Orzeczenie · 2025-04-24

I OSK 332/23

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2025-04-24

NSAAdministracyjneWysokansa

wywłaszczenienieruchomościodszkodowanieKodeks postępowania administracyjnegostwierdzenie nieważności decyzjiNSAsąd administracyjnypaństwo prawnebezpieczeństwo prawnepewność prawa

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Rozwoju i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. WSA uchylił decyzję Ministra, która z kolei uchyliła decyzję Wojewody Mazowieckiego i umorzyła postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1978 r. dotyczącej odszkodowania za nieruchomość. Podstawą decyzji Ministra był art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, który miał powodować umorzenie z mocy prawa postępowań wszczętych po upływie 30 lat od doręczenia decyzji, jeśli nie zostały zakończone przed wejściem w życie nowelizacji. Minister zarzucił WSA m.in. błędną wykładnię tego przepisu, przekroczenie kompetencji w zakresie kontroli konstytucyjności oraz naruszenie przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że choć argumentacja WSA co do niezgodności art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA z Konstytucją mogła być wadliwa (brak oczywistej niezgodności), to uchylenie decyzji Ministra było uzasadnione. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stanowisko NSA, że umorzenie postępowania na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA powinno nastąpić w formie decyzji administracyjnej (na podstawie art. 105 § 1 KPA), a nie z mocy prawa, jak błędnie przyjął Minister. Sąd podkreślił, że sądy mają kompetencję do stosowania Konstytucji bezpośrednio i mogą odmówić zastosowania przepisu ustawy, jeśli jest on w sposób oczywisty niezgodny z Konstytucją, jednak w tej sprawie nie stwierdzono takiej oczywistej niezgodności. Niemniej, wadliwe było stanowisko Ministra, że umorzenie nie wymagało decyzji administracyjnej.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Uzasadnienie obowiązku wydania decyzji administracyjnej w celu umorzenia postępowania na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA, nawet jeśli przepis ten stanowi o umorzeniu z mocy prawa. Potwierdzenie kompetencji sądów do stosowania Konstytucji bezpośrednio.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umorzenia postępowania na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA. Kwestia konstytucyjności tego przepisu pozostaje otwarta w kontekście orzeczenia TK.

Zagadnienia prawne (3)

Czy umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA (wszczętego po 30 latach od decyzji) powinno nastąpić z mocy prawa, czy wymaga wydania decyzji administracyjnej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Umorzenie postępowania na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA powinno nastąpić w formie decyzji administracyjnej, a nie z mocy prawa.

Uzasadnienie

NSA uznał, że art. 105 § 1 KPA nakłada obowiązek wydania decyzji o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe, a przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA definiuje taką sytuację bezprzedmiotowości, która wymaga formalnego zamknięcia postępowania decyzją deklaratoryjną.

Czy sąd administracyjny może odmówić zastosowania przepisu ustawy uznając go za niezgodny z Konstytucją, nawet jeśli nie ma orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego?

Odpowiedź sądu

Tak, sąd administracyjny ma kompetencję do stosowania Konstytucji bezpośrednio i może odmówić zastosowania przepisu ustawy, jeśli jest on w sposób oczywisty niezgodny z Konstytucją.

Uzasadnienie

NSA powołał się na art. 198 ust. 1 i art. 8 ust. 2 Konstytucji, wskazując, że sędziowie są niezawiśli i podlegają wyłącznie Konstytucji, którą zobowiązani są stosować bezpośrednio. Kontrola konstytucyjności przez sądy ma charakter rozproszony i służy zapobieganiu wydawania orzeczeń na podstawie niezgodnych z Konstytucją przepisów.

Czy art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA, wprowadzający umorzenie postępowań po 30 latach, jest zgodny z Konstytucją?

Odpowiedź sądu

NSA nie stwierdził oczywistej niezgodności art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA z Konstytucją, choć uznał, że argumentacja WSA w tym zakresie mogła być wadliwa.

Uzasadnienie

NSA odwołał się do bogatego orzecznictwa TK i SN, które dopuszcza wprowadzanie ograniczeń czasowych w dochodzeniu praw i stwierdzaniu nieważności decyzji ze względu na zasady bezpieczeństwa prawnego i pewności prawa, wyprowadzane z art. 2 Konstytucji. Sąd podkreślił, że odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić tylko w przypadku oczywistej niezgodności z Konstytucją.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalono skargę

Oddalono skargę kasacyjną Ministra Rozwoju i Technologii od wyroku WSA w Warszawie.

Przepisy (10)

Główne

ustawa o zmianie k.p.a. art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis ten wprowadza umorzenie z mocy prawa postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzeczenia NSA o oddaleniu skargi kasacyjnej.

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania.

Konstytucja art. 2