I OSK 330/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie nabycia z mocy prawa nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, potwierdzając prawidłowość ustaleń organów i WSA co do władania publicznoprawnego.
Sprawa dotyczyła nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. nieruchomości zajętych pod drogi publiczne. Skarżąca kwestionowała ustalenia organów administracyjnych i WSA, dotyczące faktu władania publicznoprawnego nieruchomością w dniu 31 grudnia 1998 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że zebrany materiał dowodowy, w tym protokół zdawczo-odbiorczy, umowa na utrzymanie dróg oraz oświadczenie pracownika, potwierdzały władztwo publicznoprawne nad spornymi działkami. Sąd podkreślił deklaratoryjny charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Ministra Rozwoju stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własności nieruchomości zajętych pod drogę publiczną. Skarżąca podnosiła zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym braku należytych ustaleń faktycznych i przeprowadzenia postępowania dowodowego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając ją za pozbawioną uzasadnionych podstaw. Sąd przypomniał, że nabycie własności z mocy prawa na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. wymagało łącznego spełnienia przesłanek: braku własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną oraz pozostawania we władaniu publicznoprawnym. Sąd stwierdził, że materiał dowodowy, w tym protokół zdawczo-odbiorczy, umowa na utrzymanie dróg oraz oświadczenie świadka, potwierdzał władztwo publicznoprawne nad spornymi działkami w dniu 31 grudnia 1998 r. Sąd podkreślił, że decyzja wydawana na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy ma charakter deklaratoryjny, a do czasu jej wydania skarżąca była traktowana jako właścicielka, zobowiązana do ponoszenia ciężarów publicznoprawnych. Sąd uznał, że WSA prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy i odniósł się do zarzutów skargi, w tym dotyczących braku informacji o postępowaniu i opłacania podatku rolnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, nieruchomość taka nabyła z mocy prawa własność Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że zebrany materiał dowodowy potwierdził spełnienie przesłanek z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r., w tym władanie publicznoprawne nieruchomością zajętą pod drogę publiczną w dniu 31 grudnia 1998 r., co skutkowało nabyciem jej własności z mocy prawa przez jednostkę samorządu terytorialnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
Dz.U. 1998 nr 133 poz 872 art. 73 § ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
Przepis ten stanowi podstawę do stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez jednostki samorządu terytorialnego nieruchomości zajętych pod drogi publiczne w dniu 31 grudnia 1998 r., które nie stanowiły ich własności, a pozostawały we władaniu publicznoprawnym.
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 75 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dopuszczalność dowodów w postępowaniu administracyjnym.
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów przez organ administracji.
P.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi przez sąd administracyjny.
P.p.s.a. art. 183 § § 1 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA i badanie nieważności postępowania.
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Rozporządzenie Ministra Komunikacji z dnia 5 maja 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich
Ustalenie statusu drogi wojewódzkiej.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich
Ustalenie wykazu dróg krajowych i wojewódzkich.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ustalenie, że nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną i pozostawała we władaniu publicznoprawnym w dniu 31 grudnia 1998 r.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym braku należytych ustaleń faktycznych i przeprowadzenia postępowania dowodowego. Zarzuty dotyczące braku informacji o postępowaniu podziałowym i opłacania podatku rolnego przez skarżącą.
Godne uwagi sformułowania
Decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter decyzji deklaratoryjnej, to jest potwierdzającej powstanie określonego stanu prawnego z mocy prawa w określonej dacie, wcześniejszej niż data wydania decyzji. Dla uznania, że dana nieruchomość pozostawała 31 grudnia 1998 r. we władaniu publicznoprawnym, podstawowe znaczenie ma, czy zostanie wykazane, że Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, działając przez swoje jednostki organizacyjne, w odniesieniu do nieruchomości zajętej pod drogę publiczną wykonywały faktyczne czynności związane np. z jej utrzymaniem, konserwacją, modernizacją, odśnieżaniem.
Skład orzekający
Aleksandra Łaskarzewska
przewodniczący sprawozdawca
Maciej Dybowski
sędzia
Agnieszka Miernik
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Potwierdzenie interpretacji przepisów dotyczących nabycia z mocy prawa nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na podstawie ustawy z 1998 r., a także charakteru decyzji deklaratoryjnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego z okresu transformacji administracyjnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z transformacją ustrojową i nabyciem mienia, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.
“Nieruchomość przejęta z mocy prawa: NSA wyjaśnia zasady nabywania gruntów pod drogi publiczne.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 330/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-02-14 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-02-23 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Agnieszka Miernik Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący sprawozdawca/ Maciej Dybowski Symbol z opisem 6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane I OSK 322/23 - Wyrok NSA z 2024-03-14 IV SA/Wr 330/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2022-11-09 I SA/Wa 1792/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-04-13 Skarżony organ Minister Rozwoju~Minister Rozwoju, Pracy i Technologii Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 1998 nr 133 poz 872 art. 73 ust. 3 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Siwonia-Rybak po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1792/20 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 23 czerwca 2020 r. nr DO.1.7614.404.2019.EK w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 kwietnia 2021 r. oddalił skargę M. S. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 23 czerwca 2020 r. nr DO.1.7614.404.2019.EK w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne. Decyzją z 30 stycznia 2018 r. Wojewoda Świętokrzyski stwierdził, że: 1. nieruchomość położona w obrębie [...] S., gmina Ć., oznaczona na mapie z projektem podziału nieruchomości, przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, prowadzonego przez Starostę O. 3 listopada 2017 r., jako działki: nr [...] o pow. 0,0157 ha i nr [...] o pow. 0,0075 ha, zajęta pod drogę publiczną Nr [...] pn. "[...]" (nowy Nr [...]), będąca w dniu 31 grudnia 1998 r. współwłasnością M. Ś. (nazw. rodowe S.) i T. Ś., znajdująca się w tej dacie we władaniu Skarbu Państwa, stała się z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością Powiatu O.. 2. nieruchomość położona w obrębie [...] S., gmina Ć., oznaczona na mapie z projektem podziału nieruchomości, przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, prowadzonego przez Starostę O. 3 listopada 2017 r. pod nr P.2607.2017.1569, jako działki: nr [...] o pow. 1,3555 ha, nr [...] o pow. 0,0088 ha, nr [...] o pow. 0,6200 ha i nr [...] pow. 0,025 ha, będąca w dniu 31 grudnia 1998 r. współwłasnością M. Ś. (nazw. rodowe S.) i T. Ś. nie stała się z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością Powiatu O. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał art. 73 ust. 1 i 3, w związku z art. 103 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm., dalej "ustawa z 13 października 1998 r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej "k.p.a.). Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez M. S., Minister Rozwoju decyzją z 23 czerwca 2020 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojewody. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów obu instancji było ustalenie, że przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działki nr [...], nr [...], nr [...], wydzielone z działki nr [...] i nr [...], nr [...], nr [...], wydzielone z działki nr [...], w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowiła współwłasność M. Ś. (z d. S.) i T. Ś.. Następnie, na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. z 28 stycznia 2005 r. o podział majątku dorobkowego, właścicielką nieruchomości stała się M. S.. Tak więc, w dniu 31 grudnia 1998 r. przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności ani Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego. Organy ustaliły również, że 31 grudnia 1998 r. nieruchomość zajęta była pod drogę publiczną wojewódzką nr [...]. Ustalenia tego organy dokonały na podstawie rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 5 maja 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach bialskopodlaskim, chełmskim, kaliskim, konińskim, koszalińskim, leszczyńskim, lubelskim, olsztyńskim, opolskim, słupskim, tarnobrzeskim i zamojskim (Dz.U. Nr 24, poz.171). Droga ta nie została wymieniona w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz. U. Nr 160, poz. 1071), a więc zgodnie z art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r., z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się drogą powiatową. Uchwałą Zarządu Województwa Świętokrzyskiego z dnia [...] maja 2003 r. nr [...], w sprawie nadania numerów drogom powiatowym oraz drogom gminnym na terenie województwa świętokrzyskiego, zmieniono numer drogi relacji [...] z [...] na [...] T. Analizując kwestie przestrzennego zasięgu drogi publicznej organy powołały się na mapę z projektem podziału, z wykazem zmian gruntowych, sporządzona przez geodetę uprawnionego S. W., przyjętą do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego 3 listopada 2017 r. Z mapy tej wynika, że 31 grudnia 1998 r. działki nr [...] o pow. 0,0157 ha i nr [...] o pow. 0,0075 ha, znajdowały się w granicach pasa drogowego, natomiast działki nr [...] o pow. 1,3555 ha, nr [...] o pow. 0,0088 ha, nr [...] o pow. 0,6200 ha i nr [...] o pow. 0,0025 ha, nie były w tym dniu zajęte pod drogę publiczną. Przesłanka publicznego władania nieruchomością ustalona została na podstawie na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego z 31 grudnia 1998 r. wraz z wykazem dróg przekazywanych do Powiatu O. obejmującym drogę nr [...]. Na potwierdzenie tej okoliczności organy przywołały również oświadczenie J. W. - pracownika Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w L. Zarząd Dróg w .O, zgodnie z którym, do 31 grudnia 1998 r. kierował on robotami polegającymi na odśnieżaniu i remontach cząstkowych dróg wojewódzkich na terenie gminy Ć.. Powyższe prace dotyczyły też drogi nr [...], w tym na terenie wsi B., B., C., R., S. oraz S.. Okoliczność ta wynika również – jak wskazały organy – z umowy z 24 grudnia 1998 r. na świadczenie usług przy zimowym utrzymaniu dróg, w tym drogi nr [...]. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem M. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał, że skarżąca ani w toku postępowania prowadzonego przez organy obu instancji ani w toku postępowania sądowego nie wskazywała żadnych dowodów, które mogłyby zanegować ustalenia faktyczne poczynione przez organy. WSA podkreślił, że to skarżąca wystąpiła z wnioskiem o wydanie decyzji w trybie art. 73 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. W piśmie z 10 maja 2017 r. skarżąca wskazała, że działki nr [...] i [...] o obszarze 2,01 ha, których jest właścicielką, były zajęte pod drogę wojewódzką zgodnie z załącznikiem nr 6 do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz. U. nr 160, poz. 1071). Skarżąca podnosiła również, że działki te z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się częścią drogi powiatowej. Powyższe stanowisko skarżącej znalazło potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z tym tylko zastrzeżeniem, że wbrew twierdzeniu strony, w skład drogi publicznej nie wchodziły całe działki objęte jej pismem z 10 maja 2017 r. ale – jak ustalił geodeta – jedynie ich części. W tej sytuacji, wobec oświadczenia samej skarżącej potwierdzającego fakt zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną brak jest podstaw do kwestionowania ustaleń poczynionych w tym zakresie przez organ. Sąd I instancji wskazał, że skarżąca swoje stanowisko zmieniła dopiero na etapie odwołania podnosząc m.in., że nigdy nie była informowana o postępowaniu dotyczącym wydzielenia nieruchomości, że dopiero z decyzji dowiedziała się o tym, że Powiat uważa się za właściciela działki nr [...], że niezrozumiały jest dla niej fakt żądania podatku rolnego od działek w tym od części zajętej pod drogę publiczną, które to daniny powinny być uiszczane przez właściciela, który zresztą przez okres 20 lat nie ujawnił się w księdze wieczystej. Stanowisko to podtrzymane zostało w skardze. Odnosząc się do tych zarzutów Sąd I instancji wyjaśnił, że art. 73 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. przewiduje stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez określoną jednostkę samorządu terytorialnego nieruchomości zajętych pod drogę publiczną 31 grudnia 1998 r. Decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter decyzji deklaratoryjnej, to jest potwierdzającej powstanie określonego stanu prawnego z mocy prawa w określonej dacie, wcześniejszej niż data wydania decyzji. W konsekwencji, oczywiste jest, że do chwili wydania decyzji na tej podstawie skarżąca traktowana była jako właścicielka nieruchomości, zobowiązana do ponoszenia ciężarów o charakterze publicznoprawnym. Dopiero po wydaniu decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. określona jednostka samorządu terytorialnego może ujawnić swoje prawa w księdze wieczystej. Nie było zatem żadnych podstaw do prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie dlaczego skarżąca traktowana była jako właścicielka nieruchomości. Za niezasadne Sąd I instancji uznał również zarzuty skarżącej, że nie wiedziała o toczącym się postępowaniu, jak również nie wiedziała o prowadzeniu postępowania podziałowego. Skarżąca sama wystąpiła z wnioskiem o wydanie decyzji w trybie art. 73 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r., następnie poinformowana została przez organ o prowadzeniu postępowania w sprawie będącej następstwem złożonego przez nią wniosku (pismo z 8 czerwca 2017 r.). Wojewoda informował skarżącą o oczekiwaniu na dokumentację, która miała zostać nadesłana przez Starostę O. (pismo z 21 sierpnia 2017 r.). Następnie pismem z 1 grudnia 2017 r. organ poinformował strony o zgromadzeniu całego materiału dowodowego i o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów. Skarżąca z możliwości tej nie skorzystała. WSA stwierdził, że wbrew twierdzeniom skarżącej, nie było prowadzone postępowanie podziałowe. W toku postępowania sporządzona została mapa obrazująca stan zajęcia nieruchomości będącej własnością skarżącej pod drogę publiczną. Rzeczywiście z mapy tej wynika, że droga publiczna nie znajdowała się na całej nieruchomości skarżącej (jak twierdziła ona w piśmie z 10 maja 2017 r.) ale jedynie na jej części. Faktyczne ustalenia co do wykonywania nad częścią nieruchomości skarżącej zajętą pod drogę publiczną poczynione zostały m.in. na podstawie oświadczenia J. W., jednak oświadczenie to znajdowało potwierdzenie w treści umowy z 24 grudnia 1998 r., jak również w twierdzeniach samej skarżącej zawartych w piśmie z 10 maja 2017 r. W tej sytuacji organ pierwszej instancji postąpił prawidłowo uznając, że spełnione zostały przesłanki z art. 73 ust. 3 ustawy z 13 października 1998r. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w odwołaniu skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów pozwalających na zakwestionowanie ustaleń faktycznych poczynionych przez Wojewodę. Rzeczywiście, wskazała ona, że z ustaleń biegłego geodety wynika, iż wskazana droga została przeprowadzona inaczej niż było to przewidziane w planach jej budowy. Ani do odwołania ani do skargi nie zostały jednak dołączone żadne dokumenty pozwalające na zweryfikowanie tego twierdzenia. Sąd podkreślił w tym miejscu, że w aktach administracyjnych sprawy nie ma żadnego dokumentu pozwalającego na ustalenie jakie były plany budowy drogi i na czym polega różnica między planowanym przebiegiem drogi a rzeczywistym. Nawet jednak gdyby takie różnice były, to dla zastosowania art. 73 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. znaczenie ma wyłącznie przebieg drogi na dzień 31 grudnia 1998 r. nie zaś to jaki przebieg był planowany w latach wcześniejszych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu strona zarzuciła: 1) naruszenie art. 134 § 1 i art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na braku rozważenia wszystkich zarzutów skargi i bezwarunkowym zaakceptowaniu przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych, zgromadzonego materiału dowodowego i rozstrzygnięć organów administracyjnych, podczas gdy należyta analiza sprawy powinna doprowadzić do wniosku, że w sprawie skarżącej nie poczyniono należytych ustaleń faktycznych, nie przeprowadzono właściwego postępowania dowodowego, a także nieprawidłowo oceniono kwestię wystąpienia w sprawie wszystkich przesłanek wynikających z treści art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r., co doprowadziło do nieprawidłowego wniosku w zakresie skuteczności dokonania wywłaszczenia nieruchomości należącej do skarżącej oraz zasadności jej stanowiska; 2) art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. polegającego na braku należytego rozważenia zarzutów podniesionych w skardze, a dotyczących: • naruszenia przysługujących skarżącej praw procesowych w zakresie wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy w obliczu tego, że decyzja będąca przedmiotem rozpoznania dotyczyła materii wywłaszczenia nieruchomości, co ponad wszelką wątpliwość wymagało zapewnienia stronie skutecznej realizacji wszelkich norm gwarancyjnych i powinno dla organów stanowić pierwszorzędną okoliczność w sprawie w obliczu tego, że postępowanie administracyjne było obarczone poważnymi brakami w zakresie materiału dowodowego, które to nie pozwalały na ustalenie przez organy okoliczności wypełnienia w sprawie wszystkich przesłanek umożliwiających wywłaszczenie nieruchomości skarżącej; • rzekomej niezasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego podniesionego w skardze i braku konieczności jego rozważenia; w konsekwencji powyższych naruszeń 3) naruszenie art. 151 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i niezasadne oddalenie skargi, podczas gdy w prawidłowym stanie rzeczy należało zastosować art. 145 § 1 ust. 1 P.p.s.a. i orzec o uchyleniu zaskarżonej decyzji, co niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy, albowiem spowodowało niekorzystne rozstrzygnięcie dla skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przed przystąpieniem do zasadniczych rozważań należy przypomnieć, że zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Nabycie własności nieruchomości z mocy prawa na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. nastąpiło zatem, jeżeli 31 grudnia 1998 r., spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: - nieruchomość nie była własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, - nieruchomość była zajęta pod drogę publiczną, - nieruchomość pozostawała we władaniu Skarbu Państwa, bądź jednostek samorządu terytorialnego. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w art. 73 ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody (art. 73 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r.). W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że sporna nieruchomość na dzień 31 grudnia 1998 r. nie stanowiła własności Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego, a także że droga relacji [...] stanowi drogę publiczną, pierwotnie wojewódzką, a od 1 stycznia 1999 r. powiatową, oraz że taki status miała przed 31 grudnia 1998 r. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania zmierzają do podważenia ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, z których wynika, że działki ewid. nr [...] o pow. 0,0157 ha i nr [...] o pow. 0,0075, zajęte pod wskazaną drogę publiczną znajdowały się 31 grudnia 1998 r. we władaniu publicznoprawnym. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. nie zawiera normatywnie zdefiniowanego pojęcia "władanie nieruchomością", dlatego w orzecznictwie wskazuje się, że dla uznania, że dana nieruchomość pozostawała 31 grudnia 1998 r. we władaniu publicznoprawnym, podstawowe znaczenie ma, czy zostanie wykazane, że Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, działając przez swoje jednostki organizacyjne, w odniesieniu do nieruchomości zajętej pod drogę publiczną wykonywały faktyczne czynności związane np. z jej utrzymaniem, konserwacją, modernizacją, odśnieżaniem. Przy czym czynności dokonywane na drodze nie musiały uzyskiwać wcześniejszej akceptacji właściciela gruntu, który nawet nie musiał o tych czynnościach być powiadamiany. Należy przy tym zauważyć, że do spełnienia przesłanki władztwa nie jest konieczne udowodnienie przez podmiot publicznoprawny posiadania nieruchomości (w rozumieniu Kodeksu cywilnego), a jedynie wykazanie faktycznego władania nią. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej ma obowiązek podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Z kolei zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jednocześnie w myśl art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Następnie zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że wynikająca z tego ostatniego przepisu zasada swobodnej oceny dowodów oznacza, że organ administracji publicznej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Zasadnie Sąd I instancji uznał, że w rozpoznawanej sprawie zebrany materiał dowodowy potwierdza, że sporne działki zajęte pod drogę publiczną pn. [...] znajdowały się 31 grudnia 1998 r. we władaniu publicznoprawnym. Przesłanka publicznego władania nieruchomością ustalona została na podstawie: protokołu zdawczo-odbiorczego z 31 grudnia 1998 r. wraz z wykazem dróg przekazywanych do Powiatu O. obejmującym drogę nr [...], umowy z 24 grudnia 1998 r. zawartej pomiędzy Dyrekcją Okręgową Dróg Publicznych w K. Zarząd Dróg w S. a T. na świadczenie usług przy zimowym utrzymaniu dróg, w tym drogi nr [...], a także oświadczenia J. W. - pracownika Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w L. Zarząd Dróg w O., zgodnie z którym, do 31 grudnia 1998 r. kierował on robotami polegającymi na odśnieżaniu i remontach cząstkowych dróg wojewódzkich na terenie gminy Ć.. Powyższe prace dotyczyły też drogi nr [...], w tym na terenie wsi B., B., C., R., S. oraz S. Wszystkie te dokumenty potwierdzają władztwo publicznoprawne na przedmiotowej drodze. Okoliczność ta znajdowała również potwierdzenie w działaniach skarżącej, która sama wystąpiła z wnioskiem o wydanie decyzji w trybie art. 73 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. Nie zachodziła w związku z tym potrzeba przesłuchania J. W., ani też prowadzenia innych dowodów na okoliczność wykazania władztwa publicznoprawnego nad sporną częścią nieruchomości. Zresztą na etapie postępowania administracyjnego skarżąca nie kwestionowała złożonego przez J. W. oświadczenia i nie wnosiła o przeprowadzenie dowodu z jego przesłuchania. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd I instancji należycie rozważył zarzuty podniesione w skardze. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, że Sąd Wojewódzki odniósł się do zarzutu niekompletności materiału dowodowego i wyraził swoją ocenę co do wiarygodności dowodu z oświadczenia J. W.. W tym względzie słusznie ocenił, że zgromadzony przez organ materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia prawidłowej decyzji w sprawie. Rozważył również podnoszone przez skarżącą kwestie braku informacji o postępowaniu dotyczącym wydzielenia poszczególnych działek w nieruchomości, nieotrzymaniu orzeczenia kończącego takie postępowanie, faktu opłacania podatku rolnego. Odnosząc się do tych zarzutów Sąd I instancji na str. 5-6 uzasadnienia wyroku, prawidłowo wskazał na deklaratoryjny charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r., co wiąże się z tym, że do chwili wydania takiej decyzji skarżąca traktowana była jako właścicielka nieruchomości, zobowiązana do ponoszenia ciężarów o charakterze publicznoprawnym. Fakt opłacania przez skarżącą podatku za przejętą nieruchomość pozostawał zatem irrelewantny dla oceny przesłanek z art. 73 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. Sąd I instancji słusznie także zauważył, że w sprawie nie było prowadzone postępowanie podziałowe. Nadto wielokrotnie, trafnie podkreślał, że to skarżąca wystąpiła z wnioskiem o wydanie decyzji w trybie art. 73 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. W piśmie z 10 maja 2017 r. wskazała, że działki nr [...] i [...] o obszarze 2,01 ha, których jest właścicielką, były zajęte pod drogę wojewódzką. Skarżąca podnosiła również, że działki te z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się częścią drogi powiatowej. W tej sytuacji nie sposób uznać, że nie miała świadomości, iż jej nieruchomość została zajęta pod drogę publiczną, jak również, że w tej sprawie toczyło się postępowanie administracyjne zmierzające do wydania decyzji w trybie art. 73 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. Tym samym zaskarżonemu orzeczeniu nie można zarzucić naruszenia art. 134 oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku wskazanych powyżej kwestii. Ze wskazanych powyżej względów niezasadne pozostają również zarzuty naruszenia art. 134 § 1 i art 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 75 oraz art. 80 k.p.a. W konsekwencji zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 P.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI