I OSK 325/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarga kasacyjna została złożona przez I. T. od wyroku WSA w Gdańsku, który oddalił jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą przyznania zasiłku okresowego. Głównym zarzutem skarżącej było naruszenie prawa materialnego, tj. błędna wykładnia art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, polegająca na uznaniu decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego za uznaniową, podczas gdy skarżąca twierdziła, że jest ona związana po spełnieniu przesłanek pozytywnych. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, związany był jej granicami i nie stwierdził nieważności postępowania. Sąd podkreślił, że charakter zasiłku okresowego nie może być oderwany od celów pomocy społecznej, a obligatoryjność jego przyznania występuje dopiero po ustaleniu istnienia potrzeby, której osoba nie jest w stanie przezwyciężyć, oraz braku przesłanek negatywnych. W niniejszej sprawie organy administracji odmówiły przyznania zasiłku, opierając się na fakcie przyznania skarżącej zasiłku stałego, ograniczonych środkach finansowych ośrodka pomocy społecznej oraz braku współdziałania skarżącej z pracownikami socjalnymi. Sąd uznał, że brak współdziałania, objawiający się utrudnianiem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, stanowił podstawę do odmowy przyznania świadczenia zgodnie z art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto, sąd wskazał, że ograniczone środki finansowe ośrodka pomocy społecznej, zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy, mogą stanowić przesłankę negatywną, uzasadniającą limitowanie świadczeń i racjonalny rozdział funduszy. Sąd odrzucił również argumentację skarżącej dotyczącą art. 15o ustawy covidowej, wskazując, że nie wystąpiły okoliczności uzasadniające odstąpienie od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w standardowej formie. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną jako bezzasadną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przesłanek negatywnych przyznawania zasiłku okresowego, w szczególności braku współdziałania strony z organem oraz wpływu ograniczeń finansowych ośrodków pomocy społecznej na decyzje o przyznaniu świadczeń.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z pomocą społeczną, ale jego argumentacja dotycząca zasad współdziałania i racjonalnego gospodarowania środkami może mieć szersze zastosowanie w sprawach administracyjnych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy decyzja o przyznaniu zasiłku okresowego ma charakter związany, czy uznaniowy, w szczególności w zakresie przesłanek jego przyznania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Decyzja o przyznaniu zasiłku okresowego ma charakter uznaniowy jedynie w zakresie wysokości i czasu trwania świadczenia. Jednakże obligatoryjność przyznania zasiłku występuje dopiero po ustaleniu istnienia potrzeby, której osoba nie jest w stanie przezwyciężyć, oraz braku przesłanek negatywnych.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że zasiłek okresowy nie jest prawem podmiotowym przysługującym automatycznie po spełnieniu przesłanek pozytywnych. Organ musi ocenić całokształt sytuacji, w tym istnienie przesłanek negatywnych oraz możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej.
Czy brak współdziałania strony z organem (utrudnianie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego) oraz ograniczone środki finansowe ośrodka pomocy społecznej stanowią wystarczające przesłanki negatywne do odmowy przyznania zasiłku okresowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, brak współdziałania strony z organem, przejawiający się w utrudnianiu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, oraz ograniczone środki finansowe ośrodka pomocy społecznej, które wymagają racjonalnego rozdziału funduszy, stanowią uzasadnione przesłanki negatywne do odmowy przyznania zasiłku okresowego.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, wskazując na obowiązek współdziałania strony, a także na art. 3 ust. 4 ustawy, który pozwala na uwzględnienie możliwości finansowych ośrodka przy dystrybucji świadczeń. W przypadku skarżącej, utrudnianie wywiadu i posiadanie już zasiłku stałego, przy ograniczonych środkach, uzasadniały odmowę.
Czy w okresie pandemii COVID-19, na podstawie art. 15o ustawy covidowej, można było odstąpić od przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w standardowej formie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 15o ustawy covidowej stanowił wyjątek od reguły i wymagał zaistnienia konkretnych okoliczności, takich jak podejrzenie zakażenia lub objęcie kwarantanną, czego w niniejszej sprawie nie stwierdzono.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazujące na potrzebę zastosowania szczególnych trybów przeprowadzania wywiadu środowiskowego przewidzianych w ustawie covidowej, a pracownicy socjalni zachowali reżim sanitarny podczas prób kontaktu.
Przepisy (12)
Główne
u.p.s. art. 38 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Decyzja o przyznaniu zasiłku okresowego jest uznaniowa tylko w zakresie wysokości i czasu trwania tego świadczenia, a przy spełnieniu przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych, organ jest zobligowany przyznać zasiłek okresowy.
Pomocnicze
u.p.s. art. 38 § 2
Ustawa o pomocy społecznej
Zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, natomiast w przypadku rodziny – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.
u.p.s. art. 38 § 3
Ustawa o pomocy społecznej
Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, nie może być jednocześnie niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, bądź między kryterium dochodowym rodziny, a dochodem tej rodziny.
u.p.s. art. 38 § 4
Ustawa o pomocy społecznej
Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie.
u.p.s. art. 38 § 5
Ustawa o pomocy społecznej
Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy.
u.p.s. art. 3 § 4
Ustawa o pomocy społecznej
Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ograniczone środki finansowe ośrodka mogą stanowić przesłankę do limitowania świadczeń.
u.p.s. art. 4
Ustawa o pomocy społecznej
Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.
u.p.s. art. 11 § 2
Ustawa o pomocy społecznej
Brak współdziałania osób korzystających z pomocy może być podstawą odmowy przyznania świadczenia.
u.p.s. art. 106 § 4
Ustawa o pomocy społecznej
Decyzja o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej musi być poprzedzona postępowaniem wyjaśniającym, w tym rodzinnym wywiadem środowiskowym.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną związany jest jej granicami, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 182 § 2 i 3
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje na posiedzeniu niejawnym, jeżeli strona zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie wnioskowała o jej przeprowadzenie.
ustawa covidowa art. 15o
Ustawa covidowa
W związku z przeciwdziałaniem COVID-19, w szczególnych przypadkach, ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej mogło nastąpić na podstawie rozmowy telefonicznej, dokumentów lub oświadczenia, zamiast rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że decyzja o przyznaniu zasiłku okresowego ma charakter uznaniowy w obrębie wszystkich elementów kształtujących tę instytucję, w szczególności w zakresie określenia podstaw (przesłanek) przyznania tego zasiłku, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do stwierdzenia, że decyzja o przyznaniu zasiłku okresowego jest uznaniowa tylko w zakresie wysokości i czasu trwania tego świadczenia, a przy spełnieniu przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych, organ jest zobligowany przyznać zasiłek okresowy.
Godne uwagi sformułowania
charakterystyka zasiłku okresowego nie może być dokonywana w oderwaniu od generalnych celów i zakresu działania pomocy społecznej • obligatoryjność świadczenia z tytułu zasiłku okresowego ma miejsce dopiero wówczas, gdy organ ustali istnienie potrzeby, której osoba lub rodzina nie jest w stanie przezwyciężyć wykorzystując posiadane uprawnienia, zasoby i możliwości przy jednoczesnym spełnieniu się przesłanek wymaganych dla zasiłku okresowego • pomoc społeczna zależy nie tylko od potrzeb osoby ubiegającej się o świadczenie, ale także od aktualnej sytuacji finansowej ośrodka pomocy społecznej • Gospodarowanie posiadanymi zasobami musi więc uwzględniać konieczność właściwego wyważenia skali potrzeb i racjonalnego rozdziału środków • brak współdziałania osób korzystających z pomocy może być podstawą weryfikacji decyzji przyznających świadczenia, może też przesądzić o odmowie ich udzielenia • przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjną czynnością organu przed dokonaniem rozstrzygnięcia w sprawie w drodze decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczenia z pomocy społecznej lub takiego prawa odmawiającej.
Skład orzekający
Jerzy Siegień
przewodniczący
Jolanta Rudnicka
sprawozdawca
Marek Stojanowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek negatywnych przyznawania zasiłku okresowego, w szczególności braku współdziałania strony z organem oraz wpływu ograniczeń finansowych ośrodków pomocy społecznej na decyzje o przyznaniu świadczeń."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z pomocą społeczną, ale jego argumentacja dotycząca zasad współdziałania i racjonalnego gospodarowania środkami może mieć szersze zastosowanie w sprawach administracyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje praktyczne zastosowanie przepisów o pomocy społecznej i trudności w uzyskaniu świadczeń, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i socjalnym. Wyjaśnia kluczowe pojęcia jak 'współdziałanie' i 'ograniczone środki'.
“Czy brak współpracy z pracownikiem socjalnym może pozbawić Cię zasiłku? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.