I OSK 326/24

I OSK 326/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka /sprawozdawca/
Marek Stojanowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Gd 478/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2023-11-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 478/23 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 478/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J. S. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 17 sierpnia 2022 r. skarżąca wystąpiła do Burmistrza Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. S.
Decyzją z dnia 28 października 2022 r. Burmistrz Miasta [...], na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej "u.ś.r."), odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ podał, że wnioskodawczyni jest żoną osoby wymagającej opieki, co oznacza, że jest osobą wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Burmistrz podał następnie, że w punkcie IV orzeczenia dotyczącym daty powstania niepełnosprawności znajduje się wpis: "nie da się ustalić". Wskazano, że A. S. urodził się w 1971 r., w dniu wydania orzeczenia miał zatem 49 lat, w związku z czym nie spełnia warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia ani w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego organ I instancji podał, że skarżąca nie pracuje od około 13 lat, ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trojgiem dzieci w wieku 7, 10 i 15 lat. Starsze (pełnoletnie) dzieci nie mieszkają już z rodzicami, syn mieszka za granicą, a córka mieszka w [...] (ma dwoje małych dzieci i jest w ciąży z trzecim). Burmistrz wskazał, że z wywiadu wynika, iż mąż skarżącej jest po dwóch zawałach, ma arytmię serca, jest pod stałą kontrolą lekarza w [...], gdzie jeździ sam raz w miesiącu. Mąż wnioskodawczyni trzy razy dziennie przyjmuje leki (łącznie 19 tabletek), czasami się dusi, bo w jego płucach zbiera się płyn, ma kłopoty ze snem i budzi się często w nocy. A. S. ubiera się w większości samodzielnie, wymaga pomocy jedynie przy ubieraniu skarpet i wiązaniu sznurowadeł. Zazwyczaj myje się samodzielnie. Jest w złej kondycji psychicznej, z uwagi na złe rokowania stanu zdrowia i zagrożenie życia. Organ I instancji zwrócił uwagę, że z danych pozyskanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą oraz okresowo pracuje na podstawie umów cywilnoprawnych.
Biorąc pod uwagę ww. okoliczności Burmistrz ocenił, że w sprawie nie istnieje związek przyczynowy powodujący konieczność rezygnacji z podjęcia zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki wnioskodawczyni nad mężem. Podkreślono, że A. S. jest w dużym stopniu samodzielny, ponadto pracuje, co nie stanowi przesłanki do konieczności trwałej i osobistej opieki nad nim. Wobec tych okoliczności organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie spełnia warunku określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. - opieka sprawowana nad mężem nie stanowi czynności, które powodują konieczność rezygnacji z możliwości zatrudnienia. Zdaniem Burmistrza pomoc świadczona przez skarżącą nie wykracza poza obowiązki domowe, a zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej.
W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 7 kwietnia 2023 r. utrzymało ją w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy nie podzielił stanowiska Burmistrza w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Organ odwoławczy uznał natomiast, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. Kolegium wskazało, że A. S. nie jest osobą obłożnie chorą i leżącą, porusza się samodzielnie, sam przemieszcza się po mieszkaniu i poza nim (sam dojeżdża do [...] na wizyty u kardiologa), potrzebuje ewentualnie towarzyszenia na spacerach, nie jest też niesprawny ruchowo, jest zdolny do samoobsługi w zakresie utrzymania podstawowej higieny osobistej (wymaga jedynie czasami nadzoru przy kąpieli), nie wymaga pieluch, jest samodzielny w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych, może samodzielnie siedzieć, samodzielnie się ubiera (wymaga jedynie pomocy z nałożeniu skarpet i zawiązaniu sznurowadeł), nie wymaga karmienia, pojenia, samodzielnie spożywa przygotowane i podane posiłki oraz leki, może pozostać sam w domu na pewien czas, a choroby na które cierpi nie rodzą obowiązku czuwania nad nim przez 24 godziny na dobę. Czynności opiekuńcze związane z osobą niepełnosprawną wykonywane regularnie to przygotowanie i podawanie leków, przygotowanie i podawanie posiłków, uczestniczenie w spacerach, ćwiczenia fizyczne.
W związku z powyższym organ odwoławczy podniósł, że wymienione przez skarżącą czynności realizowane w ramach opieki nad mężem nie należą do czynności ekstraordynaryjnych, których wykonywania nie można pogodzić z wykonywaniem pracy. Natomiast pozostałe czynności (gotowanie, robienie zakupów, sprzątanie, pranie, palenie w piecu itd.) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego (w którym zamieszkuje również skarżąca i troje małoletnich dzieci) i z pewnością nie kolidowałyby z podjęciem przez nią zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, chociażby w czasie, gdy małżonek przebywa w pracy ("[...]" Sp. z o.o.). Wnioskodawczyni w tym czasie nie wykonuje bowiem czynności związanych z osobistą opieką nad mężem. Podkreślono, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie mogą zostać zaliczone do czynności stricte opiekuńczych, bowiem skarżąca i jej mąż mieszkają razem, a zatem wszelkie czynności domowe byłyby przez nią wykonywane także wówczas, gdyby nie zachodziła okoliczność opieki nad mężem. Ponadto czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być również wykonywane w godzinach popołudniowych, czy wieczornych po powrocie z pracy. Organ podkreślił ponadto, że wnioskodawczyni ma pod opieką troje małoletnich dzieci (w wieku 7, 10 i 15 lat) i w świetle zasad doświadczenia życiowego niezwykle trudne jest w takiej sytuacji pogodzenie czynności opiekuńczych nad dziećmi z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną. Zdaniem Kolegium tego typu sytuacja faktyczna wskazuje z jednej strony na to, że w rzeczywistości skarżąca nie może poświęcać całego swojego czasu na opiekę nad mężem (która to opieka w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. ma być opieką stałą lub długotrwałą), z drugiej zaś, że ewentualne niepodejmowanie zatrudnienia jest podyktowane nie koniecznością opieki nad mężem (jako okolicznością wyłączną), lecz także opieką nad małoletnimi dziećmi.
Biorąc pod uwagę obecny rozmiar opieki (zakres wymaganych i koniecznych czynności wspomagających męża w funkcjonowaniu) organ odwoławczy podniósł, że nie można przyjąć, iż to wyłącznie ona stanowi przeszkodę podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżąca ostatnio była zatrudniona około 13 lat temu, tymczasem jej mąż został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności w lipcu 2021 r. Okoliczności te wskazują, że niepodejmowanie przez wnioskodawczynię zatrudnienia nie ma bezpośredniego i ścisłego związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem i nie jest na nią ukierunkowana. Prowadzi to do wniosku, że wieloletnia bierność zawodowa strony pozostaje kwestią jej wyboru życiowego, a nie jest wymuszona wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Skutkuje to uznaniem, że w przypadku skarżącej nie jest spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 8 listopada 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na powyższą decyzję SKO.
Sąd I instancji jako prawidłowe ocenił stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Sąd Wojewódzki zauważył ponadto, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia mąż skarżącej wykazuje się samodzielnością - z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby był on osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Zdaniem Sądu, zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez skarżącą w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając go w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zarzuciła naruszenie:
1. prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia, oraz że między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę nie występuje związek przyczynowy;
2. prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 135 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przy orzekaniu całości okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie w postaci niewzięcia pod uwagę faktu, iż skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;
- art. 151 P.p.s.a. poprzez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza granice tej swobody.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Nadto, wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w niej zarzutów.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 P.p.s.a., nie występują. Z tego względu, Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W środku zaskarżenia sformułowano zarzuty naruszenia zarówno przepisów prawa procesowego jak i materialnego, przy czym za istotę sporu uznać należy kwestię, czy podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego może być wskazywana przez Sąd Wojewódzki okoliczność, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy koniecznością rezygnacji/niepodejmowania przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym mężem, a także czy zakres czynności wykonywanych przez skarżącą stanowi o niemożliwości podjęcia przez nią zatrudnienia.
W skardze kasacyjnej powołano się na obie podstawy, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., jednakże istota sporu dotyczy wykładni normy prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W pierwszej kolejności, co do zasady, rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W analizowanej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni związane są z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny podnoszonego naruszenia norm postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w sprawie, tj. do poprawności dokonanej przez Sąd Wojewódzki wykładni prawa materialnego.
Przechodząc do oceny zasadności skargi kasacyjnej przypomnieć należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. (na datę wydania decyzji SKO), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zauważenia wymaga, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ("sprawowania opieki" czy "wykonywania opieki"). Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazania konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji dotyczą jedynie wymogów orzeczenia o niepełnosprawności. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z tego względu oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia.
Niewątpliwie świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też tylko za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Stąd też w judykaturze prezentowany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Zdaniem Sądu, nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo-organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać na to, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (zob. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2022 r. sygn. akt I OSK 1867/21).
Jak wynika z akt administracyjnych mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 18 października 2022 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Z orzeczenia wynika, że wymaga on konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano do 31 października 2024 r. Z wywiadu środowiskowego wynika natomiast, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i trójką niepełnoletnich dzieci. Mąż skarżącej jest po dwóch zawałach, cierpi na arytmię serca i z tego względu jest pod stałą kontrolą kardiologa. Mąż skarżącej samodzielnie dojeżdża do lekarzy, samodzielnie porusza się, sam przemieszcza się po mieszkaniu i poza nim, potrzebuje ewentualnie towarzyszenia na spacerach, nie jest też niesprawny ruchowo, jest zdolny do samoobsługi w zakresie utrzymania podstawowej higieny osobistej (wymaga jedynie czasami nadzoru przy kąpieli), nie wymaga stosowania pieluch, jest samodzielny w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych, może samodzielnie siedzieć, samodzielnie się ubiera (wymaga jedynie pomocy w nałożeniu skarpet i zawiązaniu sznurowadeł), nie wymaga karmienia, pojenia, samodzielnie spożywa przygotowane i podane posiłki oraz leki, może pozostać sam w domu na pewien czas, a choroby, na które cierpi nie rodzą obowiązku czuwania nad nim przez 24 godziny na dobę.
W oparciu o powyższe, w ocenie Sądu kasacyjnego, zakres czynności, które wykonuje skarżąca w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem nie uprawnia do stwierdzenia, że nie jest ona w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że mąż skarżącej większość czynności wykonuje samodzielnie – zaspokaja potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki i lekarstwa. Również samodzielnie porusza się nie tylko w obrębie domu, ale także sam jeździ na wizyty lekarskie. Nie jest również osobą leżącą, czy pampersowaną. Na dzień orzekania przez organ I instancji podejmował również zatrudnienie w firmie "[...]" Sp. z o.o. i z tego tytułu był objęty ubezpieczeniem zdrowotnym (w okresie od dnia 16 czerwca 2022 r. do dnia 1 listopada 2022 r.). W aktach sprawy brak jest natomiast informacji, czy mąż skarżącej kontynuował zatrudnienie w tej bądź innej firmie czy nie.
Dlatego też, podzielić należy stanowisko organu odwoławczego oraz Sądu I instancji, zgodnie z którym czynności wykonywane przez skarżącą w związku z opieką nad mężem, nie wymagają ciągłego i nieprzerwanego jej zaangażowania. Czynności te w znacznej mierze polegają na wykonywaniu zwykłych czynności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Jako takie czynności te nie kolidują zatem z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i mogą być wykonywane obok czynności mających na celu zapewnienie bieżących środków utrzymania. Sprawowany wymiar opieki nie charakteryzuje się zatem związkiem przyczynowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie prawidłowo ustalono, że pomiędzy faktem niepodejmowania przez skarżącą kasacyjnie zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej a opieką sprawowaną nad mężem nie występuje związek przyczynowy, to brak było podstaw uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Z akt sprawy wynika ponadto, że decyzją z dnia 12 maja 2022 r. skarżącej został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad mężem od dnia 1 kwietnia 2022 r. do dnia 31 lipca 2022 r. Skarżąca natomiast złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na męża w dniu 17 sierpnia 2022 r., zatem po okresie, w którym przysługiwał jej specjalny zasiłek opiekuńczy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, pobieranie przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, w sprawie stanowiącej odrębne postępowanie, nie ma znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że specjalny zasiłek opiekuńczy został przyznany skarżącej odrębną decyzją w odrębnie prowadzonym postępowaniu. Skarżąca pobierała świadczenie w okresie od dnia 1 kwietnia 2022 r. do dnia 31 lipca 2022 r. Zatem na dzień orzekania przez organ I instancji specjalny zasiłek pielęgnacyjny na niepełnosprawnego męża został już zrealizowany, a decyzja nie była kontrolowana. Skarżąca w dniu 17 sierpnia 2022 r. wystąpiła natomiast z nowym wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego męża, zatem organ zobowiązany był do dokonania analizy okoliczności "nowej" sprawy a nie sprawy, która została zakończona, a świadczenie "skonsumowane". Brak jest tym samym możliwości odniesienia się przez Naczelny Sąd Administracyjny do kwestii okoliczności i kryteriów, jakimi kierowały się organy przyznające skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na niepełnosprawnego męża w innej sprawie.
W kontekście powyższego, za niezasadne należało uznać zarzuty postawione w ramach drugiej z podstaw kasacyjnych. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy sprostały temu zadaniu, zebrały i rozważyły w pełni materiał dowodowy zgromadzony w sprawie i na jego podstawie doszły do słusznej konkluzji, że świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie przysługiwało.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 135 P.p.s.a. wskazać należy, że przepis ten ma zastosowanie, gdy Sąd stosując przewidziane ustawą środki w stosunku do zaskarżonego aktu, dostrzeże możliwość końcowego załatwienia sprawy poprzez wzruszenie także innych aktów wydanych w granicach sprawy. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca, bowiem Sąd I instancji nie wzruszył zaskarżonego aktu, zatem nie mógł stosować wymienionego przepisu. Dlatego zarzut naruszenia tego przepisu postępowania nie mógł zostać uznany za skuteczny.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.