I OSK 3347/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w sprawie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że cel wywłaszczenia (budowa drogi publicznej) został zrealizowany, a elementy takie jak zieleń przydrożna czy kiosk handlowy mieszczą się w pasie drogowym.
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej pod budowę drogi publicznej. Organy administracji i sąd pierwszej instancji odmówiły zwrotu, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a wywłaszczony teren stanowi część pasa drogowego. Skarżący kasacyjnie zarzucali wadliwe ustalenie stanu faktycznego, wskazując m.in. na obecność terenu zielonego i kiosku handlowego w pasie drogowym. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, potwierdzając, że realizacja celu wywłaszczenia jest wystarczającą przesłanką do odmowy zwrotu, a elementy takie jak zieleń przydrożna czy kiosk mieszczą się w definicji pasa drogowego.
Wniosek o zwrot nieruchomości wywłaszczonej pod budowę drogi publicznej (trasy W-Z w Rzeszowie, obecnie al. J. P.) został odrzucony przez Starostę, a następnie utrzymany w mocy przez Wojewodę. Organy uznały, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a wywłaszczone parcele stały się częścią pasa drogowego. Skarżący podnosili, że teren nie został w całości wykorzystany pod inwestycję drogową, wskazując na obecność terenu zielonego i kiosku handlowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę, uznając, że realizacja celu publicznego jest wystarczająca do odmowy zwrotu, a elementy takie jak zieleń przydrożna mieszczą się w pasie drogowym. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, potwierdził stanowisko sądów niższych instancji. Sąd podkreślił, że definicja pasa drogowego obejmuje nie tylko jezdnię, ale także chodniki, zieleń przydrożną, urządzenia techniczne i obiekty budowlane związane z obsługą ruchu. Nawet obecność kiosku handlowego nie wyklucza możliwości oddania terenu w pasie drogowym w najem czy dzierżawę, nie zmieniając jego prawnego statusu. Sąd uznał również, że trudności w precyzyjnym odwzorowaniu położenia dawnych parceli gruntowych, wynikające z błędów kartograficznych i deformacji map, nie stanowią podstawy do kwestionowania ustaleń organów, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany. Skarga kasacyjna została oddalona jako niezasadna.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, nieruchomość wywłaszczona pod budowę drogi publicznej nie podlega zwrotowi, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany, a elementy takie jak zieleń przydrożna czy kiosk handlowy mieszczą się w pasie drogowym.
Uzasadnienie
Pas drogowy obejmuje nie tylko jezdnię, ale także chodniki, zieleń przydrożną i urządzenia związane z obsługą ruchu. Lokalizacja kiosku handlowego w pasie drogowym, nawet jeśli jest to działalność gospodarcza, nie zmienia prawnego statusu terenu jako pasa drogowego i nie stanowi podstawy do zwrotu nieruchomości.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (13)
Główne
u.g.n. art. 136 § 3
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 137 § 1
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
u.d.p. art. 2a § 1
Ustawa o drogach publicznych
u.d.p. art. 2a § 2
Ustawa o drogach publicznych
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 78 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
u.d.p. art. 4 § 2
Ustawa o drogach publicznych
Definicja drogi jako budowli wraz z urządzeniami stanowiącą całość techniczną, przeznaczoną do prowadzenia ruchu.
u.d.p. art. 4 § 1
Ustawa o drogach publicznych
Definicja pasa drogowego jako gruntu wraz z przestrzenią nad i pod powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz urządzenia związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu.
Prawo o ruchu drogowym art. 2
Definicja drogi jako wydzielonego pasa terenu składającego się z jezdni, pobocza, chodnika itp.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Nieruchomość nie została w całości wykorzystana pod planowaną inwestycję drogową (teren zielony, kiosk handlowy). Błędne ustalenie stanu faktycznego przez organy administracji. Wadliwość opracowań geodezyjnych. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wadliwe uzasadnienie wyroku WSA.
Godne uwagi sformułowania
Zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jest nieruchomość, wobec której [...] cel ten nie został zrealizowany. Oznacza to ustawowe ograniczenie w obrocie nieruchomościami zajętymi pod drogi publiczne, wykluczając możliwość zwrotu tego rodzaju nieruchomości drogowej poprzednim właścicielom. Pod pojęciem "drogi" przepisy u.d.p. [...] rozumiały: budowlę wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami stanowiącą całość techniczno-użytkową, przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowaną w pasie drogowym. Pod pojęciem "pas drogowy" rozumiały wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu. Zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczanej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przez co należy rozumieć zajęty pas gruntu w liniach rozgraniczających, obejmujący nie tylko jezdnie, ale także chodniki, ścieżki rowerowe, miejsca postojowe i parkingi, latarnie, zieleń przydrożną, sieci: wodociągowe, ciepłownicze, kanalizacji deszczowej i ściekowej, usytuowane na nim obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu. Nie budzi wątpliwości, że przez realizację drogi publicznej, której elementem składowym znajdującym się w pasie drogowym jest także zieleń przydrożna w postaci trawnika, zrealizowany został cel dokonanego wywłaszczenia – powstała droga publiczna. Postępowanie zwrotowe [...] nie służy bowiem ocenie prawidłowości rozwiązań komunikacyjnych i urbanistycznych, leżących u podstaw aktualnego ukształtowania pasa drogi publicznej. Jego celem jest natomiast zbadanie zbędności nieruchomości dla realizacji celu, dla którego została ona wywłaszczona. Drogowego charakteru tych działek nie zmienia także znajdujący się w pasie drogowym kiosk handlowy. Prawidłowość podjęcia tego rodzaju działań obciąża zarządcę drogi, natomiast ich podjęcie nie powoduje utraty przez pas drogowy dotychczasowego statusu prawnego, w szczególności nie anuluje wyłączenia tegoż terenu na podstawie art. 2a u.d.p. z powszechnego obrotu prawnego (reges extra commercium).
Skład orzekający
Elżbieta Kremer
przewodniczący
Arkadiusz Blewązka
sprawozdawca
Piotr Przybysz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowana interpretacja przepisów dotyczących zwrotu nieruchomości wywłaszczonych pod drogi publiczne, w tym definicji pasa drogowego i dopuszczalnych elementów jego zagospodarowania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia pod drogi publiczne i interpretacji pojęcia pasa drogowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak szczegółowa analiza definicji pasa drogowego i jego elementów może decydować o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co jest istotne dla właścicieli i zarządców dróg.
“Czy kiosk na poboczu drogi może być podstawą do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości? NSA wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 3347/19 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-03-02 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2019-12-23 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Arkadiusz Blewązka /sprawozdawca/ Elżbieta Kremer /przewodniczący/ Piotr Przybysz Symbol z opisem 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane II SA/Rz 483/19 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2019-08-13 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 259 art. 151 i art. 141 § 4 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2022 poz 2000 art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Sentencja Dnia 2 marca 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2023 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.H.i D. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 483/19 w sprawie ze skargi S. H. i D. N. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2019 r., II SA/Rz 483/19 oddalił skargi S. H. i D. N. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy: W dniu [...] sierpnia 2015 r. S. H. wystąpił o zwrot nieruchomości określonej we wniosku jako katastralna parcela gruntowa [...] i [...], obręb [...], objęta Lwh [...] gm. kat. R., o łącznej powierzchni 516 m2, stanowiącej aktualnie część działki nr [...], bądź o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania w przypadku nieuwzględnienia wniosku o zwrot nieruchomości. Starosta Powiatu R. decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...], odmówił zwrotu na rzecz spadkobierców dawnej właścicielki: S. H. i D. N. nieruchomości stanowiących części działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]i nr [...], odpowiadających dawnym parcelom [...] i [...] gm. kat. R., położonej w obrębie [...], R., będących własnością Gminy Miasto R. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1971 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa parcelę gruntową [...] i [...] stanowiąca nowoutworzone działki o nr [...]i nr [...], o łącznej powierzchni 516 m2, stanowiące własność R. S., za odszkodowaniem w kwocie 26.751.60 zł. Zgodnie z orzeczeniem wywłaszczone nieruchomości niezbędne były pod budową drogi publicznej, tj. trasy W-Z w R. (obecnie aleja J. P.). Decyzję tę zmieniono decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] stycznia 1966 r. nr [...], jednakże pomimo dokonanej zmiany parcele gruntowe [...]i [...] nadal były przewidziane pod planowaną budowę trasy W-Z. Organ wskazał także, że na podstawie oględzin ustalono, iż: - na działce nr [...]jest ulica T. w dwóch kierunkach, wraz z wysepką, - na działce nr [...] znajduje się kostka betonowa stanowiąca ciąg komunikacyjny pieszy oraz w części ulica T., - na działce nr [...]znajduje się ulica T. wraz z rozdzielającą ją wysepką, - na działce nr [...] znajduje się część jezdni ulicy T. oraz około 4 m części trawnikowej, w pozostałej części kostka betonowa stanowiąca ciąg pieszy, - na działce nr [...] w części usytuowany jest kiosk handlowy, w pozostałej części teren wyłożony jest kostką betonową, - na działkach nr [...], nr [...]i nr [...] znajdują się sygnalizatory ruchu, znaki drogowe oraz maszt. Podsumowując ustalenia Starosta R. stwierdził, że na parcelach gruntowych [...] i [...] zrealizowano cel wywłaszczenia, jakim była budowa trasy W-Z, co stanowi przesłankę domowy ich zwrotu. Działki te nie stały się zbędne dla realizacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i w całości wykorzystano je pod budowę planowanej inwestycji. Jako podstawę odmowy Starosta R. podał również niewykazanie obywatelstwa polskiego po stronie D. N. Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] Wojewoda P., po rozpatrzeniu odwołania S. H. i D. N., utrzymał w mocy ww. decyzję Starosty R., przyjmując, że wnioskowane do zwrotu nieruchomości w całości przeznaczono pod realizację celu wywłaszczenia. Odnosząc się do zarzutu w kwestii obywatelstwa D. N. organ odwoławczy wskazał, że nie ma ono znaczenia, a to z uwagi na zrealizowanie celu wywłaszczenia, co uniemożliwia zwrot nieruchomości. S. E. i D. N. złożyli skargę na ww. decyzję Wojewody P., zarzucając naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. przez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy w zakresie realizacji celu wywłaszczenia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalając skargę uznał, że jest ona niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja w sposób prawidłowy ustaliła stan faktyczny sprawy. Sąd I instancji stwierdził, że organy administracji wykazały, iż na wnioskowanych do zwrotu nieruchomościach zrealizowano cel publiczny jakim była budowa inwestycja drogi publicznej, o kategorii drogi wojewódzkiej. Aktualnie droga ta stanowi al. J. w R. Sąd I instancji podkreślił, iż znajdowanie się poza pasem drogowym części działki objętej wnioskiem zwrotowym (o powierzchni około 1 m2), nie wyłącza zrealizowania celu wywłaszczenia, co stanowi negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2018.2204 ze zm.), dalej jako "u.g.n.". Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli S. H. i D.N., zaskarżając wyrok w całości zarzucili naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący wykazali, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiały prawidłowe ustalenia stanu faktycznego w sprawie, takimi jak błędne przyjęcie, że: a) wywłaszczony teren w częściach odpowiadającym parcelom [...] i [...] został w całości wykorzystany pod planowaną inwestycję drogową, w sytuacji gdy nie można za element infrastruktury drogowej uznać terenu zielonego zlokalizowanego na działce nr [...], pomiędzy chodnikiem i jezdnią ul. T., b) wywłaszczony teren w częściach odpowiadających parcelom [...] i [...] został w całości wykorzystany pod planowaną inwestycję drogową, w sytuacji gdy nie można za element infrastruktury drogowej uznać kiosku handlowego zlokalizowanego zdaniem organu w pasie drogowym, c) dopuszczalna jest – na podstawie przepisów ustawy o drogach publicznych – lokalizacja obiektów typu kiosk handlowy w pasie drogowym, w sytuacji gdy okoliczność ta nie ma dla sprawy żadnego znaczenia albowiem istotne jest to, czy obiekt tego typu jest związany z gospodarką drogową i obsługą ruchu drogowego, d) sporządzone na potrzeby sprawy opracowania geodezyjne są poprawne i tym samym rozbieżności w nich zawarte nie dyskwalifikują żadnego z nich, w sytuacji gdy sam fakt istnienia tych różnic powoduje, że należałoby uznać, iż jedno z tych opracowań nie zasługuje na uwzględnienie i z tych przyczyn powinna być sporządzona dodatkowa opinia geodezyjna, tym razem przez podmiot nie związany w ramach współpracy ze Starostą R. lub pełnomocnikiem wnioskodawców; - art. 141 § 4 p.p.s.a. przez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób uniemożliwiający poddanie go instancyjnej kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz naruszenie zasady przekonywania stron przez nie odniesienie się w treści uzasadnienia do wszystkich wskazanych w skardze zarzutów. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W motywach skargi kasacyjnej powyższy zarzut szerzej uzasadniono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna okazała się niezasadna. Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Jakkolwiek w skardze kasacyjnej postawione zostały wyłącznie zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jednak w pierwszej kolejności wypada zarysować podstawę materialną wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, bowiem to normy prawa materialnego wskażą na fakty istotne w sprawie (vide: B.Adamiak [w:] B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.Beck 2017, s. 456-457). Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jest nieruchomość, wobec której, pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 u.g.n.). W myśl art. 2 u.g.n., ustawa ta nie narusza innych ustaw w zakresie dotyczącym gospodarki nieruchomościami, a to oznacza, że ww. przepisy u.g.n. nie są jedynymi normami prawnymi, które regulują kwestię zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Mając na uwadze, iż celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była budowa drogi publicznej i nie budzi też wątpliwości, że cel ten został zrealizowany, bowiem powstała w R. trasa W-Z (aktualnie al. J. P.), wypada także wskazać na art. 2a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U.2018.2068 ze zm.), dalej jako "u.d.p.", stanowiący, że drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne - własność właściwych samorządów województw, powiatów i gmin. Oznacza to ustawowe ograniczenie w obrocie nieruchomościami zajętymi pod drogi publiczne, wykluczając możliwość zwrotu tego rodzaju nieruchomości drogowej poprzednim właścicielom. Wypada także wskazać, iż pod pojęciem "drogi" przepisy u.d.p., w brzmieniu obowiązującym w dacie ferowania zaskarżonej decyzji rozumiały: budowlę wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami stanowiącą całość techniczno-użytkową, przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowaną w pasie drogowym (art. 4 pkt 2 u.d.p.), zaś jako "pas drogowy" rozumiały wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą (art. 4 pkt 1 u.d.p.). Z kolei art. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U.2018.1990 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie ferowania zaskarżonej decyzji stanowił, iż "droga" to: wydzielony pas terenu składający się z jezdni, pobocza, chodnika, drogi dla pieszych lub drogi dla rowerów, łącznie z torowiskiem pojazdów szynowych znajdującym się w obrębie tego pasa, przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów, ruchu pieszych, jazdy wierzchem lub pędzenia zwierząt. Trafnie w takiej sytuacji, zarówno Sąd I instancji jak i autor kasacji, odwołują się do ugruntowanego stanowiska judykatury, wskazującego, że zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczanej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przez co należy rozumieć zajęty pas gruntu w liniach rozgraniczających, obejmujący nie tylko jezdnie, ale także chodniki, ścieżki rowerowe, miejsca postojowe i parkingi, latarnie, zieleń przydrożną, sieci: wodociągowe, ciepłownicze, kanalizacji deszczowej i ściekowej, usytuowane na nim obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu (vide: wyrok NSA z dnia 2 września 2016 r., I OSK 2820/14; wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2022 r., I OSK 1956/21; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2022 r., I OSK 2420/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Nie budzi wątpliwości, iż w pasie drogowym może znajdować się także zieleń przydrożna, która spełnia wielorakie funkcje. Jest to roślinność mająca na celu w szczególności ochronę użytkowników drogi przed oślepianiem przez pojazdy nadjeżdżające z kierunku przeciwnego, ochronę drogi przed zawiewaniem i zaśnieżaniem, ochronę przyległego terenu przed nadmiernym hałasem, zanieczyszczeniem powietrza, wody i gleby (art. 4 pkt 22 u.d.p.). Mając na uwadze, iż powyższe wyliczenie ma charakter przykładowy, wypada zgodzić się, że za część składową pasa drogowego należy także uznać trawnik (zieleniec), jeżeli tylko znajduje się w liniach granicznych owego pasa. W okolicznościach faktycznych badanej sprawy nie jest kwestionowane, że w liniach rozgraniczających pas drogi publicznej – ul. T. w R., w rejonie skrzyżowania z al. J. P., na działce nr [...], urządzona została cześć jezdni ul. T., wzdłuż której usytuowany jest trawnik o szerokości około 4 m, za którym znajduje się chodnik (ciąg pieszy) wykonany z betonowej kostki. Wszystkie te elementy, co wypada raz jeszcze podkreślić, znajdują się w liniach granicznych wyznaczających pas drogi publicznej. Powyższe ustalenie trafnie zostało uznane w toku dotychczasowego postępowania za dostateczny powód odmowy uwzględnienia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Nie budzi bowiem wątpliwości, że przez realizację drogi publicznej, której elementem składowym znajdującym się w pasie drogowym jest także zieleń przydrożna w postaci trawnika, zrealizowany został cel dokonanego wywłaszczenia – powstała droga publiczna. Uwagi skargi kasacyjnej wskazujące na zbyt duży obszar trawnika znajdującego się na działce nr [...], pomiędzy jezdnią ul. T., a ciągiem pieszym, nie mogą stanowić podstawy domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Postępowanie zwrotowe, uregulowane w przepisach art. 136 i art. 137 u.g.n., nie służy bowiem ocenie prawidłowości rozwiązań komunikacyjnych i urbanistycznych, leżących u podstaw aktualnego ukształtowania pasa drogi publicznej. Jego celem jest natomiast zbadanie zbędności nieruchomości dla realizacji celu, dla którego została ona wywłaszczona. Jeżeli cel ten został zrealizowany, co w okolicznościach badanej sprawy nie jest kwestionowane, to kształt przyjętych rozwiązań komunikacyjnych, w szczególności przestrzenny zakres pasa drogowego i szczegółowy sposób jego zagospodarowania, nie może być kontestowany w toku tego rodzaju postępowania. Próba "racjonalizowania" kształtu i zakresu pasa drogowego, podjęta w badanej skardze kasacyjnej dla wykazania, że możliwa była realizacja celu wywłaszczenia na mniejszym obszarze niż teren dokonanego wywłaszczenia, nie może stanowić źródła uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Podstawą zwrotu nieruchomości nie może być także, dokonany już po wszczęciu postępowania zwrotowego, podział geodezyjny działki nr [...] na dwie działki: nr [...], znajdującą się w liniach rozgraniczających al. J. P. i nr [...], znajdującą się w liniach rozgraniczanych ul. T. Skoro z okoliczności sprawy wynika, iż działka nr [...] znajdowała się w liniach rozgraniczających dróg publicznych, a okoliczność ta wprost przyznawana jest w skardze kasacyjnej, to nie może być wątpliwości, że w pasie drogowym znajdują się także działki powstałe z jej podziału. Co więcej, z okoliczności sprawy jasno wynika, iż sposób zagospodarowania działek nr [...] i [...] odpowiada definicji pasa drogowego z art. 4 pkt 1 u.d.p., jako gruntu ze zlokalizowanymi m.in. urządzeniami technicznymi stanowiącymi zorganizowaną całość funkcjonalną, podporządkowaną utrzymaniu i eksploatacji ciągów ruchu pojazdów i pieszych. Nadto – co zasadnie akcentował organ odwoławczy – przebieg pasa drogowego w obrębie działki nr [...], a później wydzielonych z niej działek nr [...] i [...], został utrwalony w dokumentach geodezyjno-ewidencyjnych. Drogowego charakteru tych działek nie zmienia także znajdujący się w pasie drogowym kiosk handlowy. Trafnie zauważa organ odwoławczy, iż przepisy u.d.p. dopuszczają możliwość oddania w najem, dzierżawę albo użyczenie nieruchomości leżących w pasie drogowym, w tym także w celu wykonywania działalności gospodarczej (art. 22 ust. 2 i 2a u.d.p.). Prawidłowość podjęcia tego rodzaju działań obciąża zarządcę drogi, natomiast ich podjęcie nie powoduje utraty przez pas drogowy dotychczasowego statusu prawnego, w szczególności nie anuluje wyłączenia tegoż terenu na podstawie art. 2a u.d.p. z powszechnego obrotu prawnego (reges extra commercium). Nie można także zgodzić się zarzutem kasacyjnym wadliwie dokonanych ustaleń faktycznych w zakresie położenia dawnej parceli gruntowej [...], na części działki nr [...]. Jakkolwiek z okoliczności sprawy wynika, iż działka ta położona jest poza pasem drogowym, to jej część pokrywająca się z położeniem parceli gruntowej [...] wynosi około 1 m2. Przy czym z dokonanych ustaleń wynika, iż wielkość ta jest jedynie przybliżona, bowiem opracowanie mapy synchronizacyjnej stanu katastralnego do obecnej ewidencji gruntów i budynków obarczone jest błędem, a samo odwzorowanie położenia parcel ze starych map katastralnych, które z upływem lat podlegają deformacjom, uniemożliwia wykonanie precyzyjnej synchronizacji w odniesieniu do terenu o powierzchni tak niewielkiej jak 1 m2. Stąd w dokumentacji geodezyjnej sporządzonej dla odwzorowania położenia dawnej parceli gruntowej [...], geodeta zawarł klauzulę, że granice parcel gruntowych zostały przeniesione nie kartometrycznie, a część tej parceli położona na działce nr [...]posiada tak nieznaczną powierzchnię, że mieści się w granicy błędu geodezyjnego. Na trudności w precyzyjnym odwzorowaniu położenia parceli gruntowej [...], na części działki nr [...], wskazuje także opracowanie geodezyjne, na którego wyniki powołują się skarżący, bowiem różnice w przesunięciach wywłaszczonego terenu wahają się w przedziale od 0.3 m do 0.9 m. Powyższe wątpliwości co do aktualnych możliwości precyzyjnego odwzorowania parceli gruntowej [...] nie oznaczają, iż organy administracji wydanych decyzji nie opierały na materiale dowodowym zdatnym do rozstrzygnięcia sprawy. Skoro z okoliczności sprawy wynika, że odwzorowanie położenia parcel gruntowych ze starych map katastralnych uniemożliwia wykonanie precyzyjnej synchronizacji przy użyciu współcześnie dostępnych standardów pomiarowych, to zasadnie organy poprzestały na ustaleniach już dokonanych. Wszak dalej prowadzone postępowanie dowodowe może przynieść jedynie wyniki przybliżone, o probabilistycznym charakterze. Należy w tym zakresie zauważyć także, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ materiału dowodowego nie oznacza nieograniczonego obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Zakres postępowania wyjaśniającego jest zdeterminowany przepisami prawa materialnego, które przesądzają o zakresie potrzebnych w sprawie ustaleń. Tylko z tego powodu, że zapadłe rozstrzygnięcie nie jest po myśli strony skarżącej kasacyjnie, nie można stwierdzić naruszenia przepisów postępowania tyczących gromadzenia materiału dowodowego sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2021 r., I OSK 144/20; wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2020 r., I OSK 1418/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W tej sytuacji za niezasadne uznać należy zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 80 k.p.a. Nie można także potwierdzić trafności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem uzasadnienie powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia owego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z tej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można zatem mówić w przypadku gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera jednego z ww. elementów. W skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów tego rodzaju. Dodatkowo, w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku podniesiona w ramach drugiej podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną jedynie wówczas gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (vide: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis 2011 r., uwaga 7 do art. 141; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2011 r., I GSK 952/10; wyrok NSA z dnia 5 lipca 2017 r., I OSK 2693/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Jakkolwiek w skardze kasacyjnej odwołano się do tej okoliczności, to nie wskazano na tego rodzaju konkretne okoliczności, które uniemożliwiałyby ocenę kasacyjną zaskarżonego wyroku. Wypada natomiast zauważyć, iż zaniechanie odniesienia się przez Sąd I instancji do zarzutów skargi tyczących zlokalizowania kiosku handlowego na terenie objętym wnioskiem zwrotowym, czy też wydzielenia na tym terenie obszaru trawnika, w sytuacji uznania zaskarżonym wyrokiem realizacji celu wywłaszczenia, nie stanowi naruszenia dyspozycji art. 141 § 4 p.p.s.a. przez uniemożliwienie jego oceny kasacyjnej. Ponadto kwestie te doczekały się odrębnych zarzutów kasacyjnych podniesionych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., których zasadność została oceniona w niniejszej sprawie. Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI