I OSK 347/24

I OSK 347/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-02-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Wesołowska
Karol Kiczka /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Przybysz
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 604/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-10-19
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 145a § 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 344
art. 128 ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 931 § 1 i 2, art. 922 § 1 i 2 kc, art. 21 ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] i [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 604/23 w sprawie ze skargi [...] i [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr 1055/R/2023 w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt VIII SA/Wa 604/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] i [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr 1055/R/2023 w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Wojewoda Mazowiecki (dalej: "Wojewoda", "decyzja Wojewody z 2023 r.") utrzymał w mocy decyzję Starosty Kozienickiego (dalej: "Starosta", "organ I instancji") z dnia 15 maja 2023 r. o odmowie ustalenia na rzecz [...] i [...] odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości gruntowej, położonej w Świerżach Górnych oznaczonej numerami działek [...], [...], [...], [...], [...] i [...] w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości przez zezwolenie na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości przewodów i urządzeń służących do przesyłania i dystrybucji energii elektrycznej. W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że odwołujący nie mają legitymacji do występowania jako strony w sprawie ustalenia odszkodowania w niniejszej sprawie. Zdaniem Wojewody na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami uprawnionymi do odszkodowania są jedynie osoby wywłaszczone oraz ich sukcesorzy pod tytułem uniwersalnym, a nie singularnym. Umowa w formie aktu notarialnego z dnia 25 czerwca 1986 r. przekazania gospodarstwa rolnego przez [...] na rzecz syna [...] zawarta została na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin i przeniesienie własności w tym trybie nie miało charakteru sukcesji uniwersalnej. Ponadto nabycie nieruchomości na podstawie umowy, nawet zawartej z następcą prawnym, jest nabyciem na podstawie sukcesji singularnej.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wnieśli [...] i [...].
Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu [...] nabyła udział w nieruchomości w drodze spadku po [...] (a nie po [...]) oraz wraz z mężem [...] w drodze darowizny. Tymczasem przejście prawa do uzyskania odszkodowania nie wynika z faktu nabycia konkretnej nieruchomości, ale poprzez wstąpienie w ogół praw i obowiązków (sukcesja uniwersalna - dziedziczenie). A zatem prawo do ustalenia i wypłaty odszkodowania za szkodę wyrządzoną budową urządzeń infrastruktury technicznej na cudzym gruncie będzie przysługiwało tylko osobie, która była właścicielem (użytkownikiem wieczystym) nieruchomości w dniu powstania szkody, jej spadkobiercom albo osobie, która nabyła to prawo w wyniku przelewu przysługującej wywłaszczonemu wierzytelności.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiedli [...] i [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
I. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 133 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm., dalej p.p.s.a.) poprzez błędne przyjęcie, że decyzja z 1999 roku (znak 7351-S/88/99) stanowi jedynie decyzję o pozwoleniu na budowę; podczas gdy decyzja ta stanowi także decyzję wywłaszczeniową, gdyż powoduje ograniczenie prawa własności nieruchomości;
2. art. 133 § 1 zd. 1 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że podpisy [...] i [...] na protokole z 2004 roku (nr 8/2004) stanowią zgodę na posadowienie słupów na ich nieruchomości i tym samym zgodę na wywłaszczenie; podczas gdy stanowią one jedynie zgodę na prace konserwacyjne słupów i linii;
3. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez brak merytorycznego rozpoznania każdego z zarzutów zawartych w skardze, w wyniku czego nie rozpoznano w sposób prawidłowy sprawy w wymaganym zakresie, co skutkowało bezpośrednio oddaleniem skargi zamiast jej uwzględnieniem;
4. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwą konstrukcję uzasadnienia wyroku i brak merytorycznego odniesienia się do każdego z zarzutów zawartych w skardze, w wyniku czego nie rozpoznano w sposób prawidłowy sprawy w wymaganym zakresie, co skutkowało bezpośrednio oddaleniem skargi zamiast jej uwzględnieniem, a zatem miało istotny wpływ na wynik sprawy
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 145a § 1 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie decyzji wojewody oraz niezobowiązanie wojewody do wydania w określonym terminie decyzji o ustaleniu i zapłacie na rzecz skarżących odszkodowania za wywłaszczenie; podczas gdy skarga podlegała uwzględnieniu, a decyzja wojewody podlegała uchyleniu w całości, z uwagi na przysługiwanie skarżącym roszczenia odszkodowawczego za wywłaszczenie;
6. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i oddalenie skargi; podczas gdy skarga podlegała uwzględnieniu, a decyzja wojewody podlegała uchyleniu w całości, z uwagi na przysługiwanie skarżącym roszczenia odszkodowawczego za wywłaszczenie;
II. naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 128 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344; dalej u.g.n.) w zw. z art. 931 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, ze zm.; dalej k.c.) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że [...] nie jest następcą prawnym wywłaszczonego [...] w drodze sukcesji uniwersalnej; podczas gdy jest ona jego zstępnym w linii prostej (wnuczką) i nabyła w drodze dziedziczenia po nim i jego spadkodawcach roszczenie odszkodowawcze za wywłaszczenie;
2. art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 922 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że roszczenie odszkodowawcze za wywłaszczenie nieruchomości nie weszło w skład spadku po wywłaszczonym właścicielu [...]; podczas gdy roszczenie to ma charakter samoistny, niezależny od własności nieruchomości i jej przeniesienia i wchodzi ono w skład spadku, niezależnie od tego, czy w skład spadku wchodzi nieruchomość;
3. art. 128 ust. 1 i 4 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 1 i 3 w zw. z art. 124 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. nr 10, poz. 64; dalej u.z.t.w.) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości może być przyznane jedynie wywłaszczonemu właścicielowi nieruchomości, który w chwili zgłoszenia roszczenia nadal jest właścicielem nieruchomości; podczas gdy roszczenie odszkodowawcze za wywłaszczenie ma charakter samoistny, niezależny od własności nieruchomości i może być dochodzone przez wywłaszczonego właściciela (i jego spadkobierców) także wówczas, gdy nie jest on już właścicielem nieruchomości.
W oparciu o przedstawione zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym koszów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną wniosła PGE S.A. dochodząc jej oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.
Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy mają zarzuty materialnoprawne, zatem te zarzuty - z drugiej (II) podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) wymagały rozpoznania w pierwszej kolejności. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (zarzuty procesowe) z pierwszej (I) podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), były jedynie funkcją uzupełniającą zarzutów materialnoprawnych.
Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 124 ust. 1 ugn, tak samo jak zezwolenie, o którym mowa w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. Dz. U. nr 10 poz. 64 z 1974 r.), stanowią jeden ze sposobów wywłaszczenia (szczególny tryb wywłaszczenia), a zatem art. 35 ust. 1 ustawy z 1958 r. był przepisem szczególnym w stosunku do przepisów tej ustawy regulujących wywłaszczenie, jako odjęcie prawa własności (wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r. I OSK 1857/15, z dnia 17 maja 2024 r. I OSK 415/21, publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowym dotyczącym możliwości stosowania art. 129 ust. 5 ugn do stanów zaistniałych przed dniem 1 stycznia 1998 r., podkreśla się, że odmienna interpretacja wspomnianego przepisu stałaby w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony własności (art. 64 Konstytucji RP), a przede wszystkim z zasadą wyrażoną w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, gwarantującą prawo do odszkodowania w przypadku wywłaszczenia (wyrok NSA z 21.12.2009 r. I OSK 1111/08). Odwołanie się do zasad konstytucyjnych należy uznać w rozpoznawanej sprawie za chybione bowiem naruszenia tych przepisów nie sposób się doparzyć.
Konstytucja wymienia ochronę własności i prawo dziedziczenia, jako jedną z podstawowych zasad ustroju państwa. Zgodnie z art. 21 ust. 1 Konstytucji, Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia. Zgodnie natomiast z art. 21 ust. 2 Konstytucji, wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Z kolei art. 64 ust. 1 Konstytucji stanowi, że każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia. Zgodnie zaś z art. 64 ust. 2 Konstytucji, własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej. Tak szeroka ochrona wynikająca z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji obejmuje nie tylko prawo własności, ale również inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia (por. L. Garlicki, Wolności i prawa jednostki w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997r. Bilans pięciu lat, [w:] Pięć Lat Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Materiały z konferencji na Zamku Królewskim w Warszawie 17 października 2002, Warszawa 2002, s. 78–79; M. Wolanin, Konstytucyjna ochrona dziedziczenia formą ochrony własności – normatywne i judykacyjne studium przypadków, [w:] Europejska Konwencja Praw Człowieka w orzecznictwie polskich sądów administracyjnych. Redakcja Naukowa K. Wojtyczek, Warszawa 2025, s. 251–262).
W tym miejscu wskazać jednak należy, że następstwo prawne "uniwersalne" w odniesieniu do osoby fizycznej wynika wyłącznie z tytułu dziedziczenia, zaś następstwo "singularne" oznacza następstwo w zakresie praw związanych z przeniesieniem praw do określonych składników majątkowych (zob. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20, a także wyroki NSA: z dnia 8 czerwca 2022 r., sygn. akt 1 OSK 966/19 i z dnia 6 września 2022 r., sygn. akt I OSK 1336/19; por. Prawo spadkowe. Tom 10. System Prawa Prywatnego. Pod redakcją B. Kordasiewicza, Warszawa 2025).
Za Sądem Wojewódzkim i organem odwoławczym wskazać zatem należy, że zagadnienie prawne związane z podmiotami uprawnionymi do uzyskania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności ustalonego na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości było przedmiotem ww. uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20. W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że: "1. Odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 piet 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. 2. Odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 piet 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości."
Z powyższego wynika, że prawo do ustalenia i wypłaty odszkodowania za szkodę wyrządzoną budową urządzeń infrastruktury technicznej na cudzym gruncie będzie przysługiwało zatem tylko osobie, która jest lub była właścicielem (użytkownikiem wieczystym) nieruchomości w dniu powstania szkody, kolejno - jej spadkobiercom, albo osobie, która nabyła to prawo w wyniku przelewu przysługującej wywłaszczonemu wierzytelności. Nie będzie nim natomiast każdy kolejny właściciel nieruchomości, który nabył (na przykład na podstawie umowy darowizny, bądź umowy z dnia 25 czerwca 1986r. przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, czyli jak w niniejszej sprawie) nieruchomość, na której znajdowały się już urządzenia obniżające jej wartość. Nowy właściciel nie mógłby bowiem doznać uszczerbku z tytułu wyrządzenia określonych szkód np. w uprawach, czy w nakładach, w których nie miał udziału, ale także w szkodzie spowodowanej obniżeniem wartości nieruchomości. Kupił bowiem bądź otrzymał nieruchomość w określonym stanie. Nabywca nieruchomości przejmuje ją zatem w stanie po wykonaniu określonych urządzeń infrastruktury technicznej, co zapewne ma również wpływ na cenę nieruchomości. Ostatecznie nowy właściciel w tak ustalonej sytuacji nie doznaje żadnego uszczerbku spowodowanego istniejącymi już na nieruchomości urządzeniami. W niniejszej sprawie wnioskodawcy jako spadkobiercy i następcy prawni [...], który nabył nieruchomość w drodze umowy w formie aktu notarialnego z dnia 25 czerwca 1986 r. przekazania gospodarstwa rolnego (następstwo singularne) zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie posiadają legitymacji do wnioskowania o ustalenie odszkodowania za zmniejszenie wartości tej nieruchomości.
Zgodzić się zatem trzeba zarówno z orzekającymi w sprawie organami, jak i Sądem I instancji, że na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami uprawnionymi do odszkodowania są jedynie osoby wywłaszczone oraz ich sukcesorzy uniwersalni, a nie singularni. Umowa przekazania aktem notarialnym gospodarstwa rolnego z dnia 25 czerwca 1986 r. przez [...] na rzecz syna [...] zawarta została na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin i przeniesienie własności w tym trybie nie miało charakteru sukcesji uniwersalnej. [...] zmarł 3 czerwca 1991 r., a prawo do spadku po nim, w tym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nabyła żona [...] i córka [...]. Jednak jak już wskazano, w skład spadku weszła nieruchomość, którą wcześniej [...] (dziadek skarżącej kasacyjnie) przekazał synowi za życia, w drodze umowy, czyli syn nie otrzymał jej w drodze dziedziczenia. Nabycie nieruchomości na podstawie umowy, nawet zawartej z następcą prawnym, jest nabyciem na podstawie sukcesji singularnej. Tym samym, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej roszczenie odszkodowawcze za wywłaszczenie nieruchomości nie weszło w skład spadku po wywłaszczonym właścicielu [...]. [...] przekazując za życia nieruchomość synowi zamknął drogę do możliwości dochodzenia odszkodowania w tym trybie. Odszkodowanie, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. oraz art. 128 ust. 1 u.g.n. może być przyznane właścicielowi w chwili wywłaszczenia, który dodatkowo zgłaszając roszczenie nadal jest właścicielem nieruchomości. Roszczenie odszkodowawcze za wywłaszczenie może być wprawdzie dochodzone przez wywłaszczonego właściciela (i jego spadkobierców) także wówczas, gdy nie jest on już właścicielem nieruchomości – jednak pod warunkiem, że wywłaszczona nieruchomość weszła w skład masy spadkowej wskutek dziedziczenia bezpośredniego (sukcesja uniwersalna, o której mowa w art. 922 kc.). Tymczasem, jak już wyjaśniono, w niniejszej sprawie nieruchomość została przekazana następcy prawnemu ([...]) w drodze umowy, a nie dziedziczenia. I już [...] nie mógł dochodzić roszczenia odszkodowawczego, tym bardziej więc jego następcy prawni.
Skoro zatem z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że odszkodowania za ograniczenie korzystania z nieruchomości dochodzą sukcesorzy singularni po właścicielu nieruchomości, to brak było podstaw do przyznania odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wniosek odszkodowawczy pochodził bowiem od podmiotów nie mających interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. w ustaleniu i wypłacie odszkodowania za nieruchomość, wobec której to nie aktualnym właścicielom ograniczony został sposób korzystania w trybie art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. (por. odpowiednio: K. Sobieralski, Legitymacja strony w postępowaniu administracyjnym. Glosa do wyroku NSA z dnia 29 sierpnia 2022 r., I OSK 2034/20, Państwo i Prawo 2023, nr 11, s. 162–171. Por. uchwała NSA z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OPS 1/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji przeprowadzonej analizy odmówić słuszności należy wszystkim trzem zarzutom materialnym naruszenia art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n. w zw. z art. 931 § 1 i 2 k.c., art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 922 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 128 ust. 1 i 4 u.g.n., oraz art. 128 ust. 1 i 4 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 1 i 3 w zw. z art. 124 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Nie sposób się także zgodzić z zarzutami procesowymi, w tym naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji odpowiada wymogom określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a., a jego treść pozwala na pełną kontrolę instancyjną stanowiska przyjętego przez ten Sąd. Odmówić słuszności należy tym samym zarzutom naruszenia art. 133 § 1, a także 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd dokonał bowiem prawidłowych ustaleń i nie były one sprzeczne z materiałem dowodowym znajdującym się w aktach sprawy, prawidłowo zaś wyjaśniony stan sprawy oraz podstawa podjętego rozstrzygnięcia powodują konieczność uznania tych zarzutów za nieuzasadnione. Sąd bezspornie wydał wyrok na podstawie akt sprawy, uwzględniając zarówno stan faktyczny, jak i prawny sprawy.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że zasada niezwiązania sądu granicami skargi nie oznacza, że sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność kwestionowane przez uprawniony podmiot. Skoro w niniejszej sprawie decyzja organu drugiej instancji dotyczyła wyłącznie odmowy ustalenia odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości gruntowej w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości przez zezwolenie na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości przewodów i urządzeń służących do przesyłania i dystrybucji energii elektrycznej - rozważania Sądu ograniczyły się do meritum problemu, czyli czy w stanie prawnym i faktycznym dotyczącym braku dziedziczenia spornej nieruchomości możliwe jest przyznanie skarżącym odszkodowania.
Zarzuty skargi w zasadzie pokrywają się z zarzutami kasacyjnymi. Odnosząc się do dwóch zarzutów zawartych w pkt 1 i 2 zarzutów procesowych – w kontekście naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. - po pierwsze wskazać trzeba, że Sąd nie miał obowiązku brać pod uwagę decyzji z 1999 roku (znak 7351-S/88/99), która jak słusznie wskazał Wojewoda stanowi jedynie decyzję o pozwoleniu na budowę - została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowane. Nie dotyczy ona zatem ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jednakże z przekazanych przez PGE Dystrybucja dokumentów (znajdujących się w aktach sprawy) wynika, iż ówczesne właścicielki działki [...] położonej w Świerżach Górnych - [...] i [...] - wyraziły zgodę na przeprowadzenie prac na terenie ww. działki. Natomiast protokół nr 8/2004 zatwierdzony w dniu 7 czerwca 2004 r. o którym traktuje pkt 2 zarzutów procesowych skargi kasacyjnej potwierdza jedynie odbiór techniczny i przekazanie do eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych wykonanych w oparciu o ww. pozwolenie na budowę nr 219/99 z dnia 27 września 1999 r. ("decyzja z 1999 r."). Fragment urządzeń objętych ww. pozwoleniem na budowę został wykonany, na działce [...], za zgodą ww. ówczesnych właścicielek nieruchomości, a nie w drodze decyzji administracyjnej zastępującej zgodę właściciela (decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości), czyli w innym trybie. Jak więc słusznie zauważył organ - nie mogą być przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu roszczenia odszkodowawcze dotyczące realizacji inwestycji, do której doszło na mocy zgody wydanej inwestorowi przez panią [...] i panią [...], czyli na mocy innej decyzji. W rozpoznawanej sprawie analizie podlegała kwestia potencjalnego przysługiwania odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości gruntowej poprzez ograniczenie sposobu korzystania z tej nieruchomości dokonane: decyzją Naczelnika Gminy w Kozienicach z dnia 27 marca 1975 r. dotyczącej ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości przez zezwolenie Zakładowi Energetycznemu w Skarżysku Kamiennej na budowę linii elektroenergetycznej napowietrznej 400 kV w obrębie Świerże Górne, decyzją Urzędu Powiatowego w Kozienicach z dnia 18 lutego 1974 r., oraz decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Kozienicach z dnia 23 czerwca 1969 r.
I końcowo, odmówić słuszności należy także zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. - co już wykazano - odszkodowanie z opisanych powodów nie mogło zostać naliczone i przyznane, tym samym Sąd nie mógł zastosować tego przepisu i uchylić zaskarżonych decyzji, w konsekwencji nie mógł także zastosować art. 145a § 1 ustawy procesowej i zobowiązać organu do wydania w określonym terminie decyzji o ustaleniu i zapłacie na rzecz skarżących odszkodowania za wywłaszczenie. Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a. oddalając skargę, czyli za niesłuszny uznać należy także zarzut naruszenia tego przepisu.
Tym samym, zrealizowana niniejszym przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna pozwala stwierdzić, że nie miały miejsca naruszenia przepisów prawa wskazywanych przez skarżących, w tym w części umieszczonych w ramach zarzutów kasacyjnych skonstruowanych wbrew wymogom p.p.s.a. Godzi się zauważyć, że naruszenie tych przepisów może mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd I instancji nie dostrzegł, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, dotyczącej rzetelnie zrealizowanej przez Sąd wojewódzki kontroli w następstwie wniesienia skargi na ostateczną decyzję Wojewody z 2023 r. w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 13 sierpnia 2021r. sygn. akt I OSK 414/21; 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II GSK 275/20; 10 kwietnia 2024 sygn. akt I OSK 712/23 publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Reasumując, przeprowadzona przez Sąd kasacyjny sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, a odmienne zapatrywanie strony skarżącej kasacyjnie w tym zakresie pozostaje w realiach sprawy chybione.
Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.
Odnosząc się do wniosku uczestnika postępowania PGE Dystrybucja S.A. z siedzibą w Lublinie o zasądzenie kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że ustawa procesowa nie przewiduje takiej możliwości. Stosownie do treści art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast przepisy art. 200–210 p.p.s.a. regulujące zwrot kosztów postępowania między stronami nie przewidują możliwości zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestnika postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 14 października 2021r. sygn. I OSK 3234/18, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).