki nad dzieckiem nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad matką, o ile opieka nad matką jest ustawiczna i stanowi przeszkodę w podjęciu zatrudnienia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy błędnie oceniły opiekę nad dzieckiem jako negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka nad matką, która jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymaga stałej pomocy i pozostaje w dyspozycji podopiecznego, co samo w sobie stanowi przeszkodę w podjęciu pracy. Opieka nad dzieckiem nie może być przeciwstawiana opiece nad matką, a taka interpretacja byłaby sprzeczna z Konstytucją RP.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (18)
Główne
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, stanowi podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pod warunkiem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki. Związek między rezygnacją a opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § ust. 6
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Posiadanie statusu osoby bezrobotnej lub poszukującej pracy nie wpływa na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.
u.r.z.s. art. 3
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
u.r.z.s. art. 4 § ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
Definicja znacznego stopnia niepełnosprawności, wskazująca na naruszoną sprawność organizmu, niezdolność do pracy lub zdolność do pracy w warunkach chronionych, oraz wymóg stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności art. 29 § ust. 1 pkt 2
Definicja opieki w przypadku znacznego stopnia niepełnosprawności, obejmująca pielęgnację w zakresie higieny osobistej i karmienia, wykonywanie czynności samoobsługowych, prowadzenie gospodarstwa domowego oraz ułatwianie kontaktów ze środowiskiem.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 189
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Opieka nad dzieckiem nie wyklucza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad matką. Organy nie mają prawa badać przyczyn braku zatrudnienia. Opieka nad matką z znacznym stopniem niepełnosprawności stanowi przeszkodę w podjęciu zatrudnienia.
Odrzucone argumenty
Brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad matką z powodu opieki nad dzieckiem. Zakres i charakter opieki nad matką nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. Zaskarżona decyzja organu Kolegium dokonana wszechstronnej oceny materiału dowodowego.
Godne uwagi sformułowania
nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Przeciwstawienie sobie skutków opieki nad poszczególnymi członkami rodziny pozostaje nieakceptowalne na gruncie konstytucyjnych wartości ochrony rodziny.
Skład orzekający
Jolanta Rudnicka
przewodniczący
Monika Nowicka
sędzia
Arkadiusz Blewązka
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji jednoczesnej opieki nad dzieckiem i niepełnosprawnym członkiem rodziny; potwierdzenie zakresu kompetencji organów administracji w badaniu przyczyn braku zatrudnienia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby sprawującej opiekę nad matką ze znacznym stopniem niepełnosprawności i jednocześnie nad własnym dzieckiem. Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa porusza ważny społecznie temat świadczeń pielęgnacyjnych i trudnej sytuacji osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, jednocześnie mającymi własne dzieci. Pokazuje konflikt między potrzebami opiekuńczymi a wymogami formalnymi.
“Czy opieka nad dzieckiem odbiera prawo do świadczenia za opiekę nad matką? NSA wyjaśnia!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 361/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-10-28 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-02-16 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/ Jolanta Rudnicka /przewodniczący/ Monika Nowicka Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane II SA/Łd 652/23 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-10-04 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art. 184 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Dnia 28 października 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 października 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 652/23 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 4 października 2023 r., II SA/Łd 652/23 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy: Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, decyzją z dnia [...] maja 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z [...] marca 2023 r. odmawiającą J. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką – Z. S. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego J. S. oświadczyła, że sprawuje opiekę nad matką, która jest po rozwodzie. Wnioskodawczyni nie jest nigdzie zatrudniona, nie wykonuje innej pracy zarobkowej, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury, ani prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 6 kwietnia 2022 r. wynika, że Z. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 17 maja 2022 r. wynika, że matka strony jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. Z wywiadu środowiskowego wynika natomiast, że wnioskodawczyni mieszka z córką oraz niepełnosprawną matką, nad którą sprawuje opiekę. Matka wnioskodawczyni prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni decyzją z dnia 18 marca 2022 r. uzyskała prawo do świadczenia rodzicielskiego na dziecko na okres od 15 lutego 2022 r. do 14 lutego 2023 r., nadto od 1 stycznia 2022 r. do 19 kwietnia 2023 r. nie była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego, jej staż pracy to 3 lata 9 miesięcy i 25 dni. W okresie od 25 lutego 2021 r. do 30 września 2021 r. odbywała staż w Wojskowym Biurze Emerytalnym. Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad matką, ponieważ strona nie podejmuje zatrudnienia z uwagi nie tylko w celu sprawowania opieki nad matką, ale również w celu sprawowaniem opieki nad córką, urodzoną w 2022 r. Zdaniem organu stan faktyczny w sprawie wskazuje, że przesłanka podstawowa, od której zależy przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest spełniona, bowiem strona choć pomaga matce regularnie, to tylko przez niewielką część doby, ponieważ zajmuje się swoim małym dzieckiem, które wymaga dużego poświęcania czasu i uwagi. Zdaniem organu strona nie wykonuje przy matce czynności wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż z materiału dowodowego w sprawie nie wynika, żeby matka strony wymagała leczenia takich schorzeń jak: odleżyny, rany, pielęgnacja przetok czy stomia, karmienia przez sondę, nie używa także cewnika. W ocenie Kolegium gdyby nie konieczność opieki nad małoletnim dzieckiem, to świadczona pomoc matce nie uniemożliwiałaby stronie podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub innej pracy zarobkowej, a tylko opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwiająca pracę jest przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w świetle zebranego materiału dowodowego w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją przez stronę zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad matką, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2022.615 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.". Organ podkreślił, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana przez stronę gotowość świadczenia czynności opiekuńczych. W skardze na powyższą decyzję J.S. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa procesowego i materialnego, wniosła o jej uchylenie i zabezpieczenie materialne przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu wyjaśniła m.in., że jej krótki staż pracy wynika z tego, że podejmowała prace dorywcze, co spowodowane było sprawowaniem opieki nad matką, która od 2007 r. pozostaje pod opieką Poradni Zdrowia Psychicznego. To że wniosła o przyznanie spornego świadczenia dopiero 10 lutego 2023 r., wynika z tego, że pracownik organu poinformował ją, że takie świadczenie nie koliduje z zasiłkiem oraz świadczeniem wypłacanym z tytułu urodzenia dziecka, które wypłacano skarżącej od 15 lutego 2022 r. do 14 lutego 2023 r. Dodała, że długi czas rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spowodował, że wybrała ww. świadczenia by zapewnić środki finansowe niezbędne w wychowaniu małego dziecka, co było priorytetem ze względu na jej trudną sytuacją materialną. Wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy od 8 września 2020 r. i od tego dnia objęta jest ubezpieczeniem zdrowotnym. Podkreśliła, że jej matka jest osobą niepełnosprawną, która nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji, ze względu na chorobę psychiczną, na którą cierpi, a skarżąca sprawuje nad nią opiekę, która uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Skarżąca nie zgodziła się też ze stanowiskiem, że jej jednoczesna opieka nad dzieckiem pozbawia jej prawa do przedmiotowego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 4 października 2023 r. uwzględnił wniesioną skargę uchylając zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd I instancji stwierdził, że – jak wynika z ustaleń organów – skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, która jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Podczas wywiadu ustalono, że matka wnioskodawczyni prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni sprawuje bezpośrednią opiekę nad matką. Z uwagi na sprawowaną opiekę nad matką, wymagającą całodobowej opieki, wskazane jest przyznanie wnioskowanego świadczenia. Skarżąca nie pracuje i jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Zdaniem organów skarżąca nie podejmuje zatrudnienia nie tylko z uwagi na sprawowanie opieki nad matką, ale również w celu sprawowania opieki nad córką, urodzoną w 2022 r., gdyż wprawdzie pomaga matce regularnie, jednak tylko przez niewielką część doby, ponieważ zajmuje się swoim małym dzieckiem, które wymaga dużego poświęcania czasu i uwagi. Ponadto zdaniem organów strona nie wykonuje przy matce czynności wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. W konsekwencji odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, powołując się na to, że zakres i charakter sprawowanej opieki nad matką nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Inaczej mówiąc opieka nad matką nie stanowi przeszkody dla podjęcia przez stronę pracy. Stanowska tego Sąd I instancji nie zaaprobował uznając, iż organy co najmniej przedwcześnie oceniły, że skarżąca nie spełnia wymogu osoby niepodejmującej/rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, przez co decyzje organów wydane zostały z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. Sąd I instancji stwierdził również, że zarejestrowanie w urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 17 ust. 6 u.ś.r. Osoba bezrobotna, będąc z definicji jedynie "gotową do zatrudnienia", spełnia obie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Błędnym jest także stanowisko, iż osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne opiekując się dzieckiem nie może otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego. Takie rozumowanie a priori prowadziłoby do pozbawienia świadczeń pielęgnacyjnych osób będących jednocześnie rodzicami, co byłoby sprzeczne z ratio legis art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie: 1) prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zaskarżona decyzja jest wadliwa, gdyż Kolegium przyjęło, że czynności opiekuńcze skarżącej względem matki nie są na tyle absorbujące, ażeby wymagały od niej rezygnacji z zatrudnienia, podczas gdy Sąd I instancji całkowicie pominął inną kwestię decydującą o braku wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki, tj. fakt, że niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą ma bezpośredni związek z opieką nad małoletnim dzieckiem, nie zaś sprawowaniem opieki nad matką; 2) przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez błędne uznanie, że konieczne było dokładniejsze wyjaśnienie istotnych kwestii w sprawie, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie jednoznacznie wynika, że w przedmiotowej sprawie nie zaszły przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, 3) przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. przez przyjęcie, że ocena przedmiotowej sprawy w zaskarżonej decyzji ma charakter dowolny i przedwczesny, podczas gdy Kolegium dokonało wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego zgodnie z doświadczeniem życiowym oraz regułami logicznego myślenia i na tej podstawie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji, 4) przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. przez przyjęcie, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie zadośćuczyniło wymogowi zawarcia w uzasadnieniu faktycznym decyzji w szczególności wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś w uzasadnieniu prawnym - wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, podczas gdy ww. decyzja zawiera wszystkie te elementy i wobec tego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie naruszyło tego przepisu przy wydaniu decyzji, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uchyleniem ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi. Na podstawie ww. zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Ocenę zarzutów kasacyjnych wypada rozpocząć od wskazania, iż zasadniczą przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja (niepodejmowanie) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowanie opieki, w powyższym rozumieniu tegoż pojęcia, nie musi oznaczać jednocześnie, że podopieczny nie może podejmować aktywności adekwatnych dla swego stanu zdrowia, w szczególności, że nie może mieć "czasu dla siebie". Podejmowanie takich aktywności nie podważa sprawowanej opieki, która winna być odpowiednią do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2021.573 ze zm.)., dalej jako "u.r.z.s.". Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W wypadku osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, konieczność sprawowania opieki, z uwagi na skutki naruszenia sprawności organizmu, oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U.2021.857). W świetle powyższego "faktu instytucjonalnego" nie budzi wątpliwości, że stan zdrowia matki skarżącej wskazuje na to, że wymaga ona opieki w zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Skoro z okoliczności sprawy wynika, że matka skarżącej ma znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, a w celu pełnienia ról społecznych wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób, bowiem jest osobą całkowicie zależną od otoczenia, zaś skarżąca sprawuje nad nią opiekę codziennie, w sposób ustawiczny, w zakresie adekwatnym do stopnia stwierdzonej niepełnosprawności, pozostając przy tym nieprzerwanie w dyspozycji niepełnosprawnej matki, to nietrafny jest wniosek organów administracji o braku ścisłego związku między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaną opieką. W okolicznościach badanej sprawy wypada także zwrócić uwagę na ugruntowane już zapatrywanie, że organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest natomiast zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). W okolicznościach niniejszej sprawy nie może być wątpliwości, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej podyktowane jest koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Wymiar sprawowanej opieki jest adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej, a czynności opiekuńcze odbywają się z różnych porach, w ciągu całego dnia. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Ponadto, nawet jeśli skarżąca nie wykonuje czynności opiekuńczych, to w pozostałym czasie pozostaje w dyspozycji osoby niepełnosprawnej, całkowicie zależnej od otoczenia. W takiej sytuacji nie sposób bronić stanowiska o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia. Z okoliczności badanej sprawy nie wynika także aby ktoś inny poza skarżącą wykonywał czynności opiekuńcze wobec jej niepełnosprawnej matki. Nie wynika także, aby czynności opiekuńcze podejmowane przez skarżącą miały charakter pozorny lub aby nie w pełni zaspokajały potrzeby osoby niepełnosprawnej. Jednocześnie należy zauważyć, iż przepisy u.ś.r. odnoszące się do świadczenia pielęgnacyjnego nie limitują aktywności opiekuna osoby niepełnosprawnej poza sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, o ile nie stanowi ona podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zawodowej. Nie są zatem relewantne prawnie okoliczności wskazujące, na co jeszcze opiekun przeznacza swój czas i energię poza opieką nad osobą niepełnosprawną. Jak to zostało powyżej wskazane, opieka sprawowana przez skarżącą nad niepełnosprawną matką jest wykonywana nieustannie, a jej zakres pozostaje adekwatny do orzeczonego stopnia jej niepełnosprawności. Nie budzi także zastrzeżeń, że to wyłącznie skarżąca opiekuje się niepełnosprawną matką. Należy wyraźnie podkreślić, że ograniczenia w możliwości przyznania opiekunowi świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowi opieka sprawowana przez niego nad innymi członkami rodziny, w szczególności nad małoletnim dzieckiem. Przeciwstawienie sobie skutków opieki nad poszczególnymi członkami rodziny pozostaje nieakceptowalne na gruncie konstytucyjnych wartości ochrony rodziny (art. 18 Konstytucji RP). Ponadto należy zaakcentować, iż w badanej sprawie brak jest ustaleń, z których można by było wyprowadzić wniosek, że opieka sprawowana nad małoletnią córką uniemożliwia lub utrudnia skarżącej sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką. Trafnie zatem Sąd I instancji zarzucił decyzjom wydanym w badanej sprawie nadmierne i nieuprawnione wartościowania opieki sprawowanej przez skarżącą nad małoletnią córką, czyniąc z tego faktu negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo jednoczesnego skonstatowania okoliczności związanych ze sprawowaniem przez skarżącą nieustannej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W takiej sytuacji za niezasadne uznać należy zarzuty kasacyjne naruszenia przepisów postępowania, tj. tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Wadliwa ocena okoliczności sprawy dokonana w postępowaniu administracyjnym na gruncie powyższych regulacji prawnych, skutkowała nieprawidłowym zastosowaniem art. 17 ust. 1 u.ś.r., co trafnie dostrzegł Sąd I instancji. Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a. Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI