I OSK 355/17

Naczelny Sąd Administracyjny2018-12-12
NSAnieruchomościWysokansa
nieruchomościużytkowanie wieczysteprawo własnościprzekształceniesukcesja singularnanastępstwo prawnerekompensatadekret warszawskiNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki w sprawie nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, uznając, że następstwo prawne pod tytułem szczególnym nie daje podstaw do takiego przekształcenia.

Spółka domagała się nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, które nabyła w drodze umowy kupna-sprzedaży. Organy administracji oraz sądy obu instancji odmówiły, uznając, że prawo do nieodpłatnego przekształcenia przysługuje wyłącznie osobom, które pierwotnie uzyskały użytkowanie wieczyste jako rekompensatę za utraconą własność, a nie ich następcom prawnym w drodze sukcesji singularnej. NSA potwierdził tę interpretację, oddalając skargę kasacyjną.

Sprawa dotyczyła wniosku spółki o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Spółka nabyła to prawo w drodze umowy kupna-sprzedaży od osób, które pierwotnie uzyskały je na podstawie dekretu z 1945 r. jako rekompensatę za utraconą własność. Organy administracji odmówiły, argumentując, że prawo do nieodpłatnego przekształcenia ma charakter osobisty i nie przechodzi na następców prawnych w drodze sukcesji singularnej (umowy cywilnoprawnej). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił to stanowisko, oddalając skargę spółki. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, potwierdził prawidłowość wykładni przepisów ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Sąd podkreślił, że nieodpłatne przekształcenie jest wyjątkiem od zasady odpłatności i ma na celu rekompensatę dla osób pokrzywdzonych przez działania państwa. Następstwo prawne pod tytułem ogólnym (spadkobranie) jest dopuszczalne, ale nie sukcesja singularna, która nie daje podstaw do skorzystania z tego przywileju. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że spółka nie spełnia warunków do nieodpłatnego przekształcenia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, następca prawny w drodze sukcesji singularnej nie może skorzystać z prawa do nieodpłatnego przekształcenia.

Uzasadnienie

Prawo do nieodpłatnego przekształcenia jest wyjątkiem od zasady odpłatności i ma charakter osobisty, stanowiąc rekompensatę dla osób pokrzywdzonych przez państwo. Może przejść na następców prawnych jedynie w drodze sukcesji uniwersalnej (spadkobrania), a nie w drodze umowy cywilnoprawnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (8)

Główne

u.p.u.w.w.n. art. 5 § pkt 1

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości

Prawo do nieodpłatnego przekształcenia przysługuje osobom fizycznym wymienionym w art. 1 ust. 1a lub ich następcom prawnym. Sąd interpretuje 'następcę prawnego' jako następcy pod tytułem ogólnym (spadkobiercę), a nie następcy pod tytułem szczególnym (nabywcy w drodze umowy).

Pomocnicze

u.p.u.w.w.n. art. 1 § ust. 1a

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości

Określa krąg osób fizycznych uprawnionych do nieodpłatnego przekształcenia, które uzyskały użytkowanie wieczyste jako rekompensatę za utraconą własność.

u.p.u.w.w.n. art. 1 § ust. 4

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości

Dotyczy możliwości przekształcenia prawa powstałego po dacie wejścia w życie ustawy, w odniesieniu do osób, które nabyły to prawo w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. lub właścicieli lokali.

dekret warszawski art. 7

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy

Podstawa ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób fizycznych.

k.c. art. 922

Kodeks cywilny

Definicja spadkobrania i wstąpienia w ogół praw majątkowych spadkodawcy.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznawania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej dotycząca naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez NSA.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Następstwo prawne pod tytułem szczególnym (umowa cywilnoprawna) nie daje podstaw do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Prawo do nieodpłatnego przekształcenia ma charakter osobisty i stanowi rekompensatę dla osób pokrzywdzonych przez państwo. Wykładnia przepisów ustawy o przekształceniu powinna być ścisła, gdyż nieodpłatność jest wyjątkiem od zasady odpłatności.

Odrzucone argumenty

Spółka, jako następca prawny w drodze sukcesji singularnej, ma prawo do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2125/13, wyrażający odmienne stanowisko, powinien być uwzględniony.

Godne uwagi sformułowania

następstwo prawne pod tytułem szczególnym w drodze czynności cywilnoprawnej nie daje podstaw do nieodpłatnego przekształcenia nieodpłatne przekształcenie użytkowania wieczystego ma być dla tych osób rekompensatą za poniesione szkody na skutek działań Państwa nieodpłatność przekształcenia jest wyjątkiem od zasady, to wykładnia pojęcia 'nabywcy' uprawnionego do skorzystania z nieodpłatnego przekształcenia nie może mieć charakteru wykładni rozszerzającej żądanie nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego wiąże się z osobą, która je uzyskała w zamian za utraconą własność nie zaś z samym tylko prawem

Skład orzekający

Jolanta Rudnicka

przewodniczący sprawozdawca

Tamara Dziełakowska

członek

Jolanta Górska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowana interpretacja NSA dotycząca następstwa prawnego w kontekście nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, szczególnie w przypadkach nabycia prawa w drodze umów cywilnoprawnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nabycia prawa użytkowania wieczystego w drodze sukcesji singularnej, po dacie wejścia w życie ustawy o przekształceniu, od osób, które pierwotnie uzyskały to prawo jako rekompensatę.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawami do nieruchomości i ich przekształceniem, co jest istotne dla wielu właścicieli i inwestorów. Interpretacja NSA w kwestii sukcesji prawnej jest kluczowa.

Czy kupiłeś prawo użytkowania wieczystego? Sprawdź, czy możesz je nieodpłatnie przekształcić we własność!

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I OSK 355/17 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2018-12-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-02-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Górska
Jolanta Rudnicka /przewodniczący sprawozdawca/
Tamara Dziełakowska
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1016/16 - Wyrok WSA w Warszawie z 2016-09-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 83
art. 5 pkt. 1, art. 1 ust. 1a, ust. 4
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) sędzia NSA Tamara Dziełakowska sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Sp. z o.o. z/s w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1016/16 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z/s w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1016/16, oddalił skargę [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W dniu 22 stycznia 2016 r. [...] Sp. z o.o. złożyła wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], oznaczonego jako działka nr 63 o pow. 951 m2, z obrębu [...], opisanej w księdze wieczystej [...].
Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] Zarząd Dzielnicy Praga Północ m. st. Warszawy odmówił żądanego przekształcenia.
Organ ustalił, że spółka nabyła prawo użytkowania wieczystego na podstawie umowy kupna-sprzedaży od osób fizycznych, którym uprzednio oddano w użytkowanie wieczyste grunt celem realizacji roszczeń przysługujących im stosownie do przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ uznał, że następstwo prawne pod tytułem szczególnym w drodze czynności cywilnoprawnej nie daje podstaw do nieodpłatnego przekształcenia.
Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wskazując, że kwestionowana decyzja narusza art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, bowiem z treści przepisu nie wynika, aby jedynie nabywcy pod tytułem ogólnym byli uprawnieni do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności. Jako uzasadnienie stanowiska powołano się na pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2125/13.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] utrzymało powyższą decyzję w mocy.
Organ wskazał, że celem art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (Dz. U. z 2012r., 83 ze zm.) jest przyznanie rekompensaty osobom, które w wyniku przemian ustrojowych mających miejsce po II wojnie światowej, nie z własnej winy utraciły prawo własności. Podyktowane jest to zarówno treścią przepisu, jak również treścią uzasadnienia do projektu ustawy z 29 lipca 2005 r. Zatem to z woli ustawodawcy uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia jest ściśle związane z osobą, która przed dniem 5 grudnia 1990 r. uzyskała prawo użytkowania wieczystego w zamian za utraconą własność, a nie z samym prawem użytkowania wieczystego. Jako sprzeczne z celem ustawy organ uznał założenie, iż przysługujące określonej osobie uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia może przejść na osobę, która nabyła od niej prawo użytkowania wieczystego w trybie sukcesji singularnej, a więc w drodze umowy cywilnoprawnej.
Wskazano, że wyrok z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2125/13, na który powołuje się pełnomocnik spółki jest wyrokiem nieprawomocnym, a pogląd w nim wyrażony ma charakter incydentalny na tle ukształtowanej przez szereg lat linii orzeczniczej aprobującej przedstawioną powyżej wykładnię celowościową art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż odrębną kwestią jest okoliczność, że prawo użytkowania wieczystego działki nr 63 o pow. 951 m2 zostało ustanowione w 2009 r. w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) na podstawie decyzji administracyjnej oraz zawartej w jej wykonaniu umowy cywilnoprawnej - na mocy aktu rep. [...] z dnia [...] lutego 2009 r. oraz ujawnione dnia 4 czerwca 2009r. w księdze wieczystej nr [...].
W ocenie organu wykładnia art. 1 ust. 3 powołanej ustawy wskazuje na niedopuszczalność rozszerzania katalogu podmiotów uprawnionych do przekształcenia prawa. Ustawodawca, jako zasadę, przyjął bowiem możliwość przekształcenia prawa użytkowania wieczystego istniejącego w dacie wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 13 października 2005 r. (art. 1 ust. 1 i 1a). Na zasadzie wyjątku przekształcenie prawa powstałego po tej dacie, jest możliwe tylko w odniesieniu do osób, które nabyły to prawo w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. oraz właścicieli lokali, których udział w nieruchomości wspólnej obejmuje prawo użytkowania wieczystego (art. 1 ust. 4).
Wskazano, że poprzednicy prawni spółki [...] Sp. z o.o. uzyskali prawo użytkowania przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Jednakże, aby spółka mogła skutecznie wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jej uprawnienie musiałoby istnieć w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 13 października 2005 r. Zdaniem organu Spółce nie przysługuje więc roszczenie o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności opisanej wyżej nieruchomości, gdyż nie spełnia ona warunków określonych w art. 1 ust. 4 w związku z art. 1 ust. 1a pkt 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Skoro zatem przewidziany w art. 1 ust. 4 ustawy wyjątek odnosi się do osób, które prawo użytkowania wieczystego "uzyskały", to – w ocenie organu – przepis ten należy wykładać w ten sposób, że przyznaje on uprawnienie wyłącznie tym jednostkom, na rzecz których prawo to pierwotnie, po 13 października 2005 r., zostało przyznane, a to w sposób oczywisty wyklucza jego zastosowanie do następców prawnych takich osób – niezależnie od tego, czy są to następcy pod tytułem uniwersalnym, czy singularnym.
Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2016 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie.
Pismem z dnia 16 września 2016 r. skarżąca uzupełniła skargę informując, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie o sygn. I SA/Wa 2125/13 został utrzymany w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2198/14.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 30 września 2016 r. oddalił skargę.
Sąd podzielił pogląd wyrażony przez organ administracji w zaskarżonej decyzji odnośnie tego, że pojęcie "następcy prawnego" w rozumieniu art. 5 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, należy rozumieć w sposób szczególny poprzez uznanie, że pojęcie to nie odnosi się do następcy prawnego w drodze sukcesji singularnej. Tym samym Sąd stwierdził, że "następcą prawnym" w rozumieniu art. 5 ustawy z 2005 r. jest wyłącznie spadkobierca lub inny następca prawny pod tytułem ogólnym użytkowników wieczystych, określonych w art. 1 ust. 1a i tylko takie osoby nabywają uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego we własność.
Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nastąpiło w drodze czynności cywilnoprawnej pod tytułem szczególnym, a nie jako następca prawny pod tytułem ogólnym, czyli jako spadkobierca byłych właścicieli hipotecznych. Nabycie nastąpiło bowiem w drodze umowy notarialnej zawartej na gruncie prawa cywilnego, zakładającej autonomię woli oraz zasadę, iż przenoszone jest to prawo, które posiadane jest przez zbywcę. Zatem uprawnionym następcą prawnym – w rozumieniu art. 5 ustawy z 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości – będzie spadkobierca osoby, która uzyskała użytkowanie wieczyste w warunkach określonych w art. 1 ust. 1a tejże ustawy, jako nabywca ogółu praw i obowiązków majątkowych spadkodawcy (art. 922 k.c.). Nie będzie nim natomiast osoba, która prawo użytkowania wieczystego nabyła w trybie umowy cywilnoprawnej. Sąd podkreślił, że dlatego też, o ile z żądaniem przekształcenia – zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy – mogą wystąpić osoby fizyczne, prawne i spółdzielnie będące następcami prawnymi osób, które w dniu wejścia w życie ustawy były użytkownikami wieczystymi nieruchomości i nabyli to użytkowanie na zasadzie sukcesji generalnej, jak i sukcesji singularnej, o tyle prawo do nieodpłatnego nabycia mają wyłącznie następcy prawni, którzy nabyli prawo użytkowania wieczystego w drodze sukcesji uniwersalnej.
Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę zaznaczył, że nie popiera stanowiska zawartego w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2014 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2125/13, utrzymanego w mocy wyrokiem NSA z dnia 2 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 2198/14, na które to wyroki powołuje się strona skarżąca.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, tj. naruszenie art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżącej nie przysługuje prawo do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w oparciu powołany przepis, z uwagi na nabycie prawa użytkowania wieczystego przez skarżącą w drodze sukcesji singularnej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd I instancji niezasadnie przyjął, iż skarżącej nie przysługiwało na podstawie art. 5 pkt 1 powołanej ustawy prawo do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Wskazano na wyroki NSA z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. I OSK 284/12 i z dnia 2 czerwca 2014 r., sygn. I OSK 2198/14.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Prezydent m. st. Warszawy wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, podzielając stanowisko Sądu I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art.183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. tj. 2018, poz.1302), powoływanej dalej, jako "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art.183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej opierają się wyłącznie na podstawie określonej w art.174 pkt 1 p.p.s.a., co pozwala na przyjęcie, że stan faktyczny ustalony w dotychczasowym postępowaniu nie jest kwestionowany przez skarżącą Spółkę. W ramach podstawy określonej w art.174 pkt 1 p.p.s.a. podniesiono wyłącznie zarzut naruszenia art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Naruszenie tego przepisu – według strony skarżącej - polega na błędnym przyjęciu, że nie przysługuje jej prawo do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności z uwagi na nabycie prawa użytkowania wieczystego w drodze sukcesji singularnej.
Zgodnie z art. 5 pkt 1 wskazanej wyżej ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości następuje nieodpłatnie na rzecz osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust.1 a lub ich następców prawnych. Wymieniony w tym przepisie art. 1 ust.1a określa z kolei podmioty – osoby fizyczne, które mogą wystąpić o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskały jako "swoistą rekompensatę" z tytułu pozbawienia prawa własności na skutek wywłaszczenia, przejęcia nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, utraty prawa własności w związku z jej przejęciem na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Powstaje zatem pytanie, czy nieodpłatne przekształcenie dotyczy każdego rodzaju następstwa prawnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni pojęcia następcy prawnego, o którym mowa w art. 5 pkt 1 ustawy, wskazując że należy dokonać wykładni wskazanego przepisu z uwzględnieniem innych regulacji przewidzianych w tej ustawie.
Po pierwsze: wymienione w art. 1 ust.1 a osoby to osoby pokrzywdzone i pozbawione prawa do nieruchomości wskutek wywłaszczenia lub innego przejęcia gruntu na rzecz Skarbu Państwa, w tym także byli właściciele gruntów warszawskich. Zatem nieodpłatne przekształcenie użytkowania wieczystego ma być dla tych osób rekompensatą za poniesione szkody na skutek działań Państwa opisanych w art.1 ust.1 a ustawy.
Po drugie: ustawodawca jako zasadę przyjął odpłatność przekształcenia użytkowania wieczystego we własność (art.4 ustawy), zaś wyjątkiem od tej zasady jest nieodpłatność. Skoro nieodpłatność przekształcenia jest wyjątkiem od zasady, to wykładnia pojęcia "nabywcy" uprawnionego do skorzystania z nieodpłatnego przekształcenia nie może mieć charakteru wykładni rozszerzającej.
Po trzecie: żądanie nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego wiąże się z osobą, która je uzyskała w zamian za utraconą własność nie zaś z samym tylko prawem. Z tego swoistego " przywileju nieodpłatności" skorzystać mogą jedynie osoby, które wypełniają dyspozycję art. 1 ust.1 a ustawy bądź ich spadkobiercy. Z istoty spadkobrania wynika bowiem, że spadkobierca wchodzi w ogół praw majątkowych spadkodawcy. Korzystanie przez spadkobiercę z instytucji uregulowanej w art. 5 ustawy uzasadnione jest tym, iż wstępuje on w prawa swego "poprzednika" prawnego, z których ten nie mógł skorzystać.
Po czwarte: nie ma żadnych racjonalnych podstaw, aby następców prawnych osób, wymienionych w art.1 ust.1 a, którzy w drodze umowy cywilnoprawnej nabyli użytkowanie wieczyste, traktować w sposób uprzywilejowany względem innych nabywców użytkowania wieczystego także w drodze umów cywilnoprawnych, lecz już nie od osób wymienionych w art.1 ust.1 a ustawy. W takiej sytuacji zostałaby naruszona konstytucyjna zasada równości wobec prawa (art.32 Konstytucji RP), a w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego niejednokrotnie wskazywano, że przy interpretacji przepisów należy kierować się prymatem wykładni zgodnej z Konstytucją. Niezbędna jest zatem wykładnia systemowa i funkcjonalna przepisów omawianej ustawy. Prawidłowo więc przyjął Sąd pierwszej instancji, że wykładnia danego przepisu powinna być dokonywana na podstawie całokształtu obowiązujących przepisów, a nie na podstawie jednego przepisu w oderwaniu od innych. Literalne odczytanie przepisu art. 5 pkt 1 ustawy i wywiedziony przez autora skargi kasacyjnej wniosek nie daje się pogodzić z pozostałymi zapisami ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela zatem pogląd wyrażony przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku odnośnie tego, że pojęcie "następcy prawnego" w rozumieniu art. 5 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości należy rozumieć w sposób szczególny poprzez uznanie, że pojęcie to nie odnosi się do następcy prawnego w drodze sukcesji singularnej. Takie też stanowisko wielokrotnie już wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2008 r. sygn. I OSK 1687/07 i sygn. I OSK 1752/07, z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. I OSK 1259/09, z dnia 18 listopada 2013 r., sygn. I OSK 1288/12, z dnia 24 stycznia 2017 r., I OSK 820/15, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).).
W rozpoznawanej sprawie przeniesienie prawa nastąpiło w drodze umowy sprzedaży, która nie wywołuje takich skutków jak nabycie w drodze sukcesji uniwersalnej. Nabycie nastąpiło bowiem w drodze umowy notarialnej zawartej na gruncie prawa cywilnego, zakładającej autonomię woli oraz zasadę, iż przenoszone jest to prawo, które posiadane jest przez zbywcę. Zakres przenoszonych praw określała umowa notarialna, która w rozpoznawanej sprawie stanowiła o sprzedaży wyłącznie użytkowania wieczystego gruntu i własności budynku.
Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, że w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy, powołując się na wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., sygn. I OSK 1531/13 uznał, że skarżącej Spółce w ogóle nie przysługuje roszczenie o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, gdyż poprzednicy prawni spółki [...] Sp. z o.o. uzyskali prawo użytkowania przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy w 2009 r. Aby spółka mogła skutecznie wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności jej uprawnienie musiałoby istnieć w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 13 października 2005 r. Zdaniem organu Spółce nie przysługuje więc roszczenie o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności opisanej wyżej nieruchomości, gdyż nie spełnia ona warunków określonych w art. 1 ust. 4 w związku z art. 1 ust. 1a pkt 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Skoro przewidziany w art. 1 ust. 4 ustawy wyjątek odnosi się do osób, które prawo użytkowania wieczystego "uzyskały", to – w ocenie organu – przepis ten należy wykładać w ten sposób, że przyznaje on uprawnienie wyłącznie tym jednostkom, na rzecz których prawo to pierwotnie, po 13 października 2005 r., zostało przyznane, a to w sposób oczywisty wyklucza jego zastosowanie do następców prawnych takich osób – niezależnie od tego, czy są to następcy pod tytułem uniwersalnym, czy singularnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę szczegółowo odniósł się do wykładni pojęcia następcy prawnego, o którym mowa w art. 5 pkt 1 omawianej ustawy. Dokonał prawidłowej wykładni tego pojęcia i słusznie uznał, że w przepisie tym mowa o następcy w drodze sukcesji uniwersalnej. Natomiast odnośnie stanowiska organu odwoławczego co do możliwości ubiegania się przez Spółkę o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego z uwagi na nabycie przez nią tego prawa po wejściu w życie ustawy, Sąd pierwszej instancji stwierdził jednozdaniowo, że: " o ile z żądaniem przekształcenia – zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy – mogą wystąpić osoby fizyczne, prawne i spółdzielnie będące następcami prawnymi osób, które w dniu wejścia w życie ustawy były użytkownikami wieczystymi nieruchomości i nabyli to użytkowanie na zasadzie sukcesji generalnej, jak i sukcesji singularnej, o tyle prawo do nieodpłatnego nabycia mają wyłącznie następcy prawni, którzy nabyli prawo użytkowania wieczystego w drodze sukcesji uniwersalnej." Rzecz jednak w tym, że w rozpoznawanej sprawie użytkowanie wieczyste zostało ustanowione na rzecz osób wymienionych w art. 7 dekretu warszawskiego już po wejściu w życie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, a zatem Sąd powinien był dokonać oceny zaskarżonej decyzji i wyrażonego w niej poglądu, że Spółka nie spełnia warunków określonych w art. 1 ust. 4 w związku z art. 1 ust. 1a pkt 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Sąd pierwszej instancji skargę oddalił i nie zakwestionował stanowiska organu odwoławczego co do wykładni i zastosowania w niniejszej sprawie art. 1 ust. 4 w związku z art. 1 ust. 1a pkt 2 wskazanej ustawy. W skardze kasacyjnej tej kwestii nie podniesiono, nie wskazano żadnego przepisu prawa dotyczącego tego zagadnienia lub też stosownego przepisu prawa procesowego. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, związany zarzutami skargi kasacyjnej, mógł odnieść się jedynie do zarzutu w niej wskazanego, czyli naruszenia art.5 pkt 1 ustawy przekształceniowej.
Dodać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela przywołanego w skardze kasacyjnej wyroku NSA z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 2198/14, gdyż jest to wyrok wyrażający odosobnione stanowisko. Natomiast z przywołanego w skardze kasacyjnej uzasadnienia wyroku NSA z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. I OSK 1687/07 odczytanego w całości, łącznie z rozstrzygnięciem, a nie jednego fragmentu, wynikają odmienne wnioski, niż wywiedzione w skardze kasacyjnej.
Majac na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI