I OSK 353/22

I OSK 353/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariola Kowalska /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Niczyporuk
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Po 142/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-11-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 138 § 1 pkt 1 w zw z art. 7,77 § 1, 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2013 poz 594
art. 39 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - tekst jednolity.
Dz.U. 2023 poz 901
art. 110 ust. 7, art. 59 ust. 1, 60 ust. 1, art. 61 ust. 1,2,2d, 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia NSA Piotr Niczyporuk Protokolant starszy sekretarz sądowy Dariusz Bociarski po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Po 142/21 w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia 2 grudnia 2020 r. nr SKO.4130.1465.52.2020.PS w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 16 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Po 142/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z 2 grudnia 2020 r. nr SKO.4130.1465.52.2020.PS w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył J.G. Zaskarżył wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji wydanie wyroku z naruszeniem:
I. przepisów postępowania:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegające niezasadnym oddaleniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu pomimo, że organy orzekające w sprawie nie dopełniły ciążących na nich obowiązków i nie zebrały oraz nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również dokonały jego dowolnej, a nie swobodnej oceny z uchybieniem zasad prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego, ponieważ ustalając opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej nie wzięły pod uwagę wysokości kosztów utrzymania skarżącego i jego rodziny, a także szybkiego wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych oraz nie uwzględniły dochodów osiągniętych przez mieszkańca domu pomocy społecznej, w konsekwencji czego ustalona opłata powoduje, że skarżący i jego rodzina nie będą mieli środków na pokrycie własnych kosztów utrzymania, a nadto mieszkaniec domu pomocy społecznej osiągnął dochód ze sprzedaży nieruchomości, który pozwala mu uiszczać opłatę za pobyt w pełnej wysokości, co wyklucza obciążenie tym obowiązkiem skarżącego jako zstępnego mieszkańca domu pomocy społecznej;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na niezasadnym oddaleniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu pomimo, że decyzja nr MOPS.4042.8.2020 z 7.09.2020 r. wydana przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z upoważnienia Burmistrza Miasta Z., utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Pile, nie zawiera oznaczenia organu administracji publicznej - Burmistrza Miasta Z.;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. art. 8 k.p.a. będące pochodną wskazanych wyżej naruszeń prawa procesowego, polegające niezasadnym oddaleniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu pomimo, że po stronie organów administracji publicznej obu instancji miało miejsce prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych skarżącego pomimo, że miały one istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
II. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
1. art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym (dalej jako u.s.g.) w zw. z art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12.03.2004 r. o pomocy społecznej (dalej jako u.p.s.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i niezasadne oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu pomimo, że nastąpiło wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. w imieniu własnym a nie z upoważnienia Burmistrza Miasta Z. o czym świadczy pieczęć nagłówkowa zaskarżonej decyzji wskazująca na Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. oraz brak powołania w podstawie prawnej decyzji art. 110 ust. 7 u.p.s.;
2. art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1, 2, 2d i 3 u.p.s. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez nich niewłaściwe zastosowanie i niezasadne oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu pomimo, że nastąpiło ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej bez uwzględnienia wysokości kosztów utrzymania skarżącego i rodziny skarżącego oraz bez uwzględnienia szybkiego wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych, skutkiem czego ustalona opłata za pobyt w domu pomocy społecznej powoduje, że skarżący i jego rodzina nie będą mieli środków na pokrycie własnych kosztów utrzymania;
3. art. 61 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i niezasadne oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sytuacji, gdy nastąpiło ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej od skarżącego pomimo, że mieszkaniec domu pomocy społecznej osiągnął dochód ze sprzedaży nieruchomości pozwalający mu uiszczać opłatę za pobyt w pełnej wysokości, co wyklucza obciążenie opłatą za pobyt w domu pomocy społecznej skarżący będącego zstępnym mieszkańca domu pomocy społecznej.
Wskazując na podniesione zarzuty skarżący kasacyjni wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i przekazanie temu sądowi sprawy do ponownego rozpoznania. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w ww. skardze.
Skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyrok NSA z 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnego zestawienia przepisów, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdego nich, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podkreślić też należy, że skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstaw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywnego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl., por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862; B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2020, s. 612–620). Wprawdzie wadliwość w sformułowaniu zarzutów nie musi jednocześnie uniemożliwiać rozpoznania skargi kasacyjnej i Naczelny Sąd Administracyjny może zbadać jej podstawy (zob. uchwała pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. sygn. I OPS 10/09), jednakże może w znacznym stopniu ją ograniczyć.
Poczynienie powyższych uwag było konieczne, ponieważ wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu pierwszej instancji nie odpowiada w pełni omówionym wyżej wymogom p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie nieprawidłowo powtarza zarzuty kierowane już wcześniej do Sądu pierwszej instancji i przez ten Sąd rozpoznane. Prawidłowe uzasadnienie zarzutu powinno odnosić się do stanowiska Sądu pierwszej instancji ze wskazaniem z jakich przyczyn skarżący kasacyjnie uznaje je za naruszające prawo.
Przykładowo w ramach zarzutu naruszenia art. 39 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 110 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej, w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. skarżący kasacyjnie, pomijając stanowisko sądu w tym zakresie, ponowił zarzut niewłaściwości organu bez jakiegokolwiek odniesienia do stanowiska Sądu ujętego w sposób szczegółowy w uzasadnieniu wyroku. Tak sformułowany zarzut narusza art. 183 § 1 p.p.s.a.
Odnosząc się natomiast do samego zarzutu wskazać należy, że stanowisko Sądu pierwszej instancji ma umocowanie w przepisach regulujących właściwość organu. Sąd pierwszej instancji prawidłowo wyjaśnił, że wprawdzie decyzja organu I instancji została podpisana przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, jednakże z powołaniem się na upoważnienie Burmistrza Z., stosownie do art. 110 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto w aktach sprawy, jak zaznaczył Sąd pierwszej instancji znajduje się zarządzenie Burmistrza Z. nr 37/04 z 17 maja 2004 r. upoważniające Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy. Sąd pierwszej instancji powołał się przy tym na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazując przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym taki pogląd został wyrażony. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że jedynie całkowity brak oznaczenia organu pozbawia akt charakteru decyzji administracyjnej, natomiast brak oznaczenia organu w części nagłówkowej decyzji takiego skutku nie wywiera, skoro w treści decyzji wyraźnie wskazano organ upoważniony do wydania decyzji, a w aktach, o czym skarżący kasacyjnie wiedział, było upoważnienie do działania tego organu w imieniu Burmistrza Z. Zarzut ten nie mógł zatem odnieść zamierzonego skutku.
Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest na naruszeniu prawa materialnego, w postaci niewłaściwego zastosowania: art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1, 2, 2d i 3 ustawy o pomocy społecznej a także na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Zarzuty te okazały się nieusprawiedliwione. Zaskarżony wyrok nie narusza art. 145 § 1 pkt 1lit. c p.p.s.a. oraz art. 7 i 77 § 1 k.p.a.
Naruszenie ww. przepisów może mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie Sąd zasadnie podzielił stanowisko organu i uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane (por. wyrok NSA z 19 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1453/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu wojewódzkiego oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia. Tekst uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji dostępny jest na stronie - orzeczenia.nsa.gov.pl. Jedynie dla przypomnienia wskazać należy, że organy prawidłowo ustaliły krąg osób zobowiązanych do ponoszenia częściowych kosztów utrzymania. Skarżący, jako zstępny (syn) jest zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wymieniony w powyższym przepisie jako jedna z osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu ojca w domu pomocy społecznej. Skarżący kasacyjnie nie wskazał innych osób, których obowiązek wynikający w powyższej normy wyprzedzałby zobowiązanie skarżącego i tym samym zwalniał go z obowiązku. Organy ustaliły również koszt miesięcznego pobytu ojca skarżącego w dps i wskazały, że kwota ta wynosi [...] zł. Tego ustalenia również skarżący nie podważył. Organ podał również wysokość opłaty wnoszonej przez Z.G. na mocy decyzji z 11 sierpnia 2020 r., znak MOPS.4042.4.2020 - [...] zł miesięcznie. Decyzja ta wiąże organ. Wyjaśniono również sposób podziału i wysokość opłaty żądanej od skarżącego. Uwzględniono przy tym zarówno ilość osób zobowiązanych oraz wysokość już uiszczanych przez niego opłat na rzecz matki skarżącego, również przebywającej w domu pomocy społecznej. Nie budziła również zastrzeżeń skarżącego kwota dochodu rodziny skarżącego - [...] zł netto miesięcznie. Już tylko zestawienie powyższych danych wskazuje, że nie można organom, i w konsekwencji Sądowi, zarzucić naruszenia art. 7 i 77 k.p.a.
Skarżący kasacyjnie naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. dopatrywał się w błędnie ustalonym dochodzie skarżącego z uwagi na pominięcie wysokości kosztów utrzymania, jak również sytuacji zdrowotnej i życiowej skarżącego. Autor skargi kasacyjnej pominął jednakże definicję ustawową dochodu zawartą w art. 8 ust. 3 ustawy, która stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób, lecz do potocznego rozumienia tego pojęcia. Jak wynika z przytoczonego przepisu koszty utrzymania nie mają wpływu na wyliczenie dochodu.
Istotnie, jak wskazywał skarżący kasacyjnie, organy orzekające w sprawach są zobowiązane do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jednakże organ nie ma obowiązku poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. (zob. wyroki NSA z: 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18; 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3581/18; 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2148/15; 20 lutego 2020 r. sygn. akt II GSK 3719/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli w ocenie skarżącego kasacyjnie zachodziła jedna z przyczyn określonych w art. 8 ust. 3 lub ust. 4 ustawy, a nieznana organowi, winien był ją przedstawić organom administracji.
Ponadto obowiązek organu wyznaczany jest przepisem prawa materialnego wskazującym konieczny zakres postępowania dowodowego dla ustalenia w sposób wyczerpujący stanu faktycznego. Nie można zarzucać organowi niewyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych, jeżeli okoliczności te nie mieszczą się w granicach rozpatrzenia sprawy. W tej sprawie z uwagi na definicję dochodu zawartą w art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazanego w nich sposobu jego wyliczenia, nie można organom i Sądowi zarzucić niewyjaśnienia sprawy w granicach zakreślonych skargą kasacyjną. Skarżący kasacyjnie nie wskazał na mocy którego z przepisów ustawy koszty utrzymania, również te związane z ochroną zdrowia, winny zostać uwzględnione w decyzji ustalającej wysokość dochodu skarżącego.
Nie podlega również uwzględnieniu zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. Skarżący nie wskazał bowiem, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a, jaki istotny wpływ mogło mieć ewentualne naruszenie tego przepisu na rozstrzygnięcie. Brak zgody skarżącego na wydaną decyzję nie oznacza automatycznie naruszenia w stosunku do niego powyższego przepisu.
Nie są zasadne zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten, w powiązaniu z art. 60 ust. 2d ustawy, określa organ właściwy do wydania decyzji - w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (m.in. zstępni), zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. Jak wyjaśniono wyżej zarzuty w tym zakresie nie zostały uwzględnione. Podobnie zarzut naruszenia art. 60 ust. 1 ustawy nie znajduje uzasadnienia. Skarżący kasacyjnie nie wykazał bowiem by średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej, wyliczony w tej sprawie na kwotę [...] zł naruszał przepisy regulujące sposób jego ustalenia.
Analiza treści omawianego zarzutu wykazuje, że w istocie strona skarżąca kasacyjnie usiłuje, wskazując na niewłaściwe zastosowanie art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1, 2, 2d i 3 u.p.s., podważać oceny i ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy. Z uzasadnienia zarzutu wynika bowiem, że w ocenie strony skarżącej kasacyjnie, wadliwie ustalono opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, ponieważ nie uwzględniono wysokości kosztów utrzymania skarżącego i rodziny skarżącego.
Tymczasem niedokonanie wyczerpujących czy właściwych ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego można skutecznie zwalczać zarzutami naruszenia przepisów postępowania, a nie zarzutami naruszenia prawa materialnego. Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego w odniesieniu do stanu faktycznego kwestionowanego w ramach tych zarzutów, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane, tj. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Jeżeli skarżący kasacyjnie uważa, że dokonane przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Natomiast gdy strona nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy, tj. zarzutami podniesionymi w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, jak w niniejszej sprawie, to zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego ze względu na niewłaściwie ustalony stan faktyczny sprawy są co do zasady zarzutami nieskutecznymi (por. wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., I FSK 1092/12, LEX nr 1372071; wyrok NSA z 1 grudnia 2010 r., II FSK 1506/09, LEX nr 745674; wyroki NSA: z 11 października 2012 r., I FSK 1972/11; z 3 listopada 2011 r., I FSK 2071/09).
Również zarzut naruszenia art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie był zasadny. Organy administracji ustalając wysokość opłaty wobec skarżącego zobowiązane były uwzględnić decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z 11 sierpnia 2020 r. nr MOPS.4042.4.2020 ustalającą dla Z.G. opłatę za pobyt w DPS w kwocie [...] zł miesięcznie. Dopiero zmiana tej decyzji mogłaby mieć ewentualny wpływ na wysokość opłaty wobec J.G. Dopóki taka decyzja pozostaje w obrocie prawnym, dopóty organy są nią związane i nie mogą, przy ustalaniu wysokości zobowiązania skarżącego, uznać jej za nieobowiązującą lub niemającą znaczenia dla rozpoznania kontrolowanej aktualnie sprawy.
Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 p.p.s.a. wyjaśnić należy, że postępowanie dowodowe przed sądem ma na celu wyłącznie uzupełnienie materiału dowodowego. Ponadto wniosek taki może być uznany za usprawiedliwiony jedynie w sytuacji, gdy wskazany przez stronę dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Sąd nie może bowiem ponownie ustalać stanu faktycznego sprawy administracyjnej, zastępując organ. Rolą Sądu jest wyłącznie ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie, czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Wskazane przez skarżącego dowody nie miały wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji. Odnosiły się bowiem do oceny możliwości ponoszenia opłat przez ojca skarżącego.
Tym samym za nieusprawiedliwione należy także uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego.
W związku z pismem pełnomocnika skarżącego z 14 kwietnia 2021 r. informującym o śmierci Z.G., wyjaśnić także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania (por. wyrok TK z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), stąd też prawidłowo Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił przedłożonego aktu zgonu ojca skarżącego, ponieważ nie miało to wpływu na ocenę wydanych decyzji, a z uwagi na konieczność uiszczenia opłaty z tytułu pobytu ojca skarżącego w domu pomocy społecznej za cały okres pobytu, sprawa nie stała się bezprzedmiotowa.
Wobec uznania, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.